Jaarstukken 2025

Jaarstukken 2025 Datum: 26-05-2026

1 van 460

2 van 460

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ...................................................................................................... 3 Inleiding ............................................................................................................. 7 Leeswijzer ................................................................................................. 7 Portefeuillehouderspagina .............................................................................. 8 Terugblik 2025 ........................................................................................... 13 Financiële terugblik 2025 ........................................................................................ 16 IJkpunten financiële positie ........................................................................... 17 Jaarverslag ......................................................................................................... 19 Programma's ....................................................................................................... 20 1. Programma Omgeving ............................................................................... 21 Inleiding .................................................................................................. 22 Wat hebben we bereikt? ................................................................................

24 Wat heeft dat gekost? .................................................................................. 32 Welke beleidskaders waren er? ........................................................................ 45 Welke risico's lopen we? ................................................................................ 46 Welke grote projecten hebben we uitgevoerd? ..................................................... 48 Wie hadden wij daarvoor nodig? ...................................................................... 65 Wie kregen er subsidies? ............................................................................... 66 Welke reserves hadden we? ............................................................................ 67 Welke voorzieningen hadden we? ..................................................................... 69 Welke investeringen hebben we gedaan? ............................................................ 70 2. Programma Sociaal ................................................................................... 76 Inleiding .................................................................................................. 77 Wat hebben we bereikt? ................................................................................ 79 Wat heeft dat gekost? ..................................................................................

90 Welke beleidskaders waren er? ...................................................................... 101 Welke risico's lopen we? .............................................................................. 102 Welke grote projecten hebben we uitgevoerd? ................................................... 104

3 van 460

Wie hadden we daarvoor nodig? ..................................................................... 105 Wie kregen er subsidies? ............................................................................. 106 Welke reserves hadden we? .......................................................................... 109 Welke voorzieningen hadden we? ................................................................... 110 Welke investeringen hebben wij gedaan? .......................................................... 111 3. Programma Bedrijvigheid ......................................................................... 112 Inleiding ................................................................................................ 113 Wat hebben we bereikt? .............................................................................. 115 Wat heeft dat gekost? ................................................................................ 126 Welke beleidskaders waren er? ...................................................................... 133 Welke risico's lopen we? .............................................................................. 135 Welke grote projecten hebben we uitgevoerd? ................................................... 136 Wie hadden wij daarvoor nodig? ....................................................................

143 Wie kregen er subsidies? ............................................................................. 144 Welke reserves hadden we? .......................................................................... 146 Welke voorzieningen hadden we? ................................................................... 148 Welke investeringen hebben wij gedaan? .......................................................... 150 4. Programma Bestuur ................................................................................ 154 Inleiding ................................................................................................ 155 Wat hebben we bereikt? .............................................................................. 156 Wat heeft dat gekost? ................................................................................ 164 Welke beleidskaders waren er? ...................................................................... 169 Welke risico's lopen we? .............................................................................. 170 Welke grote projecten hebben we uitgevoerd? ................................................... 171 Wie hadden we daarvoor nodig? ..................................................................... 173 Wie kregen er subsidies? .............................................................................

174 Welke reserves hadden we? .......................................................................... 175 Welke voorzieningen hadden we? ................................................................... 176 Welke investeringen hebben wij gedaan? .......................................................... 177 5. Programma Algemene Dekkingsmiddelen ....................................................... 179

4 van 460

Inleiding ................................................................................................ 180 Wat hebben we bereikt? .............................................................................. 181 Wat heeft dat gekost? ................................................................................ 182 Welke beleidskaders waren er? ...................................................................... 187 Welke risico's lopen we? .............................................................................. 188 Welke grote projecten hebben we uitgevoerd? ................................................... 188 Wie hadden we daarvoor nodig? ..................................................................... 189 Wie kregen er subsidies? ............................................................................. 189 Welke reserves hadden we? .......................................................................... 190 Welke voorzieningen hadden we? ................................................................... 190 Welke investeringen hebben wij gedaan? .......................................................... 191 Paragrafen ....................................................................................................... 192 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .........................................................

193 Verbonden Partijen ................................................................................... 204 Overzicht Verbonden Partijen ....................................................................... 206 Vennootschappen en coöperaties ................................................................... 210 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................ 225 Financiering ............................................................................................ 233 Lokale heffingen ....................................................................................... 240 Grondbeleid ............................................................................................ 250 Bedrijfsvoering ......................................................................................... 256 Duurzaamheid .......................................................................................... 266 Wet open overheid .................................................................................... 277 Ruimtelijke Investeringsstrategie Amersfoort (RISA) ............................................. 279 Jaarrekening ..................................................................................................... 282 Financieel resultaat 2025 ............................................................................

283 Overzicht baten en lasten per programma ........................................................ 290 Overzicht incidentele baten en lasten ............................................................. 294 Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................... 311 Overige gegevens ...................................................................................... 312

5 van 460

Balans ................................................................................................... 326 Waarderingsgrondslagen .............................................................................. 329 Toelichting op de balans ............................................................................. 336 Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen ........................................ 378 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................................... 382 WNT-verantwoording gemeente Amersfoort ...................................................... 383 SISA ...................................................................................................... 386 Gerealiseerde baten en lasten per taakveld....................................................... 399 Bijlagen ........................................................................................................... 404 Subsidies ................................................................................................ 405 Investeringen totaaloverzicht ....................................................................... 410 Verplichte BBV Indicatoren .......................................................................... 422 Overzicht begroting na wijziging ....................................................................

430 Specificatie van de gegarandeerde geldleningen rechtspersonen .............................. 449 Verklarende woordenlijst ............................................................................ 451 Disclaimer ........................................................................................................ 460

6 van 460

Inleiding Leeswijzer

In deze jaarstukken leggen wij verantwoording af over de gemeentelijke inspanningen en de besteding van middelen in 2025. De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en een jaarrekening. Voorafgaand aan de programma’s benoemen we enkele belangrijke thema's en blikken we terug op 2025. Per programma doen we verslag van belangrijke ontwikkelingen en financiële resultaten. In de programma’s vindt u de financiële analyses terug. Een kleine leeswijzer hierbij: Alle bedragen in de tabellen in deze jaarrekening zijn in duizendtallen, tenzij anders vermeld. Een ‘min’ betekent een financieel nadeel voor de gemeente en een ‘plus’ een financieel voordeel. Een ‘I’ staat voor Incidenteel (eenmalig) en de ‘S’ voor Structureel (doorlopend). De financiële analyses zijn op hoofdlijnen en geven de belangrijkste financiële afwijkingen aan ten opzichte van de begroting inclusief vastgestelde wijzigingen. Dat betekent dat de financiële verklaring niet in alle gevallen uitputtend zal zijn. Bedragen onder de € 0,3 miljoen laten wij, conform onze financiële verordening, doorgaans buiten beschouwing in de financiële analyses en de begrotingsrechtmatigheid. In sommige programma's komen grote projecten ter sprake.

We vullen het overzicht van de (grote) projecten indien een project voldoet aan minimaal één van de volgende criteria: a) ze worden geactiveerd (bijvoorbeeld investeringen) of komen ten laste van een voorziening en zijn groter dan € 7 miljoen; b) ze komen rechtstreeks ten laste van de exploitatie en zijn groter dan € 5 miljoen; c) het zijn projecten die politiek/bestuurlijk van belang zijn. Over de grondexploitaties rapporteren we via het MeerjarenProgramma Grondexploitaties (MPG) en vallen hier dus buiten. Na de programma’s volgen de paragrafen die wij verplicht zijn om op te nemen in onze begroting en jaarstukken. De programma's en paragrafen zijn onderdeel van het jaarverslag. De opbouw van de jaarstukken is conform de opbouw van de Begroting 2025-2028. Vanaf 2024 geldt een nieuwe programma indeling en opbouw van de begroting en jaarrekening. In deze Jaarstukken 2025 volgen we vanzelfsprekend de programma indeling uit de begroting 2025. Daarbij heeft ons College de adviezen van de Auditcommissie ter harte genomen en is waar mogelijk meer de koppeling gelegd tussen de financiële afwijkingen en het al dan niet realiseren van de doelen en ambities.

Na het jaarverslag volgt de jaarrekening met een financiële analyse op hoofdlijnen, het rekeningresultaat per programma en de balans met een uitgebreide toelichting daarbij, waaronder ook een overzicht van de reserves en voorzieningen. Tot slot volgen nog bijlagen met diverse overzichten en achtergrondinformatie, zoals Amersfoort in cijfers, indicatoren, het overzicht met verstrekte subsidies, overzichten met investeringen, projecten, incidentele baten en lasten en een overzicht met begrotingswijzigingen 2025.

7 van 460

Portefeuillehouderspagina Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor het dagelijks bestuur van de gemeente en bereidt de gemeenteraadsbesluiten voor. Als de gemeenteraad een besluit heeft genomen zorgen burgemeester en wethouders voor de uitvoering ervan. Het college heeft ook de bevoegdheid om zelf beslissingen te nemen, zoals het verlenen van vergunningen. Het college van Amersfoort bestaat uit de burgemeester en acht wethouders. De gemeenteraad benoemt de wethouders. Het college werkt samen met de raad en inwoners aan de opgaven en uitdagingen van Amersfoort. Het bestuur van de stad heeft daarin zowel een leidende als uitnodigende rol. Wij waarderen en stimuleren de inbreng van alle inwoners. Bij het zoeken van oplossingen hebben wij naast financiën oog voor maatschappelijke waarden.

Tyas Bijlholt Mobiliteit Kunst, cultuur en evenementen Onderwijs mbo/hbo Onderwijs en arbeidsmarkt Wijkwethouder Vermeerkwartier, Bergkwartier en Leusderkwartier

8 van 460

Willem-Jan Stegeman Financiën Economie en circulariteit Stadshart/Binnenstad Spoorzone Hoefkwartier Bovenduist (A1-zone) Vastgoed en grondzaken Wijkwethouder Binnenstad, Kruiskamp en Koppel

Jeroen Bulthuis Wonen Spoorzone Langs Eem en Spoor Energietransitie Wijkwethouder Soesterkwartier, Randenbroek en Schuilenburg

9 van 460

Nadya Aboyaakoub-Akkouh Jeugd(zorg) Onderwijs PO/VO (primair- en voortgezet onderwijs) Inburgering en integratie Werk, inkomen en armoedebeleid Wijkwethouder Liendert en Rustenburg

Micheline Paffen-Zeenni Wmo, wijkteams en sociale basisinfrastructuur Volksgezondheid Diversiteit en toegankelijkheid Interbestuurlijke samenwerking Gemeentelijke organisatie Huis voor de Stad Wijkwethouder Nieuwland, Hoogland en Kattenbroek

10 van 460

Ben van Koningsveld Sport en bewegen Bestuurlijke vernieuwing en participatie Gebiedsgericht werken

Rutger Dijksterhuis Ruimtelijke Ordening Omgevingsvisie Erfgoed, monumenten en archeologie Toerisme, recreatie en citymarketing Wijkwethouder Vathorst en Hooglanderveen

11 van 460

Johnas van Lammeren Dierenwelzijn Duurzame leefomgeving en biodiversiteit (Klimaatadaptatie, Stedelijk beheer, Milieu, Luchtkwaliteit en Groen) Dienstverlening Informatievoorziening (IV, ICT, Archief en communicatie) Vergunningen en toezicht Crematorium en begraafplaatsen Wijkwethouder Schothorst, Zielhorst en Hoefkwartier

Lucas Bolsius Algemeen bestuur en juridische zaken Public Affairs Veiligheid en handhaving Asielopvang

12 van 460

Terugblik 2025 Met deze jaarverantwoording blikken wij terug op 2025. Dit was het laatste volledige jaar van deze bestuursperiode en een jaar waarin opnieuw veel is gebeurd. We hebben in 2025 veel geoogst wat we eerder hebben gezaaid. Tegelijkertijd was 2025 een jaar waarin de grenzen van de fysieke en organisatorische ruimte voor ambities en ideeën knelden. Daarnaast liepen ook in 2025 geopolitieke spanningen op die weerslag hadden op Amersfoort. Het was een jaar waarin verharding, polarisatie en spanningen voelbaar waren op straat in Amersfoort, Hoogland en Hooglanderveen. Elkaar blijven ontmoeten, begrip voor elkaar hebben en in gesprek raken is belangrijk. In een stad waar je respectvol met elkaar kunt leven, waar je je prettig voelt en vrij. Dit vraagt blijvende aandacht van ons allemaal. We denken twee generaties vooruit Met de bril van twee generaties vooruit zijn stappen gezet voor een leefbare, duurzame en sociale toekomst van onze (toekomstige) inwoners van de gemeente. De groei van Amersfoort vraagt om zorgvuldige keuzes in de fysieke ruimte. Met het vaststellen van meerdere omgevingsprogramma’s afgelopen jaar, waaronder Mobiliteit, Hoogland-West, Biodiversiteit, Werklocaties en Horeca & Terrassen, zijn belangrijke kaders gesteld om onze stad leefbaar, groen, bereikbaar en economisch veerkrachtig te houden.

De mobiliteitstransitie kwam in een nieuwe fase: met de invoering van de Zero Emissie Zone, uitbreiding van betaald parkeren en voorbereidingen voor meer 30-km/uur wegen. De fietser en wandelaar krijgen meer ruimte en het gebruik van het openbaar vervoer stimuleren we als alternatief voor de privéauto. In 2025 bleven wij werken aan de energievoorziening van de toekomst. Daarbij is ingezet op een breed pakket van maatregelen van isolatie van woningen tot het zetten van verdere stappen voor grootschalige energieopwekking. Tegelijkertijd werden de gevolgen van netcongestie steeds voelbaarder, waardoor het versterken van onze energievoorziening en het ontwikkelen van een publiek warmtebedrijf urgenter werden. Woningbouw bleef een grote opgave. In 2025 zijn minder woningen opgeleverd dan gehoopt, als gevolg van landelijke trends in vergunningverlening, bouwkosten en marktomstandigheden. We hebben deze terugval lokaal zo goed mogelijk opgevangen met doorstroommaatregelen, een nieuwe huisvestingsverordening, extra inzet op de huisvesting van statushouders en het tegengaan van leegstand. Daarnaast zijn er voorbereidingen voor de bouw van ongeveer 15.000 woningen. Zo is afgelopen jaar het ontwikkelkader voor Bovenduist vastgesteld, waar de komende jaren ongeveer 3.000 woningen worden gebouwd.

Daarnaast heeft Amersfoort € 21,9 miljoen ontvangen voor de grootschalige gebiedsontwikkelingen in de Spoorzone (Langs Eem en Spoor, Hoefkwartier) en A1-zone (Vathorst-Bovenduist). Met deze middelen kunnen we woningbouwplannen vlot trekken en investeringen in de openbare ruimte doen. Onze stad is het afgelopen jaar ook weer groener geworden. Met subsidies en acties voor inwoners zijn meer dan 2500 m² groene daken aangelegd en zijn ruim duizend bomen en duizenden planten uitgedeeld. In de openbare ruimte zijn bijna 900 nieuwe bomen geplant en ruim 11.000 m² vergroend. Daarnaast zien we dat in 2025 met het project 'versnelling openbare ruimte' voor het eerst sinds 2013 de achterstand in het onderhoud van onder andere rioleringen, straten en kunstwerken wordt ingelopen. Tot slot organiseerde de gemeente in september 2025 informatieavonden over mogelijke locaties voor de opvang van vluchtelingen in Vathorst en Schothorst. Het college heeft toen geluisterd en geconstateerd dat het perspectief van omwonenden, belangenverenigingen en de gemeenteraad onvoldoende is meegenomen. Achteraf gezien had dat eerder en breder gemoeten. Het college

13 van 460

besloot daarop om het perspectief van inwoners en organisaties beter te betrekken en het proces opnieuw vorm te geven. De eerste gesprekken werden eind 2025 gevoerd. Een sterke sociale basis met gelijke kansen om mee te doen In 2025 bouwden we ook verder aan sociaal en inclusief Amersfoort, met gelijke kansen en waar iedereen moet kunnen meedoen. Het afgelopen jaar liet opnieuw zien hoe belangrijk een sterke sociale basis is. Door in te zetten op preventie, wijkgericht werken en samenwerking tussen zorg, welzijn, onderwijs en inwoners werken we aan duurzame oplossingen voor sociale vraagstukken. Preventie is daarbij geen abstract begrip, maar zichtbaar in concrete initiatieven: van taalontwikkeling tot valpreventie en van mentale gezondheid tot het versterken van pedagogische ondersteuning rondom gezinnen. Deze inzet helpt om problemen eerder te signaleren en zwaardere zorg waar mogelijk te voorkomen. Het uitvoeringsprogramma Meedoen en Rondkomen ging van start: stress-sensitief werken werd breed ingevoerd, regelingen worden eenvoudiger en het netwerk Samen tegen Armoede werd versterkt. In de jeugdhulp zetten we stappen in de transformatie naar een meer preventieve en toegankelijke aanpak, nieuwe werkwijzen in gebiedsteams en de Taskforce Wachttijden. Tegelijkertijd tonen signalen van ouders en gezinnen aan dat er nog veel te verbeteren is.

Het is daarom belangrijk dat ouders structureel zijn betrokken bij de knelpunten en verbeteringen en dat er beter wordt samengewerkt tussen zorgpartijen. Niet alles kan, en zeker niet tegelijkertijd Een boodschap die zich in de geschiedenis vaker heeft herhaald en ook afgelopen jaar zichtbaar was. Bijvoorbeeld als het gaat om het prioriteren van projecten in de binnenstad of het maken van keuzes in grote gebiedsontwikkelingen. Het maken van keuzes en prioriteren is noodzaak om ambities te realiseren. Dat is niet makkelijker geworden met de veelheid aan belangen, de beperkte ruimte en benodigde capaciteit daarvoor. Dus werden we opnieuw geconfronteerd met de realiteit dat niet alles mogelijk is en zeker niet tegelijkertijd. Dat zien we ook aan het bruto jaarresultaat van € 32,4 miljoen, vóór bestemming en overheveling. Dat is weliswaar ongeveer € 13,9 miljoen minder dan vorig jaar, maar nog steeds een flink positief bedrag. De financiële meevallers zijn deels veroorzaakt doordat een aantal projecten vanwege uiteenlopende interne én externe oorzaken niet (volledig) uitgevoerd konden worden. Ook ontvingen we gedurende het jaar middelen bij onder andere de gemeentefondscirculaires die we niet meer volledig in 2025 konden inzetten, onder andere voor Jeugdhulp.

Ook ontvingen we op enkele terreinen middelen van het Rijk die we konden inzetten in plaats van eerder begrote eigen middelen (zoals de incidentele middelen voor IZA/GALA). En tot slot hebben we een voordeel wat betreft kapitaallasten en personeelslasten. Resultaten om op voort te bouwen De afgelopen jaren hebben we keuzes gemaakt aan de hand van het coalitieakkoord Akkoord! 20222026. We hebben daarbij gekozen voor een duurzame en sociale ontwikkeling van onze gemeente, in balans met de omgeving en binnen de grenzen van onze planeet. We hebben daarbij volop ruimte gegeven aan bedrijven, ondernemers en inwoners die willen bijdragen aan de verandering naar een groene en sociale toekomst. We zijn daarbij als college meer de wijken in gegaan afgelopen jaar. Want het Stadhuis staat ten dienste aan de inwoners van onze mooie gemeente. Een mooi voorbeeld daarvan is de gelote burgerraad. In 2025 vond de eerste gelote burgerraad over het verminderen van afval plaats. Het doel van de burgerraad is om de lokale democratie te versterken en besluitvorming te verrijken. Een ander voorbeeld is de realisatie van het Joods herdenkingsmonument ter nagedachtenis aan 360 vermoorde Joodse Amersfoorters in de Tweede Wereldoorlog.

Zowel het zorgvuldige proces dat hieraan voorafging als de uiteindelijke totstandkoming en het moment van onthulling kenmerkte zich door een hechte samenwerking tussen vertegenwoordigers van Joods Amersfoort, betrokken inwoners, kunstenaar organisaties en de gemeente.

14 van 460

Kortom, er ligt een stevige basis om op voort te bouwen in de komende jaren. Daar zijn wij als college trots op. Bovendien laat dit college de gemeentefinanciën robuust achter met een structureel sluitende begroting in de komende jaren.

15 van 460

Financiële terugblik 2025 Het jaar 2025 hebben we in financieel opzicht afgesloten met een positief resultaat van € 32,4 miljoen, oftewel ca. 4,5 procent van de totale begroting. Dat betekent dat veruit het grootste deel van onze begroting 2025 conform is uitgegeven. Het resultaat is hoger dan we bij de Zomerrapportage 2025 verwacht hadden; toen verwachtten wij een overschot van € 15,6 miljoen. Een deel van de oorzaak van het resultaat in 2025 ligt in lagere kapitaallasten, voortkomend uit vertraging van projecten in eerdere jaren. Daardoor werden niet alle voor 2025 begrote kapitaallasten gerealiseerd. Ook moeten we op grond van de BBV-regelgeving de geraamde reserveonttrekkingen verwerken in de jaarstukken, ook wanneer de onttrekking niet (volledig) nodig was. Daardoor onttrekken we het begrote bedrag aan onze reserves, waardoor het resultaat hoger uitvalt. Binnen het sociaal domein is in 2025 sprake van een hoger voordelig saldo dan verwacht. Hier ligt een reeks van verschillende oorzaken aan ten grondslag. Zo blijkt dat op verschillende posten de lasten lager zijn, onder meer door vertraging in de beleidsontwikkeling en -uitvoering (intern en extern) of een achterblijvend bereik van regelingen. Bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen is de ontvangen Rijksbijdrage ruimschoots toereikend om de gemaakte kosten te dekken en ook op Beschermd wonen houden we over.

Er zijn per saldo ook lagere lasten voor Jeugdzorg dan begroot; dit komt door de extra middelen die we in de septembercirculaire 2025 hebben ontvangen voor Jeugdhulp ter compensatie van de incidentele tekorten 2023 en 2024. Tegelijk zien we dat de bijdrage uit het Gemeentefonds voor 2025 lager uitviel dan verwacht, terwijl we bij de zomerrapportage nog een klein positief saldo verwachtten. De herziening van de grondexploitaties levert een extra dotatie aan de verliesvoorziening op. In de financiële analyses bij de verschillende begrotingsprogramma's wordt per programma dieper ingegaan op de oorzaken van de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Een samenvattend beeld is te vinden in het onderdeel Financieel resultaat 2025. Daar worden ook de posten getoond die binnen en programma een voor- of nadeel van minimaal € 1 miljoen aan de lasten- of de batenkant veroorzaken. Over de hele linie zien we dat door zowel interne als externe oorzaken, niet alle budgetten uitgegeven konden worden in 2025. Dat maakt ook dat een financieel resultaat van ongeveer € 32,4 miljoen wellicht positief klinkt, maar ook betekent dat niet alle plannen volledig uitgevoerd konden worden. De uitvoering is wel gestart, maar moet in 2026 verder tot uitwerking komen.

Ook in 2025 moet ons College zich aan uw Raad verantwoorden over het vraagstuk: hebben we rechtmatig gehandeld? Daartoe is in deze jaarstukken wederom de 'Rechtmatigheidsverantwoording' opgenomen. Door deze rechtmatigheidsverantwoording is de paragraaf bedrijfsvoering belangrijker geworden. Daarin lichten we de geconstateerde (begrotings)onrechtmatigheden toe. Tot slot is dit het eerste waarin er in de jaarstukken een onderdeel 'Overige gegevens' is toegevoegd aan de Jaarrekening. Dit naar aanleiding van een wijziging in de BBV. In dit onderdeel is de controleverklaring van de accountant ingevoegd. Dit betekent dat we de jaarstukken dit jaar inclusief de controleverklaring aanbieden ter vaststelling door uw raad. Voor een uitgebreid overzicht van de mee- en tegenvallers verwijzen wij u naar het onderdeel Financieel resultaat 2025.

16 van 460

IJkpunten financiële positie De financiële ijkpunten geven aan hoe financieel gezond onze gemeente is. Daarbij maken we onderscheid tussen de ijkpunten waar we een norm aan verbonden hebben en waar we hard op sturen (het (structurele) begrotingssaldo en de weerstandsratio) en de overige ijkpunten, die weliswaar genormeerd zijn, maar die vooral van belang zijn om de trend over een reeks van jaren te volgen en ook in samenhang met elkaar te bezien. Voorbeelden daarvan zijn onder andere de schuldquote en de solvabiliteitsratio. Het is niet erg wanneer die niet aan de normen voldoen, als de andere financiële indicatoren maar goed zijn. Daarnaast zijn er ook financiële ijkpunten waar geen norm aan verbonden is, zoals o.a. de onbenutte belastingcapaciteit. Voor alle financiële ijkpunten geldt dat het goed is om de ontwikkeling in de loop van de tijd én in samenhang met elkaar te bezien. De jaarrekening sluit met een overschot van € 32,4 miljoen ten opzichte van de begroting. Bij de begroting gingen we uit van een nadeel van € 15,5 miljoen. Het is ook meer dan we in de zomerrapportage verwachtten, toen gingen we nog uit van een voordeel van € 15,6 miljoen. Voor een verklaring van dit saldo verwijzen we u naar het onderdeel 'Financieel resultaat 2025' in het onderdeel 'Jaarrekening'. Corrigerend voor incidentele posten is er in 2025 sprake van een positief structureel saldo van 7,0%.

De stijging ten opzichte van de begroting hangt onder meer samen met extra middelen die we in de loop van het jaar via het gemeentefonds hebben ontvangen voor taken die we uitvoeren voor het Rijk. Deze middelen uit het gemeentefonds worden door de wetgever als structureel aangemerkt. De weerstandsratio komt uit op 2,1 en valt daarmee boven de bandbreedte die uw Raad heeft meegegeven. De weerstandsratio is ongeveer gelijk aan die bij de begroting 2025. Vanwege de stijging van de saldireserve, is onze buffer voor het opvangen van financiële risico's (de beschikbare weerstandscapaciteit) gestegen. De saldireserve is nu € 119,4 miljoen versus € 75,8 miljoen bij de begroting 2025. Ondanks deze hogere buffer zorgt een stijging van de risico's (nu € 58,2 miljoen, bij begroting € 32,4 miljoen) ervoor dat de weerstandsratio ten opzichte van de begroting 2025 iets is gedaald van 2,3 naar 2,1 bij de jaarstukken 2025. De schuldquote is lager dan geraamd bij de begroting. Dit komt omdat in de begrote financieringsbehoefte al deels rekening was gehouden met het besteden van de aangetrokken langlopende geldlening. In de praktijk bleek deze lening in 2025 minder hard nodig te zijn. Daarnaast hebben we afgelopen jaren van het Rijk ook geld vooruit ontvangen voor diverse cofinancieringsregelingen. Dat geld is nog niet besteed, en staat dus ook bij 's Rijks schatkist.

Samen met de reguliere aflossingen op onze geldleningen zorgt dat voor een lage netto (gecorrigeerde) schuldquote. De langlopende lening die we een paar jaar geleden hebben aangetrokken leidt wel tot een hoger vreemd vermogen. Maar ons eigen vermogen (onze reserves) is harder gestegen dan verwacht bij de begroting 2025. Per saldo stijgt daardoor nu de solvabiliteitsratio. Die ligt nu boven de norm van 20%, wat financieel gunstig is en ook goed voor onze financiële wendbaarheid en weerbaarheid. De onbenutte belastingcapaciteit is gestegen doordat onze WOZ-waardes hoger zijn uitgevallen dan bij de begroting van 2025 geraamd. Het artikel-12 tarief voor de OZB is hierin ongewijzigd gebleven. Omdat we over een hogere WOZ-waarde belasting kunnen heffen, ontstaat een hogere potentiële opbrengst. In een artikel-12 situatie zou dit een extra OZB-opbrengst van € 2,7 miljoen kunnen opleveren. De toename van onze onbenutte belastingcapaciteit is gunstig voor onze wendbaarheid. De overige financiële ijkpunten bewegen zich rond het niveau van de begroting 2025 of jaarrekening 2024. Het EMU-saldo laat echter een grote sprong zien van € 151 miljoen negatief naar € 41 miljoen

17 van 460

negatief. Ons College stuurt op een sluitende begroting in termen van baten en lasten en niet op een sluitende begroting op kasbasis, waar het EMU-saldo op ziet. Vandaar dat dit EMU-saldo in de jaarrekening vaak afwijkt van het geraamde EMU-saldo uit de begroting. De oorzaak van deze behoorlijke verandering zit onder andere in de uitstel van investeringen, waardoor de aangetrokken langlopende lening niet direct nodig blijkt te zijn. Per saldo kunnen we concluderen dat de financiële positie van de gemeente Amersfoort ten opzichte van de begroting 2025 overwegend verbeterd is: het (structurele) begrotingssaldo en de solvabiliteitsratio zijn gestegen, de weerstandsratio is ongeveer gelijk aan de begroting en de netto schuldquote is gedaald. We staan er financieel dus relatief goed voor. Tegelijkertijd is dit wel een momentopname van eind 2025. Op de langere termijn wordt het financieel onzeker. Ontwikkelingen in ons ruimtelijke domein, de oplopende kosten van de jeugdzorg, en vanuit het Rijk zullen sterk van invloed zijn op onze financiële positie. Tabel: IJFP.01 IJkpunten Begroting Werkelijk 2025 Werkelijk Eenheid 2024 primitief 2025

IJkpunten Stabiliteit

1. Ontwikkeling van saldo van baten en lasten

Norm / Signaalwaarde

€ mln.

46,3

-15,5

32,4

>=0

2. Structureel exploitatiesaldo

%

8,3%

3,7%

7,0%

0 - 1%

3. Saldo van baten en lasten (realisatie versus begroting)

€ mln.

45,3

n.v.t.

33,7

n.v.t.*

ratio

2,4

2,3

2,1

1,2 - 1,5

5. Netto-schuldquote

%

28,6%

36,9%

33,1%

100%

5b. Gecorrigeerde netto-schuldquote

%

23,5%

31,8%

28,3%

n.v.t.

6. Solvabiliteit

%

31,4%

20,8%

32,0%

20%

7. Netto-rentequote

%

-0,1%

0,2%

0,2%

n.v.t.

8. Afschrijvingslasten

%

2,5%

3,0%

2,5%

n.v.t.

9. Belastingcapaciteit

%

98,5%

100,1%

94,7%

n.v.t.

10. Onbenutte belastingcapaciteit

€ mln.

3,0

0,8

2,7

n.v.t.

Overige

11. EMU-saldo

€ mln.

6,6

-150,8

-40,5

n.v.t.

verplichte

12. Grondexploitatie

%

5,4%

1,2%

4,9%

n.v.t.

indicatoren

13. Kasgeldlimiet

€ mln.

58,1

62,3

62,3

n.v.t.

14. Renterisiconorm

€ mln.

136,7

146,5

146,5

n.v.t.

%

7,5%

8,4%

7,2%

n.v.t.

Weerbaarheid 4. Weerstandsvermogen

Flexibiliteit

15. Overhead

* De Raad heeft hier geen expliciete norm of signaalwaarde aan gekoppeld; dit geldt ook voor de andere n.v.t.‘s.

18 van 460

Jaarverslag

19 van 460

Programma's

20 van 460

1. Programma Omgeving

21 van 460

Inleiding Amersfoort is een fijne stad om te wonen, werken, winkelen en te ontspannen. Dat willen we graag zo houden. Door de groei van het aantal inwoners en woningen staat dit onder druk. Om Amersfoort ook in de toekomst leefbaar, bereikbaar en klimaatbestendig te houden is het nodig anders om te gaan met mobiliteit en de beschikbare ruimte. Daarom geven we ruimte aan en stimuleren we lopen, fietsen, het gebruik van OV en deelvervoer als alternatief voor de privéauto. De Gemeente Amersfoort werkt hard aan de toekomst. Zo hebben we deelgenomen aan de prijsvraag Europan18 2026-2026, waar door een jury de drie beste ontwerpen zijn uitgekozen. Deze werken we verder uit, samen met de ontwerpers en eigenaren van de locaties. Ook is in 2025 is het U-Ned Gebiedsonderzoek Amersfoort Spoorzone en Heuvelrugzone opgeleverd. Het geeft inzichten over de mogelijkheden voor de ontwikkeling van dit gebied voor de toekomst (2040-2050). Ook in het Gebiedsperspectief A(mersfoort) tot Z(eist) is een toekomstbeeld geschetst. De uitkomst van het onderzoek laat zien hoe natuur, wonen, recreatie, water, werk en Defensie goed kunnen samengaan. Op basis hiervan zal een nieuwe bestuursovereenkomst worden gesloten. Daarnaast is het pupillenveld van voetbalvereniging Hoogland als voorkeurslocatie gekozen voor een nieuw zwembad in Hoogland.

Bovendien zijn er verschillende beleidsstukken vastgesteld als verdere uitwerking van de Omgevingsvisie Amersfoort 2030-2040. Op het gebied van woningbouw hebben we het Omgevingsprogramma Volkshuisvesting opgesteld. Hierin zijn de beleidsuitgangspunten voor Wonen opgenomen. Met ontwikkelende partijen hebben we in 2025 plannen voor woningbouw verder uitgewerkt (totaal werken we aan circa 15.000 woningen tot 2040) en met partners als het Rijk en de Provincie werken we samen om partijen te helpen bij realisatie, onder andere met subsidies. Desondanks viel de realisatie van nieuwe woningen in 2025 tegen (436 toevoegingen). Net als in de rest van Nederland hebben ontwikkelende partijen last van moeilijke omstandigheden voor de bouw. We verwachten dat we ook de komende jaren te maken krijgen met een teruggang. Verder zijn in 2025 de doorstroommaatregelen voortgezet. In 2025 is ook de nieuwe huisvestingsverordening opgesteld. Er is extra inzet op de huisvesting van statushouders en andere doelgroepen, door onder andere inzet van directe bemiddeling en door samenwerking met corporaties en zorginstellingen. Om de woningvoorraad beter te benutten, zijn we leegstand tegengegaan en wordt een leegstandsverordening vastgesteld. Amersfoort werkt aan een grote mobiliteitstransitie om de stad leefbaar, groen en gezond te houden.

Omdat de stad groeit en we die bereikbaar willen houden en omdat de gevolgen van klimaatverandering steeds merkbaarder worden, wil de gemeente dat inwoners zich vaker lopend, fietsend, met het openbaar vervoer of via deelmobiliteit verplaatsen, en minder afhankelijk zijn van de auto. Daarom wordt geïnvesteerd in goede fiets- en voetgangersroutes, betere OV- en deelmobiliteitsvoorzieningen en slim parkeerbeleid. In 2025 is het omgevingsprogramma mobiliteit vastgesteld, waarin alle vormen van vervoer integraal worden bekeken volgens het STOMPprincipe. In 2025 zijn belangrijke stappen gezet. Zo is per 1 januari de Zero Emissie Zone in het kernwinkelgebied ingevoerd, waardoor vervuilende bedrijfs- en vrachtauto's daar niet langer welkom zijn. Vanaf 1 oktober is fase 1 van betaald parkeren ingegaan, waarmee het gebied met parkeerregulering sterk is uitgebreid. Ook zijn de voorbereidingen gestart om begin 2026 op veel wegen de maximumsnelheid te verlagen van 50 naar 30 kilometer per uur. Daarnaast is gewerkt aan de nieuwe fietskelder aan de zuidzijde van het station: kabels en leidingen zijn verlegd en de maaiveldstalling is verwijderd, zodat de bouw in 2026 kan beginnen. Verder vragen we bij verschillende partijen aandacht voor de stationslocaties Amersfoort Centraal en Amersfoort Schothorst. Beide stations verdienen investeringen om hen toekomstbestendig te maken. 22 van 460

In 2025 heeft Amersfoort gewerkt aan een toekomstbestendige energievoorziening met een breed pakket aan maatregelen. Het Isolatieoffensief ondersteunde inwoners bij woningisolatie, al ontstond vertraging door het faillissement van uitvoerder Winst Uit Je Woning. Na een doorstart eind 2025 kon de ondersteuning weer worden hervat. Daarnaast hielpen de FIX-brigades huishoudens met een lager inkomen met kleine energiebesparende ingrepen. De besteding van de SPUK Energiearmoede bleef achter door personele wisselingen en de zoektocht naar een nieuwe uitvoerder voor de koelkastenactie; resterende middelen worden in 2026 en 2027 ingezet. Het windenergieproject op Isselt heeft het nodige teweeggebracht in de samenleving en dat is begrijpelijk. Mensen maken zich zorgen over de impact op hun leefomgeving. Via onder andere de omgevingsadviesraad faciliteren wij het gesprek met omwonenden over het maken van (bovenwettelijke) afspraken over de impact van de windmolens op de omgeving. De omgevingsadviesraad is niet gericht op het bepalen of de windmolens er wel of niet komen. Die afweging ligt bij de gemeenteraad. Ook is gewerkt aan extra maatregelen om gezondheid van inwoners en de natuur en ecologie te beschermen. Amersfoort zette stappen naar aardgasvrije wijken, onder andere in Schothorst-Zuid, Nieuwland en de binnenstad.

Om de warmtetransitie betaalbaar en betrouwbaar te houden, nam de gemeenteraad een principebesluit voor de oprichting van een publiek warmtebedrijf, samen met EBN, Netverder en de provincie Utrecht. De gemeente stimuleerde daarnaast duurzame warmtebronnen zoals geothermie en warmte uit de RWZI. Ondernemers zijn ondersteund bij verduurzaming en uitdagingen door netcongestie. Ook is onderzoek gedaan naar energyhubs en is een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de stichting Duurzaam Netwerk Amersfoort. Netcongestie werd in 2025 een groeiend probleem doordat de vraag naar elektriciteit sneller toenam dan de capaciteit van het netwerk. De gemeente werkt nauw samen met de netbeheerder en andere overheden aan oplossingen via de Energy Board Utrecht en voert een actieplan uit om de gevolgen voor inwoners en bedrijven te beperken. Via communicatiecampagnes zijn inwoners geïnformeerd over de oorzaak en impact van netcongestie. Tot slot hebben we in lijn met coalitieafspraken om actiever en strategischer grondbeleid te gaan voeren kavels gekocht voor ruimtelijke ontwikkelingen en sociale structuren te versterken. Bijvoorbeeld vastgoed aan de Meridiaan en de Kleine Haag. De raad besluit in de nieuwe bestuursperiode over het herijkte grondbeleid.

23 van 460

Wat hebben we bereikt?

Programma Omgeving Wat hebben we bereikt? Energietransitie: Wij dragen bij aan het tegengaan van de klimaatcrisis. We zetten in op 55% minder CO2-uitstoot in onze gemeente in 2030. We zorgen dat alle inwoners en bedrijven mee kunnen doen in deze energietransitie. Toelichting: In 2050 stoten wij geen schadelijke broeikasgassen meer uit omdat wij fossiele brandstoffen hebben vervangen voor hernieuwbare bronnen. Denk hierbij aan zon, wind of water. Energie is voor iedereen betaalbaar en beschikbaar. Deze wordt zoveel mogelijk lokaal opgewekt en wij gebruiken zo min mogelijk grondstoffen. Ons tussendoel is 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990, vastgelegd in de Omgevingsvisie. Samenwerking met alle betrokken partijen en inwoners is noodzakelijk om te komen tot de inrichting van ons toekomstig energiesysteem. In alles wat wij doen is er aandacht voor dat iedereen kan meedoen en dat er zoveel mogelijk begrip is voor de veranderingen die op ons afkomen.

Wat hebben we daarvoor gedaan? 1. We vinden het belangrijk dat iedereen in de stad mogelijkheden krijgt om energie te besparen. We helpen alle inwoners, ondernemers en organisaties om woningen en gebouwen te isoleren en de energierekening te verlagen. Hiervoor hebben we subsidies verstrekt en praktische ondersteuning op maat aangeboden aan wie dit nodig heeft, maar ook door te informeren en onafhankelijk energieadvies aan te bieden. Met de aanpak energiebesparing bieden we een meerjarige doelgroepgerichte ondersteuning. Onze aandacht gaat in de eerste plaats uit naar de energiebesparing bij inwoners met lage inkomens en slecht geïsoleerde woningen. Door een faillissement en later doorstart van uitvoerder Winst Uit Je Woning heeft dat vertraging opgelopen. 2. We stimuleren het ontwikkelen van windmolens en het plaatsen van zonnepanelen op daken en andere geschikte locaties. Hiermee leveren we een bijdrage aan de regionale ambitie om in 2030 0,5 terawattuur elektriciteit duurzaam op te wekken. 3. We hebben een regisserende rol bij het gebiedsgericht aardgasvrij maken van de stad. Dit doen we door een actieve coördinerende rol te nemen in de gebiedsaanpakken die nu lopen. We doen dit samen met inwoners en organisaties en faciliteren bewonersinitiatieven uit de stad die zelf een alternatief voor het gebruik van aardgas willen realiseren.

In Schothorst-Zuid werken we daarnaast intensief samen met de corporaties en Warmtebedrijf Amersfoort. Samen met de provincie Utrecht, Energiebeheer Nederland en Netverder onderzoeken we de mogelijkheden voor het oprichten van een publiek warmtebedrijf. Dit onderzoek is in 2025 niet afgerond en loopt dus nog. 4. We helpen bedrijven met het verduurzamen van gebouwen en bedrijfsactiviteiten in de stad door te informeren, stimuleren en te ontzorgen waar dat mogelijk is en door te handhaven waar dat nodig is. Ook helpen we ondernemers die problemen hebben door netcongestie. We werken hierbij samen met het bedrijfsleven. 5. We leveren onze bijdrage om te komen tot een nieuw en robuust energienetwerk met energieopslaglocaties. We zoeken actief naar oplossingen om netcongestie tegen te gaan. Dit doen we door onze verantwoordelijkheid te nemen bij het zoeken naar fysieke ruimte voor maatregelen in het kader van netverzwaring. Ook verkennen we de mogelijkheden voor het balanceren van de energievraag en het lokaal opslaan en delen van elektriciteit. Toelichting: Het streefcijfer voor 2024 is 383 kton CO2. In 2023 zaten we al op een uitstoot van 369 kton. Het cijfer voor 2024 wordt later dit jaar bekend.

24 van 460

Hoe hebben we dit doel gemeten? De CO2 uitstoot per jaar Realisatie cijfers 2021

2022

2023

460

415

369

Streefcijfer 2024

2025

2025 374

Bron:

Klimaatmonitor Rijkswaterstaat

Toelichting:

Dit is de totale CO2-uitstoot van wonen, werken en verkeer per jaar (kton CO2) exclusief de uitstoot van auto(snel)wegen. Het cijfer loopt altijd 2 jaar achter. Dit heeft te maken met berekeningen die het CBS voor het subonderdeel ‘verkeer’ moet doen. Door herberekeningen van het CBS komen aanpassingen met terugwerkende kracht ook voor. Het streven is dat de gemeente Amersfoort in 2050 CO2-neutraal is (‘0’). Voor 2030 streven we naar een reductie van 55% CO2-uitstoot ten opzichte van 1990. De CO2-emissie van 1990 in Amersfoort is niet bekend maar kan worden herleid uit landelijke emissiecijfers en lokale energiegebruikscijfers. CE Delft heeft in opdracht van de gemeente de emissie exclusief auto(snel)wegen voor 1990 berekend op 720 kton. Een reductie van 55% ten opzichte hiervan betekent een streefemissie in 2030 van ten hoogste 324 kton. Bij de berekening van de streefcijfers voor de tussenliggende jaren gaan we uit van een lineaire daling, ook al komt dit niet overeen met de praktijk. Het streefcijfer voor 2024 is 383 kton CO2.

regel

25 van 460

Grondexploitaties en vastgoed: Het ondersteunen van ruimtelijke projecten en bijdragen aan een stad met passend en duurzaam vastgoed Toelichting: Met onze gebiedsontwikkeling zoeken we naar passende ontwikkelingsvormen voor gebieden, die - vroeg of laat - rendement opbrengen. Wij willen met ons gemeentelijk vastgoed een toegevoegde waarde bieden voor de stad en bijdragen aan de ambitie CO2-neutraal te zijn. Ook willen wij dat het gemeentelijk vastgoed integraal toegankelijk is.

Wat hebben we daarvoor gedaan? 2.1 Grondexploitaties en vastgoed 1. We verduurzamen ons vastgoed en verlagen zodoende de CO2 uitstoot. Dit doen wij de komende jaren voor 66 objecten (ca. 123.000 m2 BVO) uit onze kernportefeuille. In projecten en in beheer en onderhoud houden we steeds meer rekening met maatregelen voor circulariteit, klimaatbestendigheid en biodiversiteit. 2. We zorgen dat ons vastgoed toegankelijk is voor mensen met een beperking door te voldoen aan het ITS keurmerk. 3. We bieden met ons vastgoed toegevoegde waarde aan de stad, zoals het huisvesten van culturele instellingen, sportverenigingen en wijkcentra. Wij zetten in op duurzame relaties met deze huurders, waarbij veiligheid, duurzaamheid en klanttevredenheid kernbegrippen zijn. 4. Wij zijn ons bewust van de vele onzekerheden die gebiedsontwikkeling in deze tijd met zich meebrengt en sturen op de financiën. Dit doen we met behulp van scenarioanalyses, risicomanagement en stapsgewijze besluitvorming zodat tijdig ingegrepen en bijgestuurd kan worden. 5. Om de grote woningbouwopgave te kunnen realiseren, zetten we in op het brede pallet aan exploitatiemodellen, onderzoeken we voor de bovenwijkse voorzieningen de kostenverhaalsmogelijkheden en zetten we in op het verkrijgen van subsidies. Toelichting: Eind 2025 zijn er aan ca. 22 van de 66 panden verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd.

Hiervan zijn 9 panden integraal verduurzaamd met een gemiddelde CO2 besparing van 80%. Najaar 2025 is de Veerensmederij opgeleverd, het eerste gasloze en CO2 neutrale monument van Nederland. In voorbereiding zijn gebouwen met koppelkansen, waar tegelijk met de verduurzaming renovatie en verbouw plaats vindt vanuit de vervangingsinvesteringen.

Hoe hebben we dit doel gemeten? Aantal gemeentelijke maatschappelijke objecten waaraan duurzaamheidsmaatregelen zijn getroffen Realisatie cijfers 2021

Streefcijfer

2022

2023

2024

10

10

22

2025

2025 36

Bron:

Voortgangsrapportage SRO

Toelichting:

De gemeente heeft de opgave om t/m 2030 66 maatschappelijke objecten te verduurzamen (energie- en CO2-reductie) die in haar bezit zijn. Duurzaamheidsmaatregelen zijn bijvoorbeeld het aanleggen van zonnepanelen, isoleren en instructie van gebruikers. Bij de cijfers hierboven gaat het om objecten die gedeeltelijk of volledig verduurzaamd zijn. Vanaf de begroting voor 2027 wordt een andere indicator toegepast, namelijk het aantal verduurzaamde gemeentelijke maatschappelijke panden. Hiermee meten we alleen de panden die volledig verduurzaamd zijn.

regel

26 van 460

Ruimtelijke Ordening: Een stad waarin schaarse ruimte goed verdeeld wordt. Toelichting: Met onze ruimtelijke ontwikkeling zijn we een centrale schakel in de ontwikkeling van de stad en zorgen we voor een goede verdeling van de beschikbare ruimte. Zo werken we aan een duurzame balans voor de lange termijn met een aantrekkelijk woon- en leefklimaat, economische dynamiek, een goede bereikbaarheid, voldoende ruimte voor water, groen en natuur. Een stad waarin erfgoed op een samenhangende wijze in stand wordt gehouden en waarbij cultuurhistorische waarden worden ingepast bij nieuwe ontwikkelingen (behoud door ontwikkeling);

Wat hebben we daarvoor gedaan? 3.1. Ruimtelijke Ordening 1. We werken regionaal samen aan de verstedelijking van Amersfoort en regio en zorgen voor een sterke positie van Amersfoort in Metropoolregio Utrecht en regio Amersfoort. 2. We zorgen voor een goede spreiding en verdeling van ruimte voor wonen, werken. Voorzieningen, mobiliteit en recreëren met een mix van functies in een groene omgeving en een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte zodat de juiste functie op de juiste plek komt. 3. We stellen de kwaliteit en leefbaarheid van de openbare ruimte voorop. Het vertrekpunt is een gezonde omgeving die uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten door middel van levensaders 4. We versterken de kwaliteit van het buitengebied voor mens en natuur zodat deze meegroeit met de groei van de stad. 5. We leggen de gewenste inrichting van de stad en buitengebied helder juridisch vast in omgevingsplannen en bieden ruimte aan participatie en initiatieven via de intake- en omgevingstafel. 3.2. Monumentenzorg en archeologie Activiteiten 1. Samen met de stad dragen wij zorg voor ons (onroerend en ruimtelijk) erfgoed en voor de kwaliteit van het stadsbeeld als totaal. Cultuurhistorische waarden vormen een waardevolle inspiratiebron voor nieuwe ontwikkelingen. 2. We willen waardevolle historische structuren en gebouwen in stand houden en waar mogelijk verbeteren.

Passende nieuwe functies zijn essentieel voor een goede toekomst (herbestemming en transformaties). De relatie tussen erfgoed en omgeving/openbare ruimte is van grote waarde. 3. Op basis van archeologisch en bouwhistorisch onderzoek verdiepen en verbreden we de kennis over de (ontstaans)geschiedenis van onze stad. Deze kennis maken we voor een breed publiek toegankelijk en beleefbaar. Erfgoed draagt belangrijk bij aan de identiteit en verbondenheid van stad en inwoners en aan de aantrekkelijkheid van onze stad. 4. Behoud en bescherming van archeologische waarden in de bodem, conform onze wettelijke taak. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is behoud in de bodem lang niet altijd mogelijk. Na proefonderzoek kiezen we voor behoud door middel van opgraven of toch voor behoud in de grond.

27 van 460

Toelichting: 3.1 Ruimtelijke Ordening - In samenwerking met de provincie Utrecht, waterschappen, de gemeenten Amersfoort, Leusden, Soest en Zeist en het Ministerie van Defensie is het Gebiedsperspectief A(mersfoort) tot Z(eist) afgerond. De uitkomst van het onderzoek is een toekomstbeeld dat laat zien hoe natuur, wonen, recreatie, water, werk en Defensie goed kunnen samengaan. - In september 2025 is het U-Ned Gebiedsonderzoek Amersfoort Spoorzone en Heuvelrugzone opgeleverd. Het geeft inzichten over de potentie, condities en mogelijke keuzes voor de ontwikkeling van de Spoorzone Amersfoort en Heuvelrugzone voor de toekomst (2040-2050) - In april 2025 was Amersfoort gastheer voor het Blue zone festival. De vraag die centraal stond was hoe een gezonde leefomgeving gerealiseerd kan worden en hoe sociale interactie gestimuleerd kan worden. - Als verdere uitwerking van de Omgevingsvisie Amersfoort 2030-40 zijn in 2025 verschillende omgevingsprogramma’s vastgesteld. Hierin is concreter aangegeven hoe wij onze ambities willen realiseren. Het gaat om de omgevingsprogramma’s: Werklocaties, Hoogland-West, Horeca en Terrassen, Mobiliteit, Vermindering omgevingslawaai (Actieplan Geluid), Biodiversiteit. - De gemeente Amersfoort neemt deel aan de prijsvraag Europan 18 2025 -2026.

(Europan is een toonaangevende Europese ideeënwedstrijd die jonge ontwerpers en steden samenbrengt om vernieuwende oplossingen voor stedelijke vraagstukken te ontwikkelen, waarbij jonge ontwerpers hun ideeën hebben gebruikt voor inspirerende ontwerpen voor zes concrete locaties in Amersfoort. In totaal zijn er 75 inzendingen geweest waarvan de internationale jury er drie per locatie heeft gekozen. - Er zijn in 2025 weer diverse ro procedures opgestart en doorlopen voor het faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen. We merken echter wel een toename van benodigde inzet van de organisatie gerelateerd aan de toename van de juridische trajecten tot aan de Raad van State. Onder andere als gevolg van de divers ruimtelijke ontwikkeling in bestaand stedelijk gebied wat door inwoners als ingrijpend in de leefomgeving wordt ervaren. 3.2 Monumentenzorg en archeologie In 2025 is het ontwerp-Omgevingsprogramma Erfgoed afgerond. In 2026 volgt de verdere besluitvorming en definitieve vaststelling. In 2025 is voor ruim 300 initiatieven en verbouwplannen met betrekking tot monumenten en panden binnen beschermde stadsgezichten advies uitgebracht en vooroverleg gevoerd. Deze initiatieven varieerden van verzoeken over de toepassing van isolatiemaatregelen tot integrale verbouwingen en restauraties van monumenten.

Een belangrijk deel van de vragen van bewoners betrof de verduurzaming van hun woning. Het project voor verduurzaming van de binnenstad (ErfgoedDeal) kreeg samen met eigenaren een vervolg. Vergunningsplichtige initiatieven zijn beoordeeld door de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Monumentenzorg vervulde hierbij de rol van ambtelijk secretaris, adviseur en plantoelichter. Daarnaast speelden in 2025 meerdere ontwikkelings- en herbestemmingsopgaven binnen de stad, zoals: Klooster OLV ter Eem, Langs Eem en Spoor en de Kop van Isselt. Voor herstelwerkzaamheden aan monumentale onderdelen van gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden blijft de gemeentelijke subsidieregeling van kracht. Tijdens de Open Monumentendagen zijn circa 20.000 bezoekers verwelkomd in de stad en leidden de juniorgidsen velen rond. In 2025 is voor circa 165 initiatieven en plannen binnen de gemeentegrens archeologisch advies uitgebracht en - waar nodig – archeologische kaders gesteld. Er zijn diverse archeologische onderzoeken uitgevoerd, waarbij onder andere resten van de eerste stadsmuur zijn aangetroffen. Binnen de samenwerkingsovereenkomst met de gemeenten Bunschoten, Nijkerk en Soest is de archeologische beleidskaart voor deze gemeenten vernieuwd. In 2025 is een start gemaakt met de update van de archeologische beleidskaarten van Amersfoort en Leusden.

Het Centrum voor Archeologie verwelkomde in 2025 bijna 2500 bezoekers en tijdens de Nationale Archeologiedagen werd een druk bezochte publieksmiddag georganiseerd over de resultaten opgraving uit 2023 aan de Leusderweg. Bovendien is bijgedragen aan kennisontwikkeling en -overdracht in samenwerking met onder andere de ErfgoedAcademie, Hogeschool Utrecht, Waterlijn, Erfgoedweek en diverse andere erfgoedorganisaties.

28 van 460

Hoe hebben we dit doel gemeten? Voor dit doel is er geen indicator. regel

Wonen: We stellen de mens centraal, Amersfoort is een thuis voor iedereen. Toelichting: Ieder mens wil een fijne plek hebben om te wonen. Een fijne woning vormt een thuis en is belangrijk om gelukkig te kunnen zijn, of je nu alleen woont, samen met een partner of kinderen, of zorg nodig hebt. Met ons volkshuisvestingsbeleid zorgen we er voor dat Amersfoort voor allerlei verschillende mensen met uiteenlopende leefstijlen een fijne stad is en blijft om te wonen. In 2025 hebben we nieuw beleid uitgewerkt in het Omgevingsprogramma Volkshuisvesting; dit vervangt het Deltaplan Wonen uit 2019.

Wat hebben we daarvoor gedaan? 1. Voldoende woningen: we hebben de ambitie dat er tot 2040, 1000 woningen per jaar worden gebouwd. We hebben hier afspraken over gemaakt in de Woondeal 2. Betaalbare woningen: we zorgen ervoor dat minimaal 35% van de woningen sociale huur en minimaal 20% middensegment is. Hiervoor geven we uitvoering aan het Deltaplan en de Woondeal. We stellen een omgevingsprogramma Volkshuisvesting op, die het Deltaplan vervangt. 3. Beschikbare woningen: naast het toevoegen van nieuwbouw zorgen we ervoor dat in de bestaande woningvoorraad meer mensen kunnen wonen. Hiervoor vergroten we de doorstroming en toegankelijkheid van woningen. 4. Passende woningen: we zorgen voor diversiteit aan woningen en woonmilieus, passend bij de woonbehoefte van verschillende doelgroepen. Speciale aandacht is er voor kwetsbare doelgroepen met een zorgbehoefte en woonvormen voor ouderen en voor ouderen die langer of weer zelfstandig wonen. Hiervoor geven we uitvoering aan het programma Wonen en Zorg. 5. Voor de aandachtgroepen, vluchtelingen, statushouders en bewoners van de maatschappelijke opvang is passende woonruimte beschikbaar. Hiervoor geven we deze groepen voorrang binnen de woonruimteverdeling.

29 van 460

Toelichting: 1. Betaalbare woningen, vitale wijken en corporaties: we zorgen ervoor dat bij nieuwbouw minimaal 35% van de woningen sociale huur is en met corporaties en huurdersorganisaties werken we samen aan een passende voorraad sociale huurwoningen en vitale wijken. In buurten of complexen waar leefbaarheid onder druk staat kijken we met corporaties bijvoorbeeld naar een goede mix van sociale huur en middensegment woningen. Op basis van het nieuwe woonbeleid streven we bij nieuwbouw ook naar ongeveer 32% middensegment (was in het Deltaplan 20%), zodat er tweederde betaalbare woningen wordt gebouwd (was in het Deltaplan 55%). Voor elk project gelden eisen om betaalbare woningen te realiseren. Met corporaties en huurdersorganisaties hebben we gewerkt aan meerjarige samenwerkingsafspraken, formeel ‘prestatieafspraken’ (vaststelling in 2026). 2. Gebiedsontwikkelingen en bouwen in bestaande wijken: we hebben de ambitie dat er tot 2040 gemiddeld 1000 woningen per jaar worden gebouwd. In bestaande wijken doen we dat passend bij de kenmerken en opgaven in de buurt. De meeste woningbouw tot 2040 gaat worden gerealiseerd in drie grote gebiedsontwikkelingen: Langs Eem & Spoor, Hoefkwartier en Bovenduist. Deze nieuwe wijken van de toekomst worden inclusieve, duurzame buurten waar we ook nieuwe woonsmaken aan de stad toevoegen.

Met ontwikkelende partijen maken we plannen voor woningbouw en met partners als het Rijk en de Provincie werken we samen om partijen te helpen bij realisatie, onder andere met subsidies. 3. Bestaande voorraad en woonruimteverdeling: we willen de bestaande voorraad beter benutten en zorgen voor een eerlijke verdeling van de (schaarse) sociale huurwoningen. We stimuleren doorstroming, met name ouderen via de regeling Van Groot naar Beter. In het nieuwe woonbeleid gaan we extra inzetten op woningdelen. Ook hebben we gewerkt aan een Leegstandsverordening (vaststelling in 2026). Voor een eerlijke woningtoewijzing is in 2025 de Huisvestingsverordening geactualiseerd en hebben we gewerkt aan een verdeelbesluit voor de woningtoewijzing aan urgent woningzoekenden (vaststelling in 2026). Bij de toewijzing van sociale huurwoningen geven we voorrang aan mensen waar de nood het hoogst is (via urgentieverklaringen); andere woningzoekenden krijgen woningen toegewezen op basis van inschrijfduur. 4. Geschikte ouderenhuisvesting: Met het oog op de vergrijzing en dat ouderen langer zelfstandig thuis wonen werken we aan geschikte woonruimte voor ouderen, in het bijzonder voor ouderen die een vorm van gemeenschappelijk wonen willen (geclusterd wonen) of die zorg nodig hebben (zie bij wonen en zorg).