Beleidskader Inclusieve Stad
Tekst van het document
Amersfoort Inclusieve Stad Beleidskader 2021-2026 Januari 2021
Stad met een hart 1
hoofdstukaanduiding
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Voorwoord De afgelopen jaren werkten we hard aan de verbetering van de ondersteuning en
Tegelijkertijd weten we dat het leven niet maakbaar is. Gezondheid en geluk
zorg én aan een stad waarin iedereen meetelt. In Amersfoort kunnen we trots
laten zich niet afdwingen. En tegenslagen en problemen horen bij het leven. We
zijn op wat we als stad hebben opgebouwd. Samen als gemeente,
blijven daarom met elkaar in gesprek over welke randvoorwaarden we inwoners
partnerorganisaties, professionals, zorgaanbieders, onderwijsinstellingen,
willen bieden voor een prettig bestaan in elke levensfase. Fysieke en mentale
adviesorganen, belangenorganisaties, ervaringsdeskundigen, vrijwilligers en alle
gezondheid hebben ook te maken met bestaanszekerheid, meedoen, bewegen,
andere inwoners.
dagelijks functioneren, zingeving en kwaliteit van leven. En wat iemand daarin nodig heeft, is voor iedereen anders.
Dit beleidskader markeert de volgende fase naar een inclusieve stad. Een fase waarin de kansengelijkheid wordt vergroot en een ieder naar vermogen bijdraagt
De gedeelde visie over wat voor inclusieve stad we willen zijn, de grote thema’s
aan onze maatschappij. De nadruk ligt daarbij op wat iemand wél kan, of kan
en de manier van werken, staan in dit beleidskader. Dank aan de vele
leren. Op het vergroten van weerbaarheid, zodat mensen zoveel mogelijk grip
betrokkenen die met energie en enthousiasme hebben bijgedragen aan de
hebben op hun leven. En voor wie dat niet voldoende lukt en niet kan terugvallen
gesprekken hierover. Laten we nu de mouwen opstropen en doen wat nodig is.
op de directe omgeving, is er hulp, ondersteuning of zorg. Zo maken we het voor
Samen maken wij de Inclusieve Stad.
iedereen mogelijk om in onze stad mee te doen, zich thuis te voelen en zich te ontwikkelen. En op een gezonde, actieve en prettige manier samen te leven in de straat, buurt of wijk.
2
Voorwoord
Menno Tigelaar
Cees van Eijk
Fatma Koser Kaya
Wethouder Zorg en
Wethouder Jeugd, Diversiteit,
Wethouder Onderwijs
ondersteuning
Werk en Inkomen
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Inhoudsopgave
3
Voorwoord
2
3
Onze organisatiestructuur en samenwerking
48
Inleiding
4
3.1
Toegang tot ondersteuning en zorg voor inwoners
49
Samenvatting
7
3.2
Inwonerparticipatie
50
3.3
Lokale aansturing en samenwerking
50
1
Onze doelen
13
3.4
Wijkgericht werken
52
1.1
De Inclusieve Stad
14
3.5
Regionale aansturing en samenwerking
55
1.2
Maatschappelijke effecten
15
3.6
Landelijke samenwerking
60
1.3
Transformatie Sociaal Domein
16
3.7
Meer impact door data- en kennisgedreven werken
62
3.8
Financieel kader
64
2
Onze aanpak
18
3.9
Kwaliteit en handhaving
67
2.1
Positieve Gezondheid
19
3.10
Omgaan met persoonsgegevens
68
2.2
Leidende principes
19
2.3
Samen leren en communiceren
22
4
Verdieping op de inhoudelijke thema’s
69
2.4
De inhoudelijke thema’s voor de komende jaren
26
Thema 1: Preventie
70
2.4.1 Preventie
26
Thema 2: Bestaanszekerheid & participatie
75
2.4.2 Bestaanszekerheid & participatie
29
Thema 3: Ontwikkelen & opgroeien
80
2.4.3 Ontwikkelen & opgroeien
31
Thema 4: Ouder worden
88
2.4.4 Ouder worden
34
Thema 5: Psychische kwetsbaarheid
92
2.4.5 Psychische kwetsbaarheid
36
Thema 6: Samenleven in diversiteit
98
2.4.6 Samenleven in diversiteit
40
2.4.7 Samenwerking met andere domeinen
42
5 Wettelijke kaders en verordeningen
106
Foto: R. Worrall www.unsplash.com
Inleiding
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Inleiding In het Beleidskader Inclusieve Stad leggen we vast wat onze doelen zijn voor
Wettelijke plicht uitoefenen
de inclusieve stad, het versterken van gelijke kansen en de wijze waarop we
De diverse wetten verplichten de gemeente om periodiek een beleidsplan op te
inwoners die dat nodig hebben ondersteuning en zorg bieden. Het leven van
stellen. Voor het Beleidskader Inclusieve Stad gaat het om de Wet
inwoners blijft niet binnen de grenzen van de specifieke beleidsdomeinen of
maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet, Jeugdwet en Wet Publieke
wettelijke kaders. Daarom biedt dit Beleidskader Inclusieve Stad de kapstok
Gezondheid. In de Wmo en jeugdwet is de plicht tot vaststelling van een
voor het brede beleid voor het sociaal domein, ondersteuning, participatie,
beleidsplan opgelegd aan de gemeenteraad. Vanwege een zo integraal mogelijke
(jeugd)zorg, minimabeleid, toeleiding naar werk, jeugdbeleid, pedagogisch
ondersteuning en zorg voor inwoners, kiezen we ervoor om het beleidskader
klimaat, onderwijs, diversiteit, antidiscriminatie, sociale veiligheid. De
leidend te laten zijn voor gemeentelijk beleid voor deze vier wetten. In hoofdstuk
samenwerking met andere domeinen (zoals sport, het veiligheidsdomein,
5 wordt toegelicht hoe de inhoud van dit beleidskader zich verhoudt tot de
het medische domein, het fysieke domein en het economische domein)
plichten uit deze wetten.
krijgt in dit beleidskader om diezelfde reden aandacht. Termijn beleidskader Duidelijkheid bieden
Het Beleidskader Inclusieve Stad geldt voor een termijn van zes jaar: van 2021 tot
Het Beleidskader Inclusieve Stad wordt opgesteld door het college van
en met 2026. Daarmee is er voldoende ruimte om de doelen en speerpunten
burgemeester en wethouders en vastgesteld door de gemeenteraad. Politiek en
vorm en inhoud te geven in de praktijk. We zijn ons ervan bewust dat een deel
bestuur geven duidelijkheid over de ambities voor de Inclusieve Stad en op welke
van de inspanningen om een langere periode vraagt voordat resultaten zichtbaar
wijze we die samen met de stad willen waarmaken. Met het beleidskader leggen
en merkbaar zijn.
we dé basis voor de keuzes van gemeente en partners in het sociaal domein en andere betrokken domeinen.
Relatie met uitvoeringsprogramma’s en monitor In aanvulling op het beleidskader worden uitvoeringsprogramma’s en –agenda’s
Gedragen beleid voeren
opgesteld waarin we nader uitwerken welke concrete stappen we zetten om de
• Professionals en bestuurders herkennen het beleidskader als richtinggevend
ambities en doelen waar te maken.
en werken daaraan in de praktijk. • Partners (organisaties, adviesorganen, belangenorganisaties,
5
Aan de hand van de beoogde maatschappelijke effecten (paragraaf 1.2) worden
ervaringsdeskundigen) hebben een bijdrage geleverd aan de beschrijving van
de richtinggevende doelen benoemd. De doelen worden vervolgens vertaald naar
de ambities en werkwijzen.
meetbare indicatoren. Zo wordt een verband gelegd tussen het Beleidskader
Inleiding
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Inclusieve Stad, de bijbehorende uitvoeringsprogramma’s en de Monitor
Impact van corona
Inclusieve Stad. De Monitor Inclusieve Stad brengt de resultaten en voortgang
Op het moment van opstellen van dit beleidskader hebben het coronavirus en de
in beeld.
bijbehorende maatregelen al enige tijd een grote impact op de samenleving; op de fysieke gezondheid, mentaal welbevinden, bestaanszekerheid, algehele
Vertrekpunt Beleidskader Inclusieve Stad
kwaliteit van leven door onzekerheid en door de beperkingen in sociale
De basis onder de keuzes in dit beleidskader is onder meer vastgelegd in de
activiteiten en contacten. Corona raakt vooral de groepen inwoners in kwetsbare
Startfoto Beleidskader Inclusieve Stad en de ‘Staat van de jeugd in Amersfoort
situaties en vergroot de sociaal economische en gezondheidsverschillen. Dit kan
2020’. Deze startfoto bevat een terugblik op de ontwikkelingen van de afgelopen
uiteindelijk van invloed zijn op ons beleid.
jaren, een beschrijving waar we nu staan en een overzicht van trends en ontwikkelingen. Aan de hand daarvan zijn de belangrijkste thema’s en
In een periode waarin jongeren zichzelf en de wereld moeten ontdekken, worden
aandachtspunten voor Amersfoort voor de komende jaren benoemd; deze zijn
zij geconfronteerd met beperkingen in sociale contacten en activiteiten, en met
vervolgens in dit Beleidskader opgenomen.
een onzekere economische toekomst. Ze kunnen soms hun opleiding niet afronden omdat ze geen stage kunnen lopen of lopen onderwijsachterstanden op.
Leeswijzer Dit beleidskader is opgebouwd in drie delen: 1) onze doelen, 2) onze aanpak en 3)
Ook voor oudere inwoners geldt een verslechtering in hun kwaliteit van leven en
onze organisatiestructuur en samenwerking. De zes inhoudelijke thema’s zijn in
gezondheid. Dat komt door minder dagelijkse beweging, minder sociale
twee delen opgesplitst: een beknopte beschrijving van het thema en de ambities
contacten, minder voldoening uit activiteiten als vrijwilligerswerk of andere
in 2.4 en vanaf daar kunt u doorklikken naar hoofdstuk 4 waarin u een
activiteiten, en de angst voor besmetting. Dit leidt tot gevoelens van somberheid
uitgebreide toelichting op de zes thema’s kunt lezen.
en eenzaamheid.
De citaten die verspreid staan in dit beleidskader, zijn afkomstig van deelnemers
We zien daarnaast dat de coronacrisis ontwikkelingen als digitalisering heeft
aan de brede digitale werkconferentie van 16 en 26 oktober 2020. Daarin gingen
versneld; onder deze druk zijn meer mensen sneller vertrouwd geraakt met
professionals, belangenorganisaties en bestuurders met elkaar in gesprek over
digitale mogelijkheden voor dienstverlening, contact, etc. Ook heeft de crisis de
diverse onderwerpen voor dit beleidskader.
veerkracht van de samenleving doen toenemen: mensen zien meer naar elkaar om, en komen met creatieve en innovatieve oplossingen. (d.d. januari 2020)
6
Inleiding
Terug naar de inhoudsopgave
Samenvatting
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Samenvatting Wij nemen hierin onze verantwoordelijkheid door
Met het Beleidskader Inclusieve Stad leggen we vast wat onze doelen zijn voor de inclusieve stad, het versterken van gelijke kansen en de wijze
• randvoorwaarden te bieden om gezond en vitaal te leven, zoals: een groene en gezonde omgeving, ontmoeting, onderwijs, sport, cultuur;
waarop we inwoners die dat nodig hebben, ondersteuning en zorg
• de sociale basisinfrastructuur in de wijken te versterken;
bieden. Het leven van inwoners blijft niet binnen de grenzen van de
• te investeren in preventie en vroegsignalering; daar zijn waar de mensen zijn,
specifieke beleidsdomeinen of wettelijke kaders. Daarom biedt dit
weten wat er speelt, samenwerken om de juiste signalen op te pikken en uit
Beleidskader Inclusieve Stad de kapstok voor het brede beleid voor het
te wisselen;
sociaal domein, ondersteuning, participatie, ( jeugd)zorg, minimabeleid,
• duidelijke ingangen te creëren voor mensen die (zorg)vragen hebben;
toeleiding naar werk, jeugdbeleid, pedagogisch klimaat, onderwijs,
• te zorgen voor informatie, advies, passende ondersteuning en zorg;
diversiteit, antidiscriminatie en sociale veiligheid. De samenwerking met
• Inclusie, toegankelijkheid en bestrijding van discriminatie te bevorderen.
andere domeinen (zoals het sport, het veiligheidsdomein, medische
• oog te houden voor groepen in een kwetsbare situatie die meer
domein, het fysieke domein en het economische domein) krijgt in dit
ondersteuning nodig hebben om gezond en vitaal te leven;
beleidskader om diezelfde reden aandacht.
• ondersteuning te bieden aan groepen inwoners die altijd ondersteuning nodig zullen hebben;
Wij willen samen met inwoners en onze partners in de stad werken aan een gezond, actief en prettig leven voor iedereen.
• mensen te stimuleren advies en hulp aan hun omgeving te vragen. Daarbij zijn we ons er tegelijk van bewust dat er soms grenzen zijn aan wat mensen samen met hun eigen kring kunnen doen of wat ze aan hun omgeving
Met als doel
kunnen vragen.
• gelijke kansen te creëren; • tweedeling tegen te gaan: achterstanden te verkleinen, kansen te vergroten;
Van de inwoners en partners vragen wij
• de weerbaarheid van inwoners te vergroten.
• samenwerking: samen zoeken naar de juiste vraag, samen werken aan de oplossing. Inwoners zijn zelf de belangrijkste sleutel naar succes van
Met respect en oog voor
8
ondersteuning of zorg;
• diversiteit, eigenheid, eigen keuze;
• bijdrage naar vermogen;
• gelijkwaardigheid;
• ervaringsdeskundigheid;
• wat nodig is in plaats van wat mag of niet mag;
• omzien naar elkaar;
• én het realisme dat niet alles maakbaar is.
• Inzet in informele netwerken.
Samenvatting
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Zodat we eraan bijdragen dat inwoners meedoen in de samenleving en beschikken over • bestaanszekerheid; • fysieke en mentale gezondheid; • de vrijheid om zichzelf te kunnen zijn en zich thuis te voelen in de stad;
‘Verleid mensen tot gezonde keuzes, maak het leuk.’
• zingeving; voldoening uit werk, opleiding of andere activiteiten; • een fijne sociale kring: vrije tijd, sociaal leven, hulp uit je omgeving; • een prettige buurt: ontmoeting, contact met mensen, buren, leefbaarheid; • mogelijkheden om een leven lang te leren; • een veilige omgeving; • een gezonde omgeving; • de mogelijkheden om hulp te vragen.
6 Doen wat werkt: het verschil maken 7 Versterken van de leefbaarheid: aandacht voor de buurt en omgeving
De bovenstaande ambitie vatten we samen in vijf maatschappelijke effecten waaraan we met onze inzet bijdragen:
Er zijn zes inhoudelijke thema’s die de komende jaren onze inzet vragen om onze
A Gezonde en vitale inwoners
doelen waar te maken. Per thema beschrijven we onze ambitie en inzet.
B Kansrijk ontwikkelen
1
C Omzien naar elkaar
2 Bestaanszekerheid & Participatie
D Meedoen
3 Ontwikkelen & Opgroeien
E Thuis in Amersfoort
4 Ouder worden
Preventie
5 Psychische kwetsbaarheid De leidende principes vertalen onze doelen naar concrete handvatten die kunnen
6 Samenleven in diversiteit
worden gebruikt in de praktijk en bij het maken van beleidskeuzes: 1
9
Preventie is de beste interventie
Tot slot werken we in dit beleidskader uit hoe we ons organiseren om de doelen
2 Uitgaan van wat iemand wil, kan of kan leren
en inzet mogelijk te maken. Dat gaat om de participatie van inwoners en
3 Naar het geheel kijken: 1 huishouden, 1 plan
ervaringsdeskundigen, lokale aansturing met nadruk op de wijkgerichte
4 Versterken en benutten van het netwerk
samenwerking, de regionale aansturing en samenwerking, landelijke
5 Ondersteuning en zorg dichtbij
samenwerking en financiële kaders
Samenvatting
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
De speerpunten uit het Beleidskader Amersfoort Inclusieve Stad Positieve Gezondheid We willen dat zoveel mogelijk Amersfoorters grip op hun eigen leven hebben. Zodat zij om kunnen gaan met gebeurtenissen in hun leven die fysieke, emotionele of sociale uitdagingen met zich meebrengen. Positieve gezondheid draait om hoe mensen hun eigen leven beoordelen en hoe zij kunnen streven naar een betekenisvol bestaan op de manier die bij hen past en met de mogelijkheden die zij hebben. Daarbij ligt de nadruk op wat wel kan in plaats van wat niet kan. Het gaat erom te accepteren dat het leven ook uitdagingen of tegenslagen kent, en om de beste kwaliteit van leven na te streven die past bij de eigen situatie of mogelijkheden. Daarom staat de samenwerking met inwoners zelf centraal, evenals de inzet van ervaringsdeskundigheid. We hanteren het concept van Positieve Gezondheid1 ook omdat we hiermee alle leefgebieden van mensen in beeld kunnen brengen. Fysieke en mentale gezondheid hebben ook te maken met bestaanszekerheid, meedoen, bewegen, dagelijks functioneren, zingeving, en kwaliteit van leven. Als het op een van deze leefgebieden minder goed gaat, kan zich dat ook uiten in problemen op een ander leefgebied. Kansengelijkheid Alle Amersfoorters moeten dezelfde kansen krijgen om hun leven gezond, prettig en betekenisvol in te vullen.
Ongeacht wat hun achtergrond is en vanuit de vrijheid om zichzelf te kunnen zijn. Om de kansengelijkheid te vergroten zetten 1
Positieve Gezondheid is het concept van Institute For Positive Health, opgericht door Machteld Huber, www.iph.nl
10
Samenvatting
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
we ons extra in voor inwoners die in een kwetsbaardere situatie zitten, die een
Wijkgericht werken
achterstand hebben of die niet dezelfde mogelijkheden hebben als anderen.
De wijk is over het algemeen het best passende schaalniveau voor samen-
De focus op kansengelijkheid biedt ruimte om de best passende oplossing te
werking en voor het ondersteunen van onze inwoners. Wij willen de wijkgerichte
vinden voor inwoners. Kansengelijkheid verwezenlijken vraagt om gedurfde
samenwerking versterken en uitbreiden. In het sociaal domein - en met name in
keuzes in ondersteuning en zorg.
de sociale basisinfrastructuur - is de wijk inmiddels al de natuurlijke plek voor ontmoeting, advies en ondersteuning. Door dit uit te bouwen naar andere
We stimuleren inclusie, willen tweedeling in de samenleving zoveel mogelijk
domeinen als onderwijs, sport en cultuur, willen wij nog beter aansluiten bij de
beperken en voor zover mogelijk voorkomen. We zijn ons er ook van bewust dat
eigen netwerken van de meeste inwoners. Betrokken inwoners, vrijwilligers en
iedere inwoner door omstandigheden of gebeurtenissen in het leven op een
informele netwerken leveren een grote bijdrage aan de sociale basis in de wijken.
bepaald moment behoefte kan hebben aan ondersteuning of zorg.
We verlagen de drempels om hulp of advies te vragen in de wijk. En als een wijkgerichte oplossing niet passend is, wordt samenwerking gezocht in het
Preventie
stedelijke netwerk. Stedelijke voorzieningen en organisaties sluiten aan op deze
Als mensen de vaardigheden hebben om grip op hun leven te houden, om
wijkgerichte samenwerking.
weerbaar te zijn én zich te kunnen ontwikkelen in iedere fase van hun leven, is de kans op behoefte aan ondersteuning en zorg kleiner. En als we signalen
Een wijkgerichte samenwerking maakt preventie en vroegsignalering beter
vroegtijdig herkennen en oppakken, kunnen we ingrijpendere vormen van
realiseerbaar; professionals en vrijwilligers zijn nabij, kennen de mensen en weten
ondersteuning en zorg voorkomen.
wat er speelt. Zij kennen elkaar en weten elkaar gemakkelijk te vinden. Dat maakt de ondersteuning van inwoners persoonlijk, optimaal, integraal en efficiënt. Data
In Amersfoort wordt al veel aan preventie gedaan. De komende jaren willen we
en kennis, aangevuld met praktijkervaring, helpen om te bepalen in welke wijken
meer netwerkgericht samenwerken in de wijken en meer regie voeren op de
welke inzet nodig is om de kansen van inwoners te versterken.
verschillende initiatieven voor preventie met een meer gezamenlijke inzet als doel. Preventie vereist de durf om te investeren terwijl de resultaten pas later zichtbaar zijn en soms niet eens direct in het domein waarbinnen is geïnvesteerd. De ambities voor preventie en de inzet daarop betekenen verdere stappen zetten in een andere manier van werken, zoals meer wijkgericht werken, (financiële) samenwerking met andere domeinen en impactgedreven werken.
11
Samenvatting
‘Het duurt lang voordat effect van preventie zichtbaar is; zaak van lange adem. Nu is het soms de waan van de dag.’
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
De wijk is niet altijd de meest voor de hand liggende schaal. Bijvoorbeeld voor
We zien de samenhang tussen de drie grote gemeentelijke opgaven: de Groeiende
jongeren, voortgezet onderwijs, werkgelegenheid, sportverenigingen en culturele
Stad, de Duurzame Stad en de Inclusieve Stad. De fysieke inrichting van de stad, het
voorzieningen. Maar voor inwoners die een kwetsbare positie hebben of
woonaanbod, de groene omgeving en een duurzaam werk- en leefklimaat zijn van
hulpbehoevend zijn, is het belangrijk dat zij kunnen vertrouwen op een netwerk
grote invloed op het welbevinden. En andersom kunnen ook die terreinen niet
dat dichtbij is, goed is ingespeeld op elkaar en dat ook de weg kent richting
slagen zonder de sociale kwaliteiten van de samenleving en de mensen.
stedelijke of regionale structuren. In wijken zijn sterke informele netwerken actief die een sociale basis bieden.
Impact gedreven werken We willen doen wat werkt. Door meer gebruik te maken van data en kennis
Samenwerking met andere domeinen
kunnen we interventies inzetten die zich hebben bewezen in de praktijk. Sturen
De maatschappelijke ambities voor de Inclusieve Stad kunnen alleen worden
op impact vereist dat we meer weten over de effectiviteit van de ondersteuning
verwezenlijkt als wordt samengewerkt tussen verschillende domeinen. Er is in de
en zorg die we bieden, en over hoe inwoners deze ervaren. Dit is een aanvulling
afgelopen jaren een intensieve samenwerking met onder meer sport, onderwijs,
op en versterking van de professionele inzet en praktijkervaringen, waarbij de
het woondomein en het veiligheidsdomein ontstaan. We bouwen hierop voort
impact op het leven van inwoners centraal staat. In de wijkgerichte aanpak en
en verstevigen de samenwerking met deze en andere domeinen zoals het
wijkplannen zetten we in op het samenbrengen van data en kennis met de
medisch domein en het fysieke domein.
expertise van professionals en de ervaringsdeskundigheid van inwoners. Hierdoor weten we in welke wijken en/of voor welke groepen inwoners (preventieve) ondersteuning nodig is. En op welke wijze kosten verminderd kunnen worden van specialistische zorg ten behoeve van preventieve inzet. We kunnen ook meer impact met cijfers en onderzoek hebben door bij de start
Ouderen kunnen elkaar ook digitaal vaardig maken. De een is er verder mee dan de ander. Organiseer sessies onder
van een project of nieuw beleid in kaart te brengen wat we al weten: beschikbare cijfers en onderzoek, inzicht in trends en ontwikkelingen. De uitkomsten worden gezamenlijk geduid door onderzoekers, inwoners, beleidsmedewerkers en collega’s uit de praktijk, om het juiste verhaal achter de cijfers te vertellen. Waar mogelijk wordt nieuw beleid gebaseerd op businesscases.
begeleiding dichtbij in de wijk.
12
Samenvatting
Terug naar de inhoudsopgave
Onze doelen
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
1
Onze doelen
1.1
De Inclusieve Stad
Tot het jaar 2040 groeit het inwoneraantal van Amersfoort met 18
ontmoeting vanzelfsprekend is. Waar duurzaamheid de norm is. Dat betekent dat
procent naar bijna 180.000 inwoners. Die groei biedt kansen om op alle
wij zuinig zijn op energie en die zoveel mogelijk schoon opwekken. We gebruiken
fronten een nog betere stad te worden. Amersfoort als dé stad van
materialen en grondstoffen opnieuw. Een stad waar we geld blijven verdienen op
‘Gezond Groen en Slim Groeien voor Iedereen’. Daarmee verbinden we de
een toekomstbestendige manier, juist door aandacht te hebben voor gezond
drie stedelijke opgaven: de duurzame stad, de groeiende stad en de
stedelijk leven voor iedereen.
inclusieve stad. De schaal van Amersfoort maakt het voor inwoners mogelijk om te genieten van Amersfoort is een van de meest aantrekkelijke steden van Nederland. Zo heeft
alles wat er bij een stad hoort, en tegelijk profijt te hebben van de menselijke
Amersfoort een prachtige historische binnenstad. Het vele groen en water in en
maat. De stad kent veel verbondenheid, zoals te zien is in het grote aantal
om de stad draagt bij aan ontspanning dichtbij huis. Amersfoort is een
vrijwilligers dat hier actief is, in de kracht van WIJ Amersfoort waarmee
overzichtelijke stad met gevarieerde voorzieningen en voor ieder wat wils.
Amersfoorters laten zien dat zij trots zijn op hun stad en stadsgenoten.
Diversiteit, talent en saamhorigheid kenmerken de Amersfoortse bevolking. In
In Amersfoort staan de mensen centraal en is de kwaliteit van samenleven een
Amersfoort zijn veel maatschappelijke partijen actief en is het aantal vrijwilligers
belangrijke factor. Amersfoorters leven met én naast elkaar. We omarmen de
ongekend hoog. De stad is een knooppunt in het midden van het land en
diversiteit, we staan op voor de vrijheid om jezelf te kunnen zijn, voor wederzijdse
daarmee een ideale ontmoetingsplek. Amersfoort is onderdeel van een stedelijk
ontmoeting en acceptatie, en we zien de meerwaarde van een gemengde
netwerk dat volgens de Europese Unie behoort tot één van de meest
samenleving waaraan iedereen een eigen bijdrage levert. We zien naar elkaar om,
concurrerende regio’s van Europa.
helpen elkaar, zorgen voor elkaar. En we maken Amersfoort gezamenlijk een levendige, prettige en toegankelijke omgeving om in te leven.
Gezondheid staat centraal in alles wat we doen. Een stad van gezonde inwoners
14
in een gezonde leefomgeving, werkend aan een gezonde en duurzame economie.
Wanneer grip hebben of houden op (aspecten van) je leven niet vanzelfsprekend
Waar iedereen kan meedoen en iedereen zich thuis mag voelen. Je kunt er prettig
is, kan advies, ondersteuning of zorg nodig zijn. Daarbij gaan we uit van wat
wonen in een schone en groene omgeving. Met zo min mogelijk overlast. Een
iemand zelf wil, kan of nog kan leren. En we zoeken naar wat het verschil maakt
omgeving die uitnodigt tot een gezonde levensstijl, aanzet tot beweging en
in iemands situatie, naar wat het meeste helpt om de kwaliteit van leven te
levendig is door de recreatieve en culturele functies van de stad. Een stad waar
verbeteren.
Onze doelen
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
1.2 Maatschappelijke effecten
C Omzien naar elkaar
We werken aan het realiseren van vijf maatschappelijke effecten2. Deze zijn
Amersfoorters zetten zich in voor elkaar. Dat betekent dat zij op elkaar letten,
vertaald naar meetbare doelen en indicatoren die worden opgenomen in de
oog hebben voor elkaar, elkaar helpen en zich inzetten voor anderen in hun
Monitor Inclusieve Stad.
omgeving. Het sociale hart van Amersfoort - met de vele vrijwilligers en organisaties - is en blijft zichtbaar en voelbaar. De Sociale Basisinfrastructuur
A Gezonde en vitale inwoners
en iedereen die daar actief in is, vormen de ruggengraat en dragen bij aan
Gezondheid en vitaliteit van inwoners zijn van groot belang om mee te
de veerkracht van onze samenleving. Wij stimuleren en ondersteunen
kunnen doen en een betekenisvol bestaan te kunnen leiden. De bevordering
de maatschappelijke inzet, zelforganisatie en de sociale kwaliteit van
van de kwaliteit van leven van inwoners in brede zin staat daarin centraal.
samenleven in wijken en buurten.
We stimuleren participatie, vergroten de gezondheidsvaardigheden en we faciliteren bewegen en sport. Daar hoort ook een groene, gezonde,
D Meedoen
toegankelijke en duurzame omgeving bij. Inwoners zijn voldoende weerbaar
Amersfoort is een inclusieve stad en iedereen doet mee. Uiteraard op de
om te kunnen omgaan met gebeurtenissen in hun leven die hen voor een
manier en in de mate die het beste bij je past. Mensen zijn verschillend en
uitdaging plaatsen, op fysiek, mentaal of sociaal vlak.
daarom kan meedoen voor iedereen wat anders betekenen. We ondersteunen en stimuleren meedoen naar vermogen en bevorderen de regie die ieder op
B Kansrijk ontwikkelen
zijn leven heeft. Meedoen is geen strak keurslijf waar iedereen zich in moet
Inwoners krijgen van jongs af aan de ruimte en gelegenheid om zich te
voegen. Om mee te kunnen doen is ook ruimte nodig, om te vinden wat bij je
ontwikkelen tot competente en weerbare volwassenen. We stellen hen in staat
past of om zelf invulling te geven aan meedoen.
op te groeien in een veilige en stimulerende (thuis)omgeving waarin zij hun talenten kunnen ontwikkelen en ontplooien. Dat legt de basis voor een leven lang leren en het vermogen om je te ontwikkelen in elke fase van je leven.
E Thuis in Amersfoort Amersfoorters worden zoveel mogelijk ondersteund om zelfstandig te leven. We streven ernaar dat inwoners veilig zijn, thuis en in hun omgeving. En we
2
De maatschappelijke effecten zijn voor het eerst geformuleerd voor het
investeren in het prettig samenleven in de straat, buurt of wijk.
Uitvoeringsprogramma Transformatie Sociaal Domein 2018 en voor de nieuwe opzet van de Monitor Sociaal Domein in 2018. Ze verbinden de beleidsdoelen aan meetbare resultaten. De maatschappelijke effecten verwoorden de effecten die we in de samenleving willen zien optreden; mede door inzet van gemeente, professionals en vrijwilligers en inwoners zelf. Voor dit beleidskader zijn ze geactualiseerd.
15
Onze doelen
‘Participatie draagt bij aan preventie.’ Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
1.3
Ziekenhuis
Jeugdzorg
Transformatie Sociaal Domein
De transformatie is een omslag in denken en doen en heeft als doel om de maatschappelijke effecten en doelen te realiseren. De opgave om ondersteuning
Specialistische hulp
Zorgaanbieders
en zorg duurzaam betaalbaar te houden maakt daar deel vanuit. Schuldhulpverlening
We kennen verschillende typen ondersteuning en zorg. De piramide laat de beweging zien die we willen realiseren: zoveel mogelijk naar de basis, gericht op Positieve Gezondheid en preventie. We bevorderen de inzet van algemene
Professionele ondersteuning dichtbij
Art1 MN Werkgeversservicepunt
Ambulante ondersteuning
Algemene voorzieningen zoals Wijkteams
voorzieningen in de wijk en verminderen specialistische hulp. We werken daarom Jongerenwerk
aan de versterking van de Sociale Basisinfrastructuur en van de samenwerking tussen inwoners en partners uit het informele en formele netwerk. Ook zetten we in op de (preventieve) ondersteuning door de wijkteams en andere professionals in de wijken (praktijkondersteuners huisartsen en jongerenwerk). De piramide is geen rangorde of volgorde: in de praktijk is er juist veel
Informatie, advies en ondersteuning (Sociale Basisinfrastructuur)
Buurtsportcoach
Kinderopvang Onderwijs
Vrijwilligersondersteuning Mantelzorgers
samenwerking tussen inwoners, vrijwilligers en de professionals van verschillende organisaties.
Advies
Indebuurt033
Huisarts
GGD
Vrijwilligers
Digitaal loket
Informatie
COC
Mantelzorgondersteuning
Verenigingen
Kerk/moskee
Inclusieve Stad Familie Inwoners
Werkgevers
Buren Vrienden
Ervaringsdeskundigen
‘Digitale ondersteuning en de techniek gaan snel. Hoe laagdrempeliger hoe mooier, het wordt dan meer gebruikt. Goede voorlichting is belangrijk.’
16
Onze doelen
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Effectieve ondersteuning en zorg heeft altijd de juiste balans tussen: • INWONER: wat helpt de inwoner het meest om grip op zijn leven te hebben en volwaardig mee te kunnen doen? • PROFESSIONAL: kunnen professionals hun werk in samenhang goed uitvoeren? Doet het recht aan de expertise en werkvoldoening? • UITVOERBAARHEID: kunnen we dat wat nodig is organiseren en duurzaam betaalbaar houden? In de monitor Inclusieve Stad wordt naast de Maatschappelijke effecten ook expliciet gerapporteerd over de voortgang van de transformatie. De richtinggevende doelen en indicatoren onder de maatschappelijke effecten brengen de maatschappelijke resultaten in de
én Versterken van en met inwoners. Iedereen kan bijdragen en ontvangen. Waar nodig is er passende ondersteuning om weer zoveel mogelijk grip op het eigen leven te krijgen.
én én
stad in beeld. De transformatiedoelen en indicatoren brengen in beeld hoe wij als
Professionals kunnen hun werk in samenhang goed uitvoeren. Ze werken aan en vanuit het (versterken van) het potentieel van inwoners in hun specifieke omgeving, samen mét de inwoners zelf.
gemeente met onze partners en inwoners samen voortgang boeken in het realiseren van de transformatieopgave.
€
Dat 'wat werkt' kan georganiseerd worden en blijft duurzaam betaalbaar.
‘Soms is het feit dat er een ‘hulplijn’ beschikbaar is al genoeg om er geen gebruik van te hoeven maken. Het biedt rust.’
17
Onze doelen
Terug naar de inhoudsopgave
Onze aanpak
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2
Onze aanpak
2.1
Positieve Gezondheid
juist om te accepteren dat het leven ook uitdagingen of tegenslagen kent, en om
We beschouwen gezondheid breder dan alleen ‘niet ziek zijn’. Het
de beste kwaliteit van leven na te streven die past bij de eigen situatie of
concept Positieve Gezondheid3 draagt deze bredere kijk op gezondheid
mogelijkheden. Als iemand een hulpvraag, ziekte of beperking heeft, is dat niet
uit. Fysieke en mentale gezondheid hebben ook te maken met
het enige wat ertoe doet. Het belangrijkste is wat iemand zelf wil bereiken en
bestaanszekerheid, meedoen, bewegen, dagelijks functioneren,
daar zelf in kan doen. Daarom staat de samenwerking met inwoners zelf
zingeving en kwaliteit van leven. Het geheel van deze factoren is
centraal, evenals de inzet van ervaringsdeskundigheid. In het vrijwillige domein
belangrijk. Als het op een van deze leefgebieden minder goed gaat, kan
en in de informele netwerken is veel kennis en deskundigheid die aanvullend is
zich dat ook uiten in problemen op een ander leefgebied.
op de deskundigheid van professionals.
De afgelopen jaren is in en rond het sociaal domein al in meerdere opzichten
2.2
gewerkt vanuit deze brede kijk op gezondheid en welbevinden. In Amersfoort
Om de ambitie en maatschappelijke effecten te realiseren hebben we
richten we ons op de bevordering van de kwaliteit van leven en niet uitsluitend
handvatten nodig, oftewel leidende principes, voor iedereen die met inwoners
op de hulpvraag.
werkt in en aan de Inclusieve Stad. Deze principes zijn leidend bij het maken van
Leidende principes
keuzes en bij het bieden van ondersteuning en zorg. Zowel voor bestuur en beleid We willen dat zoveel mogelijk Amersfoorters grip op hun eigen leven hebben. Dat
als voor de uitvoering in de praktijk.
zij om kunnen gaan met gebeurtenissen in hun leven die fysieke, emotionele of sociale uitdagingen met zich meebrengen. Positieve gezondheid betekent dat
1
Preventie is de beste interventie
mensen hun eigen leven beoordelen en dat zij streven naar een betekenisvol
‘Zorgen dat…’ in plaats van ‘zorgen voor…’. We willen een stevige basis bieden
bestaan op de manier die bij hen past en met de mogelijkheden die zij hebben.
om te voorkomen dat ondersteuning of zorg nodig is. Interventies plegen we
Daarbij ligt de nadruk op wat wel kan in plaats van wat niet kan. Het vermogen én
om te voorkomen dat een probleem verergert. We bieden oplossingen die de
de mogelijkheden om op het juiste moment om hulp te vragen horen daar ook bij.
betrokken inwoners zelf weer ‘aan het stuur’ zetten. Dit vraagt om daar te zijn waar de inwoners zijn, te weten wat er speelt, op tijd te signaleren en een goede samenwerking tussen partijen in de wijken.
Door Positieve Gezondheid expliciet als concept te hanteren, zetten we steviger in op veerkracht en eigen regie. Inwoners willen meer op hun eigen kracht worden aangesproken in hun streven naar een betekenisvol leven. Niet met als doel dat iedereen perfect moet zijn en alleen meetelt als alles goed gaat; maar
19
Onze aanpak
3
Positieve Gezondheid is het concept van Institute For Positive Health, opgericht door Machteld Huber, www.iph.nl
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2 Uitgaan van wat iemand wil, kan of kan leren
Dit vraagt om goede samenwerking wanneer meerdere professionals of
De inwoner (of het gezin/huishouden) zelf staat centraal. We praten mét
(informele) organisaties zijn betrokken. Bij voorkeur is één professional het
mensen in plaats van over mensen. Hoe beoordeelt iemand zijn of haar eigen
aanspreekpunt. De inwoner zelf is de eigenaar van het plan en zoveel mogelijk
situatie? Wat wil iemand bereiken en wat kan hij of zij daar zelf aan doen? Het
de regisseur. Het gaat zowel om afstemming van typen ondersteuning en
doel is dat mensen zoveel mogelijk grip krijgen op hun eigen leven, en dat zij
zorg, als om het bepalen van de goede volgorde van interventies. Dit vraagt
leren omgaan met hun beperking(en).
om overzicht in registraties en dossiers binnen de regels voor privacy.
Mensen besluiten zelf over hun leven en hebben zelf het grootste aandeel in
4 Ondersteuning en zorg dichtbij
het verbeteren van hun situatie. Professionals - en veel vrijwilligers - hebben
We zorgen dat ondersteuning en zorg dichtbij en toegankelijk zijn. In de
de expertise om de juiste oplossing te helpen vinden. Samenwerking tussen
wijk krijgen de uitvoering en samenwerking in de Inclusieve Stad vorm. Alle
inwoner en professional(s) is daarom essentieel.
partijen samen vormen het netwerk van ondersteuning en zorg; zij zorgen er met elkaar voor dat inwoners altijd aan het juiste adres zijn.
Er zitten grenzen aan dit leidende principe:
Ondersteuning en zorg die op stedelijk of regionaal niveau wordt aangeboden,
• Soms gaat het niet alleen om wat iemand kan leren maar om wat iemand
sluit zoveel mogelijk aan bij de netwerken in de wijken. Zo kunnen inwoners
moet leren, bijvoorbeeld vanuit een verantwoordelijkheid die hij of zij
deze als dichtbij beleven.
draagt. • Soms moet voor iemand worden besloten wat nodig is, binnen de wettelijke kaders die daarvoor gelden. • Bij sommige mensen geldt niet meer de vraag wat iemand nog kan leren, wanneer de zelfredzaamheid alleen nog maar minder wordt.
5 Doen wat werkt: het verschil maken Ondersteuning en zorg hebben als doel het verschil te maken in iemands leven en diens mogelijkheden te versterken. We willen doen wat werkt en sturen op impact. We focussen op datgene wat de kwaliteit van leven het meest helpt verbeteren. De effectiviteit van ondersteuning en zorg voor
3 Naar het geheel kijken: 1 huishouden, 1 plan Werken vanuit Positieve Gezondheid is gericht op de kwaliteit van leven;
inwoners is dus leidend. De systemen, financieringsstromen en combinatie van diverse wetten zijn daarin zoveel als mogelijk de instrumenten.
waarbij alle leefgebieden van mensen een rol spelen. Daarom geldt: 1 huishouden, 1 plan.
‘Effecten zijn soms na langere tijd pas zichtbaar.’ 20
Onze aanpak
Het gaat vooral om passende en effectieve oplossingen voor de betrokken inwoner(s). We zetten bij voorkeur groepsoplossingen in. Dat vraagt om flexibiliteit in het huidige systeem, want sommige typen ondersteuning of zorg kennen individuele beschikkingen. Ook qua kosten kunnen hier
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
grote verschillen in zitten. Als een groepsoplossing niet passend is, kan een oplossing per persoon uitkomst bieden. Snelle interventies worden uitgevoerd als ondersteuning of zorg op korte termijn nodig is. Dit creëert ruimte en rust, zodat vervolgens aan structurele oplossingen of verbeteringen kan worden gewerkt. Goed is goed genoeg. De kwantiteit van ondersteuning is niet leidend, de doeltreffendheid wel. Dit kan echter ook leiden tot ontevredenheid bij inwoners; in situaties waarin inwoners een specifieke oplossing of behandeling willen ‘bestellen’, terwijl de beoordeling van de gehele situatie kan leiden tot een andere conclusie voor de meest effectieve oplossing. 6 Versterken en benutten van het netwerk (Durven) vragen om hulp aan mensen uit je omgeving is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Iemand helpen om zijn netwerk in beeld te krijgen, te versterken en om hulp te vragen, kan een belangrijke stap zijn. We blijven realistisch in wat we van inwoners en de mensen uit hun omgeving kunnen vragen; tegelijk weten we ook dat inwoners vaak meer zelf of samen met hun sociale kring kunnen dan zij denken. Maar soms is het
te maken. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van onbegrepen gedrag. Dat
eigen netwerk juist onderdeel van het probleem.
kan namelijk leiden tot spanning, onrust of een gevoel van onveiligheid
Ook werkgevers of vrijwilligers maken onderdeel uit van het netwerk. We
bij zowel de buurtbewoners als de betreffende persoon zelf. Mensen zijn
weten dat veel mensen van harte bereid zijn om iemand in hun omgeving te
vaak onbekend met dementie, psychiatrische achtergrond, dakloosheid,
helpen, maar ze weten vaak niet dat iemand een vraag heeft.
interculturele verschillen, werkloosheid, etc. Ondersteuning en zorg kan nodig zijn voor alle betrokkenen. Meer bekendheid
7 Versterken van de leefbaarheid: aandacht voor de buurt en omgeving
21
creëren kan leiden tot meer wederzijds begrip, tegengaan van stigmatisering.
De sociale kwaliteit van samenleven in een buurt of straat vraagt om
Sommige inwoners zijn gebaat bij begeleiding om goed te ‘landen’ in hun
aandacht en inzet. Prettig samenleven, omzien naar elkaar, elkaar accepteren
nieuwe woonomgeving. En buurtbewoners kunnen er bij baat hebben te
en begrip hebben voor een ander; soms is er hulp nodig om dit mogelijk
weten waar zij met hun zorgen of angst terecht kunnen.
Onze aanpak
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2.3
Samen leren en communiceren
komen. Wie waarbij wordt betrokken, is afhankelijk van het vraagstuk: het
Bij het realiseren van de ambities voor de Inclusieve Stad staat de integrale en
netwerk vormt zich daaromheen. De doelen en de leidende principes uit dit
domein overstijgende aanpak centraal. Samen maken wij de Inclusieve Stad:
beleidskader zijn de leidraad in het gesprek.
inwoners, vrijwilligers, sociaal werkers, sport- en culturele verenigingen, belangenorganisaties, ervaringsdeskundigen, wijkteams, bewonersinitiatieven,
Lerende cultuur
zorgaanbieders, ondernemers/werkgevers, scholen, politie, gemeente en nog vele
Het leren van de praktijk, het betrekken van inwoners en het samenspel binnen
anderen. Dit zijn verschillende ‘werelden’ die bijeen gebracht worden: de
netwerken, is een manier van werken: een lerende cultuur. Om die cultuur te
‘leefwereld’ van inwoners, cliënten en ervaringsdeskundigen, en de
creëren organiseren we (terugkerende) activiteiten om samen te leren en ontwik-
‘systeemwereld’ van overheid en organisaties. Die verbinding vraagt om continue
kelen. Daarin staat de dialoog centraal, waarbij we de verschillende belangen, de
aandacht, goede communicatie en blijvend samen leren.
onderlinge verschillen in aanpak en zienswijze als meerwaarde zien. Zo versterken we de samenhang, ontstaat begrip en spreken we vaker dezelfde taal.
2.3.1 Samen leren
De beweging naar een lerende cultuur is al ingezet. In Amersfoort werken we
Het ‘speelveld’ waarop gewerkt wordt aan de Inclusieve Stad bestaat uit vele
bijvoorbeeld met transformatiewerkplaatsen en is de bredere dialoog een
partijen en nog veel meer harde werkers. Zij hebben allemaal eigen invalshoeken,
instrument om inzicht te krijgen in waar de urgentie ligt en waar we het verschil
expertises en belangen. Én ze delen de ambitie om samen het verschil te willen
kunnen maken. Ook wordt gewerkt aan een gezamenlijke academie voor het
maken voor en met de inwoners, nu en in de toekomst.
sociaal domein.
Er is sprake van een veelheid aan overlegstructuren, procesafspraken en
De transformatiewerkplaatsen4
procedures, wet- en regelgeving en financieringsstromen. In deze complexiteit
De transformatiewerkplaatsen (twp’s) zijn de plekken waar collega’s van Werk,
gaat samenwerken niet altijd vanzelf en is het lastig om verbeteringen voor
Inkomen & Zorg, Indebuurt033, Stichting Wijkteams Amersfoort, Stadsring 51 en
elkaar te krijgen. Daarom is het nodig om met en van elkaar te leren en zo
gemeentelijke beleidsadviseurs samenkomen, aangevuld met andere partners
stappen vooruit te zetten. Samen leren is niet een tijdelijke maar een blijvende
(bijv. zorgaanbieders, corporaties, naasten en cliënten). Iedere twp is georganiseerd
noodzaak, en het vergt inzet van iedereen.
rondom een specifiek domein/beleidsterrein. Op basis van ervaringen uit de dagelijkse praktijk werken twp-leden aan verbetering en ontwikkeling.
Bij het samen leren, nemen we de inwoner in diens omgeving als vertrekpunt. Door samen op te trekken bij concrete hulpvragen van inwoners en bij
22
4
2020, de thema’s van de twp’s zijn: Integrale uitvoering, Opvoeden & opgroeien,
structurele aanpakken in een wijk, leren professionals en vrijwilligers met en van
Bestaanszekerheid & participatie, Fysieke en mentale zelfredzaamheid, Psychische
elkaar. De praktijk van inwoners is leidend om al lerend tot verbeteringen te
kwetsbaarheid, Wonen & sociaal domein, Regionale werkplaats inkoop.
Onze aanpak
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
De twp’s zijn hét platform voor de gezamenlijke koers, voorbereiden van
gesprekken. Inwoners en initiatiefnemers moeten bij de gemeente kunnen
uitvoeringsbeleid, initiatieven en gezamenlijke vraagstukken. De deelnemers
aankloppen wanneer zij in gesprek willen over hun ideeën, plannen of vragen.
bepalen wat het verschil maakt en welke stappen nodig en haalbaar zijn om dit
Ook - of juist - als die niet volledig passen in de structuren waarin wij werken.
te realiseren. Sommige groepen in de stad zijn beter vertegenwoordigd dan anderen. We Samen experimenteren en vernieuwen
vinden het belangrijk om in gesprek te zijn met zo veel mogelijk verschillende
Effectief werken en onze (transformatie)doelen behalen is gebaat bij
groepen in de stad, ook met de ‘stille’ groepen. Dat kan op verschillende niveaus,
experimenteren en vernieuwen. Door daar met de partners in het sociaal domein
bijvoorbeeld op stads-, wijk- of buurtniveau.
en inclusieve stad in te investeren kunnen we ons verder ontwikkelen. Samen experimenteren, evalueren, leren en vernieuwen.
Ook op projectniveau stimuleren we de dialoog. Bijvoorbeeld bij de uitvoering van de maatregelen uit het programma Betaalbaarheid van zorg en
2.3.2 Continue dialoog
ondersteuning. We gaan met inwoners en betrokken professionals in gesprek om
De Inclusieve Stad gaat over de mensen in Amersfoort. Zij moeten vertrouwen
op een goede manier de gewenste richting in te kunnen slaan.
hebben in ondersteuning en zorg, zich vertegenwoordigd voelen, zich gehoord voelen en weten waar zij terecht kunnen. Iedereen die werkt aan een Inclusieve
Formeel en informeel
Stad, wil aansluiten bij de uiteenlopende behoeftes van de Amersfoorters. We
Vanuit de wettelijke en maatschappelijke verplichting die de gemeente heeft,
werken daarom aan een structurele en continue dialoog met en tussen inwoners,
vindt dialoog formeel plaats via inwonersparticipatietrajecten of bij het tot stand
professionals, vrijwilligers, belangenbehartigers, beleidsmakers en bestuurders.
komen van beleid door het raadplegen van onze vaste gesprekspartners zoals de
Daarmee willen we ook de systeemwereld van de gemeente (bestuur en
advies- en cliëntenraden, ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties. Ook via
beleidsmakers) beter laten aansluiten bij de leefwereld van de inwoners en de
de spiegelgesprekken met inwoners en partners uit de wijken. Het kan ook
praktijk van de werkers ‘in het veld’. Zo leren we elkaar beter kennen, weten we
informeel, bijvoorbeeld door (als wethouder) in gesprek te gaan met jongeren op
wat er speelt, weten we elkaar beter te vinden en ontstaat meer begrip. Een
scholen en met initiatiefnemers van een mooi project, of door deel te nemen een
goede voedingsbodem voor een effectief beleid en een realistische praktijk bij
aan wijkgesprek.
het bouwen aan de Inclusieve Stad. Beweging
23
We willen een structurele en continue dialoog bevorderen om als gemeente in
Dialoog is niet alleen een manier om elkaar beter te kennen, te vinden en te
contact te zijn en blijven met inwoners. Hiervoor organiseren en faciliteren we
begrijpen. Maar ook om samen verandering te doorleven en van verschillende
enerzijds vaste en logische momenten. Anderzijds stimuleren we ‘spontane’
kanten te belichten. Het is een manier om samen in beweging te komen. Bij de
Onze aanpak
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
24
totstandkoming van dit beleidskader zijn op alle thema’s met een brede
de gewenste beweging. De dialoog voeren over het gedachtengoed van dit
vertegenwoordiging van partners digitale gesprekken georganiseerd. Dit is meer
beleidskader, zoals positieve gezondheid, de leidende principes en de
dan alleen een stap om tot dit beleidskader te komen. De dialoog met echte
transformatie, is daarom de komende jaren een structureel onderdeel van onze
aandacht voor elkaar is op zichzelf een belangrijke aanzet tot het realiseren van
werkwijze.
Onze aanpak
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2.3.3 Met elkaar communiceren
werken aan duidelijke en actuele informatievoorziening, de inzet van
Inwoners die hulp krijgen van sociaal werk en de wijkteams geven aan dat de
communicatiekanalen om kennis uit te wisselen en co-creatie bij het
informatievoorziening en bekendheid hiervan beter kan. Men had eerder op de
ontwikkelen van campagnes, activiteiten of middelen. De boodschappen zijn
juiste plek geholpen willen worden (Monitor Sociaal Domein 2019).
eenduidig en kennen één (duidelijke) taal. We sluiten daarbij zo veel mogelijk aan
Met name kwetsbare inwoners die hulp en zorg het hardst nodig hebben,
op bestaande middelen en kanalen van zowel de gemeente als partners. Waar
moeten weten waar ze terecht kunnen voor hulp. Toegankelijke, laagdrempelige
nodig ontwikkelen we iets nieuws.
ondersteuning en zorg heeft een preventieve functie: het eerder aanpakken van problemen voorkomt erger. De communicatie en dienstverlening van gemeente
Op geldcheck033.nl staat alle financiële hulp van ongeveer 25 Amersfoortse
en partners maken we zo toegankelijk mogelijk voor inwoners, waarbij ook
organisaties bij elkaar. Zo kunnen inwoners met een laag inkomen snel zien waar
rekening wordt gehouden met de behoeften van mensen met een beperking.
zij recht op hebben en bij wie ze wat kunnen aanvragen. En stapt iemand bij één organisatie binnen dan weten ze daar ook welke regelingen er nog meer in de stad
Inwoners, vrijwilligers en professionals helpen om de weg te vinden naar onder-
zijn.
steuning en zorg Inwoners moeten weten waar ze met hun zorgen en (hulp)vraag terecht kunnen
Verhalen
en waar ze aan mee kunnen doen in hun wijk of in de stad. We willen realiseren
Verhalen en beelden helpen om duidelijker en toegankelijker te communiceren.
dat we met elkaar iedere inwoner met een (hulp)vraag, ongeacht waar de vraag
We willen zo veel mogelijk stimuleren dat voorbeelden worden gedeeld van hoe
wordt gesteld of de behoefte wordt opgemerkt (op school, bij de huisarts, in het
het gedachtengoed uit dit beleidskader wordt toegepast en in de praktijk werkt.
buurthuis, het consultatiebureau of waar dan ook) direct wordt geholpen of naar
Verhalen inspireren en kunnen een handelingsperspectief bieden.
de juiste plek wordt toegeleid: snel, laagdrempelig, passend en dichtbij (‘altijd aan het juiste adres’). Met de wijkgerichte aanpak (paragraaf 3.4) versterken we
In de zomer van 2020 zijn verhalen opgetekend van nieuwe initiatieven van
deze samenwerking.
Amersfoorters die tijdens de coronacrisis anderen een helpende hand boden.
Met gezamenlijke en eenduidige communicatie zorgen we ervoor dat bij formele
Deze verhalen waren te lezen in De Stad Amersfoort (in de krant en online) en op
en informele organisaties voldoende informatie en kennis is over het hele
de website van de gemeente Amersfoort.
aanbod ondersteuning en zorg. Dat maakt het mogelijk om mensen snel op de juiste plek te helpen.
Ook willen we de bedoeling van de transformatie helder onder woorden brengen en visualiseren zodat iedereen die aan de Inclusieve Stad werkt, deze kent; en
25
Bovenstaande faciliteren we door met de uitvoeringsorganisaties samen op te
zodat ze het kunnen uitleggen, delen en toepassen. Dat doen we in nauwe
trekken in de communicatie met inwoners, professionals en vrijwilligers. We
samenwerking met ons netwerk.
Onze aanpak
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2.4
De inhoudelijke thema’s voor de komende jaren
Uiteraard is het leven niet maakbaar, maar we willen de juiste randvoorwaarden
Uit de Startfoto Beleidskader Inclusieve Stad zijn zes thema’s naar voren
bieden aan inwoners om gezond en prettig te leven - met elkaar en naast elkaar -
gekomen, die de komende jaren nadrukkelijke inzet vragen. Deze worden
en om weerbaar te zijn wanneer zij op een vraag of probleem stuiten. Ook willen
onderstaand beknopt beschreven, gevolgd door enkele thema’s die domein
we er met effectieve preventie voor zorgen dat ondersteuning en zorg duurzaam
overstijgend zijn. In hoofdstuk 4 staat per thema de uitgebreide toelichting.
betaalbaar blijven. Preventie is een overkoepelend thema dat ook bij de andere thema’s in dit beleidskader een belangrijke rol speelt.
2.4.1 Preventie De beweging in de samenleving naar een brede benadering van gezondheid is de
Investeren in preventie vraagt een andere manier van denken, werken,
beweging van het denken in termen van ‘ziekte, zorg en afhankelijkheid’ naar
financieren en verantwoorden. Het stelt daarmee eisen aan het systeem van de
‘gezondheid, preventie en regie’, oftewel Positieve Gezondheid. We richten ons op
toegang, inkoop, financiering, monitoring en aansturing van professionals.
het versterken van de kwaliteit van leven en het verminderen van problemen. En
We bepalen onze inzet op basis van wat we in de komende jaren kunnen
op zoveel als mogelijk voorkomen dat ondersteuning en zorg nodig zijn. Als deze
waarmaken, en houden tegelijk de blik op de langere termijn voordat resultaten
wel nodig zijn, dan willen we de behoefte daaraan op tijd signaleren, oplossingen
zichtbaar of meetbaar worden. De hoofdlijnen voor de inzet zijn:
zoeken die zo dichtbij en collectief mogelijk zijn en doen wat werkt. 1
Samenwerking in de wijk en herijking van preventieve inzet
Wij willen dat kinderen een goede start maken. Als zij veilig en gezond kunnen
We beginnen niet bij nul. We inventariseren de kansrijke initiatieven en
opgroeien en de kansen krijgen om hun talenten te ontwikkelen, zullen zij daar
samenwerkingen die er in de wijken zijn. En we werken aan een meer
hun hele leven profijt van hebben. Volwassen Amersfoorters gaan vitaal hun
samenhangende aanpak die goede ondersteuning en zorg combineert met
pensioen in. Ouderen hebben veel gezonde levensjaren en doen zolang mogelijk
(vroeg)signalering van achterliggende problematiek en passende opvolging
mee in de Amersfoortse samenleving. We willen inwoners alle kansen bieden om
daarvan. Dat doen we met een wijkgerichte aanpak, zodat de situatie in de
zich te ontwikkelen, voor zichzelf en hun naasten te kunnen zorgen, gezond te
wijk en de behoefte van wijkbewoners leidend zijn. Hierin wordt vanuit alle
blijven, een betekenisvolle invulling aan hun leven te geven. Bij het bieden van
domeinen samengewerkt. Zie paragraaf 3.4 over wijkgericht werken.
ondersteuning en zorg willen we dat mensen zoveel mogelijk in staat blijven of worden om zelf regie te houden.
2 Opstellen Maatschappelijke Business Case Wij onderzoeken gemeentebreed wat het maatschappelijke effect en
‘Gedragsverandering heeft tijd nodig.’ 26
Onze aanpak
rendement kan zijn van preventie. De prognose laat enerzijds zien tot welke effecten het aanbod leidt en wat daarvan de financiële waarde is, bijvoorbeeld in kostenbesparingen.
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
3 Investeren in preventie Inzetten op preventie vraagt om tijd, en om de durf te investeren in de lange termijn. Deze termijn gaat verder dan de politiek-bestuurlijke cyclus van 4 jaar. Bij preventie gaan de kosten voor de baten uit: dit betekent niet per se meer budgetten, maar anders investeren, bijvoorbeeld met een revolverend fonds - of andere vorm - om gericht op preventie in te zetten (zie paragraaf 3.8 Financieel kader). Werken aan preventie vanuit verschillende domeinen vraagt om de juiste (financiële) voorwaarden vanuit gemeente en partners zoals de verzekeraar. 4 Toepassen van data en kennis: inzetten op beschermende factoren Om de maatregelen te kiezen die de juiste impact hebben, kijken we naar in de praktijk bewezen en/of goed onderbouwde interventies. Er is steeds meer (wetenschappelijke) kennis beschikbaar. We kennen twee typen factoren die
bewustwording en een (fysieke en sociale) omgeving die stimuleert tot
van invloed zijn op onze gezondheid en welzijn. Sommige factoren hebben een
positieve en gezonde keuzes. We investeren in de gezondheidsvaardigheden
negatief effect: risicofactoren zoals schulden, onveilige hechting, ongezond
van inwoners, waar sport en bewegen een belangrijk aandeel in hebben.
eten, te weinig bewegen en overmatig alcohol- en middelengebruik. Andere factoren hebben een positief effect: beschermende factoren zoals een groene
6 Gerichte inzet op groepen in een kwetsbare situatie (selectieve en
omgeving, sociale en emotionele vaardigheden, sociale contacten, positief
geïndiceerde preventie)
gezinsklimaat, cultuur en sport. Data en kennis op basis van deze factoren helpt
Kwetsbaarheid uit zich veelal in gezondheidsachterstand (fysiek, mentaal
bepalen waar we preventief op moeten inzetten.
of andere problemen). De werkelijkheid die deze verschillen veroorzaakt is complex en gaat verder dan enkel sociaal economische factoren. Het
5 Universele preventie: een stevige basis en een gezonde omgeving
heeft ook te maken met ongelijkheid in het onderwijs, arbeidsmarkt,
Universele preventie is gericht op alle inwoners van Amersfoort. We bieden
bestaanszekerheid, leefomgeving, gezondheid en sociale relaties.
de juiste randvoorwaarden en maken voorzieningen voor alle inwoners
Kwetsbaarheid kan ook leiden tot problemen als terecht komen in de
toegankelijk. De preventieve acties en interventies zijn er op gericht om
criminaliteit.
mensen gedurende hun gehele levensloop impulsen te geven om hun gezondheid en ontwikkeling te versterken. Bijvoorbeeld met voorlichting,
27
Onze aanpak
Lees hier de uitgebreide toelichting op het thema Preventie in hoofdstuk 4.
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
Gezondheidsbeleid In Nederland worden we steeds ouder en telt ons leven steeds meer
Aanpak
gezonde jaren. Die gezondheid is niet gelijk verdeeld over de bevolking.
Aansluitend op de landelijke nota gezondheidsbeleid ‘Gezondheid breed op de
Mannen en vrouwen met lagere inkomens en een lagere opleiding leven
agenda 2020-2024’ zetten wij in op gezondheidswinst voor alle inwoners van
gemiddeld zeven jaar korter en zelfs negentien jaar minder in goed
Amersfoort en in het bijzonder voor kwetsbare groepen. Wij leggen hiermee een
ervaren gezondheid dan hoger opgeleiden5.
gezonde basis voor toekomstige generaties. Amersfoortse inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid en keuzes die ze hierin maken, binnen de
Landelijk gezien is ongezond gedrag zowel op fysiek als mentaal vlak
grenzen van hun mogelijkheden en die van de fysieke en sociale omgeving.
verantwoordelijk voor 20 procent van de jaarlijkse ziektelast. Ongezonde voeding, roken, overmatig alcohol- en middelengebruik en te weinig beweging zijn
Om gezondheidsachterstanden te verkleinen richten wij ons in Amersfoort op
factoren die sterk bepalend zijn voor ziekte en gezondheid. Overmatig
interventies, waarvan wij op basis van data en kennis weten dat zij leiden tot een
alcoholgebruik en middelengebruik speelt ook een grote rol bij (huiselijk) geweld,
toename van de levensverwachting van mensen met een lage sociaal
heeft o.a. een negatieve ontwikkeling op het brein en schoolprestaties, en kan
economische status (SES). Zo is het meeste effect te verwachten van interventies
leiden tot geweldsdelicten. Het aantal mensen met psychische problemen neemt
tijdens de eerste levensfasen en preventieve interventies op het gebied van
naar verwachting van het RIVM toe. Ook een ongezonde omgeving (milieu,
roken, alcohol en overgewicht. Daarbij is ook aandacht voor achterliggende
geluidoverlast, verstedelijking) kan leiden tot gezondheidsproblemen. Een
factoren, zoals gezondheidsvaardigheden, armoede en de directe leefomgeving.
ongezond binnen- en buitenmilieu veroorzaakt vier procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als de belangrijkste oorzaak. Het Amersfoortse gezondheidsbeleid sluit aan op landelijke ontwikkelingen, zoals beschreven in de landelijke nota gezondheidsbeleid6 en het Nationaal
5
www.loketgezondleven.nl
Preventieakkoord7 (2018). In het Nationaal Preventieakkoord zijn ambities
6
Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 ‘Gezondheid breed op de agenda’ van
opgenomen voor een gezonder Nederland in 2040. In de Startfoto Beleidskader Inclusieve Stad voor Amersfoort zijn dezelfde aandachtspunten naar voren gekomen: terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.
28
Onze aanpak
ministerie van VWS. 7
Het Nationaal Preventieakkoord richt zich op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.
Terug naar de inhoudsopgave
Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026
2.4.2 Bestaanszekerheid & participatie
De grote uitdagingen voor de komende jaren zijn: • Het voortdurend op elkaar laten aansluiten van het onderwijs op de lokale en
Bestaanszekerheid betekent een dak boven je hoofd, een sluitend