Kadernota 2026
Tekst van het document
Kadernota 2026 Bestuursrapportage 2026 en de kaders voor begroting 2027 (-2030) Kadernota 2026 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 2.1 Programma 1 Bestuur ................................................................................................................................. 6 Bestuur .............................................................................................................................................................. 6 Openbare orde en veiligheid ............................................................................................................................. 7 2.2 Programma 2 Sociaal Domein ..................................................................................................................... 9 Algemene voorzieningen ................................................................................................................................... 9 Musea en culturele voorzieningen .................................................................................................................. 11 Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ........................................................................................................
12 Jeugdwet ......................................................................................................................................................... 12 Participatiewet ................................................................................................................................................ 13 2.3 Programma 3 Onderwijs ........................................................................................................................... 15 Openbaar primair en voortgezet onderwijs .................................................................................................... 15 Lokaal onderwijsbeleid .................................................................................................................................... 16 2.4 Programma 4 Fysieke leefomgeving ......................................................................................................... 18 Infrastructuur .................................................................................................................................................. 18 Openbare Ruimte ............................................................................................................................................
21 Afval en milieu ................................................................................................................................................. 23 Ruimtelijke ordening ....................................................................................................................................... 24 2.5 Programma 5 Economie ........................................................................................................................... 26 Toerisme .......................................................................................................................................................... 26 Overige sectoren ............................................................................................................................................. 27 2.6 Programma 6 Duurzaamheid .................................................................................................................... 28 Energietransitie ............................................................................................................................................... 28 2.7 Programma 7 Volkshuisvesting .................................................................................................................
31 Gemeentelijk Woningbedrijf Ameland ............................................................................................................ 31 Volkshuisvestingsbeleid ................................................................................................................................... 33 2.8 Overhead .................................................................................................................................................. 34 2.9 Dekkingsmiddelen .................................................................................................................................... 39 3. Financiën .................................................................................................................................................... 41 3.1 | Inleiding ................................................................................................................................................. 41 3.2 | Eerste begrotingswijziging 2026 ............................................................................................................ 43 3.3 | Tweede begrotingswijziging 2026 ......................................................................................................... 54 3.4 | Derde begrotingswijziging 2026, nieuw beleid ......................................................................................
55 3.5 | Vierde begrotingswijziging 2026, kapitaallasten ................................................................................... 56 3.6 | Financiële eindsituatie, basis voor meerjarenbegroting 2027 - 2030 ................................................... 57 3 | Kadernota 2026 Kadernota 2026 4 Bijlagen .......................................................................................................................................................... 59 Bijlage 1: Eerste begrotingswijziging 2026 ...................................................................................................... 60 Bijlage 2: Tweede begrotingswijziging 2026 .................................................................................................... 61 Bijlage 3: Derde begrotingswijziging 2026....................................................................................................... 63 Bijlage 4: Vierde begrotingswijziging 2026 ...................................................................................................... 65 Kadernota 2026 5 1. Inleiding Deze Kadernota 2026 wordt aangeboden in een bijzondere bestuurlijke context. Op het moment van opstelling is nog geen nieuwe raadsagenda vastgesteld en heeft de vorming van een coalitie nog niet geleid tot een coalitieakkoord.
Daardoor ontbreken op dit moment nieuwe politieke beleidskaders die als uitgangspunt kunnen dienen voor de verdere uitwerking van de begroting. Desondanks blijft het van belang om, binnen de reguliere planning- en controlcyclus, inzicht te geven in de actuele financiële positie van de gemeente en de ontwikkelingen die van invloed zijn op de meerjarenraming. De Kadernota 2026 biedt daarvoor het financiële en beleidsmatige vertrekpunt voor de voorbereiding van de programmabegroting 2027 - 2030. De beleidsmatige kant bij de programma's wordt in hoofdstuk 2 uitgewerkt. Hierin wordt per programma stilgestaan wat er bereikt dient te worden, de actuele onderwerpen van het lopende beleid (operationele punten zijn weggelaten) en wat het nieuwe beleid/de wensen zijn die aanvullend uitgevoerd gaan worden. Naar aanleiding van de beleidsmatige keuzes zijn de financiën geactualiseerd en worden deze in hoofdstuk 3 weergegeven en toegelicht. Bij de inleiding van hoofdstuk 3 wordt aangegeven welke begrotingswijzigingen er zijn doorgevoerd. Vervolgens volgen er nog een aantal bijlagen, waarbij de overzichten van de diverse begrotingswijzigingen worden weergegeven. Eventuele nieuwe beleidsprioriteiten en financiële keuzes die voortvloeien uit de bestuurlijke en politieke besluitvorming kunnen op een later moment worden verwerkt en via afzonderlijke besluitvorming aan de raad worden voorgelegd.
Kadernota 2026 6 2.1 Programma 1 Bestuur De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma bestuur: • Bestuur • Openbare orde en veiligheid Bestuur Wat willen we bereiken? Het bestuur wil in complexe situaties blijven ontwikkelen door niet alleen te focussen op het ‘wat’ en ‘hoe’, maar ook op het ‘waarom’, met oog voor zowel korte termijnproblemen als lange termijnvisie voor Ameland. Daarbij staat het belang van de Amelander gemeenschap centraal. Daarnaast is de bestuurlijke zelfstandigheid van het eiland een cruciaal uitgangspunt. Samenwerking blijft belangrijk, zowel met andere Waddengemeenten als op nationaal en internationaal niveau. Samenwerking met andere gemeenten of regio’s wordt gezocht, wanneer dat effectief en/of efficiënt is. Kortom: het gemeentebestuur wil dat Ameland een aantrekkelijk eiland blijft waar het goed leven en recreëren is. Wat zijn we aan het doen? Transcriptie vergaderingen Om te voldoen aan huidige en toekomstige wettelijke verplichtingen en om het democratisch besluitvormingsproces zo toegankelijk mogelijk te maken, is in 2026 geëxperimenteerd met het maken van automatische transcripten (letterlijke weergave) van de raads- en raadscommissievergaderingen. Het experiment heeft niet het gewenste resultaat opgeleverd en is daarom stopgezet. Dit levert een besparing op van € 5.000 vanaf 2027.
In samenwerking met de andere Waddeneilanden is besloten om nu de applicatie Debatrijk in te zetten. Debatrijk maakt alle informatie over de gemeenteraad helder en toegankelijk voor inwoners. Voor 2026 wordt hiervoor eenmalig € 7.000 gevraagd en vanaf 2027 structureel € 8.250, de raad heeft hier eerder al apart over besloten. Deze maatregel draagt bij aan transparantie en betere toegankelijkheid van informatie voor inwoners en andere belanghebbenden. Participatie De verwachting dat de gemeente doelgroepen actief betrekt bij beleidsontwikkelingen neemt toe. Participatie wordt in de praktijk steeds beter geïntegreerd in beleidsprocessen, maar er blijft behoefte aan duidelijke richtlijnen, een heldere werkwijze en praktische handvatten. Daarom wordt gewerkt aan een participatieleidraad en wordt de participatievisie geëvalueerd. In 2026 worden beide trajecten verder uitgewerkt. Kadernota 2026 7 Samenwerking in Waddenverband Op 1 november 2023 is de ‘Regio Deal De Waddeneilanden’ ondertekend, een convenant tussen een viertal ministeries, de provincies Fryslân en Noord-Holland en de Waddeneilanden. De Regio Deal bestaat uit een Rijksbijdrage en regionale financiering, met een totale omvang van € 36 miljoen.
Het Rijk heeft een bedrag van € 5 miljoen uitgekeerd voor besteding aan Quick Wins woningbouw (via Terschelling) en € 15,5 miljoen voor het uitvoeren van projecten volgens een vijftal programmalijnen (via Ameland). De regionale financiering wordt gedaan door de provincies en de eilandgemeenten. Voor gemeente Ameland gaat het in totaal om een bedrag van € 1.937.500. Hier is een Reserve Projecten Waddeneilanden voor ingesteld. Inmiddels is door de eilandgemeenten 50% van deze cofinanciering overgemaakt aan de Regiokassier (gemeente Ameland), in 2027 wordt de overige 50% in rekening gebracht. Samenwerkingsverband De Waddeneilanden is eindverantwoordelijk voor de Regio Deal. Projecten Regio Deal en Quick Wins woningbouw Vanuit de Regio Deal is tot nu toe voor € 2,78 miljoen aan middelen toegekend aan de gemeente Ameland, voor verschillende projecten. Een substantieel deel (€ 1,51 miljoen) van de Regio Deal-middelen is ingezet voor de Quick wins. Het gaat hierbij om Fase 2 woningbouw GWA (€ 610.000), Ambla (€ 800.000) en Paasduinweg (€ 100.000). Met deze bijdragen wordt ingezet op versnelling van woningbouw en het vergroten van de beschikbaarheid van woningen op Ameland. Daarnaast is € 1,27 miljoen aan Regio Deal-middelen toegekend voor projecten die bijdragen aan de inhoudelijke programmalijnen.
Het gaat hierbij onder andere om herinrichting van De Vleijen (€ 275.000), Energierotonde Ballumerbocht (€ 700.000), zoetwaterbeheer (€ 225.000) en onderdelen van het accommodatiebeleid. Daarnaast zijn er verschillende gezamenlijke samenwerkingsprojecten. Voorbeelden hiervan zijn het samenwerkingsproject zoetwaterbeheer, het onderzoek naar verbreding van het mbo-aanbod, grip op drinkwaterconsumptie en andere gezamenlijke ontwikkelprojecten. Versterken strategische rol griffie Door de doorontwikkeling van de griffie middels aanvullende ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie via een dienstverleningsovereenkomst ontstaat meer ruimte voor de strategische ondersteuning van de raad. Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Ameland is een gemeente waar iedereen zich prettig, veilig en beschermd voelt. Toezicht en handhaving is nodig voor een veilige en leefbare gemeente. Op een toeristisch eiland als Ameland komen regelmatig veel mensen bij elkaar. Er zijn dan ook afspraken nodig over onder meer het gebruik van de soms beperkte ruimtes, het houden van evenementen, openingstijden het gebruik van voorzieningen en het terugdringen van (geluids-) overlast. Ook op het gebied van een aantal specifieke kwesties, bijvoorbeeld scheepvaart ten noorden van Ameland, ontwikkelingen rondom opvang vluchtelingen, ondermijning, blijft aandacht noodzakelijk.
Kadernota 2026 8 Gelet op de eilandsituatie is het belangrijk dat de verschillende hulpdiensten in noodsituaties snel en gecoördineerd worden ingezet. Iedereen moet immers kunnen vertrouwen op adequate hulp bij ongelukken en calamiteiten. Wat zijn we aan het doen? Openbare orde en veiligheid Voor openbare orde en veiligheid worden de gemeentelijke inzetplannen geactualiseerd en in het najaar wordt een grote multidisciplinaire oefening georganiseerd. Daarnaast worden de acties uit het uitvoeringsplan 2026 van het Integraal Veiligheidsbeleid gerealiseerd. Er wordt onder andere aandacht besteed aan drugscontroles, weerbaarheid, natuurbrandbestrijding en cyberveiligheid. De politiecijfers, de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor en de actualiteiten van 2026 vormen de basis voor het jaarplan 2027, dat aan het einde van het jaar wordt opgesteld. Kadernota 2026 9 2.2 Programma 2 Sociaal Domein De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma sociaal domein: • Algemene voorzieningen • Sportevenementen • Musea en culturele voorzieningen • Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Jeugdwet • Participatiewet Voor de activiteitengroep ‘Sportevenementen’ zijn geen bijzondere ontwikkelingen te rapporteren, waardoor deze activiteitengroep niet nader wordt toegelicht in deze kadernota.
Algemene voorzieningen Wat willen we bereiken? Algemene voorzieningen zijn laagdrempelige (preventieve) voorzieningen die voor alle inwoners beschikbaar zijn. Bijvoorbeeld bibliotheekwerk, peuteropvang, (jeugd)gezondheidszorg, sportvoorzieningen, schuldhulpverlening, maatschappelijk werk, welzijns- en dorpshuiswerk en jongerenwerk. Hiermee kunnen (groepen) inwoners vanuit de eigen vraag laagdrempelig deelnemen aan en gebruik maken van gemeenschappelijke voorzieningen die ondersteunen bij maatschappelijke deelname, zelfredzaamheid en participatie op Ameland. Algemene voorzieningen zijn ‘voorliggend’ aan individuele, geïndiceerde, hulp/ondersteuning/zorg. Wat zijn we aan het doen? Bibliotheek Met de verwachte wijziging (tweede helft 2026) van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) per 2027 wordt onder meer een wettelijke zorgplicht voor gemeenten voor de openbare bibliotheek ingevoerd (bibliotheekvoorziening op het eiland, samenwerking tussen bibliotheek en onderwijs, innovatie in netwerk regio Friesland Noord). Voor de extra verantwoordelijkheden en taken worden gemeenten vanaf 2027 via de algemene uitkering van het gemeentefonds financieel gecompenseerd. Voor Ameland bedraagt dit naar verwachting € 100.000 per jaar. In de regio Noord-Friesland werken de gemeenten en de Stichting Bibliotheken gezamenlijk aan beleid en een plan voor de uitvoering.
Uitgangspunt is dat de extra inzet overeenkomt met de jaarlijkse extra inkomsten (€ 100.000). Veld sportlocatie Hollum (amendement) De gemeenteraad heeft meerdere moties, amendementen en raadsvragen behandeld over de toekomst van de sportvoorzieningen, waaronder het verzoek om onderzoek naar collectorvelden en het amendement waarbij € 600.000 is gereserveerd voor de realisatie van een kunst/grasveld of multifunctioneel veld in Hollum. Kadernota 2026 10 De uitvoering van het accommodatiebeleid is leidend. De daarin opgenomen ambities worden uitgewerkt tot concrete voorstellen. Deze zijn bepalend voor de inrichting van de omgeving en daarmee voor de sportvoorzieningen. Op basis daarvan wordt beoordeeld of en hoe de door de raad aangenomen moties en amendementen hierin kunnen worden ingepast en of aanvullend onderzoek noodzakelijk is. Voorzieningencluster Hollum Voor het voorzieningencluster Hollum (nabij Ambla) wordt ter uitvoering van het vastgestelde deel van het accommodatiebeleid een plan van aanpak opgesteld. Dit wordt, inclusief een voorbereidingskrediet (voor projectbegeleiding, ruimtelijke verkenning, opstellen plan en programma van eisen, etc.) in de tweede helft van 2026 aan de raad voorgelegd.
Uitgangspunt is dat de inhoud en functionaliteit van de voorzieningen, inclusief de kansen/mogelijkheden voor samenwerking (zoals bijvoorbeeld tussen zorg en welzijnswerk), in dit gebied leidend zijn voor de fysieke realisatie (inhoud eerst, dan de ‘stenen’). Professionalisering Welzijnswerk Voor de uitvoering van welzijnswerk (laagdrempelige toegang algemene voorzieningen en gebiedsgericht werken (Gebiedsteam)) is de relatie met Stichting Sociaal Werk Ameland meer geprofessionaliseerd. In de afgelopen periode is de uitvoering van financieel advies (inwoners met betalingsproblemen e/o schulden) ondergebracht bij het team Sociaal Werk. Ook is met ondersteuning van P&O van de gemeente de wervingsprocedure voor een nieuwe directeur van de stichting door de RvT gerealiseerd. Evaluatie subsidiebeleid Gemeente Ameland verleent jaarlijks subsidies aan diverse instellingen, stichtingen en verenigingen op Ameland. Het plan is om in 2026 het subsidieproces te evalueren, inclusief de basis voor subsidieverlening (algemene subsidieverordening). Vanuit deze basis dienen alle subsidies te worden verleend. Veelal gebeurt dit op basis van onderliggende uitvoeringsregelingen (inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij de diverse clusters/teams).
Gelet op vertraging in het proces van het accommodatiebeleid (aan het gebruik van gemeentelijke accommodatie is subsidie gekoppeld) en het lopende proces van de coalitievorming is het streven de evaluatie in de eerste helft van 2027 af te ronden. Wat gaan we aanvullend doen? Preventief medewerker middelengebruik Sinds een aantal jaren wordt vanuit Sociaal Werk Ameland laagdrempelig een preventief medewerker middelengebruik ingezet. Samen met het Gebiedsteam biedt deze medewerker in een zo vroeg mogelijk stadium ‘achter de voordeur’ ondersteuning en hulp bij verslavingsproblematiek (alcohol, drugs, gokken). Door deze preventieve aanpak worden inwoners eerder en (hopelijk) in een (nog) vroegtijdig stadium geholpen. De wens is de inzet vanaf 2027 structureel te maken en hiervoor de jaarlijkse structurele subsidie aan de Stichting SWA te verhogen met een bedrag van € 25.000. Tot heden werd de incidentele subsidie gedekt via de ‘SPUK IZA/GALA/AZWA’. Per 2027 verandert de opzet van deze SPUK en is de verwachting dat hiermee de subsidie voor de inzet van deze medewerker niet meer kan worden gedekt. Indien in 2027 blijkt dat dit toch mogelijk is, is er sprake van een ‘financiële meevaller’.
Kadernota 2026 11 DVO gemeente Noardeast Fryslân Gelet op benodigde expertise in relatie tot onze organisatieomvang is het nodig voor bepaalde zaken en processen gebruik te maken van externe deskundigen. Dat geldt ook voor de complexe inkoopprocedures in het Sociaal Domein/Wmo, toezichthoudende taken op kwaliteit van zorgaanbieders en specifieke advisering en vertegenwoordiging in overlegstructuren van Sociaal Domein Fryslân (SDF). Tot nu toe vond de externe ondersteuning via de gemeente Noardeast-Fryslân ad-hoc, op incidentele basis plaats. Gelet hierop en de gewenste regionale afstemming in Noordoost Friesland is een structurele oplossing wenselijk en is voor de ondersteuning bij de betreffende zaken en processen een concept DVO (Dienstverleningsovereenkomst) met de gemeente Noardeast- Fryslân opgesteld. Na duidelijkheid over de financiële impact van de uitvoering van de DVO (daaraan wordt nog gewerkt) is de DVO definitief en kan deze worden ondertekend. De verwachting is dat voor de uitvoering van de DVO vanaf 2027 jaarlijks een budget van € 20.000 nodig is. Musea en culturele voorzieningen Wat willen we bereiken? Met de activiteitengroep musea en culturele voorzieningen streven we behoud en expositie van het specifieke eilander cultuurhistorisch erfgoed en natuurlijke waarden na.
Stichting Amelander Musea (STAM) exploiteert een aantal musea in gebouwen die in erfpacht door de gemeente zijn overgedragen. Via de musea worden exposities gehouden, excursies en activiteiten georganiseerd en worden de eilander scholen betrokken. De Musea vormen een belangrijk onderdeel van het toeristische aanbod op het eiland. Onder het cultuurhistorisch erfgoed vallen ook historische kerken, begraafplaatsen en dergelijke. Daarnaast is de STAM nadrukkelijk betrokken bij onderzoeken en het behoud van de flora, fauna en de natuur op Ameland en biedt het mogelijkheden om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt werk te bieden en ‘mee te laten doen’. Wat zijn we aan het doen? Kosten onderhoud In de tweede helft van 2026 worden voor de gebouwen/musea, die de gemeente in erfpacht aan de STAM heeft overgedragen (Natuurcentrum, Maritiem museum, Sorgdragermuseum, Landbouw- Juttermuseum, Molens), de meerjarenonderhoudsplannen geactualiseerd. Op basis van de samenwerkingsafspraken en de erfpachtovereenkomst is de STAM voor deze gebouwen verantwoordelijk voor het plannen en uitvoeren van het onderhoud. De STAM ontvangt hiervoor een bijdrage op basis van de meerjarenonderhoudsplannen. In de periode 2021-2026 (met voor subsidieverlening de meerjarenonderhoudsplannen uit 2020 als basis) was er sprake van een forse stijging van de onderhoudskosten.
Hierdoor wordt verwacht dat vanaf 2027 de bijdrage voor onderhoud met circa € 40.000 per jaar verhoogd moet worden. Kadernota 2026 12 Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Wat willen we bereiken? Inwoners van Ameland, ook inwoners met beperkingen, kunnen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en deelnemen aan de samenleving en sociale activiteiten. Wanneer inwoners in hun dagelijks functioneren problemen ervaren, biedt de gemeente via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hulp in de vorm van bijvoorbeeld woningaanpassingen, hulpmiddelen, vervoersvoorzieningen, begeleiding/dagopvang en huishoudelijk hulp. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is zelfredzaamheid, de toepassing van het eigen netwerk en het gebruik van algemene voorzieningen. Op het moment dat dit onvoldoende is, kunnen aanvullend individuele voorzieningen worden ingezet. Wat zijn we aan het doen? Begeleid en beschermd wonen Op basis van de resultaten van de ontwerpfase wordt half 2026 in samenwerking met een externe deskundige en in overleg met betrokken eilander organisaties en betrokken eilanders gestart met de uitwerking van de geadviseerde ontwerpsuggesties. De kosten van de externe inhuur worden financieel gedekt via de afrekening (overschot) beschermd wonen van de centrumgemeente (Gemeente Leeuwarden). Jeugdwet Wat willen we bereiken? Jongeren op Ameland groeien veilig en gezond op tot volwassenen.
Voor het opgroeien en ontwikkelen van jongeren is een sterke samenleving nodig. De opvoeding vindt plaats binnen de gezinnen, het onderwijs en in de buurt. Wanneer door omstandigheden onvoldoende sprake is van een gezonde en veilige ontwikkeling, kan basishulp worden geboden via huisarts, jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk, welzijnswerk, of het gebiedsteam. Wanneer deze lichte ondersteuning niet volstaat, wordt gespecialiseerde jeugdhulp ingezet. Wat zijn we aan het doen? Preventie/toezicht en handhaving vermindering alcohol en drugsgebruik jongeren Vanaf medio 2024 is een gemeentelijk regisseur aanpak middelengebruik jongeren aangesteld. Onder regie van deze gemeentelijke regisseur en in samenwerking met Sociaal Werk Ameland, scholen, GGD/Jeugdgezondheidszorg, ouders, dorpshuizen, politie, Verslavingszorg en andere partijen, wordt deze aanpak in 2026 en verder ontwikkeld en uitgevoerd. Daarbij ligt het accent de komende periode onder meer op ‘ouderbetrokkenheid’. In 2026 wordt de aanpak ook geëvalueerd. De verwachting is dat de aanpak na 2026 wordt voortgezet. Voor de financiering van de genoemde zaken zijn in de begroting, via SPUKS van het Rijk (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord, AZWA) voldoende financiële middelen beschikbaar.
Kadernota 2026 13 Voorzieningen Jeugd Los van de inzet van individuele, specialistische Jeugdhulp zet de gemeente aan de voorkant (preventief) nadrukkelijk in op jeugdvoorzieningen, zoals: • Inzet jongerenwerk en -activiteiten door SWA (vaak in samenwerking met de BWS en andere organisaties op het eiland); • Inzet voorschoolse educatie in de kinderopvang; • Leesbevordering via de Bibliotheek in de kinderopvang en op de basisscholen; • Uitvoering speelplaatsenbeleid (o.a. nieuwe pumptrackbaan en vernieuwing speeltoestellen); • Beschikbaar stellen sportvoorzieningen en dorpshuizen; • Subsidie aan sport- en cultuurverenigingen (met jeugdleden); • Uitvoering project middelengebruik onder jongeren; • Inzet Jeugdfonds sport en cultuur. Hiermee wordt laagdrempelig 'meedoen' aan het positief opgroeien van de eilander jeugd gestimuleerd. Een groot deel van de jeugd maakt gebruik van de voorzieningen. Participatiewet Wat willen we bereiken? Inwoners nemen naar hun mogelijkheden deel aan het arbeidsproces. Wanneer mensen niet zelfstandig in staat zijn om het wettelijk minimumloon te verdienen, biedt de gemeente via de Participatiewet ondersteuning. Bij voorkeur wordt getracht om inwoners, met begeleiding, regulier werk te bieden. Wanneer dit niet lukt, worden extra instrumenten ingezet.
Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen en niet in eigen onderhoud kunnen voorzien, kunnen financiële steun ontvangen in de vorm van bijvoorbeeld bijzondere bijstand, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, of andere minimaregelingen. Ter voorkoming van en begeleiding bij financiële problemen wordt financieel advies gegeven. Wat zijn we aan het doen? Individuele voorzieningen Voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt laagdrempelig de mogelijkheid geboden om met inzet van loonkostensubsidie en begeleiding het wettelijk minimumloon te verdienen en mee te doen in de samenleving. Deze aanpak levert goed maatwerk op. In deze dynamische omgeving is het nodig alert te blijven om vernieuwingen/verbeteringen aan te brengen. In de afgelopen periode is de samenwerking/afstemming met Gebiedsteam, jobcoach, en werkgevers op het eiland (waaronder de groenvoorziening van ons eigen cluster Buitendienst) meer gestructureerd. Kadernota 2026 14 Minimaregelingen De bestaande (gemeentelijke) minimaregelingen zijn in 2025 geïnventariseerd. Op basis hiervan zijn begin 2026 opties voor het actualiseren en aanvullen van de regelingen uitgewerkt. Het streven is om in 2026 de toekomstige minimaregelingen te bepalen. Vanaf 2027 kan dan met de uitvoering worden gestart.
Via de website en andere communicatiemiddelen worden inwoners actief geïnformeerd over de toepassing van de (nieuwe) minimaregelingen. Naar verwachting neemt het gebruik in de toekomst toe. Vanaf 2026 is in de begroting voor de uitvoering van minimaregelingen structureel al een extra bedrag van € 20.000 opgenomen. Kadernota 2026 15 2.3 Programma 3 Onderwijs De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma onderwijs: • Openbaar primair en voortgezet onderwijs • Lokaal onderwijsbeleid Openbaar primair en voortgezet onderwijs Wat willen we bereiken? De gemeente wil onderwijs faciliteren. Dit gebeurt onder andere door professionele ondersteuning van het openbaar voortgezet onderwijs. Ook zal de gemeente haar nieuwe rol vormgeven ten aanzien van het openbaar basisonderwijs, voortkomend uit de bestuurlijke verzelfstandiging en de bestuurlijke fusie. De kwaliteit van het onderwijs heeft grote invloed op de toekomst van onze jeugd. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt op basis van de wettelijke taak bij verschillende stakeholders: de schoolbesturen, de ouders, de leerlingen, en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Wat zijn we aan het doen? Begroting BWS Over 2024 en 2025 heeft de BWS een fors en oplopend nadelig financieel exploitatieresultaat gerealiseerd.
Bij doorrekening van de door de school aangeleverde begroting voor de periode 2026 -2029 bleek een structureel exploitatietekort voor alle jaren. Dat is de reden waarom er nu nog geen nieuwe begroting ter besluitvorming is aangeboden. Het schoolbestuur neemt wat meer tijd om via een zorgvuldig proces in overleg met de school te komen tot een goede, realistische en zo mogelijk, op termijn, sluitende meerjarenbegroting. Het resultaat moet een begroting zijn, waarbij uiteindelijk bovenmatig eigen vermogen wordt afgebouwd naar aanvaardbare proporties en waarbij anderzijds een solide financiële basis wordt behouden. De verwachting is dat in het 2e halfjaar van 2026 een meerjarenbegroting voor besluitvorming kan worden aangeboden. Bestuurlijke verzelfstandiging openbaar basisonderwijs West Ameland Het openbaar basisonderwijs op Ameland is per 1 januari 2025 gefuseerd met het protestants- christelijk basisonderwijs op Ameland. De stichting samenwerkingsbestuur houdt drie basisscholen in stand. Door de bestuurlijke verzelfstandiging van het openbaar basisonderwijs zijn de begroting en de jaarrekening hiervoor aangepast. Dit betekent dat ongeveer € 900.000 aan baten en lasten is gecorrigeerd. De gemeente geeft invulling aan de gewijzigde rol ten aanzien van het openbaar basisonderwijs.
Kadernota 2026 16 Toezicht en Governance BWS Een punt van aandacht voor het college, het schoolbestuur, is de Governance (bestuur, processen, toezicht etc.) van de BWS. De vraag die daarbij beantwoord moet worden is welke bestuursvorm en welke structuur het meest geschikt is om op de lange termijn kwalitatief goed voortgezet onderwijs op het eiland te waarborgen. In 2026 huren we, vanuit het schoolbudget, externe expertise in als het gaat om dit vraagstuk. Door de externe begeleider zijn en worden gesprekken gevoerd met alle betrokkenen, wordt onderzoek gedaan en een advies gegeven over de gewenste Governance van de BWS. Het maken van een stappenplan maakt eveneens onderdeel uit van de opdracht. Lokaal onderwijsbeleid Wat willen we bereiken? De eilander jeugd mogelijkheden bieden zich te ontplooien tot zelfstandige burgers, zodat ze in sociaaleconomisch en maatschappelijk opzicht op een goede wijze in de samenleving kunnen functioneren. Wat zijn we aan het doen? Onderwijshuisvesting De onderwijshuisvesting in onze gemeente is betrokken bij en onderdeel van het accommodatiebeleid. Eind 2025 is het beleid vastgesteld en is voor een deel van de schoolgebouwen een toekomstperspectief vastgesteld. Dat gaat over het onderwijs binnen voorzieningencluster Hollum, de school in Ballum en de BWS in Nes.
Onder andere voor het basisonderwijs en de peuter- en kinderopvang in Nes en Buren is een visie en participatieproces doorlopen. Medio 2026 is het eindverslag van dat proces opgeleverd. Op basis van de resultaten van dat proces zal ook voor deze gebouwen een perspectief en een advies voor het college en de raad worden voorbereid. Leerlingenprognoses Eind 2025 zijn nieuwe leerlingenprognoses opgesteld voor het basis- en voortgezet onderwijs. Deze prognoses worden gebruikt voor het lokaal onderwijsbeleid en zijn ook beschikbaar gesteld aan de directies en schoolbesturen van de scholen op Ameland. We implementeren de prognoses in 2026 en zullen over een aantal jaren nieuwe prognoses laten opstellen. Leerplichtambtenaar Iedere gemeente is verplicht via de aanwijzing van één of meer leerplichtambtenaren toezicht te houden op de leerplichtwet. Gegeven de schaal van de gemeente Ameland betreft het een functie voor één persoon. Aan het ambt van leerplichtambtenaar worden nieuwe en strengere eisen gesteld, zoals permanente educatie en het hebben en onderhouden van de BOA bevoegdheid. Geconcludeerd is dat de noodzakelijke kwaliteit en de continuïteit onvoldoende gewaarborgd kan worden met een leerplichtambtenaar in dienst van de gemeente Ameland.
Kadernota 2026 17 We hebben regionale aansluiting gezocht en zijn een dienstverleningsovereenkomst aangegaan met de gemeente Leeuwarden voor deze functie. We implementeren deze dienstverleningsovereenkomst in overleg met betrokken partijen. Kadernota 2026 18 2.4 Programma 4 Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving is een belangrijk factor voor goed wonen, werken en recreëren op Ameland. In dit programma komen de volgende activiteitengroepen aan bod: • Infrastructuur • Openbare Ruimte • Afval en milieu • Ruimtelijke ordening Infrastructuur Wat willen we bereiken? Gemeente Ameland is als eigenaar of (mede)beheerder verantwoordelijk voor de kwaliteit en staat van onderhoud van veel onderdelen in de openbare ruimte. Voor de gemeentelijke infrastructuur zijn de onderhoudsniveaus inmiddels vastgelegd in actuele beheerplannen (wegen, havens en gebouwen). De werkzaamheden worden plan- en projectmatig uitgevoerd. Naast de werkzaamheden uit de plannen of projecten worden meldingen van bewoners behandeld (de zogenaamde MOR- meldingen). Periodiek worden plannen geactualiseerd of nieuw opgesteld, op dit moment voor riolering. Verkeer & Vervoer valt ook onder Infrastructuur. De inzet op de veerverbinding krijgt continu aandacht. Wat zijn we aan het doen? Programma Water & Riolering en Integraal Waterplan In 2026 is gestart met het opstellen van een Programma Water en Riolering (PWR).
Binnen dit programma wordt inzicht verkregen in het functioneren van het gemeentelijke waterbeheer. Deze inzichten vormen de basis voor de actualisatie van het water- en rioleringsstelsel en het opstellen van een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. Parallel hieraan wordt gewerkt aan een Integraal Waterplan (IWP). In dit plan worden de verschillende belangen, ontwikkelingen en opgaven rondom water in samenhang beschouwd. Daarbij wordt gekeken naar thema’s als natuur, landbouw, wonen, recreatie, klimaatadaptatie en drinkwatervoorziening. Het IWP wordt geïnitieerd en gefinancierd door de provincie en opgesteld in samenwerking met betrokken partijen. De uitkomsten van het plan bieden een belangrijke basis voor toekomstige beleidskeuzes en maatregelen binnen de gemeente. Met beide trajecten wordt gewerkt aan een toekomstbestendig watersysteem en een zorgvuldige afweging van de verschillende belangen die samenkomen in de fysieke leefomgeving van Ameland. Veerverbinding MIRT-verkenning De strategische inzet voor de veerverbinding wordt voortgezet. Mede dankzij inzet van de gemeente heeft de minister van I&W het startbesluit van de MIRT-verkenning voor de vaarroute genomen. De gemeente participeert ambtelijk en bestuurlijk in deze verkenning, vergelijkbaar met de Verkenning Bereikbaarheid Ameland.
Kadernota 2026 19 Veerconcessie De aanbesteding van de nieuwe veerconcessie is in voorbereiding. De gemeente levert intensieve bijdragen op ambtelijk, bestuurlijk en (waar nodig) politiek niveau. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd in samenwerking met de andere Waddengemeenten. Onderhoud havens De huidige loswal verkeert in een dusdanige staat dat groot onderhoud niet leidt tot een duurzame kwaliteitsverbetering. Om veiligheidsredenen is de loswal afgesloten en niet langer in gebruik. Het college zal de raad een voorstel voorleggen over de toekomstige inrichting van de loswal, waarbij een keuze wordt gemaakt tussen vernieuwing of verwijdering. Bij de afweging spelen de huidige MIRT- verkenning en enkele onderzoeken vanuit de Regiodeal een rol. Onderzoek parkeren omgeving veerdam Het voornemen was om begin 2026 een voorstel te presenteren voor een aanpassing van het (fiets)parkeren op de veerdam. In aanloop daarnaartoe is binnen de randvoorwaarden van de kadernota gewerkt aan een beperkte aanpassing van de huidige inrichting. Met deze aanpassing zou een uitstapstrook kunnen worden gerealiseerd en meer ruimte ontstaan voor het stallen van fietsen. Tijdens een inloopavond zijn op deze voorgenomen aanpassingen reacties opgehaald. Uit die reacties kwam vooral naar voren dat met deze beperkte aanpassing het structurele tekort aan met name het 24-uur parkeren niet wordt opgelost.
Daarnaast zijn aandachtspunten benoemd op het gebied van verkeersveiligheid, zoals de veiligheid van in- en uitritten, de voorrangssituatie en het buiten de parkeervakken parkeren van busjes. Om deze reacties zorgvuldig te kunnen meewegen, is meer tijd nodig om te beoordelen of een grotere aanpassing van de inrichting mogelijk is. Vervoersvisie In navolging van de in 2023 vastgestelde Vervoersvisie zijn in september 2024 de beheer- en onderhoudsplannen voor wegen en havens door de gemeenteraad vastgesteld. Volgens de oorspronkelijke planning zou in het najaar van 2024 worden gestart met de uitwerking van het beleidsplan Parkeren. Vanwege aanhoudende moeilijkheden bij het vinden van een civieltechnische medewerker, heeft deze planning vertraging opgelopen. Op basis van voortschrijdend inzicht is een meer generieke functie van beleidsmedewerker openbare ruimte gecreëerd. Deze inmiddels aanwezige functionaris voert de regie op beleidsmatige processen binnen dit domein. Er is inmiddels gestart met het beleidsplan en de verwachting is dat dit in de loop van 2027 ter besluitvorming wordt aangeboden. In lijn met de ambities uit de Vervoersvisie is er een voorstel voorgelegd aan de stuurgroep van de Regio Deal om onderzoek te doen naar de (juridische) mogelijkheden en effecten van autoreductie en het scheiden van personen- en vrachtvervoer.
Er is inmiddels goedkeuring en de aanbesteding is opgestart. De planning is dat er in de zomer wordt gestart met de onderzoeken en dat ze in het najaar van 2026 zijn afgerond. Kadernota 2026 20 Ambities beeldkwaliteit en verkeersveiligheid wegen Naast het reguliere wegonderhoud wordt ingezet op aanvullende kwaliteitsverbeteringen die gecombineerd kunnen worden met planmatig onderhoud. Voor het realiseren van een uniform straatbeeld in de dorpskernen is in de Kadernota 2024 een investeringskrediet van € 1.450.000 beschikbaar gesteld. Van het totale krediet is nog € 880.000 beschikbaar. De uitvoering wordt afgestemd op het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) en de meerjarige onderhoudsplanning wegen. Voor de verbreding van de fietspaden langs de Verbindingsweg en Veerweg is in de Kadernota 2024 een investeringskrediet van € 900.000 beschikbaar gesteld, waarvan € 100.000 voor de voorbereiding in 2026. Uit verkeersonderzoek blijkt dat verbreding van het volledige fietspad langs de Verbindingsweg alleen mogelijk is na grondverwerving. De technische, ruimtelijke en financiële haalbaarheid wordt nader onderzocht, waarbij ook alternatieve uitvoeringsvarianten worden betrokken. De raad wordt hierover op een later moment geïnformeerd. De investeringen zijn in de Kadernota 2024 opgenomen met dekking vanuit de Reserve Projecten.
Op basis van de wet- en regelgeving van het Besluit begroten en verantwoorden (BBV) dienen deze investeringen echter te worden geactiveerd. In deze Kadernota zijn de investeringen daarom geactiveerd en zijn de kapitaallasten verwerkt in de meerjarenbegroting. Hierdoor vindt geen onttrekking aan de Reserve Projecten meer plaats voor deze projecten. Wat gaan we aanvullend doen? Pilot betonnen prefab platen Galgeslootpad (90.000) Een deel van het Galgeslootpad is overgenomen van Wetterskip Fryslân. Dit deel is niet opgenomen in het wegenbeheerplan en er is momenteel geen krediet gereserveerd voor het herstel van het fietspad, dat slecht is. Vooruitlopend op het mogelijk verharden van meer fietspaden op Ameland, zouden prefab betonplaten een alternatief kunnen zijn voor een mobiele betoncentrale ter plaatse. Het overige deel van het Galgeslootpad is van Staatsbosbeheer. Extra krediet Pietje Miedenweg (85.000) De Pietje Miedenweg is een relatief smalle weg die wordt gebruikt door landbouwverkeer, auto’s en fietsers. Door deze gemengde verkeersstromen worden de bermen regelmatig kapot gereden en ontstaan onveilige situaties. Om de verkeersveiligheid en het gezamenlijke gebruik van de weg door zwaar verkeer, auto’s en fietsers te verbeteren, worden de bermen verbreed met grasstenen.
Deze speciale grasstenen zorgen voor een stevigere bermconstructie en dragen tegelijkertijd bij aan verkeersremming, doordat automobilisten snelheid minderen wanneer zij over de grasstenen rijden. Hierdoor wordt zowel de veiligheid als de kwaliteit van de berm verbeterd. Onderzoek mogelijke aanpassing strandwegen + Oranjeweg (125.000) De strandtoegangen van Ameland vormen belangrijke schakels tussen de dorpen en het strand en worden jaarlijks intensief gebruikt door bewoners, recreanten en bezoekers. Voor de Strandwegen van Nes en Buren ligt de komende jaren een aanzienlijke onderhoudsopgave. Tegelijkertijd worden op deze locaties verkeerskundige knelpunten ervaren, waarbij de huidige inrichting niet altijd aansluit bij het toenemende gebruik door voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer. Kadernota 2026 21 Ook bij de de Oranjeweg nabij de vuurtoren, doen zich vraagstukken voor op het gebied van verkeersveiligheid, gebruik en inrichting. Daarnaast is het wenselijk om inzicht te krijgen in de huidige en toekomstige situatie van de Strandweg in Ballum. Dit biedt de mogelijkheid om de strandtoegangen van Ameland in samenhang te beschouwen en te beoordelen welke maatregelen nodig zijn om deze locaties duurzaam, veilig en toekomstbestendig in te richten.
Voorgesteld wordt een voorbereidingskrediet van €125.000 beschikbaar te stellen voor een integraal onderzoek naar de strandtoegangen van Nes, Buren, Hollum en Ballum. Hierbij worden de verkeerskundige knelpunten, mogelijke inrichtingsvarianten, ruimtelijke kwaliteit, recreatieve functie en de financiële consequenties in beeld gebracht. Op basis van deze verkenning wordt een voorkeursvariant uitgewerkt die ter besluitvorming aan de raad kan worden voorgelegd. De totale kosten zijn voorlopig geraamd op circa €5.000.000. Het gaat om een globale raming op basis van m2 verharding. Uit het definitieve ontwerp volgt een gedetailleerde raming, waarbij (zo nodig) een krediet zal worden gevraagd. Voorbereidingskrediet versterking historisch straatbeeld Hollum Zuid gekoppeld aan rioolvervanging (100.000) De noodzakelijke rioolwerkzaamheden in Hollum Zuid bieden meer dan alleen een technische oplossing; zij vormen tevens een kans om de openbare ruimte integraal te verbeteren binnen het programma revitalisatie/reconstructie 2.0 voor dorpen en wijken. Hollum Zuid, grotendeels gelegen binnen beschermd dorpsgezicht, biedt daarbij kansen om het historische straatbeeld te versterken door het toepassen van eenduidige verharding, uniforme inritten en het behoud van open bermen, waarmee bermparkeren wordt voorkomen.
Ook kan de visafslag bij de kerk in oude staat worden hersteld, passend bij het historische karakter van het dorp. Om de parkeerdruk op te vangen en bermparkeren daadwerkelijk tegen te gaan, is het daarnaast noodzakelijk parkeerplaats Oosterlaan te herinrichten en waar mogelijk te vergroten, evenals het toevoegen van voldoende fietsopstelplaatsen. Voorgesteld wordt een voorbereidingskrediet van €100.000 beschikbaar te stellen voor om mogelijke inrichtingsvarianten, ruimtelijke kwaliteit en de financiële consequenties in beeld te brengen. Op basis van deze verkenning wordt een voorkeursvariant uitgewerkt die ter besluitvorming aan de raad kan worden voorgelegd. Openbare Ruimte Wat willen we bereiken? Goed beheer van openbare ruimte en aanwezige gemeentelijke voorzieningen heeft de blijvende aandacht. Verbeteren van de beeldkwaliteit van onder andere beschermde dorpsgezichten nemen we mee. Gemeente Ameland is verantwoordelijk voor het beheer van grote delen van de openbare ruimte op het eiland. Variërend van groen in de dorpen en speeltoestellen over het hele eiland, tot strandovergangen en recreatiegebieden zoals De Aanleg en De Vleijen. Op het gebied van de natuur worden de meeste taken uitgevoerd door andere overheidsorganisaties en terrein beherende organisaties. Samenwerking en afstemming over het beheer met deze instanties vraagt een meer planmatige benadering.
Onderwerpen als verantwoord recreatief gebruik, bescherming, onderhoud en herstel zijn daarbij belangrijke items. Kadernota 2026 22 Wat zijn we aan het doen? Waterkwaliteit De Vleijen In 2024 is gestart met de voorbereiding van maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit in De Vleijen. Uit onderzoek blijkt dat het te baggeren slib niet verontreinigd is en dat de hoeveelheid bekend is. De aanbesteding voor het baggeren en de aanleg van een helofytenfilter is in voorbereiding. Voor de uitvoering is in 2025 op basis van eerdere besluitvorming nog een bedrag van € 190.000 beschikbaar. Het project heeft even stilgelegen doordat het baggerwerk meer voorbereidingen vroeg dan vooraf was voorzien. De verwachting was dat het baggeren dit najaar zou worden uitgevoerd. Er is echter een stuk grond nodig van minimaal 2 hectare waarop 2 jaar lang de bagger gestort kan worden. Vooralsnog is het niet gelukt om een grondeigenaar te vinden die hier aan mee wil werken. Inrichting en voorzieningen Vleijen Voor De Vleijen is een integraal plan ontwikkeld met alternatieven voor vervanging van speeltoestellen en gebiedsinrichting. Voor de meest optimale variant is op basis van eerdere besluitvorming een investering van € 1.000.000 in de Kadernota 2025 opgenomen. Er is bovendien een bijdrage bij de Regio Deal van € 275.000,- ontvangen.
Voor de voorbereiding is een bedrag van € 120.000 beschikbaar gesteld, nodig voor ontwerp- en engineeringkosten, vergunningsprocedures en aanbestedingsvoorbereiding. Dit bedrag wordt in 2026 besteed, vooruitlopend op een concreet kredietvoorstel voor de totale uitvoering van het in ontwikkeling zijnde totaalplan. LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) De ontwikkeling van een leidraad voor de inrichting van de openbare ruimte beoogt efficiëntere besluitvorming over materiaal- en inrichtingskeuzes. Het ontbreken van standaarden leidt tot tijdverlies (en discussies met beslissers en belanghebbenden) bij de realisatie van plannen. Voor het opstellen van de LIOR is in 2025 een budget van € 24.000 beschikbaar gesteld. Dit budget is bij slotwijziging 2025 doorgeschoven. Het voornemen is om in 2026 daadwerkelijk te starten met het laten opstellen van de LIOR. Wat gaan we aanvullend doen? B-speellocaties (225.000) Per dorp is er in de visie Spelen op Ameland een locatie benoemd die ingericht dient te worden als B- locatie. Dit houdt in dat er speel- of sport toestellen toegevoegd moeten worden. Dit wordt uitgevoerd in de stijl van de visie en bij natuurlijke vervangingsmomenten worden ook de bestaande toestellen vervangen op deze wijze. Opstellen beheerplan openbare ruimte (35.000) Het realiseren van een beheerplan voor de openbare ruimte.
Er is een gedateerd plan recreatieve voorzieningen, waar niet alle objecten in staan vermeld. Zo zijn kunstwerken, abri’s en de pumptrackbaan nog nergens vermeld. Kadernota 2026 23 Vervanging tunnels golfbaan (217.800) Er is geconstateerd dat de keerwanden van de fietstunnels op de golfbaan verrot zijn. De tunnels zijn in 1993 aangelegd en zijn niet in een beheerplan gekomen. De gevaarlijke situatie die is ontstaan, is tijdelijk verholpen met ondersteuning, maar dient vervangen te worden. Dit was eerder onjuist opgenomen in het jaarplan wegen, maar wordt op deze wijze correct verwerkt, zoals beoogd in de aangenomen raadsmotie (ingediend door CDA). Extra krediet Oosterhiemweg + parkeerplaatsen Pumptrackbaan (95.000) Om een uniform straatbeeld te realiseren dat aansluit bij de inrichting van de overige campinggebieden, wordt een gedeelte van de Oosterhiemweg heringericht met Frieslandmix- verharding. Het bestaande asfalt, dat aan vervanging toe is, wordt daarbij verwijderd en vervangen door bestrating die beter past bij de gewenste uitstraling van het gebied. Daarnaast wordt aan de westzijde van de pumptrackbaan een nieuwe entree met parkeervoorzieningen aangelegd in grasstenen. Hiermee wordt voorzien in extra parkeergelegenheid, passend bij de groene en recreatieve uitstraling van deze locatie.
Afval en milieu Wat willen we bereiken? Bij de afvalinzameling willen we streven naar een adequate duurzame inzameling en verwerking. Hierbij is veel aandacht voor (plastic) zwerfvuil. Via de Regio Deal wordt hier aandacht aan gegeven (project in voorbereiding) met een samenwerkingsaanpak. Wat zijn we aan het doen? Beheer- en onderhoudsplan afvalinzameling & reiniging Voor een toekomstbestendige en efficiënte uitvoering van de afvalinzameling en reiniging is het van belang om te beschikken over een integraal beheer- en onderhoudsplan. Met dit plan wordt ingezet op een structurele aanpak van het onderhoud en de (tijdige) vervanging van inzamelvoorzieningen, zoals ondergrondse containers en verzamelplaatsen. Het plan draagt bij aan een verbeterde voorspelbaarheid van zowel de kosten als de benodigde werkzaamheden in de uitvoering. Dit maakt het mogelijk om beter te plannen, storingen en klachten te verminderen en gerichter te sturen op duurzaamheid en kwaliteit in de openbare ruimte. Voor de planontwikkeling wordt een bedrag van € 35.000 gevraagd. Dit is nodig voor het opstellen van het plan, het in kaart brengen van de huidige voorzieningen, het analyseren van de onderhoudsbehoefte en het opzetten van een realistisch uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. De inzet wordt verdeeld over 2026 en 2027.
Kadernota 2026 24 Ruimtelijke ordening Wat willen we bereiken? We willen een veilige, gezonde en leefbare gemeente waarin wonen, werken en leven goed is geregeld. Voldoende woningen voor de verschillende doelgroepen, bedrijven afgestemd op de omgeving en de vraag naar producten, en een leefomgeving waar het goed vertoeven is. De omgevingsvisie, het omgevingsplan, vergunningen en het toezicht daarop zijn belangrijke instrumenten om te komen tot een veilige, gezonde en leefbare gemeente. Gestreefd wordt naar een goede toepassing van beleid en regelgeving. Wat zijn we aan het doen? Kader omgevingskwaliteit Omgevingskwaliteit is een term die nieuw is onder de omgevingswet. Het gaat over de integrale kwaliteit van de ruimte. Dat is een abstract begrip, dat we zelf concreet moeten maken. Dat gebeurt al in de (concept) omgevingsvisie en moet in het omgevingsplan een vervolg krijgen. Dat doen we onder andere door het uitwerken een kader voor omgevingskwaliteit, wat de opvolger gaat zijn van de welstandsnota. In de loop van 2026 en in 2027 gaan we hiermee aan de slag. Hierbij nemen we onder andere de input en bouwstenen van Hûs en Hiem en VNG mee. Omgevingsplan Het omgevingsplan is de vervanging van wat tot 2024 bestemmingsplannen heette. Een andere naam, maar ook een andere systematiek. Op dit moment hebben we een tijdelijk omgevingsplan.
Dat betekent dat alle bestemmingplannen in de oude vorm nu onderdeel zijn het van het omgevingsplan. Voor 2032 moeten al deze bestemmingsplannen omgezet zijn naar de systematiek van het omgevingsplan. In dat proces geven we deze plannen ook een update en uniformeren we ze (verder). Op dit moment gebeurt dat met het deel van het omgevingsplan dat over het dorp Hollum gaat. We noemen dat voor het gemak deelomgevingsplan Hollum. We hopen dat later dit jaar in ontwerp aan de gemeenteraad voor te leggen. Daarna kunnen we verder werken aan andere delen. De planning is dat dan eerst de recreatieterreinen van Ballum en Nes opgepakt worden. In dit kader zijn ook de eerste voorbereidingen gestart met betrekking tot de actualisatie van de beheerverordening Waddenzee en Noordzee. Dit resulteert in een deel-omgevingsplan Waddenzee en Noordzee. Actualisatie gebeurt in samenwerking met alle aangrenzende gemeenten van het Waddengebied. Omgevingsvisie De omgevingsvisie is de gemeentelijke visie op de fysieke leefomgeving, die de gemeenteraad moet vaststellen. De visie beoogt vast te leggen hoe we ervoor zorgen dat we ook in de toekomst een leefomgeving hebben die bijdraagt aan de leefbaarheid. Over het proces van de visie zijn raads- en commissieleden in een themabijeenkomst op 18 mei geïnformeerd. In september hopen we het ontwerp aan de gemeenteraad voor te kunnen leggen.
Kadernota 2026 25 Wat gaan we aanvullend doen? Verhoging subsidieplafond subsidie Dorpsvernieuwing (€ 74.000 per jaar) Op Ameland kennen we veel panden met bijzondere en beschermingswaardige kenmerken. Dat beschermen kan onder andere door het pand in het omgevingsplan aan te duiden als karakteristiek, of door het aan te wijzen als gemeentelijke monument. Het afgelopen jaar is (verder) gewerkt aan de actualisatie van de lijst met (potentiële) karakteristieke panden en gemeentelijke monumenten. Het is de intentie van het college om meer panden op Ameland die bescherming te geven. Voor een eigenaar kan die bescherming extra kosten opleveren. De subsidie Dorpsvernieuwing is (onder andere) daarvoor bedoeld. We willen die regeling een update geven, om er zo zeker van te zijn dat eigenaren van panden die we (in overleg) aanwijzen, aanspraak kunnen maken op die subsidie. Daarmee zal het aantal panden dat aanspraak kan maken op die subsidie aanzienlijk toenemen. Daarom is een verhoging van het subsidieplafond noodzakelijk. Op dit moment bedraagt die € 26.000 (per jaar); dit willen we ophogen naar € 100.000. Formatie voor handhavingsjurist (€ 96.676 + jaarlijkse indexering) Om op een goede manier uitvoering te geven aan ons VTH beleid en het VTH jaarprogramma is toezicht en handhaving van belang. Het team voor toezicht en handhaving is op dit moment stabiel en compleet met 3 fte.
Er zijn twee toezichthouders en één ondersteunend. Ondanks het aanscherpen van de prioritering lukt het niet altijd om efficiënt (genoeg) te werken. Er zijn dagelijks vragen en geen casus is gelijk. Dit zorgt ervoor dat dossiers soms een lange doorlooptijd kennen en we minder zaken kunnen oppakken dan we zouden willen. Om ervoor te zorgen dat de toezichthouders daadwerkelijk naar buiten kunnen om toezicht te houden, is het wenselijk een handhavingsjurist toe te voegen aan dit team. Deze jurist kan de voorkomende vraagstukken uitzoeken en beantwoorden, meedenken over een juiste aanpak voor een bepaalde casus, juridisch correcte brieven schrijven en overleg voeren met andere toezichthoudende instanties zoals de FUMO. Deze handhavingsjurist ontlast bovendien het team juridische zaken door de dagelijkse zaken op te pakken. Team juridische zaken blijft beschikbaar voor ingewikkelde casussen en procesvertegenwoordiging. DVO voor BOA samenwerking met gemeenten (€ 50.000 per jaar) We hebben ervaring met de inhuur van boa’s via een detacheringsbureau. Deze ervaringen zijn niet (altijd) positief. Na een recent faillissement hebben we besloten een samenwerking te verkennen met een andere gemeente in plaats van een nieuwe aanbesteding te doen. We voeren, ook namens de andere Waddeneilanden Schiermonnikoog en Terschelling, gesprekken met de gemeenten Leeuwarden en Noardeast Fryslân.
Het doel is een ‘waddenpoule’ van boa’s waarbij we via een dienstverleningsovereenkomst deze boa’s inzetten. De uitlenende gemeente zorgt dan voor de vereiste opleiding en uitrusting. Omdat een andere gemeente waarschijnlijk duurder is dan via een detacheringsbureau is er extra budget nodig. Ondertussen wisselen we ervaringen uit en houden we de ontwikkelingen ten aanzien van het nieuwe boa-bestel in de gaten via netwerkbijeenkomsten met andere Friese gemeenten. Kadernota 2026 26 2.5 Programma 5 Economie De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma economie: • Toerisme • Overige sectoren Toerisme Wat willen we bereiken? In lijn met het toerismebeleid streven we naar een vitale toeristische sector, die via zowel economie als maatschappij de leefbaarheid van het eiland bewerkstelligt (en daar dus niet ten koste van gaat). We streven daarvoor niet naar meer (maar ook niet minder), maar wel naar beter. Dat vraagt een constante (duurzame) ontwikkeling, om aan te blijven sluiten bij wensen van de Amelander gasten. Wat zijn we aan het doen? Uitvoering toerismebeleid De uitvoering van het toerismebeleid is een doorgaand proces en staat niet op zichzelf. Het toerismebeleid kent raakvlakken met vele andere terreinen, zoals vervoer, evenementen, horeca- en detailhandel en (personeels-) huisvesting (zie hieronder en andere programma’s). Aan al deze dingen wordt gewerkt.
Daarnaast worden binnen de bestaande capaciteit telkens prioriteiten gesteld om zo stap voor stap van meer naar beter te gaan. We zijn bezig met een eerste evaluatie van het toerismebeleid. Het doel daarvan is om te inventariseren hoe de uitvoering ervoor staat en waar we de komende jaren de focus opleggen. We verwachten dit in de tweede helft van dit jaar met u te kunnen delen. In navolging van de inventarisatie van resterende bouwruimte bij verblijfsrecreatiebestemmingen, wordt in de omgevingsvisie aandacht aan die bouwruimte besteed. Na vaststelling van de omgevingsvisie, wordt dit verder uitgewerkt in een concreet plan. Wat gaan we aanvullend doen? Onderzoek certificering duurzaam toerisme (€ 25.000) We laten al langere tijd de duurzaamheid van ons toerisme beoordelen door Green Destinations. Daaruit komt elke 2 jaar een rapport met aanbevelingen voor verbeteringen (zie ook informatiebrief van 12 mei met de titel Vernieuwing award duurzaam toerisme). Eerdere aanbevelingen zijn niet integraal planmatig opgepakt. Dat past in onze ogen niet bij de ambities die we hebben op het gebied van duurzaamheid en duurzaam toerisme. En bij de voorbeeldrol die we op dat gebied ook hebben naar de samenleving. Daarom willen we bekijken of we hiermee aan de slag kunnen.
Voordat we dat doen willen we eerst onderzoeken of de certificering van Green Destinations hiervoor de beste methode is en wat ervoor nodig is om hiermee aan de slag te gaan. Dat onderzoek kunnen we niet zelf doen en moeten we daarom uitbesteden. Kadernota 2026 27 Overige sectoren Wat willen we bereiken? Behoud en ondersteuning van bestaande brede economische activiteiten op Ameland en ondersteuning en stimulans voor de ontwikkeling van nieuwe activiteiten. Wat zijn we aan het doen? Landbouw/natuur De gemeente is betrokken bij verschillende processen en gesprekken over landbouw en natuur. In al deze gesprekken wordt in ieder geval ingezet op het behoud van een vitale duurzame landbouwsector enerzijds en cultuurhistorisch duurzaam medegebruik anderzijds. Zo vragen we bij processen als Beleidskader Natuur Waddenzee en de herziening van de Natura 2000-beheerplannen nadrukkelijk aandacht voor de noodzaak tot behoud van de leefbaarheid op Ameland. Dan gaat het in het bijzonder om bereikbaarheid en om het behoud van de (de lijst van) historisch (mede)gebruik van de natuur. Op het gebied van landbouw loopt op initiatief van de provincie Friesland het integraal gebiedsproces nog steeds. Op dit moment worden geen financiële consequenties voorzien. Wij zullen u op de hoogte houden van de ontwikkeling van het gebiedsproces. In de omgevingsvisie komen bovenstaande onderwerpen ook terug.
De uitkomsten uit het gebiedsproces moeten in het omgevingsplan (deelplan buitengebied) worden verwerkt. Stimuleringsfonds Regio Deal Binnen de Regio Deal is er sprake van een stimuleringsfonds. Begin dit jaar is dat opengesteld voor ondernemers en verenigingen. De bedoeling is dat deze groepen hierdoor ondersteund kunnen worden bij plannen die passen bij de doelstellingen van de Regio Deal op het gebied van economie, duurzame energie en circulariteit. Dit is de verantwoordelijkheid van het Waddenkantoor, die begin dit jaar ook op het eiland geweest is om de samenleving hierover te informeren. In het najaar doen ze dat nog een keer. Daarnaast is ook het Ondernemersplatform nauw betrokken bij de totstandkoming en start van het fonds. Waar mogelijk wijzen wij Amelander ondernemers en verenigingen op de mogelijkheden van dit fonds. Kadernota 2026 28 2.6 Programma 6 Duurzaamheid De volgende activiteitengroep valt onder het programma Duurzame ontwikkeling: • Energietransitie Energietransitie Wat willen we bereiken? De gemeenteraad heeft in juni 2019 bekrachtigd dat Ameland koploper wil zijn in de energietransitie, dat wil zeggen: Ameland heeft de ambitie om in 2035 de landelijke doelstellingen voor reductie van de CO2-uitstoot te hebben bereikt. Om daar te komen, heeft de gemeenteraad in november 2023 het Programma Duurzaamheid vastgesteld.