Agendabundel

In 2013 is er een PVinstallatie (zonnepanelen) op het dak van de sporthal geplaatst. Deze zijn bestemd voor de naastgelegen Burgemeester Waldaschool (BWS). In 2013 is tussen de sporthal en de BWS ook een ruimte gebouwd voor een houtgestookte ketel. Deze ketel wordt gebruikt door de BWS. De overcapaciteit van de PV-installatie en de houtgestookte ketel wordt benut door de sporthal. Functioneel voldoet de sporthal. Qua duurzaamheid en uitstraling is wel een optimalisering nodig / gewenst. Daarom wordt als korte termijn perspectief rekening gehouden met verduurzaming van de sporthal, waarbij het uitgangspunt is dat de sporthal nog circa 15 jaar in stand wordt gehouden. Voor de verduurzaming van de sporthal wordt een maatwerkadvies opgevraagd via het provinciale ‘Klim Op-project’ en wordt gekeken naar subsidiemogelijkheden zoals ‘Dumava’. • Pagina 83: Rode tekst ‘3. Sporthal Nes / SC Nes Buren (korte termijn)’ zwart maken. g. Het oorspronkelijk voorgestelde lange termijn perspectief voor de sporthal in Nes verwijderen omdat dit onderdeel is van het visie- en participatietraject voor Nes en Buren.

• Pagina 56: alinea met rode tekst over het oorspronkelijk voorgestelde scenario op lange verwijderen • Pagina 56: toevoegen kop ‘Visievorming sporthal’ met daarbij de volgende tekst: De sporthal in Nes, waar onder meer de scholen en SC Nes Buren gebruik van maken, is voor het lange termijn perspectief onderdeel van het participatietraject om tot een visie voor de maatschappelijke voorzieningen in Nes en Buren te komen. 7. Pagina 1: verwijderen laatste zin: Wij wensen u veel leesplezier toe! 8. Pagina 8: afbeelding: term ‘definitief plan’ is vet gedrukt 9. Pagina 11: voetnoot toegevoegd: De officiële eigendomsoverdracht van het KNRM-gebouw aan de Ballumerweg 34 in Nes moet op het moment van schrijven nog plaatsvinden. Dit gebouw is in dit accommodatiebeleid al wel als gemeentelijk eigendom beschouwd. 10. Pagina’s 55 en 59: Onder kop ‘Nadere visievorming perspectieven Nes en Buren’ het woord ‘vertegenwoordigers’ vervangen door ‘vertegenwoordiging’. 11. Nummering aanpassen omdat hoofdstuk 6 ontbreekt in het Ontwerp Accommodatiebeleid • Pagina 61: hoofdstuk 7 wordt hoofdstuk 6 • Pagina 62: 7.1 wordt 6.1 • Pagina 63: 7.2 wordt 6.2 • Pagina 64: 7.3 wordt 6.3

12

• • • •

Pagina 65: hoofdstuk 8 wordt hoofdstuk 7 Pagina 66: 8.1 wordt 7.1 Pagina 68: 8.2 wordt 7.2 Pagina 69: 8.3 wordt 7.3

12. Pagina 66: laatste zin onder kop ‘Bijkomende kosten’ afronden door toevoegen van het woord scenario.

Bijlagen:

Volledige inspraakreacties A tot en met E

13

Accommodatiebeleid gemeentelijke gebouwen GEMEENTE AMELAND NOVEMBER 2025

Voorwoord De gemeente Ameland telt ruim 3.800 inwoners. Zij wonen in of rondom één van de vier dorpskernen op het eiland: Buren, Nes, Ballum en Hollum. Daarnaast is er nog het buurtschap Kooiplaats ten oosten van Buren. Hoewel we ons allemaal Amelander voelen, hebben de dorpen wel allemaal een eigen identiteit en karakter.

Om de volgende generatie ook goede, passende en betaalbare accommodaties te kunnen bieden, moeten we middelen en ruimte optimaal inzetten. Dat kan door investeringen in te zetten daar waar het nodig is en taken en verantwoordelijkheden op de juiste plek neer te leggen.

Het feit dat we een Waddeneiland zijn, maakt dat we op veel vlakken verschillen van andere gemeenten. We zijn op onszelf aangewezen. We kunnen niet zomaar uitwijken naar buurgemeenten. Dat maakt ook dat de taken die we als gemeente op ons nemen hier anders kunnen zijn dan aan de vaste wal.

We vinden het belangrijk om uit te kunnen leggen waarom we als gemeente wel of niet bijdragen aan het faciliteren van activiteiten of het realiseren of in stand houden van een accommodatie. De kaders in dit accommodatiebeleid helpen hierbij. Activiteiten die waardevol zijn en ons beleid ondersteunen, willen we faciliteren in gebouwen die goed onderhouden, functioneel, duurzaam en toegankelijk zijn. Dat zijn de basisvoorzieningen in onze gemeente.

De gemeente Ameland investeert al sinds haar bestaan in maatschappelijk vastgoed. Naast gebouwen voor de gemeentelijke organisatie en historische objecten, zijn dit onder andere scholen, sportaccommodaties en welzijnsgebouwen. Hiermee willen we een goed voorzieningenniveau creëren. Het gaat daarbij niet alleen om de stenen. Deze maatschappelijke accommodaties dragen namelijk in belangrijke mate bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van onze gemeente. Het maakt dat mensen hier prettig wonen, leven en ontspannen.

In dit eerste accommodatiebeleidsplan van de gemeente Ameland gaan we uit van ‘samenkracht’. Het is niet vanzelfsprekend dat de gemeente altijd alle rollen en taken op zich neemt bij vastgoed. We kijken ook wat de samenleving zelf kan doen. Daar waar ondersteuning van de gemeente nodig is, maken we daarover duidelijke afspraken. Hiermee kunnen we activiteiten die voor de leefbaarheid van onze gemeente van belang zijn passend accommoderen.

PAGINA 1

Gemeentehuis

Inhoud Inleiding

3

Perspectieven

47

Uitgangssituatie

9

Faseringsplan

61

Ontwikkelingen

24

Financiën

65

Ambitie & beleid

31

Bijlagen

71

PAGINA 2

1. INLEIDING Vuurtoren

Dit eerste gemeentelijke accommodatiebeleid van Ameland geeft aan waarom, wanneer en hoe wij als gemeente gebouwen inzetten. Doel van dit beleid is om het gemeentelijke vastgoed zo doelmatig, optimaal en duurzaam mogelijk in te zetten. Dat doen we door een duidelijk perspectief te bieden per gebouw. Hiermee hebben voor al ons vastgoed in beeld wat we op korte, middellange en lange termijn willen. In onze meerjarenplanning kunnen we daar rekening mee houden. Niet alleen financieel, maar ook organisatorisch en ruimtelijk. Daarnaast biedt het duidelijkheid richting huurders en gebruikers van deze gebouwen. Het realiseren en in stand houden van gemeentelijke gebouwen vraagt een actieve rol van de gemeentelijke overheid. Maar welke (strategische) keuzes maak je hierin? Hoe verantwoord je een rol als gemeente? Doe je dat overal op dezelfde wijze? Hoe weeg je het maatschappelijk nut van gebouwen en de duurzaamheidsopgave waar we voor staan? Dit accommodatiebeleid geeft duidelijkheid over de afwegingen die de gemeente Ameland hierin maakt.

PAGINA 3

VIA DIT MEERJARENPLAN KAN DE GEMEENTE AMELAND HAAR GEBOUWEN BETER BEHEREN, MAATSCHAPPELIJKE DOELEN REALISEREN EN VERANTWOORD INVESTEREN.

1.1 Wat is de opdracht?

Opdrachtformulering In de raadsagenda 2022-2025 heeft de gemeenteraad van Ameland het college van B&W de volgende opdracht gegeven: “Stel een strategisch plan op voor gemeentelijke gebouwen. In dit plan moet een weging plaatsvinden van het maatschappelijk nut en noodzaak van gebouwen. Zowel nu als in de toekomst. Daarnaast moet een relatie worden gelegd met de duurzaamheidsopgave die de gemeente Ameland heeft.”

Raakvlakken Deze opdracht raakt ook andere bestuurlijke ambities die in de raadsagenda 2022-2025 zijn opgenomen, waaronder: Integrale benadering Staand beleid en punten uit het raadsakkoord waar mogelijk koppelen. Waddenprogramma Inzetten op brede welvaart en leefbaarheid van de Waddeneilanden, benutten van kansen van de RegioDeal.

Financiën Durven investeren, maar tegelijkertijd voorzichtig begroten en op het peil brengen / houden van reserves. Ameland Participeert Burgers, bedrijven en organisaties nog meer betrekken bij (beleids)ontwikkelingen. Wat sluit aan bij de behoefte van de diverse doelgroepen? De perspectieven voor de schoolgebouwen vormen belangrijke input voor een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs. In het voorgenomen wetsvoorstel voor een meer planmatige en doelmatige aanpak van onderwijshuisvesting worden gemeenten en schoolbesturen verplicht om gezamenlijk een IHP op te stellen. Dit IHP moet een lange termijn visie geven voor de huisvesting van scholen met een doorkijk van minimaal 16 jaar. De financiële vertaling voor de eerste vier jaar moet concreet zijn. Een IHP dient als basis voor gezamenlijke afspraken tussen gemeente en schoolbesturen. Hierbij wordt rekening gehouden met richtinggevende uitspraken en eerdere besluiten van de gemeenteraad.

Excellent onderwijs Invulling geven aan dit streven samen met zorg, welzijn, sport en maatschappelijk middenveld. De gedachte om tot doorlopende leerlijnen / integrale kindcentra te komen verder bestuderen / uitwerken. Ameland toegankelijk voor iedereen Versnellen verduurzamen gebouwen Ameland wil de klimaatdoelen voor 2050 al in 2035 behaald hebben.

PAGINA 4

1.2 Waar gaat het gemeentelijke accommodatiebeleid over?

Waar gaat het wel over? Alle opstallen / onroerende zaken die in bezit zijn van de gemeente Ameland worden beschouwd als gemeentelijk vastgoed. Dit gemeentelijke accommodatiebeleid gaat over een groot deel van het gemeentelijk vastgoed. Hierbij onderscheiden we vier categorieën: 1. Maatschappelijk vastgoed Gebouwen die ingezet worden voor onderwijs, sport, welzijn, cultuur en/of recreatie. Voor het maatschappelijk vastgoed gaat dit accommodatiebeleid over de manier waarop we invulling geven aan een wettelijke huisvestingstaak die we als gemeente hebben (zoals voor scholen) of aan het instrument ‘huisvesting van maatschappelijke activiteiten’ bij gebouwen die beleidsondersteunend zijn.

4. Overig vastgoed Gebouwen die de gemeente Ameland in eigendom heeft maar niet onder één van de overige categorieën vallen. Dit kunnen bijvoorbeeld gebouwen zijn die vanuit historie eigendom zijn van de gemeente of gebouwen die strategisch zijn aangekocht. Dit gemeentelijke accommodatiebeleid kijkt ook naar gebouwen die door de gemeente worden gehuurd. Indien er sprake is van partijen die door de gemeente Ameland gesubsidieerd worden en deze middelen (deels) inzetten voor huisvesting, worden deze ook betrokken bij het accommodatiebeleid.

Waar gaat het niet over? Dit gemeentelijke accommodatiebeleid gaat niet over:

Schoolgebouwen vormen een bijzonder onderdeel van het maatschappelijk vastgoed omdat deze weliswaar door de gemeente worden bekostigd, maar het juridisch eigendom bij schoolbesturen kan liggen. De gemeente draagt dan wel de kapitaallasten, maar de gebouwen worden onderhouden en geëxploiteerd door de schoolbesturen. Hiervoor ontvangen zij financiële middelen van het Rijk. Pas wanneer deze schoolgebouwen hun onderwijsfunctie verliezen, vervalt het eigendom terug aan de gemeente en kan een andere invulling worden gezocht of kan het gebouw worden verkocht of gesloopt. 2. Huisvesting gemeentelijke organisatie Gebouwen die nodig zijn voor de dienstverlening van de gemeente, zoals het gemeentehuis, de gemeentewerf, milieustraat en ambtswoning. 3. Bijzondere objecten Gebouwen die een historische waarde hebben zoals torens. Ook gebouwen op begraafplaatsen in Ameland vallen hieronder.

PAGINA 5

Woningen van het Gemeentelijk Woningbedrijf Ameland. Gebouwen waarvoor een opstalrecht of erfpacht is verleend door de gemeente, bijvoorbeeld aan een dorpsbelang of Stichting Amelander Musea (STAM). Onbebouwd vastgoed zoals sportvelden en speelvoorzieningen, tenzij deze gekoppeld zijn aan een gebouw zoals kleedkamer of kantine en hiermee bij het uitvoeren van een maatregel rekening gehouden moet worden (bijvoorbeeld bij eventuele verplaatsing). Maatschappelijke accommodaties van derden, tenzij: er sprake is van een financiële relatie met de gemeente (huur / subsidie), zoals bijvoorbeeld het geval is bij een deel van De Toel in Nes; deze gebouwen betrokken kunnen worden bij een optimalisering van de huisvesting van waardevolle activiteiten.

1.3 Waarom dit accommodatiebeleid?

Om verschillende redenen hebben we dit accommodatiebeleid ontwikkeld. Veroudering van gebouwen Het grootste deel van onze gebouwen is ouder dan veertig jaar of wordt dat binnenkort. Deze gebouwen zijn verouderd en financieel soms al volledig afgeschreven, waardoor we hiervoor geen kapitaallasten hebben. Om daar waar het gewenst is vernieuwing van gebouwen mogelijk te maken en daarbij de juiste afwegingen te kunnen maken, is een integrale meerjarenplanning nodig. Duurzaamheidsambitie De gemeente Ameland wil koploper zijn in de energietransitie. We hebben de ambitie om in 2035 fossielvrij te zijn en gebruik te maken van lokaal hernieuwbare energie. We willen energie slim opwekken en slim opslaan. Ook voor het gemeentelijke vastgoed zijn maatregelen nodig om aan deze ambitie te kunnen voldoen. Druk op betaalbaarheid van accommodaties We krijgen als gemeente steeds meer taken overgeheveld vanuit het Rijk. Deze verantwoordelijkheden moeten vanuit de gemeentelijke begroting worden bekostigd. Daarnaast stijgen de kosten van het (ver)bouwen en in stand houden van gebouwen. We willen goed nadenken over hoe we het gewenste voorzieningenniveau ook naar de toekomst toe betaalbaar kunnen houden voor de gemeente en gebruikers. Dat kan betekenen dat we keuzes moeten maken in wat we wel en niet doen en wanneer we ergens investeren.

Regelgeving We zijn gehouden aan regelgeving, onder andere het bouwbesluit, het VN-verdrag Handicap en regels en normen rond onderwijshuisvesting en kinderopvang. We willen rekening houden met de consequenties van de vigerende regelgeving voor onze gebouwen. Daarnaast hebben we te maken met regelgeving over het doorbelasten van kosten en het verantwoorden van subsidies. Er mag geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun en/of verkapte subsidies. Van de uitgaven die we doen, moeten we de doelmatigheid kunnen aantonen.

Veranderende behoefte Maatschappelijke trends en ontwikkelingen zoals vergrijzing, gezinsverdunning, vereenzaming, digitalisering, individualisering en toename van mobiliteit, aandacht voor mentale gezondheid en ventilatiekwaliteit, kunnen effect hebben op de vraag naar voorzieningen. Daarnaast zijn er nieuwe vormen van bijvoorbeeld onderwijsconcepten, ontmoeting en sport. Ontbreken integraal beleid Een integraal accommodatiebeleid ontbreekt voor de gemeente Ameland. Ook in de inhoudelijke gemeentelijke beleidsnota’s is niet altijd duidelijk benoemd of en hoe vastgoed als instrument wordt ingezet om beleidsdoelstellingen te behalen en welke rol de gemeente hierin speelt. Het accommodatiebeleid moet hierin een heldere lijn aanbrengen en duidelijk maken welke rol is weggelegd voor de gemeente. Benutten van koppelkansen Door integraal te kijken naar maatschappelijke activiteiten en gebouwen, kunnen we mogelijk dingen combineren. Dit soort koppelkansen kunnen zich ook op (middel)lange termijn voordoen. Doordat het accommodatiebeleid een doorkijk biedt naar maatregelen die de komende 15-20 jaar uitgevoerd worden, kunnen we daar nu al wel rekening mee houden. Onderbouwing bij keuzes en investeringen Om keuzes te kunnen maken, is het belangrijk te beschikken over de juiste gegevens, scenario’s en een totaaloverzicht.

Duidelijk perspectief nodig per gebouw Beheerders en gebruikers van gebouwen hebben behoefte aan duidelijkheid over het toekomstperspectief voor hun huisvesting. Dit speelt onder meer een rol bij de afwegingen in welke mate een gebouw te onderhouden en/of verduurzamen. Deze informatie is ook van belang voor een goede (financiële) meerjarenplanning.

PAGINA 6

1.4 Welke status heeft dit plan?

Van ontwerpplan naar definitief plan

Dynamisch document

Besluitvorming over het gemeentelijk accommodatiebeleid heeft plaatsgevonden in meerdere stappen. Eerst is een ontwerpplan voorgelegd aan de gemeenteraad. De raad heeft het ontwerp accommodatiebeleid in juli 2025 vastgesteld en vrijgegeven voor inspraak. Gedurende elf weken is de gelegenheid geboden een inspraakreactie in te dienen. De inspraakreacties zijn verzameld in een reactienota. Deze nota is gedeeld met de gemeenteraad. Het ontwerpplan is bijgesteld tot dit definitieve plan dat is vastgesteld door de gemeenteraad.

In dit plan is een globaal uitvoeringsprogramma opgenomen met een grove planning. Er kunnen redenen en ontwikkelingen zijn om in de toekomst af te wijken van de voorstellen in dit plan. Voorstellen hiertoe worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Een voorstel wordt altijd in een breder perspectief geplaatst waarbij ook wordt aangeven of en zo ja in welke mate dit effect heeft op overige projecten in het uitvoeringsprogramma van het accommodatiebeleid.

Richtinggevend kompas Er komen op het gebied van gemeentelijke gebouwen veel opgaven op ons af. Dit accommodatiebeleid dient als richtinggevend kompas om keuzes voor te bereiden. Er kunnen echter geen rechten ontleend worden.

Besluitvorming per project Op projectniveau komt het college altijd met een voorstel terug bij de gemeenteraad voor besluitvorming. Daarbij worden individuele projecten zo nodig onderbouwd met bijvoorbeeld een haalbaarheidsstudie en/of locatiestudie. Bij grootschalige projecten en investeringen gebeurt dit op meerdere momenten in het proces, waarbij gebruikers ook betrokken worden.

Kadernota De verwachte financiële consequenties van het voorgestelde accommodatiebeleid worden opgenomen in de gemeentelijke kadernota. Voor de kadernota 2026-2029 is dat nog op globaal niveau gedaan zonder specifieke projecten te benoemen. Hiermee willen we via een ‘ingroei-model’ alvast financiële ruimte creëren in de meerjarenbegroting om de komende jaren te kunnen investeren in gebouwen. Er is hierbij onderscheid gemaakt in verwachte eenmalige en structurele lasten als gevolg van investeringen in gemeentelijke accommodaties. Na het vaststellen van het accommodatiebeleid, zal een meer concrete vertaling hiervan plaatsvinden in de daaropvolgende kadernota’s. Hoewel de kadernota telkens vier jaar vooruit kijkt, wordt wel rekening gehouden met de financiële ruimte die ook in de periode daarna nodig zal zijn.

PAGINA 7

1.5 Hoe is dit plan tot stand gekomen?

Bouwstenen van het plan In dit accommodatiebeleid hebben we ontwikkelingen, beleid en ambities, zowel bestaand als nieuw, vertaald naar perspectieven voor de huisvesting en de financiële impact hiervan. Dit geeft inzicht en overzicht en helpt om toekomstige besluiten in een breed perspectief te plaatsen.

Het college heeft uitgangspunten meegegeven waarmee het accommodatiebeleid rekening moet houden. Een aantal daarvan is: het stimuleren van ontmoeting het belang van activiteiten en maatschappelijk rendement gaat boven individuele accommodaties multifunctioneel inzetbare accommodaties en toekomstbestendig en duurzaam huisvesten De gemeenteraad is gedurende het proces geïnformeerd en om input gevraagd. Tijdens diverse sessies met projectgroep, stuurgroep, college en gemeenteraad is richting gegeven aan de gewenste ambitie en perspectieven. Om te verkennen of een bepaalde clustering van voorzieningen ruimtelijk gezien haalbaar is, is voor twee locaties een massastudie uitgevoerd. Op basis hiervan is tot een indicatief scenario gekomen.

Start Inventarisatie Ambities Scenario’s Perspectief per gebouw

Communicatie en participatie Informatie over het gemeentelijke accommodatiebeleid is gedeeld via een aparte pagina op de gemeentelijke website en via een huis-aan-huis blad. In gesprekken met huurders, hoofdgebruikers en de vier dorpsbelangen is informatie verkregen over onder andere de huidige situatie, ontwikkelingen, knelpunten en kansen. Het indicatieve scenario is tijdens individuele gesprekken met huurders, hoofdgebruikers en belanghebbenden gedeeld. Vervolgens is dit scenario ook aan bewoners voorgelegd tijdens een bewonersavond in elk dorp.

Consequenties Voorstel Ontwerpplan Definitief plan

Werkwijze en input voor het plan We zijn het traject begonnen met het verzamelen van allerlei gegevens over de gebouwen, zoals bouwjaar, energielabel, boekwaarde, kostprijs, technische en functionele kwaliteit en bezetting. Deze informatie hebben we onder andere gekregen door gesprekken te voeren met huurders, hoofdgebruikers en de vier dorpsbelangen. Er is input verzameld vanuit beleidsplannen en onderzoeken op het gebied van onderwijs, welzijn en sport. Daarnaast hebben we deelgenomen aan het KlimOp project van de provincie Fryslân. Hierbij is in beeld gebracht welke maatregelen nodig zijn om het energielabel van gebouwen te verbeteren.

PAGINA 8

2. UITGANGSSITUATIE Voetbalvereniging Geel Wit

De gemeente Ameland heeft op dit moment 36 gebouwen in eigendom. Deze gebouwen hebben verschillende functies: van gemeentelijke dienstverlening en sportaccommodaties tot ontmoetingsplekken. Ook de schoolgebouwen rekenen we hierbij mee, hoewel het juridisch eigendom hiervan bij schoolbesturen ligt. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de huidige situatie van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Daarbij beschrijven we de verschillende categorieën vastgoed, leeftijd en prestaties van gebouwen en spreiding van voorzieningen. Ook wordt de financiële situatie van de gebouwen in beeld gebracht en worden eventuele bijzonderheden of knelpunten benoemd. Dit vormt de basis voor ambities en beleidskeuzes in het gemeentelijke accommodatiebeleid.

PAGINA 9

DOOR INZICHT TE GEVEN IN DE UITGANGSSITUATIE WORDT DUIDELIJK WELKE OPGAVEN EN KANSEN ER ZIJN VOOR GEMEENTELIJKE ACCOMMODATIES OP AMELAND.

2.1 De samenleving op Ameland

Dorpscultuur De inwoners van Ameland wonen in één van de vier dorpen of het omliggende buitengebied. Nes en Hollum zijn met 1.220 en 1.195 inwoners de grootste dorpen, gevolgd door Buren (760) en Ballum (430). De vier dorpen hebben elk een duidelijke identiteit en hechte dorpsstructuur. Veel sociale activiteiten vinden in of nabij het dorp plaats. Vaak loopt dit via informele routes zoals vrijwilligerswerk, sportverenigingen en buurtgroepen.

schappen. Er zijn er steeds meer mensen van het vaste land nodig om alles draaiende te houden op het eiland. Een afnemend aantal jongeren en een groeiend aandeel ouderen vraagt ook om specifieke voorzieningen, zoals ontmoetingsruimtes en toegankelijke infrastructuur. Buren en Hollum hebben in vergelijking met Nes en Ballum relatief meer jonge inwoners (0-15 jaar). Ballum en Hollum hebben relatief de grootste groep 65plussers. Leeftijdsopbouw per dorp

Sociale cohesie Door de kleinschaligheid en afgezonderde ligging van het eiland, is er sprake van een sterke onderlinge betrokkenheid. Inwoners kennen elkaar vaak persoonlijk. Ze zijn aangewezen op elkaar en de voorzieningen die het eiland biedt. De sociale cohesie en onderlinge hulpvaardigheid op Ameland zijn groot. Mensen zijn er voor elkaar en zijn bereid om zelf de handen uit de mouwen te steken om dingen voor elkaar te krijgen.

NES

BUREN

Actief verenigingsleven Ameland heeft een relatief hoog aantal verenigingen (sport, muziek, cultuur, vrijwilligerswerk) waarin veel bewoners actief participeren. Deze verenigingen vormen een belangrijke motor voor de sociale cohesie en het gebruik van maatschappelijke gebouwen.

BALLUM

HOLLUM

Behoefte aan ontmoeting en betrokkenheid Kleinere gemeenschappen zoals op Ameland hechten veel waarde aan ontmoetingsplekken voor de eigen inwoners en betrokkenheid bij besluitvorming. Voor het slagen van projecten is draagvlak onder bewoners erg belangrijk.

Uitdagingen De samenleving op Ameland staat voor meerdere uitdagingen: Vergrijzing, ontgroening en jongerenmigratie Vergrijzing (meer ouderen) en ontgroening (minder jongeren) spelen een belangrijke rol op Ameland. Dit komt doordat mensen ouder worden en er minder kinderen worden geboren (gezinsverdunning). Ook de uitstroom van jongeren naar de wal voor opleiding of werk zorgt voor een minder diversebevolkingssamenstelling en soms verminderde dynamiek in de gemeen-

Toerisme Toerisme is een belangrijke economische pijler van Ameland. Het brengt enerzijds welvaart en reuring op het eiland en draagt bij aan een hoger voorzieningenniveau dan in niet-toeristische dorpen van vergelijkbare omvang aan de vaste wal. Toerisme kan echter ook zorgen voor druk op leefbaarheid, betaalbaarheid van woningen en sociale infrastructuur. Er kan wrijving ontstaan tussen "vaste bewoners" en tijdelijke bezoekers of tweede woningbezitters. Activiteiten voor toeristen vinden plaats op bijvoorbeeld campings, recreatieparken of het strand, maar ook in gemeentelijke accommodaties. Denk hierbij aan de Kunstmaand of het sportprofiel van Ameland met veel sportevenementen en bezoeken van sportverenigingen en sportieve recreanten. Daarnaast vraagt het grote aantal toeristen dat Ameland bezoekt ook om specifieke voorzieningen, zoals openbare toiletten.

PAGINA 10

2.2 De gebouwen

Aantal gebouwen van de gemeente De gemeente Ameland heeft op dit moment 36 (*) Onderwijs Sport gebouwen in eigendom zoals de grafiek hieronder laat zien. Hiervan valt meer dan deWelzijn helft onder de categorie en cultuur ‘maatschappelijk vastgoed’. De gebouwen zijn Toerisme en recreatie verspreid over het eiland en bevinden zich voornamelijk in één van de vier dorpen. OpBijzondere de volgende pagina zijn objecten een overzicht en plattegrond met de gemeentelijke Gemeentelijke organisatie eigendommen opgenomen. Overig vastgoed Onderwijs maatschappelijk vastgoed

Sport Welzijn en cultuur Toerisme en recreatie Bijzondere objecten Gemeentelijke organisatie

Welzijnsgebouw De Toel De Toel bestaat uit twee delen. Voor het deel van de voormalige rooms-katholieke basisschool geldt een erfpachtconstructie tussen de gemeente Ameland en de rooms-katholieke parochie (St. Clementsrectoraat te Nes-Ameland). De ondergrond is eigendom van de parochie, het gebouw is eigendom van de gemeente. De huidige erfpachtperiode loopt tot en met 31 december 2031. In dit gebouwdeel zijn ook twee andere adressen gevestigd waar de begrafenisvereniging Nes en de Lokale Omroep Ameland (LOA) samen met de kabelkrant gebruik van maken. Gedurende deze periode ligt de verantwoordelijkheid voor de eigenaarstaken, waaronder het groot onderhoud, bij de gemeente. De gemeente betaalt voor de erfpacht jaarlijks een vergoeding aan de parochie. Het overige deel betreft een gebouwdeel dat fysiek gekoppeld is aan het eerste deel, maar dat volledig eigendom is van de rooms-katholieke parochie. Voor dit deel heeft de gemeente Ameland een huurovereenkomst tot en met 31 december 2027.

Gebouwen die niet van de gemeente zijn

Overig vastgoed 0

2

4

6

8

Eigendomssituatie Scholen Schoolbesturen zijn als bevoegd gezag van de scholen juridisch eigenaar van de schoolgebouwen en bijbehorende ondergrond. Op basis van de wetgeving hebben zij de schoolgebouwen om niet in eigendom gekregen van de gemeente. Op het moment dat een school het gebouw niet meer nodig is, vervalt het eigendom automatisch naar de gemeente via het ‘economisch claimrecht’. Omdat de gemeente Ameland het bevoegd gezag is van de Burgemeester Waldaschool (BWS) op basis van een ‘integrale bestuursvorm voor het openbaar onderwijs’, is de gemeente wel juridisch eigenaar van het schoolgebouw van de BWS. * De officiële eigendomsoverdracht van het KNRMgebouw aan de Ballumerweg 34 in Nes moet op het moment van schrijven nog plaatsvinden. Dit gebouw is in dit accommodatiebeleid al wel als gemeentelijk eigendom beschouwd.

De gemeente Ameland heeft het eigendom van een aantal gebouwen dat is gerealiseerd op gemeentelijke grond via een opstalrecht of erfpachtconstructie neergelegd bij andere partijen. Soms hebben deze partijen het opstal ook zelf (met eigen middelen) gerealiseerd, soms is een bestaand gebouw overgedragen. Gedurende de (lange) looptijd van de afspraken zijn andere partijen verantwoordelijk voor het onderhouden, in stand houden en exploiteren van deze gebouwen. Deze gebouwen maken daardoor geen onderdeel uit van het gemeentelijke accommodatiebeleid, tenzij er koppelkansen liggen of afspraken aflopen. Buren Landbouw- en juttersmuseum Swartwoude (STAM) Gebouw Dorpsbelang Buren Hollum Cultuurhistorisch Museum Sorgdrager (STAM) Maritiem Centrum Abraham Flock (STAM) Koren- en mosterdmolen De Verwachting (STAM) Gebouw Dorpsbelang Hollum Nes Natuurcentrum Ameland (STAM) Amelander Brandspuithuuske (STAM) Koren- en oliemolen De Phenix (STAM)

PAGINA 11

Overzicht gemeentelijke gebouwen

Berging ijsbaanvereniging Nes

PAGINA 12

2.3 Taken en rollen gemeentelijke gebouwen

Over het algemeen zijn de hoofdtaken bij de gemeentelijke gebouwen op Ameland verdeeld zoals weergegeven in het schema onderaan deze pagina.

Financiering De gemeente financiert de realisatie of aankoop van alle gebouwen. Ook voor schoolgebouwen die in juridisch eigendom zijn overgedragen aan schoolbesturen. Als een gebouw nog een boekwaarde heeft, vertaalt zich dit in een jaarlijkse kapitaallast (aflossing en eventueel rente). Als gebouweigenaar betaalt de gemeente ook de opstalverzekering en de onroerende zaakbelasting voor het eigenaarsdeel.

Groot onderhoud De gemeente heeft als eigenaar de verantwoordelijkheid voor instandhouding, veiligheid en bruikbaarheid van het vastgoed, met name waar het gaat om structurele gebouwelementen zoals dak, gevels, fundering, installaties en riolering. Dit voorkomt dat essentiële voorzieningen wegvallen door achterstallig onderhoud of onveilige situaties. Uitzondering hierop zijn schoolgebouwen waarvan een schoolbestuur juridisch eigenaar is. Momenteel is dat het geval voor alle basisscholen.

Dagelijks onderhoud, exploitatie en beheer Deze taken liggen bij de hoofdgebruikers en huurders van gebouwen, zoals schoolbesturen, verenigingen en stichtingen. De gemeente stimuleert burgerparticipatie en zelfredzaamheid. Bewoners hebben een actieve rol bij het beheren en exploiteren van gebouwen met een maatschappelijke functie. Als organisaties of bewoners zélf verantwoordelijk zijn voor het dagelijks beheer, ontstaat meer eigenaarschap en betrokkenheid en een betere aansluiting op de behoeften van bewoners. Door het dagelijks functioneren van gebouwen uit te besteden aan gebruikers, bespaart de gemeente op onder andere personele inzet, dagelijks onderhoud, energiebeheer en schoonmaak. Voor gebouwen die niet één enkele hoofdgebruiker hebben, zoals openbare toiletten, torens, baarhuisjes, sporthal en bijbehorende kleedkamers, ligt deze taak ook bij de gemeente.

Groot onderhoud vergt technische expertise, projectmanagement en juridische kennis. De gemeente heeft hier doorgaans beter toegang toe dan gebruikers of vrijwilligersorganisaties. Daarnaast kan de gemeente schaalvoordeel behalen in aanbesteding en uitvoering van werkzaamheden.

PAGINA 13

2.3 Kerngegevens gebouwen

Omvang De 36 gebouwen hebben gezamenlijk een omvang van bijna 19.500 vierkante meter. Dat is gemiddeld circa 540 vierkante meter per gebouw, maar er zijn echter grote verschillen tussen de omvang van bijvoorbeeld een toiletgebouw of baarhuisje enerzijds en het gemeentehuis of een sporthal anderzijds.

Financiële waarden De totale resterende boekwaarde op de gebouwen is ruim 7 miljoen euro. Dit is grotendeels (circa 5,7 miljoen euro) toe te schrijven aan de gebouwen van de gemeentelijke organisatie en de Burgemeester Waldaschool. De boekwaarden van alle andere 30 gebouwen gezamenlijk bedraagt 1,3 miljoen euro. De resterende boekwaarde vertaalt zich in een jaarlijkse kapitaallast voor de gemeente die bestaat uit rente en aflossing. Een deel van de gebouwen, waaronder de dorpshuizen, heeft geen boekwaarde meer. Dat is aan de ene kant fijn, want daardoor heeft de gemeente ook geen kapitaallasten voor deze gebouwen. Aan de andere kant moet er binnen de meerjarenbegroting van de gemeente wel structurele ruimte gezocht worden om investeringen in deze voorzieningen te kunnen dekken.

De verzekerde waarde van alle gebouwen gezamenlijk bedraagt bijna 47 miljoen euro. Dit zegt iets over kosten om bestaande gebouwen te vervangen. Het wil echter niet zeggen dat hiervoor ook daadwerkelijk een nieuw gebouw met dezelfde functies en volgens de huidige normen gerealiseerd kan worden. De gemeente heeft in totaal circa 1,6 miljoen euro per jaar aan kosten voor de 36 gebouwen. Welke kostenposten hier onderdeel vanuit maken, verschilt per (type) gebouw. Dit hangt mede af van de taak- en rolverdeling (zie ook de vorige pagina). Hierdoor is een vergelijking tussen de kosten en opbrengsten per gebouw niet zomaar één op één te maken. Gemiddeld kosten de gebouwen de gemeente jaarlijks 93 euro per vierkante meter. Daar staat gemiddeld een huurinkomst van bijna 13 euro per vierkante meter tegenover. De ongelabelde inkomsten die de gemeente voor onderwijshuisvesting van het Rijk ontvangt via de uitkering gemeentefonds zijn hierin niet meegenomen. De opbrengsten voor het vastgoed zijn zeer gering. Voor de huisvesting van de gemeentelijke organisatie en de bijzondere objecten ligt dat ook voor de hand, maar voor het maatschappelijk en overig vastgoed zal een relatie moeten worden gelegd tussen kosten, opbrengen en sociaal-maatschappelijke doelstellingen / beleidswaarde.

PAGINA 14

2.4 Leeftijd gebouwen

De gemiddelde leeftijd van de gemeentelijke gebouwen, gebaseerd op het oorspronkelijke bouwjaar, is 80 jaar. Als de bijzondere objecten zoals de torens en baarhuisjes niet meegerekend worden, komt de gemiddelde leeftijd uit op 48 jaar. Bij verschillende gebouwen zijn tussentijds wel (grootschalige) aanpassingen gedaan, zoals de brandweerkazerne en aula in Nes, de ambtswoning en het gemeentehuis. Hierdoor is de kwaliteit van deze gebouwen op verschillende onderdelen verbeterd. Bij andere gebouwen op leeftijd doen zich wel verschillende knelpunten voor, zoals bij Galerie Philadelphia, De Toel, de accommodatie van Geel-Wit, de Koningin Wilhelminaschool en de Kardinaal de Jongschool.

Gebouwen worden over het algemeen in 40 jaar afgeschreven. Dat wil niet zeggen dat ze dan ook rijp zijn voor de sloop, maar vaak is er dan wel meer nodig dan het uitvoeren van planmatig onderhoud om de levensduur van het gebouw te verlengen. Voor een groot deel van de gemeentelijke gebouwen is daarom een perspectief nodig wat er moet gebeuren. Verschillende maatregelen die daarbij in beeld komen zijn onder andere verduurzaming, renovatie of (ver)nieuwbouw. Bij nieuwbouw is ook de vraag op welke locatie dat plaatsvindt .

PAGINA 15

2.5 Functie en waarde van voorzieningen

Accommodaties met maatschappelijke waarde Niet alle gemeentelijke eigendommen hebben een maatschappelijke waarde en ontmoetingsfunctie voor inwoners van Ameland. Dat geldt wel voor onderstaande voorzieningen die een belangrijke sociaalmaatschappelijke functie vervullen op Ameland: 5 schoolgebouwen 2 sporthallen met kleedkamers en kantine 1 voetbalaccommodatie met kleedkamers en kantine 4 dorpshuizen, waarvan 3 met peuter-/kinderopvang en 1 met functie voor bibliotheek en aula 1 aula Inwoners die mee willen doen en kwetsbaar zijn kunnen elkaar ontmoeten door deel te nemen aan activiteiten in een dorpshuis of bij een (sport)vereniging en/of door zich in te zetten als vrijwilliger. Dit zorgt voor het versterken van de gemeenschapszin, draagt bij aan participatie en voorkomt eenzaamheid. In de dorpshuizen vinden uiteenlopende activiteiten plaats waarmee geprobeerd wordt verschillende doelgroepen van jong tot oud te bereiken en sociaal te activeren. Hiermee spelen de dorpshuizen ook een rol bij preventie. Vaste activiteiten die plaatsvinden in het dorpshuis zijn onder meer de ouderensoos, biljarten, klaverjassen en sjoelen. De dorpshuizen organiseren verschillende vaste en incidentele activiteiten, zoals ouderensoos, koffiemoment, samen eten, kaarten, biljarten, bingo, muziek, dansen en creatieve activiteiten. Ook worden ruimten verhuurd aan derden om activitieten aan te bieden.

De grootste doelgroep bestaat uit ouderen en volwassenen. Het bereiken en betrekken van jeugd is bij alle dorpshuizen een aandachtspunt. De binnen- en buitensportaccommodaties leven een belangrijke bijdrage aan het stimuleren van sporten en bewegen en de mogelijkheid om vitaal ouder te worden. Daarnaast hebben sportverenigingen ook een hele belangrijke sociaal-maatschappelijke functie. Waarbij hier de jeugd juist wel goed vertegenwoordigd is. In de sporthallen vinden onder meer volleybal, badminton, (ouderen)gym, tennis en voetbal plaats. Voor de dorpshuizen en sporthallen is in bijlage 1 inzicht gegeven in de activiteiten die hier plaatsvinden op basis van een recent bezettingsrooster. Paragraaf 2.6 gaat verder in op de bezetting van accomodaties met een maatschappelijke functie.

Om verschillende redenen (zoals geen ruimte beschikbaar, beperkte functionaliteit, kosten, eerder gemaakte afspraken) zijn er momenteel ook maatschappelijke activiteiten van en voor inwoners die nu in andere (niet-gemeentelijke) gebouwen plaatsvinden, maar in principe wel bij een dorpshuis zouden passen. Mogelijk is hierin nog een optimalisering van het gebruik van de dorpshuizen mogelijk. Daarbij zal zeker op het moment dat aanpassing of vernieuwing plaatsvindt onderzoek naar worden gedaan.

Accomodaties zonder ontmoetingsfunctie Er zijn ook gemeentelijke gebouwen / gebouwdelen die geen algemene ontmoetingsfunctie hebben en beperkt (of door een kleine groep mensen) wordt gebruikt. Dit zijn: 1 bergruimte van ijsbaanverening Nes 1 gebouwdeel bij De Toel voor Lokale Omroep Ameland 3 baarhuisjes

Cultuurhistorische accommodaties 3 torens 1 vuurtoren

Toeristisch-recreatieve accommodaties 4 openbare toiletten 1 Oerdhut

Dienstverlenende accomodaties 1 gemeentehuis 1 ambtswoning 1 gemeentewerf (buitendienst) 1 milieustraat 1 havenkantoor vliegveld 1 brandweerkazerne*

Overige accomodaties 1 galerie met woning 1 trafogebouw 1 voormalig KNRM-gebouw * De brandweerkazerne in Nes is eigendom van de gemeente Ameland en wordt verhuurd aan de Veiligheidsregio. De brandweerkazerne in Hollum is eigendom van de Veiligheidsregio zelf.

PAGINA 16

2.6 Bezetting maatschappelijke accommodaties

Scholen De scholen gebruiken in de praktijk de volledige capaciteit van de schoolgebouwen. De bekostiging die het rijk jaarlijks beschikbaar stelt voor onderwijshuisvesting voor zowel de eigenaarslasten (kapitaalasten, opstalverzekering, OZB-eigenaarsdeel) als de instandhoudingskosten (onderhoud, exploitatie, beheer) is echter gebaseerd op de normatieve ruimtebehoefte. Basisscholen hebben recht op 5,03 m2 per leerling en een vaste voet van 200 m2 per school. Voor het voortgezet onderwijs hangt dit samen met het aantal leerlingen per onderwijssoort en het aantal profielen dat wordt aangeboden. Hieronder is een indicatie opgenomen van de aanwezige capaciteit, de normatieve ruimtebehoefte op basis van het huidige aantal leerlingen en het saldo tussen deze twee.

Voor het bepalen van de bezetting is gekeken naar het gebruik gedurende een week en niet gedurende een jaar. De scholen zullen maximaal 40 weken per jaar gebruik maken van de sporthal, aangezien er schoolvakanties zijn. Daarnaast gymmen scholen soms ook buiten. Voor de breedtesport geldt ook dat een seizoen niet het gehele jaar doorloopt. Uitgaan van maximale bezetting gedurende 52 weken per jaar zou dus geen realistisch beeld opleveren. Bij het berekenen van het bezettingspercentage zijn drie opties in beeld gebracht: bezetting door de week: ma-vr, 08.00-22.00 bezetting inclusief zaterdag: ma-za, 08.00-22.00 bezetting door de week buiten schooltijd: ma-do 16.00-22.00, vrijdag 14.00-22.00 Hieruit wordt duidelijk dat de sporthal in Nes momenteel een hogere bezetting heeft vanuit de scholen, terwijl de sporthal in Hollum een hogere bezetting heeft vanuit de breedtesport.

Sporthallen Voor de sporthallen is onderscheid gemaakt in het gebruik van ⅓ zaaldeel en het gebruik van ⅔ zaaldeel. In de praktijk wordt voor de scholen momenteel de gehele sporthal (= drie zaaldelen) ingeroosterd. Normatief heeft één gymgroep echter voldoende aan één zaaldeel. In het rooster wordt ook rekening gehouden met de uren die nodig zijn voor schoonmaak van de sporthal. In bijlage 1 is een recent bezettingsrooster van beide sporthallen opgenomen voor een reguliere week. Op basis daarvan is een algemeen bezettingspercentage berekend. Incidentele activiteiten en evenementen zijn niet meegenomen in de berekening van de bezetting van de sporthallen.

PAGINA 17

Dorpshuizen In bijlage 1 is een recent bezettingsrooster van de vier dorpshuizen opgenomen. De informatie over de activiteiten per ruimte is aangeleverd door de dorpshuizen. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen: structurele activiteiten die dagelijks, wekelijks of tweewekelijks plaatsvinden. incidentele activiteiten en evenementen, waarvoor een inschatting is gemaakt van de frequentie waarop deze plaatsvinden. Bij het gebruik van de dorpshuizen is niet uitgegaan van uren, maar van dagdelen: ochtend, middag en avond. De dorpshuizen zijn 5 dagen per week open (maandag tot en met vrijdag) en incidenteel bij speciale activiteiten ook in het weekend. Voor het berekenen van het bezettingspercentage is uitgegaan van 48 weken per jaar mogelijke bezetting. Op basis van het structurele en incidentele gebruik is de gemiddelde bezetting per ruimte berekend. Dat is vervolgens vertaald naar een een algemeen bezettingspercentage voor het gehele dorpshuis. Bij deze algemene vertaling is uitgaan van de gemiddelde bezetting van alle ruimten bij elkaar opgeteld, ongeacht de grootte van ruimten.

PAGINA 18

2.7 Beoordeling gebouwen

Kwaliteitscriteria Voor een beoordeling van de staat van gebouwen, is niet alleen gekeken naar leeftijd of technische staat, maar zijn zes verschillende kwaliteitscriteria gebruikt.

Inschaling De kwaliteit van de gebouwen is ingeschaald op basis van een beoordeling van de gebouwbeheerders van de gemeente Ameland, bezettingsroosters en informatie die is verkregen uit gesprekken met de hoofdhuurders of -gebruikers van gebouwen. Voor elk kwaliteitscriterium zijn vier scores mogelijk: goed, voldoende, matig en slecht. Bijzondere objecten zoals torens en baarhuisjes zijn niet beoordeeld op deze criteria.

PAGINA 19

2.8 Situatie per dorp

5

4

1

1

4 2

3

5 2 6 7

6

3

7

*

PAGINA 20

1

4

1

5

2

2

4

6

3

8 5

3

6

BALLUM

PAGINA 21

7

7

8

10

10

1

1

2

11 12

2

3

17 16 15

4 5 6

4

11

7

14 13

12

8

5 13

6

7

15 9

8

9

16

*

*inclusief de kosten voor het gehuurde deel van De Toel

PAGINA 22

17

1

1

2

3

3

4

2 4

PAGINA 23

2.8 Analyse uitgangssituatie gebouwen

Veroudering gebouwen

Wet- en regelgeving

Bij een groot deel van de gebouwen is veroudering zichtbaar. Dit is ook merkbaar in het gebruik doordat gebouwen niet altijd meer functioneel geschikt zijn voor het gewenste gebruik en ook niet eenvoudig aanpasbaar en flexibel inzetbaar zijn. De veroudering zorgt ook voor hoge onderhoudskosten en exploitatiekosten, omdat de duurzaamheid van gebouwen in veel gevallen beperkt is. De grootste gebouwelijke knelpunten doen zich over het algemeen voor bij de basisscholen, dorpshuizen en sportaccommodaties.

De gemeente heeft als gebouweigenaar te maken met allerlei regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en toegankelijkheid, maar ook het verantwoorden van de inzet van gebouwen en het vragen van een vergoeding voor de kosten die de gemeente heeft. Gemeentelijke gebouwen mogen de markt namelijk niet verstoren en er mag geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun. Om te voldoen aan alle wet- en regelgeving is in sommige gevallen aanpassing van gebouwen en/of afspraken nodig, zoals het toegankelijker maken van gebouwen met een openbare functie.

Versnippering Ameland telt relatief veel gebouwen met een maatschappelijke functie. Deels komt dat doordat voorzieningen zoals scholen en dorpshuizen verspreid zijn over de vier dorpen op het eiland. Deze versnippering zorgt ervoor dat er veel tijd (zowel van professionals als vrijwilligers) en geld nodig is om deze gebouwen te onderhouden, exploiteren en beheren. Opvallend is dat veel gebouwen ook maar één functie huisvesten. Dat betekent dat ruimten nu niet altijd optimaal benut worden, onderlinge samenwerking en ontmoeting beperkt gestimuleerd worden en er een relatief kleine groep vrijwilligers en gebruikers verantwoordelijk is voor een gebouw. Daarnaast valt op dat onderwijs en peuter- en kinderopvang nog nergens fysiek samen zijn gehuisvest. Er zijn acht locaties op het eiland waar onderwijs of opvang wordt aangeboden. Ook zijn er maatschappelijke activiteiten die nu om uiteenlopende redenen niet in een dorpshuis plaatsvinden, maar hiervoor gebruik maken van particuliere gebouwen.

Lokale ambities De ambities van de gemeente Ameland (zie ook hoofdstuk 4) sluiten niet altijd aan bij de huidige situatie. Voorbeeld hiervan zijn de energietransitie en verduurzaming van gebouw en het stimuleren van de ontwikkeling van kindcentra, waarbij intensief wordt samengewerkt tussen onderwijs en peuter- en kinderopvang.

Ontbreken perspectief Voor ieder gemeentelijk gebouw is er een meerjaren onderhoudsplan (MJOP). Ook de schoolgebouwen die juridisch eigendom zijn van schoolbesturen hebben een MJOP. Deze onderhoudsplannen gaan uit van het in stand houden van een gebouw, maar houden geen rekening met bijvoorbeeld aanpassing, renovatie of extra verduurzaming. Het ontbreken van een duidelijk perspectief per gebouw stelt gemeente, huurders en gebruikers nu voor lastige afwegingen bij investeringen in een gebouw.

PAGINA 24

3. ONTWIKKELINGEN Basisschool ‘t Ienster

Sinds de bouw van veel gemeentelijke gebouwen is er van alles veranderd. Andere regels, andere behoeften en andere activiteiten. En ook de komende jaren zullen er ontwikkelingen zijn die effect hebben op de vraag naar en het gebruik van gebouwen. Waar moeten we rekening mee houden bij het opstellen van perspectieven voor onze gebouwen?

PAGINA 25

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN KUNNEN VAN INVLOED ZIJN OP DE BEHOEFTE AAN MAATSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN EN DE VRAAG NAAR VOORZIENINGEN.

3.1 Demografische ontwikkelingen

Bevolkingsgroei afgelopen jaren

Leerlingontwikkeling afgelopen jaren

De inwoners van Ameland wonen in één van de vier dorpen of het omliggende buitengebied. Nes en Hollum zijn met 1.220 en 1.195 inwoners de grootste dorpen, gevolgd door Buren (760) en Ballum (430). Het aantal inwoners van Ameland is de afgelopen 30 jaar met 14% (465 personen) toegenomen tot 3.839. Dat is een groei van gemiddeld 16 personen per jaar.

Door de vergrijzing en ontgroening, is het aantal leerlingen op alle scholen op Ameland de afgelopen tien jaar afgenomen. Voor alle scholen gezamenlijk gaat dit om 107 leerlingen in de periode 2014-2024. Dat is een flinke afname van 20 procent. Er zijn onderling echter wel verschillen. Opvallend is dat het leerlingaantal van de Kardinaal de Jongschool maar met 6 procent (10 leerlingen) is gedaald in deze periode, terwijl dit bij ‘t Ienster een daling van 61 procent (38 leerlingen) was.

Ontwikkeling aantal inwoners Ameland 1995-2024 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500

Oktobertellingen, bron DUO

0 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023

Veranderende bevolkingssamenstelling Hoewel de bevolking van Ameland licht groeit, is er wel sprake van vergrijzing en ontgroening. De ontgroening komt doordat de gezinsgrootte kleiner wordt en doordat Ameland te maken heeft met uitstroom van met name jongvolwassenen naar de wal. Daarnaast heeft Ameland een groot aantal ‘tijdelijke’ bewoners, zoals seizoensarbeiders en mensen die een tweede woning op Ameland hebben. Zij kunnen ook gebruik maken van maatschappelijke accommodaties en zetten zich soms ook in als vrijwilliger, alleen geldt voor hen dat dat niet structureel gedurende het hele jaar is. De veranderende bevolkingssamenstelling op Ameland kan leiden tot grotere druk op vrijwilligers en een andere behoefte aan maatschappelijke accommodaties. Dit is onder meer terug te zien in het aantal leerlingen dat de afgelopen tien jaar gedaald is waardoor er minder onderwijscapaciteit nodig is.

PAGINA 26

Bevolkingsprognoses Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zal de lichte bevolkingsgroei op Ameland de komende jaren mogelijk doorzetten. Dit hangt onder meer af van woningbouwontwikkeling die overeenkomstig de ‘Woonvisie Ameland’ aan de rand de de dorpen plaatsvindt of op eventuele inbreidingslocaties. Daarnaast spelen ook de leefbaarheid en voorzieningenniveau op een eiland een rol bij de aantrekkelijkheid om op het eiland te blijven of komen wonen.

Leerlingprognoses Planning Verband Groningen heeft in 2023 de leerlingprognoses van de vijf scholen op Ameland geactualiseerd. Dit is gedaan op basis van de 1 oktobertellingen uit 2022, demografische gegevens (bevolkingssamenstelling en geboortecijfers) en woningbouwplanning. Deze prognoses laten op lange termijn voor alle scholen een nagenoeg stabiel aantal leerlingen zien.

Leerlingprognoses scholen Ameland t/m 2040 (bron: Planning Verband Groningen - 2023)

PAGINA 27

3.2 Maatschappelijke trends en ontwikkelingen

Ontwikkelingen met mogelijk effect op voorzieningen

Bibliotheek

Naast demografische ontwikkelingen, kunnen ook maatschappelijke trends en ontwikkelingen effect hebben op de vraag naar voorzieningen. Voorbeelden hiervan zijn:

Gemeenten moeten sinds 2025 zorgen voor voldoende en volwaardige openbare bibliotheekvoorzieningen. Het kabinet wil deze zorgplicht omzetten in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob).

Nieuwe vormen van onderwijs, ontmoeting en sport (gepersonaliseerd leren, wandelvoetbal / ‘walking football’, 7 x 7 voetbal, padel) Verdergaande samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang Mogelijk gratis maken van kinderopvang Trends in sporten en bewegen (populariteit van wandelen en padel, van zondagvoetbal naar zaterdagvoetbal) Meer aandacht voor mentale gezondheid en het voorkomen van vereenzaming Digitalisering en individualisering Toenemende aandacht voor duurzaamheid en ventilatie

PAGINA 28

3.3 Lokale ontwikkelingen

Bestuurlijke fusie onderwijs Hollum en Ballum

Bibliotheek

Mede vanwege het dalende aantal leerlingen de afgelopen tien jaar op de basisscholen in Hollum en Ballum, heeft per 1 januari 2025 een bestuurlijke fusie plaatsgevonden van de besturen openbaar onderwijs Ameland en protestants-christelijk onderwijs Ameland. Het openbaar basisonderwijs van de gemeente Ameland is daarbij tevens verzelfstandigd. Mogelijk heeft dit effect op de vorming van een kindcentrum aan de westkant van het eiland.

Van een bibliobus die eens per week het eiland aandeed is Ameland in 2009 overgegaan naar twee vaste bibliotheekvoorzieningen. Beide bibliotheekvoorzieningen zijn destijds ondergebracht in gebouwen die geen eigendom zijn van de gemeente Ameland. Door de koppeling met andere voorzieningen waren ruime openingstijden van beide bibliotheekpunten mogelijk. In Nes zit de centrale bibliotheekvoorziening van het eiland in het gebouw van de VVV. Deze locatie is voor toeristen erg prettig door de nabijheid bij de veerboot. De bibliotheek is echter voornamelijk een voorziening voor de inwoners. Daarom is een fysieke koppeling met andere maatschappelijke voorzieningen voor de bibliotheek ook interessant.

Samenwerking dorpshuizen Er is een samenwerkingsovereenkomst ondertekend door dorpshuis ‘t Wantij in Buren, dorpshuis ‘t Cammingahuus in Ballum en Sociaal Werk Ameland die verantwoordelijk is voor de dorpshuisfunctie in Nes (De Toel) en Hollum (Ons Hol). Daarnaast is Sociaal Werk Ameland verantwoordelijk voor het bredere sociaal werk (opbouwwerk) in de gemeente Ameland.

Samenwerking damesvoetbal

De dependance van de bibliotheek zit in Hollum. Deze voorziening is in de eerste helft van 2025 verplaatst van van DA Drogisterij en Parfumerie De Markthal naar het nieuwe zorgcentrum Ambla, dat fysiek gekoppeld is aan dorpshuis Ons Hol.

Sinds 2022-2023 is er bij het damesvoetbal een samenwerkingsteam van VV Geel Wit en SC Amelandia. Dit team maakt wisselend gebruik van de accommodatie van SC Amelandia en Geel Wit.

PAGINA 29

3.4 Regionale ontwikkelingen

Regio Deal Waddeneilanden In Regio Deals werken Rijk en regio samen aan een betere woon-, werk- en leefomgeving voor bewoners en ondernemers in de regio, juist op plekken die een extra impuls goed kunnen gebruiken. In 2023 is de Regio Deal voor de Waddeneilanden tot stand gekomen. Onderwerp van de Regio Deal voor de Waddeneilanden is ‘Waardevol leven in een kwetsbare omgeving’. In het bijbehorende convenant staan afspraken om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers in de regio De Waddeneilanden te verbeteren. Het rijk reserveert maximaal 15,5 miljoen euro voor deze Regio Deal. De rijksbijdrage voor uitvoering van de maatregelen uit de Regio Deals is eenmalig. De regio betaalt zelf ook mee voor uitvoering van het convenant. De Regio Deal Waddeneilanden eindigt op 31 december 2027. Bij het sluiten van een Regio Deal komen de regio’s zelf met plannen en ideeën. Die gaan over meerdere beleidsterreinen tegelijk en kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met het creëren van banen, de leefbaarheid van een gebied of het bevorderen van veiligheid. De Regio Deals geven regio’s, in nauwe samenwerking met het Rijk, nieuwe kansen voor de toekomst. Zij versterken de kracht van het gebied en dragen bij aan een samenleving met veerkracht. Een samenleving waar mensen zich thuis voelen en klaar zijn voor de toekomst.

Zo verhogen we samen met inwoners, ondernemers, medeoverheden en kennisinstellingen de ‘brede welvaart’.

Van lokale omroep naar streekomroep Lokale publieke omroepen zijn op advies van gemeenten aangewezen door het Commissariaat voor de Media. De gemeente heeft een bekostigingsplicht voor de lokale omroep en ontvangt hiervoor een bijdrage in het gemeentefonds. Dit stelsel gaat de komende jaren waarschijnlijk op de schop. Een belangrijk onderdeel van de toekomstplannen van het rijk is een professionalisering van de omroepen door de vorming van streekomroepen. Streekomroepen krijgen in de toekomst de aanwijzing van het Commissariaat als publieke omroep (één per streek) en de bijbehorende financiering. Dit heeft veel gevolgen voor de huidige lokale omroepen. Hen wordt gevraagd om over te gaan tot vorming van een streekomroep. Daar zijn verschillende routepaden voor. Lokale omroepen kunnen met elkaar fuseren om zo te komen tot een streekomroep. Actuele situatie voor de Waddeneilanden is dat de stichting Lokale Omroep Texel, RTV NOF en Omroep Zilt in mei 2025 een officiële aanvraag hebben ingediend bij het Commissariaat voor de Media voor het oprichten van een nieuwe streekomroep: de Waddenomroep. De beoogde Waddenomroep zal zich richten op het maken van een lokaal toereikend media-aanbod voor de gehele Waddenregio, van Texel tot Schiermonnikoog. Daarbij zal ook nauw samengewerkt worden met Omrop Fryslân. RTV NOF verzorgt nu al regelmatig nieuws voor Ameland.

“De Regio Deal geeft een stevige impuls aan de Waddeneilanden. Vijf bloeiende en levendige gemeenschappen, nu en in de toekomst. Dat is wat de eilanden willen zijn: de plek waar je een leven lang kunt wonen, werken en bijdragen aan je leefomgeving. Daar plukken bewoners, bedrijven én bezoekers de vruchten van.”

PAGINA 30

4. AMBITIE & BELEID Dorpshuis De Toel

Enkel op basis van de uitgangssituatie en verwachte ontwikkelingen, kunnen we nog geen perspectieven voor de gemeentelijke gebouwen schetsen. Daarvoor zijn ook de gemeentelijke ambitie en beleidskaders van belang. Wat is het sociaal-maatschappelijke belang en de maatschappelijk meerwaarde van accommodaties? Hoe ziet het gewenste basisaanbod van voorzieningen op Ameland eruit? Wat is onze rol hierbij als gemeente? Wat betekent onze duurzaamheidsambitie voor gebouwen? Wat willen we met onze gebouwen? Het college van B&W heeft hiervoor in februari 2024 beleidsuitgangspunten vastgesteld. Deze uitgangspunten vormen de spelregels hoe om te gaan met gemeentelijke accommodaties en zijn verwerkt in dit hoofdstuk.

PAGINA 31

WE WILLEN EEN SOCIAAL, KWALITATIEF EN BETAALBAAR BASISAANBOD VAN VOORZIENINGEN DAT PAST BIJ AMELAND.

4.1 Sociaal-maatschappelijk belang van accommodaties

Behouden van vitale en leefbare dorpen Maatschappelijke accommodaties zijn belangrijk voor de leefbaarheid, omdat het hierdoor mogelijk is dat inwoners en eventueel andere gebruikers prettig op Ameland wonen, ontspannen en elkaar ontmoeten. Maatschappelijke accommodaties dragen bij aan het welzijn en de positieve gezondheid van onze inwoners. Het goed georganiseerde verenigingsleven en sociale netwerk zijn belangrijke krachten van onze gemeente. Dit willen we graag behouden.

Faciliteren en stimuleren van ontmoeting Een belangrijke functie van maatschappelijke accommodaties is het faciliteren van ontmoeting inclusief sociale activering. Elkaar ontmoeten is essentieel voor het leggen van verbindingen tussen diverse (groepen van) inwoners, verenigingen en vrijwilligers. Een ontmoetingsfunctie is een bindende factor voor sociale cohesie en leefbaarheid. Het zorgt voor het versterken van de gemeenschapszin, draagt bij aan zelfredzaamheid en participatie en voorkomt eenzaamheid. Hiermee speelt ontmoeting ook een rol bij preventie. Ontmoetingsplekken zijn een plek waar informatie wordt gedeeld en signalen vroeg kunnen worden geconstateerd door professionals en vrijwilligers. Ontmoetingsplekken worden afgestemd op de veranderende samenstelling en behoefte van onze inwoners. Waar en de wijze waarop ontmoeting plaatsvindt, kan verschillen per dorp.

Behalen van ambities en beleidsdoelstellingen Naast het vervullen van onze zorgplicht om te zorgen voor voldoende adequate huisvesting voor het primair en voortzet onderwijs, inclusief het bijbehorende bewegingsonderwijs, willen we dat gemeentelijke accomodaties ook bijdragen aan het behalen van onze gemeentelijke ambitie sen beleidsdoelstellingen.

Beleidskader Sociaal Domein Het gemeentelijke beleid op het gebied van onderwijs, sport, welzijn en ontmoeting maakt onderdeel van het overkoepelende beleidskader Sociaal Domein. Met het geactualiseerde ‘Beleidskader Sociaal Domein 2023 Regio Noordoost-Friesland’ willen Ameland en de andere gemeenten in deze regio ervoor zorgen dat inwoners vitaal en gezond zijn. Inwoners ondersteunen elkaar hierbij. Als dit niet op eigen kracht lukt, of met behulp van het netwerk, dan draagt de gemeente zorg voor kwalitatief passende ondersteuning.

Het Beleidskader is vertaald naar een Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2024-2025 voor de gemeente Ameland. Ten aanzien van maatschappelijke accommodaties zijn de volgende doelen uit dit Uitvoeringsprogramma van belang: Integrale kindcentra (IKC) & doorlopende leerlijnen Kinderen en jongeren kunnen veilig, kansrijk en goed opgroeien en zich naar eigen mogelijkheden ontwikkelen. We investeren in wat jeugd doet ‘bloeien’. Onderwijs en kinderopvang kunnen elkaar versterken. We bevorderen een actieve samenwerking tussen partijen voor ‘Excellent Onderwijs’ en IKC-vorming. onder andere door de inzet van voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Vanuit een faciliterende rol willen we als gemeente sturen op IKC-vorming van basisscholen en kinderopvang. Vitale en gezonde inwoners We willen de gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving verbeteren. We zetten in op bewegen en sporten voor iedereen. Ouderen vormen een steeds grotere doelgroep op Ameland. We willen mogelijkheden bieden om vitaal ouder te worden op het eiland.

Regio Deal Waddeneilanden Versterken brede welvaart Met het sluiten van de Regio Deal voor de Waddeneilanden hebben de betrokken partijen, waaronder de gemeente Ameland, de ambitie uitgesproken om de brede welvaart voor de Waddeneilanden te versterken. Partijen streven ernaar dat de Waddeneilanden bloeiende, levendige en leefbare eilandgemeenschappen zijn, nu en in de toekomst. Eilanden waar het prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is, met goede voorzieningen en een uitstekende bereikbaarheid. En waar duurzaamheid en een circulaire economie vanzelfsprekend zijn. Om de ambitie van de Regio Deal te verwezenlijken, wil de gemeente Ameland onder andere de volgende doelstellingen behalen: • Maatschappelijke accommodaties optimaliseren • Kwaliteit van het onderwijs verbeteren • Werken en leren meer combineren • Eilander gebouwen sneller verduurzamen • Gastvrijheidssector verstevigen

PAGINA 32

Voldoende voorzieningen Voor de leefbaarheid is het nodig dat de Waddeneilanden blijven beschikken over voldoende passende maatschappelijke voorzieningen. Hierdoor kan iedereen van jong tot als zoveel als mogelijk een leven lang meedoen. Maatschappelijke voorzieningen kunnen ervoor zorgen dat ons eiland aantrekkelijk genoeg blijft voor jongeren, jonge gezinnen en personeel om te blijven of terug te keren. Hiermee kan ontgroening tegen worden gegaan, wat belangrijk is voor de toekomst van Ameland. Multifunctionele ontmoetingsplekken Het streven is dat elk Waddeneiland één of meerdere multifunctionele gebouwen en verblijfsgebieden heeft waar kunst, cultuur, welzijn en educatie samenkomen. Een inspirerende plek waar mensen elkaar ontmoeten en waar maatschappelijke voorzieningen en cultuurparticipatie een impuls kunnen krijgen. Daarnaast willen we maatschappelijke organisaties op het gebied van zorg, welzijn, sport en cultuur ondersteunen bij het toekomstbestendig maken van maatschappelijke voorzieningen. Hiervoor worden de behoeftes van deze organisaties in beeld gebracht en initiatieven (financieel en organisatorisch) opgestart om het voor deze organisaties makkelijker te maken zich bezig te houden met de kernactiviteiten.