Rapport Regionale bestuurlijke samenwerking - Rekenkamer Altena 2024

3.2 Invloed: invalshoek enquête (najaar 2023) gerelateerd aan landelijke bevindingen (2022, 2024) Ervaringen gerelateerd aan de conclusies van het rapport Decentraal Bestuur 2022 In een enquête voor dit rekenkameronderzoek, gaven raadsleden aan in hoeverre zij zich herkenden in de conclusies van het rapport van Decentraal Bestuur ‘Regionale samenwerking en gemeenteraden’ uit 2022. Dit konden zij doen door een zestal stellingen te beantwoorden met een cijfer van 1 tot 10 (zeer oneens tot zeer eens). Gelet op dat de enquête door een beperkt aantal raadsleden is ingevuld, kan dit niet als representatief worden beschouwd, wel illustratief. Rode draad is dat de stellingen doorgaans herkend werden. Interessant is dat raadsleden in het licht van schaarse tijd voor verdieping, onderscheid maken in het eens of oneens zijn met een stelling qua Pag. 25 van 48

langer lopende samenwerkingen waar weinig bij speelt en minder aandacht voor hoeft te zijn, en nieuwere/ veranderende samenwerkingen.

Stelling 1: Ik ervaar dat het mij als raadslid en/of de raad als geheel onvoldoende lukt om grip te krijgen op regionale samenwerking. De score 8 kwam het meest voor en 40% van de deelnemers gaf dit. En ervaart dus onvoldoende grip. “Ik heb te weinig tijd om in te verdiepen en het is me niet duidelijk wat het allemaal inhoudt”. “Ik merk door deze enquête een kennis lacune bij mij”. Stelling 2: Ik heb het idee dat wij als raad of ik als raads- of burgerlid individueel niet alle instrumenten en middelen gebruik die wij/mij ter beschikking staan bij de kaderstelling en controle op regionale samenwerking. De score 8 kwam het meest voor en 53% van de deelnemers gaf dit, waarmee dit de stelling was waar er door de respondenten het meeste overeenstemming was; in theorie staan er wel meer middelen ter beschikking om grip te krijgen dan dat er gebruikt worden. “Er is te veel gemandateerd aan wethouders.” “Bijeenkomsten worden slecht bezocht.” Stelling 3: Ik denk dat de geringe betrokkenheid van raadsleden de kern van het probleem (het niet kunnen krijgen van grip op regionale samenwerking) is en tegelijkertijd ook het handvat voor de oplossing. Hier was de score vrij gelijkmatig verdeeld, waarbij het vaakst een 6 gegeven werd.

Bij een 4: “Nee, want alleen als er seinen op rood staan, of bij grotere structuurkeuzes wil je er bovenop zitten als raad.” Bij een 8: “Ja, mits de betrokkenheid goed georganiseerd wordt met woordvoerders.” Stelling 4: Regionale samenwerking gaat onvermijdelijk gepaard met minder of gebrekkige democratische legitimiteit op het niveau van de gemeenteraden. Het is de consequentie van de keuze voor verlengd lokaal bestuur. Hier was de score vrij gelijkmatig verdeeld, waarbij het vaakst een 7 gegeven werd. Bij een 2: “Ik ben tegen het creëren van weer een bestuurslaag.” Bij een 7: “Mee eens, maar soms is er geen andere oplossing.” Stelling 5: Over de relatie tussen de effectiviteit en de democratische legitimiteit van regionale samenwerking tasten we als raad in het duister. Hier was de score vrij gelijkmatig verdeeld, waarbij het vaakst een 7 gegeven werd. Bij een 2: “Met name andere samenwerkingsverbanden dan de GR’en vragen om extra agendering.” Bij een 8: “Het is vaak historisch gegroeid.” Stelling 6: Stapeling van losse samenwerkingsverbanden in een regio is niet goed voor de integraliteit van bestuur. Hier was de score zeer gelijkmatig verdeeld en er was niet één score die het vaakst gegeven werd. ➔ Bij een 8: “Wie is er verantwoordelijk als het fout gaat?” ➔ Bij een 9: “Iets van door de bomen het bos niet meer zien.”

Ervaringen in landelijk perspectief 2024 De rekenkamer constateert dat de raadsleden in de gemeente Altena niet hele andere ervaringen qua grip op regionale samenwerking hebben dan raadsleden zoals verwoord in het onderzoek Decentraal Bestuur van 2022 (stellingen hierboven). In een interview in Overheidvannu in januari 2024 stelt hoogleraar Geerten Boogaard dat raadsleden niet verweten kunnen worden dat er een democratisch tekort is bij regionale samenwerkingen. En dat het belang bij dergelijke samenwerkingen vooral bij wethouders zit en bij ministeries, en minder bij raadsleden. Hij stelt:

Pag. 26 van 48

“Bestuurders zitten anders in de wedstrijd dan volksvertegenwoordigers en hebben ook andere mogelijkheden ter beschikking. Bestuurders kunnen de koek groter maken, kunnen de pijn anders verdelen. Volgens hun logica werken al die regionale samenwerkingen goed om hun doelen te behalen, maar dat moet dan wel op afstand van de politiek en dus van gemeenteraadsleden.” “Ministeries hebben er erkend belang bij om een andere regionale indeling te hanteren dan de grenzen van gemeenten, provincies of waterschappen voorschrijven. Zodra er politiek bedreven wordt, krijg je niets meer gedaan, is de gedachte. […] De wethouder mag lekker zelf uitzoeken hoe hij het uitlegt aan zijn achterban.” Opmerkingen van respondenten in de enquête van de rekenkamer die in dit licht van belangen van bestuurders vs. raadsleden en gemeenten vs ministeries interessant zijn: “Samenwerkingen zijn ook nodig om de soms grote taken van de gemeente verantwoord uit te kunnen voeren”. “De wethouders die in de besturen van gemeenschappelijke regelingen zitten, hebben een hoofdtaak.

En daar moeten ze zich van bewust zijn.” “Zou bij nieuwe GR voor jeugdzorg wel tijdelijk vorm van toezicht door raad goed vinden […] want grijpt in op sociale structuren.” Want hoewel nogmaals illustratief, niet representatief, geven deze opmerkingen wel aan dat raadsleden zien dat regionale samenwerking kan helpen om doelen te behalen, de wethouders in Altena er redelijk goed in slagen om uit te leggen aan de achterban waarom samenwerking nodig is, en de raad bij een aantal samenwerkingen het college oproept tot extra inspanning om de raad betrokken te houden.

3.3 Invloed: invalshoek enquête/ kenmerken van samenwerkingsverbanden (najaar 2023) In de enquête die de rekenkamer uitvoerde, werden de regionale samenwerkingsverbanden opgesomd, eerst een aantal GR’en en vervolgens een aantal niet GR’en. Vragen betroffen de bekendheid met de samenwerkingen, de tevredenheid over de informatievoorziening en tevredenheid over de resultaten. Dit vanuit het vertrekpunt dat deze elementen een indicator zijn van de invloed die een raadslid kan/ wil uitoefenen of ervaart. De rekenkamer ziet als rode draad uit de enquête dat er weinig verschillen bleken tussen de GR’en en andere samenwerkingen, en raadsleden vooral tijdig geïnformeerd of betrokken willen worden wanneer er relevante ontwikkelingen zijn. Ze hebben niet overal grip op, maar hebben die behoefte ook niet als raad. Kenmerk GR of informeler

Is er een relevant verschil in bekendheid, tevredenheid informatievoorziening, tevredenheid resultaten, gelet op het kenmerk? Nee. Raadsleden zijn niet uitgesprokener tevredener over de GR’en met gestructureerde informatievoorziening dan de informelere samenwerkingen.

Overdracht bevoegdheden

Dit blijkt niet uit de enquête.

Raads- of collegeregeling

Niet van toepassing, want alle regelingen zijn collegeregelingen.

Governance (AB/ DB)

Nee, bij alle samenwerkingen zit een collegelid in het AB, DB, raad van advies of raad van toezicht, m.u.v. de Economic Board, hierin blijkt geen verschil.

Pag. 27 van 48

Kenmerk Start samenwerking

Is er een relevant verschil in bekendheid, tevredenheid informatievoorziening, tevredenheid resultaten, gelet op het kenmerk? Ja voor wat betreft de bekendheid, die is groter bij de langer lopende samenwerkingen.

Thema

Ja voor wat betreft bekendheid, vooral bij actuele (of landelijke) ontwikkelingen en samenwerkingen waar raadsleden persoonlijk mee te maken hebben, is die hoger. Geen verschil qua uitvoering of beleid. De meeste samenwerkingen zijn overigens vooral gericht op uitvoering.

Kosten of besparingen

Ja, verschil is dat raadsleden hier beter zicht op hebben bij de GR’en. En dat ze meer informatiebehoefte hebben bij zorgen over de kosten.

Keuzevrijheid

Nee, samenwerking is ‘historisch’ of de raad volgt het advies van het college of de verplichting vanuit het rijk. Respondenten vragen wel aandacht voor de invloed van Altena t.o.v. andere (grotere) gemeenten bijvoorbeeld bij de SRBT.

Algemeen

Raadsleden geven aan een aantal samenwerkingen en de resultaten daarvan niet te kennen, antwoorden veelal positief over de informatievoorziening van het college (“ik denk niet dat we echt iets missen”), spreken over sommige samenwerkingen zorgen uit (bijv. ROB) en over andere grote tevredenheid over de resultaten ervan (bijv. GGD). De meeste risico’s zien raadsleden bij de GR MidZuid, GR GGD, GR West Brabant, GR Nazorg stortplaatsen, Jeugdhulp, Woondeal, SRBT (“er komt een visie die niet vastgesteld wordt, maar wel invloed heeft”).

3.4 Invloed: invalshoek presentatie heatmaps (januari 2024) In de presentatie van de rekenkamer van de tussentijdse resultaten van dit onderzoek, waaronder de heatmaps (paragraaf 1.5), legde de rekenkamer de volgende stellingen voor: 1. Je kan het in toenemende mate niet meer alleen als gemeente, regionale samenwerking levert ons iets op. 3. We doen er goed aan om niet alle samenwerkingen te volgen, maar een beperkt aantal wel goed. (risico-gestuurd). 4. We moeten meer contact zoeken met raadsleden waarmee we samenwerken VS Het college is verantwoordelijk voor de informatievoorziening en raadsleden hoeven hier niet zelf achter aan. Uit de bespreking kwam naar voren dat de raad ervaart dat regionale samenwerking nodig is om resultaten te behalen op een aantal opgaven. In combinatie met dat een aantal samenwerkingen verplicht is vanuit het rijk, heeft dit tot gevolg dat de samenwerking als een voldongen feit met weinig invloedsmogelijkheden ervaren kan worden door de raad. De raad ziet dat de samenwerking regelmatig op collegeniveau of ambtelijk niveau zichtbaar is, maar minder op raadsniveau.

Raadsleden onderschrijven het belang van risico-gestuurd volgen van samenwerkingen; Daar waar er weinig grote veranderingen zijn in de samenwerking, wensen raadsleden minder informatie dan waarbij er veel in ontwikkeling is of waarbij zaken grote maatschappelijke onrust kunnen veroorzaken, nog los van de financiële impact. Meer samenwerking met andere raadsleden en actief zelf informatie ophalen, wordt belangrijker naarmate er meer speelt, en tegelijk beperkt door de beschikbare tijd van raadsleden.

Pag. 28 van 48

3.5 Invloed: invalshoek impact-analyse (maart 2024) In de werkbijeenkomst van de gemeenteraad van maart 2024 waarin de impact-analyse gedaan werd (zie paragraaf 2.1), werd de raad meegegeven niet alleen te kijken naar de maatschappelijke en financiële impact, maar ook in hoeverre de raad invloed kon uitoefenen op de samenwerking. Verder werd meegegeven dat niet kiezen voor een ‘basispakket’ maar kiezen voor een ‘pluspakket’ met eventuele raadsrapporteurs of een ‘risico-pakket’ met een eventuele radenadviescommissie, tevens kiezen is voor meer tijdsbesteding door de raad. In de werksessie impact-analyse werden door de raadsleden met veel consensus zeven samenwerkingen voor het pluspakket aangedragen en één voor het risico-pakket, waarmee de verhouding ‘basispakket/ méér’, ongeveer ‘80/ 20’ is.. Aangegeven werd dat het Klein Slim Groepje de verdere uitwerking op zich neemt. De rekenkamer constateert hiermee dat op ca. 20% van het totaal aantal samenwerkingen de raad de komende periode méér informatie/ invloed/ instrumenten wenst. Met de kanttekening dat dit een eerste analyse was en de nadere uitwerking nog tot minder plus/ of risicopakketten kan leiden.

Pag. 29 van 48

4. Kaderstelling en controle door de raad in twee cases Vraag: Hoe vervult de raad zijn kaderstellende en controlerende taak in een tweetal samenwerkingsverbanden (cases), en hoe faciliteert het college hierin?

Bevinding 4 op hoofdlijnen: In de casus WBO jeugd is er sprake van een GR in oprichting, een ontwikkeling vanuit een dienstverleningsovereenkomst uit 2015, vooruitlopend op een komende verplichting vanuit het rijk. De raad wordt door het college geïnformeerd, en is op zoek naar extra instrumenten om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen, zoals het werken met raadsrapporteurs (lokaal) of het instellen van een raadsledenadviescommissie (regionaal). In de casus RES is er sprake van een samenwerking op basis van een verplichte opgave van het rijk. De regio heeft veel vrijheden om lokale vertaling te maken van de landelijke doelstellingen. Het regiobureau verzorgt informatiebijeenkomsten en voortgangsrapportages, die het college onder de aandacht brengt van de raad. De raad neemt niet heel actief deel aan de bijeenkomsten, maar heeft de couleur locale wel ingebracht via het vaststellen van het zonnekader en middels een motie van de raad over ‘geen windmolens’. Voor RES 2.0 worden er meer uitdagingen voor en betrokkenheid van de raden verwacht, omdat de energie-opgave groter is.

4.1 Casusselectie Bij de casusselectie hanteerde de rekenkamer als criteria: het is een bijzonderdere samenwerking (niet zijnde een langer lopende GR), er zijn actuele ontwikkelingen, de raad geeft aan het interessant te vinden (mede aan de hand van de enquête). De rekenkamer selecteerde de casus WBO Jeugd; de GR in oprichting, en de casus RES; de verplichte energieopgave van het rijk.

4.2 Casus WBO Jeugd Van Dienstverleningsovereenkomst (incl. gezamenlijke inkoop) naar GR De Jeugdhulpregio WBO is in 2015 door het rijk aangewezen en heeft nu nog de juridische grondslag van een dienstverleningsovereenkomst met Breda, waarin een regionaal team de inkoop (contractering, contractmanagement) en administratie verzorgt rondom specialistische schaarse zorg. Er zijn momenteel vijf gemeenten betrokken, tot 2021 waren het er twee meer. Daarnaast levert iedere gemeente inzet voor beleidsontwikkeling in het regionaal beleidsteam. Er is ook sprake van samenwerking op bestuurlijk niveau, een regionaal bestuurlijk overleg. Dit is echter een informele samenwerking, dus er is geen algemeen of dagelijks bestuur. Het gaat om de niet vrij toegankelijke jeugdhulp. Om dit voor iedere gemeente laagdrempelig te maken, wordt dit regionaal ingekocht. De gemeente Altena wil werken vanuit de regiovisie en een strategieplan. Er wordt voorgesorteerd op de afspraken vanuit de landelijke Hervormingsagenda Jeugd (van Rijk, VNG en branchepartijen), met o.a. de inzet van een stevig lokaal team.

Pag. 30 van 48

Recente ontwikkeling is dat colleges het voornemen hebben uitgesproken om te veranderen naar een GR. Aanleiding hiervoor is de Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd van de VNG en de landelijke Hervormingsagenda Jeugd, waarin gemeenten zichzelf dit als afspraak hebben opgelegd. Sinds de start van de regionale samenwerking in 2015 zijn verschillende regionale beleidskaders door de raad vastgesteld. In 2022 is als meest recente visie de Regiovisie jeugd door de gemeenteraden van de regio West-Brabant Oost (Altena, Breda, Drimmelen, Oosterhout en Geertruidenberg) vastgesteld. Deze visie vormde het vertrekpunt voor het realiseren van een verandering in de jeugdhulp. Het gaat om de niet vrij toegankelijke jeugdhulp. De Regiovisie beschrijft de waarden van de vijf gemeenten en de manier waarop de samenwerking wordt vastgelegd. Met de Regiovisie wordt voldaan aan de eerste stap van de Norm voor Opdrachtgeverschap. Omdat de lopende contracten afliepen, is in 2023 onder andere ook begonnen met een aanbestedingstraject van de niet vrij toegankelijke jeugdhulp 2023 en verder. Op basis van de Regiovisie (het fundament) is een Strategieplan opgesteld, dat concreet maakt hoe de visie bereikt moet gaan worden bij de beoogde transformatie in de jeugdhulp. Het Strategieplan werd getoetst bij verschillende stakeholders.

Financiën Landelijk zijn er nog steeds bezuinigingen op de jeugdzorg die gerealiseerd moeten worden en komt het ‘ravijnjaar’ 2026 in zicht. Daarnaast spelen de taakstelling van de gemeenteraad voor de periode 2019-2023 vanuit 'rapport Berenschot', de financiële doelstellingen van de Hervormingsagenda Jeugd waar ook de VNG zich aan heeft gecommitteerd en een nog ongewisse koers van een nieuw kabinet op de jeugdzorg. Er zijn daarmee grote financiële onzekerheden. “Enkele jaren geleden waren in de deelnemende gemeenten grote tekorten” geeft een respondent aan. Er is geen eenduidig antwoord te geven of de samenwerking tot mogelijke besparing leidt. Samenwerking leidt in de uitvoering mogelijk tot efficiencyvoordeel omdat de taken anders op lokaal niveau uitgevoerd zouden moeten worden (met daarmee het in dienst nemen van specifieke expertise, aanschaffen en organiseren van systemen (voor zorgadministratie, contractmanagement, dataverwerking en -analyse) etc. In hoeverre de samenwerking mogelijk tot lagere zorgkosten leidt, is niet onderzocht.

De kosten van de samenwerking5 bestaan uit verschillende onderdelen, terug te zien in de begroting en jaarrekening onder taakveld 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen (NB dit betreft meerdere kostenposten, die niet allemaal van toepassing zijn op deze regionale samenwerking): - Uitvoering dienstverleningsovereenkomst 2023: € 345.386 (werkelijk) - Uitvoering Crisisinterventieteam jeugd 2023: € 156.929 (werkelijk) - Uitvoering regionaal programma NvO 2023: € 248.550 (werkelijk). (betreft incidentele kosten opzetten programma). Daarnaast zijn er kosten voor ambtelijke en bestuurlijke afstemming en samenwerking (hoofdzakelijk kosten voor ureninzet; afspraak is dat Altena ongeveer 18% van de uren vervult). Voor de Regio WBO als geheel zijn de totale kosten van de samenwerking: - Uitvoering dienstverleningsovereenkomst 2023: € 1.971.204 (werkelijk)6 - Uitvoering regionaal crisisinterventieteam Jeugd 2023: € 895.631 (werkelijk) 5

Voorlopige cijfers van de (concept)-jaarrekening 2023. NB: op basis van dit bedrag is niet het totale werkelijk betaalde bedrag door gemeente Altena te berekenen doordat in de eindafrekening opbrengsten van bijvoorbeeld terugvorderingen op zorgaanbieders n.a.v. rechtmatigheidsonderzoek worden verrekend. 6

Pag. 31 van 48

- Uitvoering regionaal programma NvO 2023:

€ 1.258.962 (werkelijk)

Daarnaast kan voor de samenwerking gekeken worden naar de financiële omvang van de jeugdhulp die in samenwerking georganiseerd wordt via ‘Zorg in Natura’ (ZIN). Dit zijn kosten die betaald worden aan zorgaanbieders, waarvoor in regionaal verband opdracht wordt gegeven en gecontracteerd wordt. Deze kosten vallen onder de begroting van elke gemeente onder de taakvelden 6.72a t/m 6.74c7, met de kanttekening dat jeugdhulp in de vorm van een persoonsgebonden budget (PGB) niet onder de regionale samenwerking valt. In de begroting zijn de kosten op taakveldniveau terug te zien, hieronder vallen zowel de kosten voor ZIN als PGB. Voor de volledige regio ging het in 2023 voorlopig8 in totaal om circa € 89 miljoen, waarvan circa € 13 miljoen voor gemeente Altena.

Jeugd centraal Uitvoering van de Jeugdwet richt zich erop om de jeugdigen centraal te stellen en de hulp efficiënter en effectiever te organiseren. In dat kader wordt gekeken wat lokaal georganiseerd kan worden, zoals de dagbesteding en begeleiding. Er wordt hiertoe onder andere een stevig Lokaal team ingericht. De gemeenten gaan verder werken met een taakgerichte uitvoeringsvariant, waarvan een kenmerk is het op een andere manier bekostigen (lumpsum), en gaat naar gelang de situatie expertise ‘invliegen’ in plaats van het stapelen van voorzieningen. De bedoeling is dat met lichte zorg aan de voorkant de zwaardere zorg kan worden voorkomen. De beweging is ook normaliseren, dus minder inzet op probleemgedrag dat behandeld moet worden, maar opvoeders en jeugdigen in eigen omgeving, dus context, thuis of schoolomgeving te helpen om te gaan met hun situatie. Daarnaast is er sprake van een beweging van individualisering naar collectiviteit, bijvoorbeeld via hulp op school. Het is de bedoeling de zorg dichter bij het kind te brengen en te zorgen dat een gezin kan blijven functioneren in zijn eigen omgeving. De kanteling houdt veel in: andere samenwerking (met het inrichten van lokale teams), andere uitvoeringsvariant, etc. Deze keuze is overigens niet alleen een financiële kwestie, maar ook een capaciteitskwestie (niet elke gemeente kan alle zorg zelf leveren).

Er wordt gekozen om in te zetten op strategisch partnerschap met een selecte groep jeugdhulpaanbieders. Deze aanbieders kunnen onderaannemers inzetten om de zorg uit te voeren. Het aantal van circa 250 individuele aanbieders wordt daarmee drastisch (naar circa 7 of 8 aanbieders) teruggebracht.

GR en collegeregeling De samenwerking in de Jeugdzorg, die -zoals aangegeven- nu de vorm heeft van een DVO, wordt in 2026 omgezet. Zoals het er nu (maart 2024) uitziet zal er een GR worden opgezet. Dit vloeit mede voort uit de sturende beweging die het Rijk en de VNG inzetten naar regionale samenwerking in de vorm van een GR (op basis van de Norm voor Opdrachtgeverschap en de Hervormingsagenda Jeugd). Een van de mogelijkheden is een GR met collegeregeling, waarvan het nu nog onduidelijk is welke bevoegdheden worden overgedragen, er is bijvoorbeeld nog geen beslissing genomen over hoe beleidsrijk/ beleidsarm de samenwerking gaat zijn. 7

Taakveld: 6.72a Jeugdhulp begeleiding Taakveld: 6.72b Jeugdhulp behandeling Taakveld: 6.72c Jeugdhulp dagbesteding Taakveld: 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig Taakveld: 6.73a Pleegzorg Taakveld: 6.73b Gezinsgericht Kosten voor Jeugdhulp met verblijf (inclusief behandeling) Taakveld: 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig Taakveld: 6.74a Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Taakveld: 6.74b Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 8 Voorlopige eindstand: de eindafrekening met zorgaanbieders gebeurt op basis van accountantsverklaringen of productieverklaringen, deze is nog niet volledig afgerond. Pag. 32 van 48

Uitgaande van een collegeregeling, geldt dat het college beslist tot het treffen van de GR, maar dat de raad dan wel eerst toestemming moet hebben verleend. De raad kan de samenwerking dus wel blokkeren, maar kan de samenwerking in dat geval niet initiëren of amenderen. Wel kan de raad via een motie het college verzoeken een wijziging te bewerkstelligen. Het college is op grond van de Wgr bevoegd een AB-lid aan te wijzen en het door hem aangewezen lid van het AB ontslag te verlenen. Bij een collegeregeling geldt verder dat een lid van het algemeen bestuur verantwoording schuldig is aan het college dat hem heeft aangewezen, maar ook aan de gemeenteraad van zijn gemeente. Er is dan dus sprake van dubbele verantwoording. Dit geldt ook voor de inlichtingenplicht die dus jegens het college en de raad geldt (“ongevraagd alle inlichtingen verstrekken die nodig is voor de uitoefening van de taken van raad en college”). De informatieplicht is dus niet beperkt tot te nemen of genomen besluiten. In de GR moet worden vastgelegd op welke wijze de inlichtingen worden verstrekt.

Betrokkenheid van de raad De gemeenteraad is diverse keren betrokken en geïnformeerd sinds het ontstaan van de jeugdhulpregio in 2015. Dit middels vaststelling van regionale beleidskaders, raadsinformatiebrieven, bijeenkomsten en via Altenarondes en -tafels. Hieronder zijn enkele belangrijke recentere data weergegeven: Tijd Apr 2022

Mei 2022 Sep 2022

Okt 2022 Nov 2022 Mrt 2023 Sep 2023

Na sep 2023

Mrt 2024

Mrt 2024 *

Activiteit Het college heeft in april 2022 een raadsvoorstel aangeboden ter vaststelling van de visie en een raadsinformatiebrief over de inkoopstrategie, waarin de visie is vertaald naar een concrete inkoopopdracht. Tijdens de Altenatafel van 17 mei werd aangegeven dat de colleges van de vijf gemeenten meer tijd nemen voor het inkoopproces. De regiovisie Regio WBO door de vijf gemeenteraden vastgesteld. Dit vormt het kader om samen met alle partners verandering in de jeugdhulp voor elkaar te krijgen. Welke verandering de gemeente wil zien, is in de visie beschreven in zes ontwikkelopgaven en acht leidende principes. Het geeft de koers en richting van de verandering (de stip op de horizon). De raad van Altena heeft tijdens de Altenatafel van 11 oktober 2022 wensen en bedenkingen gegeven op de eerder door het college vastgestelde inkoopstrategie. De gemeenteraad wordt per RIB geïnformeerd over de geactualiseerde aanpak op basis van de vastgestelde Regiovisie van Regio WBO. De gemeenteraden zijn via een regionale informatiebijeenkomst verder geïnformeerd over het strategieplan. De raad heeft wensen en bedenkingen over het strategieplan meegegeven, dat onderdeel is van de Regiovisie Jeugdhulpregio West-Brabant Oost en aangeeft op welke manier Altena met de regio komt tot de juiste en de beste hulp voor de jeugdige, zo thuis mogelijk. Governance traject wordt doorlopen.

Op basis van de koers van 5 september 2023 is aan de slag gegaan met de opgaven rondom de uitvoeringsagenda en de contractering /inkoop voor 2025-2030. In november 2023 is gebleken dat er meer uitwerking, verdieping en toetsing met de maatschappelijke partners nodig is. Vanuit die overweging heeft het college besloten daar meer tijd voor te nemen. De oorspronkelijke planning voor de contractering van jeugdhulp is daarmee verschoven in de tijd. In de (lokale) werksessie Impactanalyse geven raadsleden aan dat zij de WBO jeugd classificeren als ‘hoog financieel risico én hoog maatschappelijk risico’ en daarmee deze aanmerken voor het risicopakket (o.a. werken met raadsrapporteurs). Verwachting: Plan aanbieden wanneer de raden hun zienswijzen kunnen geven op de college GR.

Pag. 33 van 48

Mei 2024 *

Verwachting: Proces verder uitlijnen, binnen Altena wordt overwogen bij deze nieuwe GR een raadsledenadviescommissie in te stellen zodat de raden samen via dat gremium de gezamenlijke lijn kunnen vaststellen. Als het een collegeregeling wordt, dan is er geen overdracht van bevoegdheden, de raden hoeven deze dan niet vast te stellen.

In de enquête van de rekenkamer werd de WBO jeugd vaak genoemd als meest tevreden over de informatievoorziening van het college, en ook als één waar zij de meeste risico’s zagen. De rekenkamer constateert dat raadsleden zoeken naar instrumenten om invloed uit te kunnen oefenen op regionale samenwerking rondom jeugdhulp en daarmee deze GR in oprichting, zoals het werken met raadsrapporteurs (zoals de gemeenteraad van Etten-Leur bijvoorbeeld doet) en het instellen van een regionale raadsledenadviescommissie (is mogelijk wanneer alle raden dit wensen).

4.3 Casus RES Deelnemers en bijdrage Altena Deze samenwerking is een programma dat vanuit het rijk is opgelegd. Het rijk heeft 30 energieregio’s vastgesteld, voor Altena is dit op het niveau van West-Brabant (los van de GR RWB). Het leidt niet tot wijzigingen in de bestaande taken en bevoegdheden van overheden. Deelnemers zijn 16 gemeenten, 2 waterschappen, de provincie, en netbeheerder Enexis. “Binnen de regio West-Brabant zijn er verschillen in de grote steden en het platteland, en hebben diverse gemeenten hun eigen aandachtsgebieden. We kijken vaak ook over de grens van de regio, bijvoorbeeld in afstemming met Tilburg (SRBT) en Antwerpen.”- respondent in interview. In 2020 is de RES 1.0 gestart, vastgesteld door alle deelnemers. Er wordt momenteel (2024) gewerkt aan de RES 2.0. Doel van het programma is gezamenlijk manieren vinden om energie te besparen en schonere energie op te wekken. De opgave voor RES 2.0 is groter dan voor RES 1.0. De bijdrage van Altena aan de organisatie van het programma is € 6.000,- per jaar, op basis van een verdeelsleutel. Een wethouder van Altena zit in de stuurgroep, en Altena is middels drie ambtenaren vertegenwoordigd in alle werkgroepen en actietafels.

Tijdlijn informatievoorziening, keuzes en invloed van de raad Tijd Mrt 2019 Jul 2019 Jul 2019 Okt 2019 Jan 2020 2020 Jan 2021 Feb 2021 Mrt 2023 Jul 2023 Aug 2023 Nov 2023 Dec 2023

Activiteit Presentatie Altena Energiestrategie 2019-2046, hierin verwijzing naar RES2030 (‘RES 1.0’). Raadsinfobrief Relatie Omgevingsvisie en RES2030 (RES 1.0). Aanbod lokale toelichting RES 1.0, Altena heeft hier gebruik van gemaakt. Ook is er een ‘warmtegame’ gespeeld (ambtelijk, stuurgroep, beperkt door raad). Regionale raadsbijeenkomst RES 1.0, raad kan input meegeven. Regionale raadsbijeenkomst RES 1.0, raad kan input meegeven. Raadsvoorstel concept RES (RES 0.5). Raadsvoorstel vaststelling RES 1.0. Incl. reactie stuurgroep op inwonersconsultatie, werkateliers en klankbordgroep. Webinars RES (1 voor stakeholders, 1 voor raadsleden). Oproep op website RES: Bijeenkomst regionaal ontwikkelfonds FRES, veelal ambtelijke deelname. Altena heeft geen projecten opgestart met financiering vanuit het FRES. 1e Voortgangsrapportage RES (in principe 2-jaarlijks), ter info aan raad, raad heeft geen schriftelijke vragen gesteld. Enexis praat raad bij over netwerkcongestie/ transportschaarste. Oproep op website RES: Energiecongres in Utrecht, veelal ambtelijke deelname. Webinar RES met kernboodschappen veranderingen, beperkt aantal vragen. Pag. 34 van 48

Jan 2024 Mei 2024* Okt 2024* Feb 2025*

Oproep op website RES: Energiecongres in Breda, veelal ambtelijke deelname. Verwachting: Regionale bijeenkomst RES 2.0. Verwachting: Regionale bijeenkomst RES 2.0. Verwachting: RES 2.0 vaststelling door deelnemers (incl. consultaties zoals bij 1.0)

Diverse respondenten geven aan dat de animo voor de regionale bijeenkomsten voor RES 1.0 beperkt was, dat de afstand als drempel werd ervaren. Respondenten in Altena geven aan dat het zou helpen als de bijeenkomsten in kleinere clusters dichterbij worden georganiseerd en er tevens digitale bijeenkomsten zouden zijn. De raad heeft de RES 1.0 vastgesteld, ook het lokale zonnekader met randvoorwaarden (uitsluiting van bepaalde gebieden), maar wanneer projecten op een specifieke locatie voorgesteld worden, dan pas gaat echt leven, geven respondenten aan. Het wordt dan niet alleen een ruimtelijke afweging maar ook een sociale. Over de invloed van de raad: - “Met de RES binden we ons lokaal aan afspraken die regionaal worden gemaakt. Tast dit onze lokale autonomie niet aan? Het klopt dat we regionale afspraken maken. De gemeentelijke autonomie blijft echter in stand. De RES stelt zoekgebieden vast en een uitvoeringsprogramma. Behalve dat deze door elke raad afzonderlijk moeten worden vastgesteld, geldt ook dat de RES geen ruimtelijk bindende kracht heeft.” – raadsvoorstel vaststelling RES 1.0 - januari 2021 - “Doelstelling bij het proces RES 2.0 is om de raad beter in positie te brengen.

Niet alleen regionale bijeenkomsten waar raadsleden (vrijblijvend?) input mogen geven, maar lokaal de raad besluiten laten nemen over uitgangspunten van de RES 2.0 en de definitieve RES 2.0” – respondent in interview - “O.a. de griffiers van Altena en Etten-Leur zijn een comité gestart waarin de betrokkenheid van de raden bij RES 2.0 verder voorbereid wordt.” – respondent in interview - “Altena mag trots zijn op de grote betrokkenheid van de griffie/ raad, en de ambtelijke deelname in de werkgroepen, en ook de bestuurlijke contacten zijn goed. Altena is bijzonder met de ‘geen windmolens’ politiek, maar wel 1 van de 4 gemeenten die zich inzet voor groen gas.” – respondent in interview

Resultaten RES 1.0 In de voortgangsrapportage RES 1.0 van half 2023 staat dat West-Brabant op koers ligt om de doelen te halen en dat de opwekking van duurzame energie goed verloopt, duurzame warmte minder ver. Respondenten geven aan dat de projecten in Altena redelijk op gang zijn, de opwek loopt nog iets achter. Altena heeft de politieke keuze gemaakt om niet in te zetten op windenergie, maar wel op ‘zon-op-veld’. Een voorbeeld is dat het waterschap op oude waterzuiveringen zonnevelden heeft gerealiseerd en er is ook een zonneveld langs de A27 gerealiseerd. ‘Zon-op-dak’ is lastiger te realiseren, in verband met de netwerkcongestie zijn ondernemers/ dakeigenaren hier niet enthousiast over (risico wel investering, geen aansluiting). In de enquête die de rekenkamer uitvoerde, werd RES als één van de meest bekende niet- GR samenwerkingen, en degene waar raadsleden veelal tevreden waren met de resultaten ervan.

Uitdaging RES 2.0 Respondenten verwachten een uitdaging om in RES 2.0 om meer op zoek te gaan naar clustering van projecten, naar locaties in het hele gebied die het meest geschikt zijn, in plaats van losse plukjes per gemeente. Er zal in RES 2.0 gewerkt worden met vijf werkgebieden, waarvan Altena er één is (groen gas en opwek), en bijvoorbeeld de gemeenten op de zuidelijke zandgronden (geen warmtenet) een ander. De opgave is groter, en respondenten verwachten dat er meer moties en amendementen volgen wanneer de RES 2.0 ter besluitvorming wordt ingebracht.

Pag. 35 van 48

RES in andere gemeenten De Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) deed in 2021 onderzoek naar de RES in de regio Zuid-Holland en publiceerde de resultaten in ‘Legitimiteit gezocht’. In dit onderzoek werd gesteld dat het proces veel overeenkomsten vertoont met GR-samenwerkingen, en dat er bewust veel vrijheid is gelaten aan de deelnemers om hun lokale doelstellingen en maatregelen te bepalen. Uit het onderzoek bleken grote verschillen in tevredenheid tussen de verschillende deelnemers, en er wordt gesteld dat het een uitdaging kan worden voor volksvertegenwoordigers om zich niet te verschuilen achter gebrek aan grip op kaderstelling, wanneer de uitvoering zo concreet wordt dat het direct impact gaat hebben op de inwoners. ---

Pag. 36 van 48

III. BIJLAGEN III.I Respondenten Naam Startgesprek: E. Lichtenberg, met; R. Van Wuijtswinkel, met; H. Peet. Enquête: Diversen anoniem. Interviews algemeen: H. Peet. Interviews algemeen: Y. Stuij, met; F. Groenenberg. Altenatafel, reactie stellingen: Diverse deelnemers Altena Interviews Casus RES: M. Roza, met; F. van der Wal. J. de Beer. Casus WBO Jeugd: W. Heeg; met R. Dollekens. M. Freijters; met H. Peet. L. van ’t Ende (schriftelijk) Interview cases en algemeen (extern) W. Voeten. Bijwonen raadswerksessie impactanalyse Diverse deelnemers Altena olv griffie.

Functie

Datum 28 juni 2023

Burgemeester; Gemeentesecretaris; Griffier. sep/okt 2023 (Burger) raadsleden. 22 nov 2023, 17 jan 2024

Griffier. Beleidsadviseur regionale samenwerking; Beleidsadviseur GR’en. Raadsleden, Burgemeester als portefeuillehouder regionale samenwerking.

24 nov 2023, 12 jan 2024 30 jan 2024

Beleidsmedewerker oa RES (Altena); Raadsadviseur Ruimte (Altena). Coördinator RES (Waterschap Brabantse Delta).

23 feb 2024 14 mrt 2024

Directeur sociaal domein a.i.; Teammanager voorveld (sociaal domein). Beleidsmedewerker jeugd; Griffier. Beleidsmedewerker jeugd.

27 febr 2024

Griffier Etten-Leur. Raadsleden, portefeuillehouders, ambtelijke ondersteuning.

20 mrt 2024 19 mrt 2024

12 mrt 2024 23 apr 2024

III.II Documentenlijst Titel Grip op regionale samenwerking, Handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers Position papers Brabants verstedelijkingsbeleid Nota Verbonden partijen 2015 e.v. Nota Risicomanagement Altena 2019 e.v. Presentatie Altena Energiestrategie 2019-2046 Raadsinformatiebrief Relatie omgevingsvisie en RES 2030 Raadsvoorstel concept RES (RES 0.5) Presentatie voor Baronie gemeenten: Ruimtelijke samenhang in de Baronie (onderzoek 2011-2018) Evaluatieverslag kaderstellende spelregels Verbonden partijen Raadsvoorstel RES 1.0 Legitimiteit gezocht: Dilemma’s van democratische afstand en nabijheid in het RES-proces Regionale investeringsagenda (RIA) regio Breda

Auteur SDU Provincie Brabant (oa. Prof. Tordoir opgenomen) Gemeente Altena Gemeente Altena Gemeente Altena Gemeente Altena Gemeente Altena Atelier Tordoir

Datum 2015 2015 2015 01-2019 03-2019 07-2019 2020 2020

Gemeenteraden West- Brabant

07-2020

Gemeente Altena NSOB

01-2021 03-2021

10 gemeenten (Baronie)

04-2021 Pag. 37 van 48

Raadsbesluit verlenging nota Verbonden partijen Gemeente Altena 06-2021 Memo griffie over besluitvorming jeugdzorgregio Gemeente Altena 02-2022 Raadsinformatiebrief en raadsvoorstel Gemeente Altena 02 en 04-2022 Inkoopstrategie jeugd Rapport Regionale samenwerking en gemeenteraden St. Decentraal Bestuur 09-2022 Begroting 2023 Gemeente Altena 11-2022 Raadinformatiebrief Geactualiseerde aanpak Gemeente Altena 11-2022 programma NvO jeugd Jaarrekeningen 2022, incl. raadsvoorstellen GR’en Altena 2022 Begrotingen 2023, incl. raadsvoorstellen GR’en Altena 2022 Onderzoek regionale samenwerking en Decentraal Bestuur 2023 gemeenteraden Foto governance regionale samenwerking (over Gemeente Altena, Breda 01-2023 structuur en actieprogramma RWB) Raadsinformatiebrief Woondeal SRBT Gemeente Altena 03-2023 Raadsinformatiebrief consultatiefase strategieplan Gemeente Altena 03-2023 regiovisie jeugd Raadsinformatiebrief Proces samenwerking SRBT Gemeente Altena 04-2023 Raadsvoorstel Zienswijzen concept-begroting GR’en Gemeente Altena 06-2023 2024 en bijbehorende stukken Jaarrekening 2022 Gemeente Altena 06-2023 Hervormingsagenda jeugd 2023-2028 Rijksoverheid 06-2023 1e Voortgangsrapportage RES RES stuurgroep 07-2023 Concept-nota Verbonden partijen West-Brabant 2023 West-Brabant 07-2023 Raadsinformatiebrief wensen en bedenkingen Gemeente Altena 08-2023 strategie implementatie regiovisie jeugd

Raadsinformatiebrief Strategieplan jeugd WBO Gemeente Altena 09-2023 Raadsinformatiebrief Ontwikkelstrategie SRBT Gemeente Altena 09-2023 Verstedelijkingsstrategie 2040 Provincie Brabant 10-2023 Raadsinformatiebrief Uitvoeringsagenda Jeugd WBO Gemeente Altena 11-2023 Begroting 2024 Gemeente Altena 11-2023 Raadsinformatiebrief Strategische agenda RWB en Gemeente Altena 12-2023 actieprogramma 2024-2028 Herijkte nota Verbonden partijen en overige West-Brabant 02-2024 samenwerking West-Brabant 2024- 2028, incl. aanbiedingsbrief, infographic, zienswijzen en reacties op zienswijzen (concept juli 2023) Artikel ‘Wil je een echte regionale identiteit hebben, Geerten Boogaard in interview 03-2024 dan moet je regionale verkiezingen uitschrijven’ Overheidvannu Stukken behorende bij raadswerksessie impactGemeente Altena 03-2024 analyse regionale samenwerking Raadsvoorstellen en behandelingen bij Gemeente Altena div bovengenoemde stukken (indien van toepassing) Samenwerkingsverbanden (in volgorde van bijlage III.III), geraadpleegd tijdens onderzoeksperiode, NAAST de informatie op de site van gemeentealtena.nl en altena.raadsinformatie.nl.

Onder andere: Dongemondgemeenten (o.a.) _ Dongemondgemeenten tekenen zorgcontract | Altena.net (2014) _ Overeenkomst maatwerkvoorziening Wmo begeleiding (2019) Gr WAVA/ Midzuid Midzuid.nl ADG-gemeenten _ Altena sluit nieuwe overeenkomst voor huishoudelijke ondersteuning | hetkontakt.nl (2020) Jeugdhulp regio West-Brabant Regiowbo.nl Oost GR/ Centrumregeling Beschermd _ Beschermd wonen wordt vanaf 1 januari 2022 taak van elke Wonen gemeente | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl (2020)

Pag. 38 van 48

Centrumregeling Maatschappelijke opvang en OGGZ GR Veilig Thuis West-Brabant (incl. Meldpunt Crisiszorg en GIA)

GR GGD West-Brabant (incl jeugdzorg) GR Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) West-Brabant Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH) Baronie Brabant GR Regio West Brabant (RWB) Triple Helix, met o.a. de Economic Board voor de koers (EBWB) en REWIN voor de uitvoering Werkendam Maritime Industries (WMI) Regionaal Ontwikkelbedrijf (ROB) Passend onderwijs Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT)

Woondeal Novex Samenwerking de Baronie (smal) Samenwerking de Baronie (breed) Regionale Energie Strategie (RES) Groenblauwe gebiedsgerichte aanpak (GGA) Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en Brabants (BPLG) De Biesbosch samenwerking GR Streekarchief GR Nazorg gesloten stortplaatsen ( en interprovinciale werkgroep nazorg) GR Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling (SVHW) GR RAV Brabant Midden-WestNoord GR Veiligheidsregio MWB Brandweer GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Stichting Bergsche Maasveren Riveer Veer Kop van t land

_ Samenwerkende organisaties zetten zich in voor mensen in ‘kwetsbare posities’ | Altena.net (2023) _ Veiligthuis.nl _ Meldpuntcrisiszorgwestbrabant.nl _Meldpunt Crisiszorg - GGD West-Brabant (ggdwb.nl) _ Subsidie Geweld in afhankelijkheidsrelaties | Gemeente Breda _Ggdwb.nl _Rijksoverheid.nl (GALA Rblwest-brabant.nl Zorgenveiligheidshuizen.nl West-brabant.eu _Ebwb.nl _Rewin.nl Werkendammaritimienindustries.nl _Regionaal bedrijventerrein Kop van Brabant | Altena.net (2014) _Bedrijventerrein Giessen kan weer groeien | Altena.net (2020) samenwerkingsverbandlha.nl _regio-hartvanbrabant.nl/programmas-projecten/fysiekdomein/integraal/stedelijke-regio-breda-tilburg/ _west-brabant.eu/onderwerp/stedelijke-regio-breda-tilburg-srbt _gebiedsontwikkeling.nu _SRBT Woondeal 2022- 2030 (2023) _Brabant.nl denationaleomgevingsvisie.nl/novex/ Gemeentealtena.nl/opvang/samenwerking-baronie.nl _Atelier Tordoir (2020) _Regionale investeringsagenda (RIA) regio Breda (2021) Regionale-energiestrategie.nl Ggagroenblauw.nl _ Ontwerp Nationaal Programma Landelijk Gebied | Rapport | Rijksoverheid.nl _Brabant.nl _Np-debiesbosch.nl _Beleefdebiesbosch.nl Salha.nl Nazorgstortplaatsen.nl

Svhw.nl

Ravbrabantmwn.nl Vrmwb.nl Omwb.nl Berschemaasveren.nl Riveer.nl Beleefdebiesbosch.nl

Pag. 39 van 48

Karel (voorheen Stichting Inkoopbureau West-Brabant) N.V. Bank Nederlandse Gemeente (BNG) N.V. Brabant Water Vestingdriehoek Pact van Loevestein Molenstichting Land van Heusden en Altena

Wijzijnkarel.nl Bngbank.nl Brabantwater.nl Vestingdriehoek.nl Partners.hollandsewaterlinies.nl Molensheusdenenaltena.nl

III.III Samenwerkingsverbanden van Altena In deze bijlage zijn de regionale bestuurlijke samenwerkingen waarin Altena participeert (GR-en en andere verbanden), opgenomen, en omschreven via een aantal kenmerken, waaronder de inhoudelijke thema’s. De rekenkamer heeft deze samenwerkingsverbanden naar Thema’s geclusterd in de volgorde, en steeds na een cluster aangeven welke opvallendheden zij constateert qua thema en geografisch gebied. Noot, daar waar er 16 gemeenten staat, betreft dit steeds: Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht en Zundert. Samenwerkingsverband

Aantal gemeenten

Juridische basis

Sinds wanneer

Thema’s

Bijzonderheid

 Thema Zorg (Jeugd, Wmo, Participatie)  Samenwerking Dongemond gemeenten

4 (=Altena, OVK’s Drimmelen, Geertruidenberg , Oosterhout)

GR WAVA met 4 (als uitvoeringsorgani Dongemond) satie B.V. MidZuid incl. WSP MidZuid ADG-gemeenten 3 (als Dongemond minus Oosterhout) Jeugdhulp regio West-BrabantOost GR/ Centrumregeling Beschermd Wonen

5 (als Dongemond plus Breda) 8 (als Dongemond, plus Breda, Etten-Leur, Moerdijk en Zundert)

Centrumregeling 8 (als Maatschappelijk Dongemond,

GR, OVK

Vóór herindeling. Zorg (wmo begeleiding), Inburgering, Ondermijning Vóór herindeling. Participatie

Inkoop oa 2014, ondermijning 2016, open house aanbesteding 2019, (lokale) beleidsregels wmo Altena 2022 ev Inburgering via Dongemond gem. Een wethouder van Altena als bestuursvoorzitter.

OVK’s

Vóór herindeling. Zorg In 2020 ‘de bedoeling dat Zorg (HO) 2021 (huishoudelijke samenwerking tussen ondersteuning) deze 3 gemeenten wordt uitgebreid in de zorgketen’. DVO, 2015: DVO Zorg GR in oprichting, met ontwikkeling NIEUW: GR in (jeugdhulp) minder gemeenten dan in naar GR ontwikkeling oorspronkelijke DVO. Centrumregeling Vóór herindeling. Zorg (BW, MO) Vanuit Rijk verplichte (‘GR-light’) taken 2022 t/m 2025 centrumregeling, via mandaat met doordecentralisatie BW verlengingsoptie per 2024. 2 jaar, doordecentralisat ie per 2024 Centrumregeling Vóór herindeling, Zorg (MO, Gemeenten in regio willen (‘GR-light’) nieuw OGGZ) meer gezamenlijke Pag. 40 van 48

Samenwerkingsverband e opvang en OGGZ

Aantal gemeenten plus Breda, Etten-Leur, Moerdijk en Zundert)

Juridische basis

Sinds wanneer

taken via mandaat

beleidskader 2023

GR Veilig Thuis 16 (samenw met GR West-Brabant oa AMHK, raad (incl. Meldpunt kinderbeschermi Crisiszorg en GIA) ng)

Thema’s

Vóór herindeling, Zorg miv 2019 en 2020 mutaties in Meldpunt, 20222025 regionaal beleidskader GIA en Meldpunt crisiszorg.

GR GGD West16 GR Vóór herindeling Gezondheid Brabant (incl jeugdzorg) GR Regionaal 16 GR Vóór herindeling Gezondheid, Bureau Leerplicht Onderwijs (RBL) WestBrabant Zorg- en 7 (als Geen, is netwerk Vóór herindeling Zorg, justitie Veiligheidshuis Dongemond (ZVH) Baronie plus Breda, Brabant Etten-Leur en Zundert  Thema Economie, Onderwijs en Vestigingsklimaat  GR Regio West 16 GR Vóór herindeling. Vestigingsklima Brabant (RWB) Actieprogramma at (economie, 2019-2023 arbeidsmarkt, Nieuw per april mobiliteit, 2024: 2024-2028. ruimte) Triple Helix, met 16 van RWB, Programma’s en Vóór herindeling. Economie, o.a. de Economic bedrijfsleven en projecten (en Nieuwe onderwijs Board voor de onderwijs subsidies) economische koers (EBWB) en agenda 2023REWIN voor de 2026 uitvoering Werkendam Voor campus Maritime WMI ook steun Industries (WMI) van Altena en provincie

Altena investeert in menskracht, haalbaarheidsst udie en onderzoek

Bijzonderheid verantwoordelijkheid nemen. In 2023 ook convenant Thuis in de Wijk getekend door gemeenten, woningcoropraties en zorgaanbieders. Sinds eind 2019 is het meldpunt van GGD naar Veilig Thuis gegaan, en vanaf maart 2020 open voor alle inwoners en professionals regio WB. Voor GIA (Geweld In Afhankelijkheidsrelaties) werd een subsidieregeling voor 2022-2025 ingesteld. Ook toezichthouder zorg wmo begeleiding.

1 van de 33 ZVH’s in Nederland.

Deelnemende gemeenten participeren ook in SRBT, samen met gemeenten GR Regio Hart van Brabant (gebied Tilburg) In 2018 raad commissarissen REWIN niet meer met álle wethouders EZ. Geen deelname bestuurders Altena in AB/ DB/ RvT Economic Board. Voor herindeling. Onderwijs, WMI heeft eigen campus 2023 campus economie, opgericht in haven vestigingsklima Werkendam. Steun Altena at in bestuursakkoord. Niet meegenomen in heatmaps, is niet bestuurlijk.

Pag. 41 van 48

Samenwerkingsverband

Aantal gemeenten

Regionaal Altena Ontwikkelbedrijf (ROB)

Passend onderwijs (PO LHA)

Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT)

Juridische basis

Sinds wanneer

Thema’s

Bijzonderheid

toekomstige huisvesting. Ontwikkelmaats Vóór herindeling chappij?

Economie, Ontwikkeling Kop van vestigingsklima Brabant Werkendam. at Discussies over ontsluiting bedrijventerrein Giessen. Wordt nagedacht over nieuwe juridische vorm (directeur ROB in ambtelijke dienst). Niet meegenomen in heatmaps, is geen regio meer (want 1 gemeente). Regio Samenweringsve ? Onderwijs PO LHA is opgericht door Langstraat, rband incl de besturen van 50 Heusden en directeur en staf scholen in de regio Altena gemeenten Waalwijk, Loon op Zand, Heusden en Altena. Deze is niet meegenomen in de heatmaps want na de ambtelijke reactie op het rekenkamerrapport boven gekomen, en in ogen van de rekenkamer primair een samenwerkingsverband tussen schoolbesturen, hoewel er ambtelijk aangegeven wordt dat er ook samenwerking op collegeniveau plaatsvindt.  Thema Wonen/ Ruimtelijke ordening  19, ook Informele Vóór herindeling. Ruimtelijke Geografisch een combi provincie en 4 samenwerking. Verstedelijkingsst ordening, van GR HvB (Tilburg) en waterschappen, rategie 2022 wonen ontwikkeling Baronie rijk (Alphen(Breda). Chaam, Altena, BaarleSRBT is onderwerp op GR Nassau, Breda, HvB- overlegtafel. Baronie Dongen, heeft dit nog niet. Wel zit Drimmelen, een aantal van deze Etten-Leur, gemeenten in de GR RWB. Geertruidenber g, Gilze en Rijen, Ook BPLG wordt hierin Goirle, afgestemd. Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand,

Pag. 42 van 48

Samenwerkingsverband

Aantal Juridische basis Sinds wanneer gemeenten Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Tilb urg, Waalwijk en Zundert). Woondeal 19 (als SRBT), Inspanningsverpl 2022-2030 in provincie, ichting 2023 gesloten coöperaties, rijk ondertekend door provincie en rijk Novex Zie SRBT, Programma 2022 startpakket Stedelijk vanuit rijk Rijk aan Brabant provincies, okt (raakt 2023 afspraken in grondgebied Ruimtelijk Altena minder) arrangement Samenwerking 7 (als Taakstelling Rijk 2022 de Baronie (smal) Dongemond, plus Breda, Etten-Leur en Zundert) Samenwerking de Baronie (breed)

10 (als Baronie smal plus Baarle- Nassau, Alphen- Chaam, Moerdijk)

Nog geen, informeel, vooral op bestuurlijk niveau

Thema’s

Bijzonderheid

Ruimtelijke ordening, wonen

Via SRBT. Rijk -> provincie -> regio. Opgelegd/ vertrouwelijk.

Ruimtelijke ordening, wonen

Valt deels binnen SRBTgebied. 16 Novexgebieden in NL. Niet meegenomen in heatmaps want raakt Altena niet direct. Taakstelling Rijk opvang vluchtelingen.

Wonen, vluchtelingen

NIEUW: In ontwikkeling

Nog dynamisch Light SRBT/ tegenhanger HvB (Tilburg): Baronie (Breda). Samenhang met de focus op minder actiepunten van RWB. Ook griffiers gaan hier platform in opzetten/ dynamisch.  Thema Natuur, Landbouw en Energie  Regionale 16 (als GR WB), Programma RES 1.0 2020, RES Energie Vanuit Rijk verplicht Energie Strategie provincie, 2 vanuit het rijk, 2.0 2022/ 2023 (RES) waterschappen, projecten enexis Groenblauwe 56 (via VBG), Gebieden met 2021 Natuur, Geeft input voor NPLG en gebiedsgerichte ook provincie, 4 projecten landbouw BPLG. Altena 1van de 17 aanpak (GGA) waterschappen, (subsidies), gebieden: ‘polder van de 4 andere besluiten via toekomst’. Waterschap organisaties bestuurders sloot aan bij onderzoek (zoals uitvoerende Altena HAS Green Staatsbosbeheer organisaties Academy. Er loopt in ) Altena ook het gebiedsproces GGA Biesbosch e.o. Nationaal 56, provincie, Pakket met 2023 Natuur, Zie GGA. Programma waterschappen, richtinggevende landbouw Landelijk Gebied rijk doelen (NPLG) en Brabants (BPLG)

Pag. 43 van 48

Samenwerkingsverband De Biesbosch samenwerking

Aantal Juridische basis Sinds wanneer Thema’s gemeenten 3 (Altena, Samenwerkingsc 2022 Natuur Drimmelen, onvenant Veiligheidsplan Dordrecht), RWS, Evides, Staatsbosbeheer  Thema’s met een specifiek uitvoeringskarakter  GR Streekarchief 3 (Altena, GR Vóór herindeling Archief Heusden, Waalwijk), waterschap GR Nazorg 10 (= als Baronie GR Vóór herindeling Milieu gesloten breed) stortplaatsen ( en interprovinciale werkgroep nazorg) GR Samenwerkingsv erband Vastgoedinforma tie Heffing en Waardebepaling (SVHW) GR RAV Brabant Midden-WestNoord GR Veiligheidsregio MWB Brandweer GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Stichting Bergsche Maasveren Riveer

12 (Altena met GR gemeenten in Zuid-Holland), waterschap, reg. afvalstoffendien st

Vóór herindeling

WOZ

40

GR

Vóór herindeling

Veiligheid/ Ambulance

24, HGOR, brandweer, politie 25 (als Brandweer plus Heusden), provincie

GR

Vóór herindeling

Veiligheid/ Brandweer

GR

Vóór herindeling

Veiligheid/ Milieu/

Altena, Waalwijk, Heusden, Zaltbommel Altena, Gorinchem (11 bestemmingen in drie provincies)

Stichting

Vóór herindeling, Vervoer per 2024 tarifering ingevoerd Vóór herindeling Vervoer

Consessies

Bijzonderheid Optreden tegen overtredingen en milieucriminaliteit.

Op dit punt dus al een oude samenwerking op geografisch gebied Baronie, waar de bestuurlijke samenwerking in ontwikkeling is op bredere thema’s. Voert heffingen uit. Compleet ander geografisch gebied dan de andere samenwerkingen.

1 gemeente minder dan omgevingsdienst (Heusden) Vergunning, toezicht, handhaving milieu: veiligheid, luchtkwaliteit, geluid, energie, afval, asbest en bodem 3 veer verbindingen.

Okt 23 Altena en Dordrecht verzoek bij Gorinchem voor onderzoek veer Kop van t land te voegen bij Riveer. Uitvoering ligt bij Gorinchem, daarom niet alle 11 bestemmingen

Pag. 44 van 48

Samenwerkingsverband

Veer Kop van t land Karel (voorheen Stichting Inkoopbureau West-Brabant)

Aantal gemeenten

Altena, Dordrecht

Consessies

21 deelnemers Stichting (gemeenten of GR’s, ook buiten WB)

N.V. Bank alle Nederlandse Gemeente (BNG) N.V. Brabant 49, provincie Water Vestingdriehoek Altena, Gorinchem, Zaltbommel Provincies GLD Pact van en N-B, Brabants Loevestein

Molenstichting Land van Heusden en Altena

Juridische basis

Sinds wanneer

Vóór herindeling  Overige thema’s  Vóór herindeling

Thema’s

Bijzonderheid

Vervoer

opgenomen in dit overzicht en heatmap Zie Riveer.

N.V.

Vóór herindeling

Inkoop en Altena in Dagelijks contractmanag bestuur. Soort ement uitvoeringsorganisatie voor aanbestedingen van o.a. GR West-Brabant. Bankieren

N.V.

Vóór herindeling

Drinkwater

Stichting

2021

Samenwerking met intentieverklaring

Landschap, Staatsbosbeheer R-W en Waterschap Rivierenland, Altena, Culemborg, Tiel, Zaltbommel, Gorinchem, West-Betuwe, Lingewaard, Vijfheerenlanden Altena, Heusden Stichting

Toerisme en recreatie, erfgoed Vóór herindeling, Toerisme en nieuwe recreatie, intentieverklaring erfgoed, in 2023 (na 20 natuur, water jaar bestaan)

Onderdeel Werelderfgoed de Hollandse Waterlinie.

Vóór herindeling

Voor behoud 9 molens.

Erfgoed, Cultuur

Onderdeel Werelderfgoed de Hollandse Waterlinie.

- Einde overzicht -

III.IV Resultaten enquête raads- en burgerleden De rekenkamer heeft in september 2023 een enquête uitgezet onder alle raads- en burgerleden. Doel was om te onderzoeken welke aandachtspunten de gemeenteraad herkent en ervaart in regionale bestuurlijke samenwerking en de grip daarop. Tevens wilde de rekenkamer de uitkomsten richting laten geven aan de verdiepende fase van het onderzoek. Echter, de enquête is slechts door een beperkt aantal raads- en burgerleden gevuld (15), ondanks herhaaldelijke oproepen vanuit presidium en griffie én een extra brief vanuit de rekenkamer.

Pag. 45 van 48

Hiermee is de enquête niet representatief te noemen voor de gehele gemeenteraad, wel zijn er interessante lijnen uit te halen. In het rapport van bevindingen is al e.e.a. weergegeven uit de enquête, hieronder is nog overige informatie hieruit opgenomen:

Antwoorden bij GR’en: Meest bekende GR’s: GGD, MidZuid, Streekarchief. Minst bekende GR’s: Nazorg stortplaatsen, Stichting inkoopbureau WB, Beschermd Wonen. Toelichtingen: interesse, persoonlijk mee te maken, komt met regelmaat in raadsvergaderingen terug (actualiteiten, ontwikkelingen, woordvoerderschap), oudheid. VS nieuw en komt weinig terug. Meeste vragen/ berichten uit de media: GGD, MidZuid, GR West Brabant. Vragen zijn vrij concreet, zoals aanrijtijden ambulance, hoogte WOZ-tarieven etc. Of vragen over zorgen over de aanbesteding jeugdzorg of algemene vragen ‘wat is de ROB’. Media: nieuwsbrieven en facebook. Meest tevreden info voorziening college: Gr MidZuid, Streekarchief, Veiligheidsregio. Minst tevreden over informatievoorziening college: Bank NG, Geen, Stichting Inkoop WB. Toelichtingen: ‘geen’ ik heb niet het idee iets te missen. BW: nieuw. Meest tevreden resultaten: Veiligheidsregio brandweer, GGD, RAV/ SVHW Minst tevreden resultaten: ROB, Geen, Nazorg stortplaatsen. Toelichtingen: GGD scoort hoog op inwonertevredenheid. Minst tevreden vooral vanwege weinig zichtbaarheid resultaten. Bij ROB: ambitie moet omhoog. Meeste risico’s: GR MidZuid, GGD, GR West Brabant, Nazorg stortplaatsen. Toelichtingen: bij ROB: dat de gemeente grip verliest tov andere gemeenten. Bij GR RWB: gevaar ondergesneeuwd te raken. Algemeen: Juridische en financiële risico’s.

Antwoorden bij Overige samenwerkingen: Meest bekend: RES, WMI, Biesbosch. Minst bekend: Novex, Triple Helix, Woondeal/ GGA/ Dongemond Toelichtingen: ‘er gebeurt wat’, ‘pas een visie van gezien’ (SRBT). VS: ‘geen idee wat het aandeel/invloed van Altena is’. ‘woondeal zou bekender moeten zijn’ Meeste vragen/ berichten media: WMI, Jeugdhulp, Biesbosch. Vragen zijn vrij concreet, bijv walstroom tarieven, of gericht op zorgen bij wmo zorg ‘nee, mensen hebben geen idee van alle samenwerkingsverbanden’. Woonvisie. Meest tevreden info voorziening college: SRBT, Jeugdhulp, RES. Minst tevreden over informatievoorziening college: Triple Helix, Novex, Baronie. Toelichtingen bij tevreden: ‘Ik heb het gevoel voldoende op de hoogte te zijn’ ‘Vraagt om politieke keuzes maar die komen niet bij de raad’ ‘WBO jeugd: informatievoorziening is stuk verbeterd’. Meest tevreden resultaten: RES, Novex, Baronie/ WMI. Minst tevreden resultaten: Novex, Triple Helix, (daarna alles beetje gelijk) Toelichtingen tevreden: WMI: ‘doen vooral veel zelf’, ‘lijkt me nog het meest nuttig’. Minst tevreden: bij ROB ‘we lopen vast’, bij Jeugdhulp: ‘Te weinig ruimte voor identiteit altena . Angst dat niet wordt geleerd van jutzt affaire’. Verder vooral ‘onbekend’.

Pag. 46 van 48

Meeste risico’s: Jeugdhulp, Woondeal, SRBT. Toelichtingen: Bij SRBT: er komt een visie, die niet vastgesteld wordt, maar die wel consequenties heeft. Bij RES of Woondeal (?): Altena moet beter voor zichzelf opkomen in grootstedelijke verbanden

Pag. 47 van 48