Document · PDF

Bijlage RV Warmtevisie Altena 2021- Warmtevisie gemeente Altena 2021

Raadsvergadering 21 december 2021, gemeente AltenaBij agendapunt: Warmtevisie25.446 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

56 Warmtevisie Altena november 2021

Wat zeggen deze kostenberekeningen? De berekeningen zijn uitgevoerd om de buurten en verschillende varianten financieel met elkaar te vergelijken, als een van de indicatoren voor de uiteindelijke keuze van het meest geschikte warmtealternatief. Belangrijke kanttekening is dat opgevoerde bedragen niet te absoluut moeten worden genomen. De werkelijke kosten kunnen in de praktijk behoorlijk afwijken door lokale omstandigheden, zeker als op woningniveau wordt gekeken. Denk aan hogere aanlegkosten van warmtenetwerken als gevolg van beperkte ruimte in het openbare gebied of andere isolatiekosten als gevolg van afwijkende woningkarakteristieken. maatregelen en netwerken verwerkt. In feite wordt ervan uitgegaan dat er ieder jaar een vast bedrag voor de nieuwe warmtevoorziening wordt betaald, bijvoorbeeld in de vorm van een extra hypotheek of een aflossing van een lening uit een warmtefonds. De drie varianten zijn: 1. Collectief warmtenet zonder of met beperkte extra isolatie: deze variant gaat uit van de huidige staat van de panden. Alleen de slechtst geïsoleerde panden worden geïsoleerd tot maximaal energielabel D. In dat geval is het technisch mogelijk om een groot deel van de panden in de kernen aan te sluiten op een middentemperatuurwarmtenet. Dit komt overeen met de PBL-strategieën S2d t/m S2f en S3f t/m S3h. 2.

Collectief warmtenet na isolatie: deze variant is vergelijkbaar met de eerste variant, alleen nu worden de panden eerst geïsoleerd tot energielabel B en daarna aangesloten op een midden- of lagetemperatuurwarmtenet. Dit komt overeen met de PBL-strategieën S2a t/m S2c en S3a t/m S3e. 3. Individuele warmtepomp na isolatie: deze variant is toepasbaar voor alle buurten. De panden worden eerst geïsoleerd tot minimaal energielabel B. Daarna worden de panden voorzien van een eigen pandgebonden warmtevoorziening in de vorm van een luchtwarmtepomp of bodemwarmtepomp. Dit komt overeen met de PBL-strategieën S1a en S1b.

1.2.2

Resultaten kostenberekeningen

Per variant is een tabel opgenomen waarin de clusters (genummerd 1, 2, 3…) horizontaal zijn weergeven. Rechts van de clusternummering is de warmtestrategie weergeven met daaronder per strategie de gemiddelde maatschappelijke meerkosten per pand per jaar. ‘ETNK’ staat voor extra totale nationale kosten (maatschappelijke meerkosten t.o.v. peiljaar 2030). In de tabel zijn sommige velden blanco. Dit betekent dat de strategie voor dat betreffende cluster niet kan worden toegepast ,omdat de warmtebron die de betreffende warmte zou moeten leveren, niet toereikend is om een heel cluster te voorzien in de warmtevraag vanwege de afstand of de potentie.

1. Collectief warmtenet zonder of met beperkte extra isolatie Voor deze variant zijn de volgende PBL-strategieën in theorie bruikbaar:

• S2d - MT-restwarmte • S2e - MT-geothermie • S2f - MT-geothermie overal • S3f - LT-warmtebron levering 70 °C • S3g - WKO, levering 70 °C hele buurt • S3h - Aquathermie + WKO, levering 70 °C 57

Figuur 15. Ligging clusters variant 1.

In TABEL 4 zijn de kosten weergegeven. Cluster

Naam

Aantal woningen

Oplossing

Werkendam collectief

3457

HT warmtenet

Werkendse polder collectief

393

MT warmtenet

Sleeuwijk west collectief

1273

HT warmtenet

Woudrichem zuid collectief

901

HT warmtenet

Woudrichem zuid collectief

432

MT warmtenet

Giessen collectief

554

HT warmtenet

Andel collectief

347

HT warmtenet

Wijk en Aalburg collectief

1590

HT warmtenet

Wijk en Aalburg collectief

284

MT warmtenet

Dussen collectief

294

HT warmtenet

Almkerk oost collectief

579

HT warmtenet

Nieuwendijk collectief

687

HT warmtenet

Hank collectief

1415

HT warmtenet

Tabel 4

Kostenberekening variant 1.

Gemiddelde ETNK per woning per jaar S2d

€ 1.245

S2e

S2f

€ 1.381 € 1.184 € 1.605 € 1.342 € 1.313 € 1.542 € 1.577 € 1.533 € 1.503 € 1.995 € 1.429 € 1.654 € 1.624

€ 1.381 € 1.184 € 1.605 € 1.342 € 1.313 € 1.542 € 1.577 € 1.475 € 1.429 € 1.995 € 1.429 € 1.654 € 1.624

S3f

€ 1.396 € 1.117 € 1.055 € 1.722 € 1.585 € 1.620 € 1.622 € 1.694

S3g

S3h

€ 1.716 € 1.505 € 1.950 € 1.661 € 1.625 € 1.907 € 1.947 € 1.823 € 1.768 € 2.390 € 1.778 € 2.010 € 1.984

€ 1.278 € 1.238 € 1.307 € 1.122 € 1.077 € 1.410 € 1.413 € 1.239 € 1.163 € 1.530

€ 1.349

Toelichting:

• De kosten van de verschillende strategieën zijn redelijk vergelijkbaar, alleen strategie S3g (bodemenergie met WKO) brengt hogere kosten met zich mee.

• Woudrichem-Zuid komt het meest gunstig uit de analyse en Dussen het minst.

58 Warmtevisie Altena november 2021

2. Collectief warmtenet na isolatie Voor deze variant zijn de volgende PBL strategieën in theorie bruikbaar:

• S2a - MT-restwarmte • S2b - MT-geothermie • S2c - MT-geothermie overal • S3b - LT-Warmtebron, levering 70 °C • S3c - WKO, levering 70 °C hele buurt • S3d - WKO, levering 50 °C • S3e - Aquathermie + WKO, levering 70 °C Strategie S3a (LT-Warmtebron, levering 30 °C) is niet meegenomen in de kostenanalyse, omdat de woningen minimaal warmte van 50 °C (MT-warmte) nodig hebben.

Figuur 16. Ligging clusters variant 2.

In TABEL 5 zijn de kosten weergegeven. Cluster

Naam

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Welgelegen collectief Vervoornepolder noord collectief Werkense polder collectief Sleeuwijk west collectief Woudrichem zuid collectief Rijswijk collectief Andel collectief Wijk en Aalburg collectief Almkerk oost collectief Nieuwendijk collectief Dussen collectief Hank collectief

Tabel 5

Kostenberekening variant 2.

Aantal woningen

Oplossing

728 2687 393 517 1456 348 253 2010 614 229 255 540

MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet MT warmtenet

Gemiddelde ETNK per woning per jaar S2a

€ 1.572

S2b

S2c

€ 1.766 € 1.748 € 1.369 € 1.981 € 1.600 € 1.810 € 1.993 € 1.881 € 1.832 € 2.040 € 2.443 € 2.025

€ 1.766 € 1.748 € 1.369 € 1.981 € 1.600 € 1.810 € 1.993 € 1.821 € 1.832 € 2.040 € 2.443 € 2.025

S3b

S3c

S3d

S3e

€ 1.376 € 1.157 € 1.266 € 1.501 € 1.445 € 1.393

€ 2.073 € 2.067 € 1.681 € 2.307 € 1.901 € 2.143 € 2.340 € 2.152 € 2.161 € 2.377 € 2.814 € 2.364

€ 1.278 € 1.416 € 1.049 € 1.339 € 1.162 € 1.367 € 1.466 € 1.355 € 1.471 € 1.468 € 1.739 € 1.539

€ 1.294 € 1.323 € 1.243 € 1.333 € 1.149 € 1.378 € 1.424 € 1.301

€ 1.761

€ 1.516 € 1.422

Toelichting:

• Na isolatie tot energielabel B kunnen de panden op een middentemperatuurwarmtenet worden aangesloten dat financieel gezien het beste gevoed kan worden met lagetemperatuurrestwarmte (S3b) of aquathermie in combinatie met bodemenergie (S3e). Ook de strategie met bodemenergie zonder aquathermie (S3d) komt er relatief gunstig uit de analyse, mits een aanvoertemperatuur van 50 °C voldoende is. Mogelijk is dat voor veel panden net te laag om aan de warmtevraag te kunnen voldoen.

• De strategieën met geothermie (S2b en S2c) en bodemenergie met een aanvoertemperatuur van 70 °C (S3c) lijken financieel gezien een stuk minder gunstig.

• De buurt Woudrichem-Zuid komt het meest gunstig uit de analyse, maar de verschillen met de andere buurten zijn niet groot.

3. Individuele warmtepomp na isolatie Voor deze variant zijn de volgende PBL strategieën in theorie bruikbaar:

• S1a - Luchtwarmtepomp • S1b - Bodemwarmtepomp

Figuur 19. Ligging clusters variant 3.

In TABEL 6 zijn de kosten weergegeven.

60 Warmtevisie Altena november 2021

Cluster

Naam

Aantal woningen

Oplossing

45 3 14 20 16 56 35 49 55 5 6 38 59 8 1 17 30 22 2 4 21 12 27 34 10 24 58 13 9 50 65 7 47 29 44 69 54 15 48 70 11 31 37 66 63 28 42 40 67 36 19 61 46 53 23 33 26 60 41 39 52 51 32 68 18 43 25 62 64 57

Bedrijventerrein Rietdijk Werkense polder Werkense polder Buitengebied Biesbosch Bedrijventerrein Werkendam Veenseput Woudrichem zuid Almkerk west Bedrijventerrein Veen Woudrichem zuid Rijswijk Rijswijk (NB) Buitengebied Wijk en Aalburg oost Wijk en Aalburg Welgelegen Buitengebied Werkendam noord Buitengebied Hank west Sleeuwijk oost Vervoornepolder noord Sleeuwijk west Sleeuwijk west Hank Hank Woudrichem noord Nieuwendijk Nieuwendijk Spijk Centrum Werkendam Almkerk oost Almkerk oost Eethen Andel Andel Buitengebied Hank oost Giessen Genderen Veen Vervoornepolder noord Buitengebied Andel Buitengebied Genderen Dussen Dussen Buitengebied Woudrichem Buitengebied Eethen Meeuwen Kurenpolder Waardhuizen Uitwijk Drongelen Oudendijk Buitengebied Oostwaard Babyloniënbroek Buitengebied Giessen Buitengebied Almkerk zuid Buitengebied Sleeuwijk Buitengebied Dussen zuid Buitengebied Nieuwendijk zuid Buitengebied Wijk en Aalburg west Buitengebied Uitwijk Buitengebied Rijswijk (NB) Buitengebied Almkerk noord Uppel Buitengebied Dussen noord Buitengebied Drongelen Buitengebied Werkendam zuid Buitengebied Waardhuizen Buitengebied Nieuwendijk noordoost Buitengebied Babyloniënbroek Buitengebied Meeuwen Buitengebied Veen

18 393 171 65 140 150 3 580 96 1.456 348 340 70 2.010 728 22 12 641 2.687 517 1.133 540 984 327 229 1.355 359 41 614 38 354 253 689 104 565 633 921 42 64 41 255 753 38 14 254 5 85 92 104 126 23 118 43 109 116 29 15 56 30 40 77 83 25 59 57 14 19 44 31 1

Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische

warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp Elektrische warmtepomp

Tabel 6

Kostenberekening variant 3.

Gemiddelde ETNK per woning per jaar S2a

S2b

€ 740 € 877 € 877 € 929 € 939 € 986 € 1.032 € 1.048 € 1.056 € 1.061 € 1.188 € 1.188 € 1.224 € 1.230 € 1.237 € 1.237 € 1.247 € 1.252 € 1.257 € 1.276 € 1.276 € 1.288 € 1.288 € 1.293 € 1.294 € 1.294 € 1.294 € 1.299 € 1.301 € 1.301 € 1.307 € 1.309 € 1.309 € 1.335 € 1.346 € 1.352 € 1.359 € 1.379 € 1.388 € 1.393 € 1.418 € 1.418 € 1.480 € 1.484 € 1.510 € 1.514 € 1.537 € 1.646 € 1.705 € 1.781 € 1.784 € 1.809 € 1.833 € 1.855 € 1.881 € 1.889 € 1.897 € 1.928 € 2.012 € 2.041 € 2.074 € 2.094 € 2.102 € 2.121 € 2.225 € 2.348 € 2.359 € 2.505 € 2.691 € 3.257

€ 973 € 1.046 € 1.046 € 912 € 1.151 € 1.108 € 1.197 € 1.164 € 1.325 € 1.229 € 1.370 € 1.370 € 1.347 € 1.407 € 1.390 € 1.441 € 1.497 € 1.285 € 1.420 € 1.461 € 1.461 € 1.467 € 1.467 € 1.485 € 1.473 € 1.473 € 1.462 € 1.491 € 1.486 € 1.486 € 1.490 € 1.476 € 1.476 € 1.411 € 1.523 € 1.408 € 1.529 € 1.521 € 1.568 € 1.612 € 1.613 € 1.613 € 1.695 € 1.710 € 1.686 € 1.780 € 1.737 € 1.823 € 1.876 € 1.962 € 1.988 € 2.038 € 2.120 € 2.056 € 2.073 € 2.075 € 2.079 € 2.125 € 2.212 € 2.215 € 2.252 € 2.258 € 2.281 € 2.304 € 2.401 € 2.485 € 2.536 € 2.688 € 2.868 € 3.455

Toelichting:

• Na isolatie tot energielabel B kunnen de panden van een eigen lucht- op bodemwarmtepomp worden voorzien. Dan is de aanleg van een warmtenet niet nodig. De kosten voor een luchtwarmtepomp (S1a) zijn lager dan die voor een bodemwarmtepomp (S1b). Een luchtwarmtepomp is in de regel wel minder duurzaam vanwege een hogere CO2-uitstoot.

• De buurten Werkense Polder, Veenseput, Almkerk-West en Woudrichem-Zuid komen financieel het meest gunstig uit de bus. In een aantal buitengebieden liggen de kosten fors hoger. Dit hangt samen met de grootte van de woningen. Als de kosten van deze individuele variant met de twee warmtenetvarianten worden vergeleken, valt op dat in de meeste buurten de kosten van de individuele (warmtepomp) variant lager zijn dan van de collectieve (warmtenet) varianten, maar het verschil is over het algemeen niet groot. Financieel gezien lijkt het dus weinig uit te maken of er voor een warmtenet of individuele elektrische warmtepompen wordt gekozen. Daarbij wordt aangetekend dat de genoemde kosten gemiddelden per woning betreffen. Voor individuele woningen kunnen de kosten behoorlijk uiteenlopen en kan dus ook de vergelijking anders uitvallen.

Prioritering buurten In de Warmtevisie wordt bepaald welke buurten het meest kansrijk zijn om als eerste aardgasloos te maken en welke buurten volgen. Deze prioritering hoeft niet alleen op technische en financiële criteria te worden gebaseerd, maar ook andere factoren kunnen hierbij een rol spelen, zoals socio-economische factoren, het percentage huurwoningen, duurzaamheid, de aanwezigheid van actieve burgers of natuurlijke momenten, zoals de vervanging van riolering of het gasnet. Met alle partijen die aan het proces deelnemen kan worden bepaald welke factoren het meeste gewicht krijgen. Uiteindelijk leidt dat tot een eindscore per buurt en een prioritering.

62 Warmtevisie Altena november 2021

BIJLAGE 1.A Methoden en

technieken

Gebruikte brondata Voor de technische analyse hebben we gebruikgemaakt van data uit zowel openbare bronnen als data die door de betrokken stakeholders zijn aangeleverd. In TABEL 7 is een overzicht gegeven: Bron

Format en bijzonderheden

BAG

Open data: gegevens over panden. Deze gegevens worden elke twee weken op basis van wijzigingen bij gemeenten geüpdatet.

CBS

Open data: buurt- en wijkindeling.

ESRI-kaart woningtypologieën.

Open data: typen woningen. Deze gegevens worden elke twee weken op basis van wijzigingen bij gemeenten geüpdatet.

Enexis

Open data: verbruiksdata geaccumuleerd per PC6-gebied. Hier is de meest recente data (2019) gebruikt.

KNMI

Open data: graaddagen gemeten op meetstation De Bilt. Hier is 2019 gebruikt

ECN

Open data: verbruiksindicatoren woningtypen/ oppervlakten. Hier zijn de meest recente kengetallen (2016) gebruikt

PBL 4.0 model

Open data: besparingscoëfficiënten. De meest recente kengetallen uit dit model dateren van 2018.

Warmteatlas

Open data: restwarmtebronnen en aquathermie.

Nationale Energieatlas

Energielabels en verbruiksgegevens.

ThermoGIS

Potentie van geothermie.

STOWA

Potentie aquathermie : https://stowa.omgevingswarmte.nl/overzichtskaart#e5e9ea2b-d5bf-e811-a2c000155d010457

Provincie Noord-Brabant

Potentiële warmtebronnenkaart van de provincie.

Enexis

Gegevens gasnet, www.enexis.nl/over-ons/wat-bieden-we/andere-diensten/open-data (Netwerkstudie Enexis)

Gemeente Altena

Vervangingsopgave riolering en openbare ruimte: 212012021 investeringen begroting 2020.pdf

Tabel 7

Gebruikte bronnen.

Nulmeting Voor het in kaart brengen van het huidige energieverbruik hebben we gebruikgemaakt van verbruiksdata van netbeheerders. Dit geeft een beeld van het werkelijke gemiddelde verbruik per kleinverbruik-aansluiting binnen een bepaald postcode-zesgebied (1234 AB). Om deze data compleet te maken en een beeld te kunnen schetsen op verblijfsobjectniveau, in plaats van per postcode-zes of per buurt, zijn deze bronnen aangevuld met gegevens uit de BAG en kengetallen van het ECN en het CBS. Hiermee is het mogelijk om onderscheid te maken tussen verschillende woningentypen, verbruiksoppervlakten en bouwjaarklassen. Daarnaast is een inschatting gemaakt van het verbruik van grootverbruik-aansluitingen door kengetallen van ECN toe te passen op de vloeroppervlakten van alle utiliteitsgebouwen binnen het gebied. Hierdoor is het mogelijk om een meer accurate inschatting te maken van het totaalverbruik in de wijk. Een nadeel van deze methodiek is dat mogelijke verschillen in aantal inwoners en de gebruiksprofielen worden genivelleerd. Hiervoor is in het gehanteerde rekenmodel een correctiefactor toegepast om het berekende verbruik te corrigeren naar het daadwerkelijk gemeten verbruik door de netbeheerders (op postcode-zesniveau). Hierdoor wijkt het totale berekende verbruik gemiddeld slechts 1 à 2% af van het daadwerkelijk gemeten verbruik.

De werkwijze van dit proces is in de flowchart in FIGUUR 20 schematisch uitgewerkt.

Woningtypering (ESRI)

Object = ‘Kleinverbruik’

Categorisering op: - Bouwjaarklasse - Woningtype - Oppervlakteklasse

Object = ‘Grootverbruik’

Categorisering op: - Functietype - Bouwjaarklasse - Oppervlakteklasse

Ja Panden (BAG)

Status = ‘In gebruik’ Verblijfsobjecten (BAG)

Adressen (BAG)

Nee

Filtering object

Inactief = ‘N’

Nee

Filtering object

Kengetallen gemeten kleinverbruik (CBS, 2019)

Schatting verbruik a.d.h.v. kengetallen en categorisering

Status = ‘NULL’

Functie = ‘Wonen’

Nee

Filtering object

Gemeten verbruiksdata netbeheerders (2019)

Aggregeren verbruik per PC6

Toepassen correctie o.b.v. gemeten verbruik

Overschrijven model-output met gemeentelijke context

Deaggregeren naar individueel verblijfsobject

Gemeentelijke context (aangeleverde data)

Postcode-6-kaart (ESRI, 2020)

Schatting verbruik a.d.h.v. kengetallen en categorisering

Aggregeren verbruik per PC6

Gevalideerd kleinverbruik

Toepassen correctie o.b.v. gemeten verbruik

Overschrijven model-output met gemeentelijke context

Deaggregeren naar individueel verblijfsobject

Gevalideerd grootverbruik

Kengetallen grootverbruikers (CBS, 2018)

Figuur 20. Flowchart van het in kaart brengen van het huidige energieverbruik. Boven staat de linkerhelft, onder staat de rechterhelft.

Besparingspotentie Voor dit onderdeel is gekeken naar de mogelijkheden om het gasverbruik ten behoeve van verwarming te verminderen. Voor de modellering van de besparingspotentie zijn de warmtecoëfficiënten en besparingspotentie-coëfficiënten vanuit het PBL-model en onze eigen expertkennis gebruikt. De openbare databronnen zijn ingezet om een inschatting te maken van de besparingspotentie op individueel verblijfsobjectniveau, vergelijkbaar met de aanpak van de nulmeting. Omdat deze manier van modelleren voor specifieke typen woningen een vertekend beeld kan geven (denk aan sterk verouderde woningen), is deze analyse aangevuld met een aantal pragmatische verbeteringsslagen, zoals een bovengrens voor een realistische besparingspotentie voor oudere panden. De werkwijze van dit proces is in de flowchart in FIGUUR 21 schematisch uitgewerkt.

Gevalideerd kleinverbruik

Verwarmingscoëfficiënten kleinverbruik VestaMAIS

Kengetallen besparingspotentie kleinverbruik VestaMAIS

Definiëren kleinverbruik t.b.v. verwarming

Berekenen besparingspotentie huidig -> label B

Plausibiliteitscheck

Is besparing realistisch? Gevalideerd grootverbruik

Definiëren grootverbruik t.b.v. verwarming

Berekenen besparingspotentie huidig -> label B

Besparingspotentie = huidig -> label B

Nee Besparingspotentie = huidig * 0,4

Verwarmingscoëfficiënten grootverbruik VestaMAIS

Kengetallen besparingspotentie grootverbruik VestaMAIS

Figuur 21. Flowchart van het modelleringsproces van de besparingspotentie.

64 Warmtevisie Altena november 2021

Op basis van bovenstaande werkwijze zijn twee berekeningen uitgevoerd:

• Het bepalen van het toekomstige verbruik, wanneer alle woningen zijn geïsoleerd tot minimaal label B. • Het bepalen van de benodigde besparing, wanneer de warmtevraag van alle woningen is teruggebracht tot 70 kWh/m2 (plus 12,5 kWh/m2 voor warm tapwater). kWh/m2 is de maatstaf die gehanteerd wordt voor het berekenen van de warmtelast van een gebouw. Ook gasverbruik is naar deze duiding omgerekend aan de hand van conversiefactoren.

66 Warmtevisie Altena november 2021

BIJLAGE 1.B Warmtekansenkaarten NR

Bedrijfsnaam

Type bron

Bronvermogen (MW)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Bresc BV Eurosalad Rauwkost Fruit BV Graaf Food Ingredients BV Hak BV Koninklijke Viv Buisman BV Bouman BV Orffa Additives BV Witte Molen BV Duijzer Veen VOF Emté Supermarkten Greenmarket BV LIDL Nederland GmbH Super Korteland BV Supermarkt Spar Supermarkt De Haaij VOF Supermarkt Exploitatie Boon BV Supermarkt Exploitatie Boon BV Supermarkt Roza Supermarkt Van Ballegooijen BV Van Vuuren VOF VOF De Ruijter RWZI Sleeuwijk

Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Voedingsmiddelen Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt Supermarkt RWZI

23 24 25

Lam & Zn BV Gemaal Hank Gemaal Altena

KoelVries GemaalWarmte GemaalWarmte

26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42

Gemaal Gemaal Gemaal Gemaal Gemaal Gemaal Gemaal Gemaal Hagoort Gemaal Gemaal Bakkerij Van Ballegooijen Spar in Rijswijk Oerlemans Plastics Giessen De Heus Voeders Andel Oerlemans Plastics Genderen Snack Connection Giessen FF Chemicals in Werkendam

GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte GemaalWarmte Bakkerij Supermarkt Kunststofproductie Industrie Kunststofproductie Voedingsmiddelen Industrie

Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend 0,24 0,11 0,11 0,05 0,05 0,11 0,11 0,24 0,24 0,05 0,49 0,24 0,05

2,00

Geschatte restwarmte (MWh/jaar)

Max. aantal Bron woningequivalenten

7400

660

426 199 199 85 85 199 199 426 426 85 851 426 85 24000

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2400

3500 370 44000

350 37 4400

Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend 200 Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend

Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Rapport IF Technology 2021 Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Rapport IF Technology 2021 (economisch potentieel) Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Rapport IF Technology 2021 (economisch potentieel) Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Warmtebronnenregister PNB Grootverbruikerslijst OMWB Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente

Overige warmte- Kansrijk bronnen

Restwarmte (TJ/jaar)

Warmte Opmerking

Bron

Geothermie

Kansrijk

n.t.b.

MT-HT

ThermoGIS

Bodemenergie (WKO) Aquathermie Zonthermie

Kansrijk

n.t.b.

Kansrijk Matig kansrijk

n.t.b. n.t.b.

LT MT

Biogas

Weinig kansrijk

364

Biomassa

Weinig kansrijk

138

Nader onderzoek nodig om te bepalen hoeveel wamte winbaar is Provincie kan beperkingen opleggen ikv omgevingsverordening Uit rivieren en plassen Op daken en velden, nog veel haken en ogen technisch en financieel De inzetbaarheid van deze warmtebron is beperkt De inzetbaarheid van deze warmtebron is beperkt

WarmteAtlas Aquathermieviewer Stowa RVO WarmteAtlas WarmteAtlas 67

Asperen Bleskensgraaf

Heukelum Arkel

Alblasserdam

N214

Giessenburg A15

Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

25 - Gemaal

Boven-Hardinxveld 16 - Supermarkt Exploitatie Boon BV

20 - Van Vuuren VOF

22 - RWZI Sleeuwijk 19 - Supermarkt Van

42 - FF Chemicals

Dordrec ht

Brakel

12 - LIDL

Ballegooijen BV Sleeuwijk

Nederland Woudrichem

2 - Eurosalad WerkendamRauwkost Fruit BV 7 - Orffa Additives BV

17 - Supermarkt Exploitatie Boon BV

GmbH

26 - Gemaal 37 - SPAR Supermarkt

1 - Bresc BV

4 - Hak BV 34 - Gemaal 6 - Bouman BV 39 - De Heus Voeders 3 - Graaf Food Andel Ingredients BV 14 -

27 - Gemaal 28 - Gemaal

15 - Supermarkt Nieuwendijk De Haaij VOF

29 - Gemaal

41 - Snack Connection Giessen

11 Greenmarket BV

Almkerk

23 - Lam & Zn BV

Supermarkt 38 Spar Oerlemans Plastics Giessen

Veen

9 - Duijzer Veen VOF

36 Bakkerij Van Ballegooijen 5 - Koninklijke Viv Buisman BV 31 - Gemaal

30 - Gemaal

10 - Emté Wijk en Aalburg Supermarkten

32 - Gemaal

Hank

40 - Oerlemans Plastics Genderen

13 - Super Korteland BV 21 - VOF Dussen De Ruijter

35 - Gemaal

8 - Witte Molen BV

N283

24 - Gemaal

18 Supermarkt Roza

Oudheusden 33 - Gemaal

Lage Zwaluwe

Gemeentegrens Altena

Raamsdonksveer Geertruidenberg

Glastuinbouw (WarmteAtlas)

Waalwijk

Waspik

Restwarmtebronnen (WarmteAtlas/Warmtebronnenregister PNB/Hart van Brabant) Made Sprang-Capelle

1,25

Drunen 2,5

5 Kilometers

Esri Nederland, Community Map Contributors

Asperen

Bleskensgraaf

Heukelum Arkel

Alblasserdam

Warmtekansenkaarten: Aqua- en riothermie

N214

Giessenburg A15

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

Boven-Hardinxveld Brakel Sleeuwijk

Woudrichem

Werkendam

Dordrec ht

Andel Veen Nieuwendijk Almkerk

Wijk en Aalburg

Hank

Dussen N283

Oudheusden

Gemeentegrens Altena Lage Zwaluwe Koude uit Gemalen/Stuwen (Warmteatlas)

Aquathermie Open Water (TEO) (Warmteatlas) Made

Overige bronnen onderzocht, maar niet aanwezig in Waalwijk gemeente Altena

Raamsdonksveer Geertruidenberg

Waspik

Sprang-Capelle

68 Warmtevisie Altena november 2021

4 Kilometers

Drunen

Warmtekansenkaarten: Bodemenergie - WKO

Gemeentegrens Altena WKO aandachtsgebieden natuur (Warmteatlas) WKO restricties provinciaal beleid (Warmteatlas) Grondwaterbeschermingsgebied (Warmteatlas) 0

1,25

2,5

5 Kilometers

Warmtekansenkaarten: Diepe geothermie

0,1 - 0,3 PJ/km2

0,3 - 0,5 PJ/km2

Gemeentegrens Altena Technische potentie geothermie voor woningen (ThermoGis) 0 - 0,1 PJ/km2 0,1 - 0,3 PJ/km2 0,3 - 0,5 PJ/km2 0,5 - 1 PJ/km2 1 - 1,74 PJ/km2

0,5 - 1 PJ/km2

1,75

3,5

7 Kilometers

Asperen

Bleskensgraaf

Warmtekansenkaarten: Zonthermie

Alblasserdam

Heukelum Arkel N214

Giessenburg A15

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

Boven-Hardinxveld Brakel Sleeuwijk

Woudrichem

Werkendam

Dordrec ht

Andel Veen Nieuwendijk Almkerk

Wijk en Aalburg

Hank

Dussen N283

Oudheusden

Lage Zwaluwe

Raamsdonksveer Geertruidenberg

Gemeentegrens Altena Potentie zonthermie op velden (RVO)

Waalwijk

Waspik

Made

Potentie zonthermie op daken (> 2.000 m2) (Antea Group)

70 Warmtevisie Altena november 2021

Sprang-Capelle 0

1,75

3,5

Drunen

7 Kilometers

BIJLAGE 1.C Toelichting strategieën

Startanalyse PBL

S1 In variant 1a worden elektrische lucht/water-warmtepompen ingezet, bestaande uit een buitenunit met luchtcollector en een binnenunit met warmtepomp. De buitenunit is bevestigd aan het gebouw of staat nabij het gebouw. Buitenlucht is hier de belangrijkste warmtebron; de warmtepomp wordt aangedreven met elektriciteit. In variant 1b worden elektrische water/water-warmtepompen ingezet, bestaande uit een bodemcollector met warmtewisselaar en een binnenunit met warmtepomp. De bodemcollector wordt onder of nabij de woning aangebracht in de bodem. Bodemwarmte is hier de belangrijkste warmtebron; de warmtepomp wordt aangedreven met elektriciteit.

1a,b

S2 Voor buurten met een nabijgelegen bestaande (of geplande) warmtebron – bijvoorbeeld een industriële restwarmtebron – wordt in variant 2a berekend wat de kosten zouden zijn van het voeden van het warmtenet vanuit deze bron. De gemeente wordt geacht zelf na te gaan of dit een bron is die op lange termijn (verduurzaamd) warmte kan blijven leveren. Om de kosten te kunnen berekenen, wordt een aanname gedaan over de plek waar deze warmtebron wel en niet wordt ingezet. Deze aanname wordt onderbouwd met een rentabiliteitsafweging, waarbij wordt gestreefd naar zo laag mogelijke nationale kosten.

In variant 2b en 2c wordt berekend wat de kosten zouden zijn van het voeden van een warmtenet met een nieuw te realiseren geothermie-installatie. Hierbij wordt in variant 2b gebruikgemaakt van de warmtekansenkaart, waarbij buurten in minder kansrijke gebieden transportkosten maken om vanuit kansrijke gebieden warmte te halen. In variant 2c worden de transportkosten en het gebruik van de kansenkaart buiten beschouwing gelaten. Ongeacht de positie van een gebied op de kansenkaart van bodemgeschiktheid voor geothermie, vereist een definitief oordeel over de werkelijke bodemgeschiktheid altijd nader onderzoek. Er is op landelijk niveau momenteel onvoldoende informatie beschikbaar over bodemgeschiktheid om op basis van bureaustudie zonder meer te kunnen vaststellen in hoeverre geothermie op een bepaalde locatie haalbaar is. Om deze reden is ervoor gekozen een extra strategie met geothermie door te rekenen, waarbij de huidig beschikbare inschattingen over bodemgeschiktheid buiten beschouwing zijn gelaten. In variant 2d wordt berekend wat de kosten zouden zijn van het voeden van een warmtenet met een nieuw te realiseren bio-WKK-installatie. Hierbij worden voor warmte geen transportkosten gerekend, omdat wordt aangenomen dat de installatie in of bij de buurt kan worden geplaatst.

2b,c

72 Warmtevisie Altena november 2021

S3 Variant 3a is de laagtemperatuurwarmte afkomstig van een (industriële) restwarmtebron en wordt de warmte via een nieuw te ontwikkelen laagtemperatuurwarmtenet bij woningen en gebouwen afgeleverd op LT-niveau (30°C) en binnen woning en gebouw met een individuele combiwarmtepomp opgewaardeerd naar de juiste temperatuurniveaus voor ruimteverwarming (50°C) en warm tapwater. Plaatsing van individuele warmtepompen in alle woningen en gebouwen vereist een verzwaring van het elektriciteitsnet in de buurt. In variant 3b is laagtemperatuurwarmte afkomstig van een (industriële) restwarmtebron en wordt de warmte met een collectieve warmtepomp in temperatuurniveau verhoogd naar 70°C en via een nieuw te ontwikkelen laagtemperatuurwarmtenet bij woningen en gebouwen afgeleverd. Hiermee kan direct worden voorzien in ruimteverwarming en warm tapwater. Dankzij toepassing van de collectieve warmtepomp vereist deze variant geen verzwaring van het elektriciteitsnet in de buurt.

Voor variant 3c wordt de warmte met een collectieve warmtepomp opgewaardeerd naar een temperatuur van 70 °C en via een warmtenet bij gebouwen afgeleverd. Dat is geschikt voor ruimteverwarming en warm tapwater. Het warmtenet wordt gecombineerd met WKO voor seizoensopslag. De varianten S3c en S3g zijn doorgerekend om voor iedere buurt inzicht te geven in de verschillende kostenposten van warmtenetten. Daartoe is verondersteld dat WKO in iedere buurt mogelijk is. In variant 3d is laagtemperatuurwarmte afkomstig uit een WKO-bron en wordt de warmte met een collectieve warmtepomp opgewaardeerd naar een temperatuurniveau geschikt voor ruimteverwarming bij aflevering op 50°C en wordt deze via een nieuw te ontwikkelen warmtenet bij woningen en gebouwen afgeleverd. Bestaande radiatoren worden vervangen voor LT-radiatoren. Voor warm tapwater maken afnemers gebruik van individuele boosterwarmtepompen. Op collectief niveau wordt een droge koeler toegepast voor regeneratie van de WKO. Dankzij toepassing van de collectieve warmtepomp vereist deze variant geen verzwaring van het elektriciteitsnet in de buurt

74 Warmtevisie Altena november 2021

Varianten 3e,f,g,h zijn warmtenetten met een laagtemperatuurbron, WKO en in combinatie met thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) of enkel het gebruik van LT-warmtebron met aflevering op 70 °C. Laagtemperatuurwarmte afkomstig uit een WKO-bron wordt met een collectieve warmtepomp opgewaardeerd naar MT-niveau (70°C) en wordt via een nieuw te ontwikkelen warmtenet bij woningen en gebouwen afgeleverd. Hierdoor kunnen de bestaande radiatoren in gebruik blijven en kan direct in de vraag naar warm tapwater worden voorzien. Voor regeneratie van de WKO wordt omgevingswarmte uit oppervlaktewater gewonnen. Dankzij toepassing van de collectieve warmtepomp vereist deze variant geen verzwaring van het elektriciteitsnet in de buurt.

3e,f,g,h

76 Warmtevisie Altena november 2021

BIJLAGE 1.D Kaartenbijlage

Nieuw-Lekkerland

Bouwjaar Alblasserdam ≤1900 1900 - 1945

A15

1946 - 1959

Hendrik-Ido-Ambacht

1960 - 1974

Gorinchem

Papendrecht Sliedrecht

1975 - 1992

Hardinxveld-Giessendam

1993 - 2012

Zwijndrecht

>2012

Sleeuwijk

Gemeentegrens Altena

Werkendam

Dordrec ht

Wijk en Aalburg

Raamsdonksveer Waalwijk 0

Made

Drunen

Sprang-Capelle

4 Kilometers

Leerdam

Nieuw-Lekkerland

Woningtypering Alblasserdam

appartement hoekwoning tussenwoning/geschakeld

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

Papendrecht

vrijstaande woning Gemeentegrens Altena

Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam Zwijndrecht

A15

twee-onder-een-kap

Sleeuwijk Werkendam

Dordrec ht 's-Gravendeel

Wijk en Aalburg

A16

Raamsdonksveer Waalwijk Made 0

8 Kilometers

Drunen

Sprang-Capelle

Kaatsheuvel

Leerdam

Nieuw-Lekkerland

kWh/m2 voor besparing per verblijfsobject Alblasserdam

≤70 kWh/m2 70 - 100 kWh/m2 >100 kWh/m2

A15

Gemeentegrens Altena

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

Papendrecht Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam Zwijndrecht

Sleeuwijk Werkendam

Dordrec ht 's-Gravendeel

Wijk en Aalburg

A16

Raamsdonksveer Waalwijk 0

Made

Drunen

Sprang-Capelle

8 Kilometers

Kaatsheuvel Leerdam

Nieuw-Lekkerland

kWh/m2 na besparing per verblijfsobject Alblasserdam

≤70 kWh/m2 70 - 100 kWh/m2 >100 kWh/m2

A15

Gemeentegrens Altena

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

Papendrecht Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam Zwijndrecht

Sleeuwijk Werkendam

Dordrec ht 's-Gravendeel

Wijk en Aalburg

A16

Raamsdonksveer Waalwijk 0

Made

8 Kilometers

Sprang-Capelle

Kaatsheuvel

78 Warmtevisie Altena november 2021

Drunen

Asperen

Variant 1, Collectief warmtenet zonder of met beperkte extra isolatie Bleskensgraaf

Alblasserdam

Heukelum Arkel

N214

Giessenburg A15

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

Boven-Hardinxveld 14

Brakel

Woudrichem 4

Werkendam

Sleeuwijk

Dordrec ht

38 44

12 Nieuwendijk

Almkerk 51 50

Andel 7

55 Veen

26 54

27 32 30

Wijk en Aalburg

13 Hank

71 67

Dussen 10

70 66

N283

Oudheusden

65 69 68

Lage Zwaluwe

Clustering voor besparing

Raamsdonksveer Geertruidenberg

Buurten niet geschikt voor warmtenet (alleen individuele oplossing mogelijk Clusters/buurten geschikt voor hoge temperatuur warmtenet Clusters/buurten geschikt voor midden temperatuur warmtenet Gemeentegrens Altena

Waalwijk

Waspik 0

Made

1,5

Drunen

6 Kilometers

Sprang-Capelle

Kaatsheuvel

's Gravenmoer

Asperen

Variant 2, Collectief warmtenet na isolatie Bleskensgraaf

Alblasserdam

Heukelum Arkel

N214

Giessenburg A15

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

Boven-Hardinxveld 13

35 Woudrichem 5

15 14

Werkendam 1

Brakel

21 Sleeuwijk 37

Dordrec ht

6 44

51 25

24 Nieuwendijk

50 Almkerk 49

Andel

26 53

54 Veen

Wijk en Aalburg 59

62 32 30

Hank 27

31Dussen 33

69 65

N283

Oudheusden

64 68 67

Lage Zwaluwe Raamsdonksveer Geertruidenberg

Clustering na besparing

Buurten niet geschikt voor warmtenet (alleen individuele oplossing mogelijk Clusters/buurten geschikt voor midden temperatuur warmtenet Gemeentegrens Altena

Waalwijk

Waspik 0

Made

1,5

Drunen 6 Kilometers

Sprang-Capelle

's Gravenmoer

Kaatsheuvel

Asperen

Variant 3, Individuele warmtepomp na isolatie Bleskensgraaf

Alblasserdam

Heukelum Arkel

N214

Giessenburg A15

Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem

A15

Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Sliedrecht

Boven-Hardinxveld 13

35 Woudrichem 5

15 14

Werkendam 1

Brakel

21 Sleeuwijk

Dordrec ht

6 44

51 25

24 Nieuwendijk

50 Almkerk 49

Andel 7

54 Veen

26 53

Wijk en Aalburg 59

62 32 30

Hank 27

31Dussen 33

69 65

N283

Oudheusden

64 68 67

Lage Zwaluwe Raamsdonksveer Geertruidenberg

Clustering na besparing Buurten met individuele oplossing (elektrische warmtepomp Gemeentegrens Altena Made

Waalwijk

Waspik 0

1,5

Drunen

6 Kilometers

Sprang-Capelle

Kaatsheuvel

's Gravenmoer

Giessenburg A15

Papendrecht

Vervangingsjaren Riolering Sliedrecht

Gorinchem

A15

Hardinxveld-Giessendam

Boven-Hardinxveld Brakel

Sleeuwijk

Woudrichem

Werkendam

Dordrec ht

Andel Nieuwendijk

Veen Almkerk

Wijk en Aalburg

Hank

Dussen N283

Oudheusden

Riolering Altena Lage Zwaluwe Jaar technisch afgeschreven < 2030 2031 - 2040 2041 - 2050 Made 2051 - 2060 2061 - 2070 > 2070 Clustering na besparing Terheijden Gemeentegrens Altena

80 Warmtevisie Altena november 2021

Raamsdonksveer Geertruidenberg

Waalwijk

Waspik

Drunen

Sprang-Capelle

's Gravenmoer Oosterhout

Kaatsheuvel

1,25

2,5

5 Kilometers

BIJLAGE 2

Handelingsperspectief voor woningeigenaren

Deze bijlage geeft een beeld van de ‘no-regret’-maatregelen per type woning en bouwjaar. Dit geeft een algemene richting. Voor meer informatie over deze maatregelen, kijk op www.milieucentraal.nl. Voor een individueel advies over passende maatregelen, kosten en opbrengsten kan een gebouweigenaar maatwerkadvies inwinnen en zich wenden tot Altena Woont Slim.

Meergezinswoningen gebouwd vóór 1990 Portiekflats, galerijflats, portiekwoningen Individueel per woning:

• Bij aankoop van huis nagaan welke delen van de gevel nog niet zijn geïsoleerd en of dit technisch mogelijk is (meenemen in bouwkundige rapportage), nagaan hoe er wordt gekookt en of woning voldoende wordt geventileerd.

• Check alvast of de woning warm wordt als de gasketel op 70 °C staat. • Overstap naar elektrisch koken bij verbouwen keuken of aanschaf nieuw fornuis. • Vervangen van enkele beglazing door isolatieglas bij schilderbeurt (eventueel via vve) • Bij cascorenovatie de woning, indien geen spouw aanwezig, woning aan binnenzijde isoleren. • Bij plaatsen van nieuwe radiatoren deze dimensioneren op een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur. • Bij plaatsen van een aan- of uitbouw deze isoleren op nieuwbouwniveau. • Bij verbouwing van zolder naar slaapkamers of plaatsen van dakkapel ook dak aan binnenzijde isoleren. Vve:

• Isoleren van plat dak, beganegrondvloer en spouw in combinatie met natuurlijke momenten van onderhoud. Meenemen in de meerjarenonderhoudsplanning- en begroting. Indien van toepassing opdracht verlenen aan vve-beheerder.

• Bij aankoop van huis nagaan of de vve naast geld voor noodzakelijk onderhoud ook geld reserveert / een planning heeft voor isolatie.

Meergezinswoningen gebouwd na 1990 Portiekflats, galerijflats, portiekwoningen

• Bij aankoop van huis nagaan hoe er wordt gekookt. • Check alvast of de woning warm wordt als de gasketel op 70 °C staat. • Overstap naar elektrisch koken bij verbouwen keuken of aanschaf nieuw fornuis. Eengezinswoningen gebouwd vóór 1990 Rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande woningen

• Check alvast of de woning warm wordt als de gasketel op 70 °C staat. • Overstap naar elektrisch koken bij verbouwen keuken of aanschaf nieuw fornuis. 81

• Isoleren van dak, beganegrondvloer en spouw indien aanwezig. • Vervangen van enkele beglazing door isolatieglas en daar waar mogelijk spouw isoleren en de beganegrondvloer.

• Bij cascorenovatie de woning, indien geen spouw aanwezig, aan binnenzijde isoleren. • Bij verbouwing van zolder naar slaapkamers of plaatsen van dakkapel ook dak aan binnenzijde isoleren. • Als zolder weinig wordt gebruikt, dan zoldervloer isoleren tussen de bestaande balken. • Bij plaatsen van nieuwe radiatoren deze dimensioneren op een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur. • Bij plaatsen van een aan- of uitbouw deze isoleren op nieuwbouwniveau. Eengezinswoningen gebouwd na 1990 Rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande woningen

• Bij aankoop van huis nagaan hoe er wordt gekookt. • Check alvast of de woning warm wordt als de gasketel op 70 °C staat. Overstap naar elektrisch koken bij verbouwen keuken of aanschaf nieuw fornuis.

Wat te doen bij ketelvervanging? • All-electric Bij ketelvervanging overwegen om warmtepomp aan te schaffen. De woning moet dan wel voldoende geïsoleerd zijn. Houd er rekening mee dat in veel gevallen ook alle radiatoren vervangen moeten worden. Bij grotere complexen overwegen om voor collectieve oplossing te kiezen via de vve.

• Gasnet en hybride Bij ketelvervanging overwegen om een hybride warmtepomp aan te schaffen. De woning moet dan wel voldoende geïsoleerd zijn. Volledig all-electric is in enkele gevallen ook mogelijk.

82 Warmtevisie Altena november 2021

BIJLAGE 3

Inbreng klankbordgroep en betrokken partijen

Inbreng klankbordgroep inwoners De klankbordgroep heeft verschillende adviezen gegeven voor de uitvoeringsfase:

• De warmtetransitie moet pragmatisch worden bekijken. Hybride warmtepompen kunnen een belangrijke rol gaan vervullen. Als er bijvoorbeeld geen zon schijnt, kan de pomp tijdelijk op gas werken.

• Geef meer financiële steun. Het zijn grote investeringen om je huis te verduurzamen. Een rentevrije lening zou al helpen.

• Collectieve inkoop zorgt voor een daling van de prijs. Dat kan met isolatiemateriaal, maar waarom niet ook collectief inkopen van warmtepompen? Het grote voordeel van warmtepompen is tevens dat ermee gekoeld kan worden.

• Richt een loket bij de gemeente op waar mensen naartoe kunnen gaan als zij ideeën hebben over verduurzaming, goede voorbeelden hebben van verduurzaming of manieren weten om mensen te enthousiasmeren.

• We moeten ook kijken naar nieuwe manieren van prikkelen tot verduurzaaming. Korting op OZB bijvoorbeeld. Hoe beter je energielabel, hoe hoger je korting.

• De gemeente moet een duidelijke regierol innemen. Vanuit Altena Nieuwe Energie wordt geprobeerd om zoveel mogelijk mensen mee te krijgen in de transitie. Dat blijkt lastig. De gemeente zal meer moeten doen om een versnelling te bewerkstelligen.

• Plaats als gemeente (eventueel i.s.m. andere organisaties) een periodiek katern in huis-aan-huisblad. • Organiseer een thematische roadshow door de dorpen. • Organiseer informatie-/inspiratieavonden in de dorpen. • Richt voorlichting ook specifiek op de jeugd. Tweeledige werking: leerlingen worden bewust van noodzaak en zij bespreken dit thuis, zodat ook daar bewustwording ontstaat.

• Deel succesverhalen (Hoe heb je het aangepakt? Wat is het resultaat?); duurzame huizenroute promoten. • Gebruik Whatsappgroepen voor buurtpreventie om mensen te bereiken. • Realiseer goed voorbeeld (modelwoning of een succesvolle buurt-/straataanpak) en benut dat voor communicatie. Zorg voor modelwoningen in verschillende woningtypen. Dat maakt het voor veel mensen zichtbaar en tastbaar.

• Enthousiasmeer mensen om als vrijwilliger langs de deur te gaan en zichtbaar aanwezig te zijn op markten en bij andere publieke gelegenheden om ‘de boodschap’ over te brengen.

• Stel een boegbeeld aan dat de boodschap verkoopt. • Gebruik verschillende soorten media voor promotie. Nieuwe media zoals vloggen kan gebruikt worden om jongeren te enthousiasmeren.

• Stimuleer installateurs om warmtepompen te promoten bij het vervangen van een cv-ketel. • Proef eerst het enthousiasme en draagvlak in de wijk voordat focusbuurt geselecteerd wordt. • Stel een regisseur aan om de wisselwerking tussen partijen goed te regelen. Cruciaal om bijvoorbeeld goed samen te werken met Enexis als Altena voor een all-electric-oplossing gaat. Bij goed contact is het beter mogelijk om voor te sorteren op planning.

• Laat de urgentie van warmtetransitie duidelijk naar voren komen in communicatie naar inwoners en naar de gemeenteraad. Verwijs naar laatste rapport IPCC.

• Combineer bij voorlichtingsbijeenkomsten verschillende thema’s om een groter publiek te trekken. Als de voorlichtingsavond alleen over isolatie of aardgasvrij gaat, komen er veel minder mensen op af.

• Maak een dashboard met doelstellingen. Zo is goed te monitoren of doelstellingen gehaald worden. • Maak een prijsvraag voor inwoners Altena. Bij de winnaar wordt zijn of haar huis geïsoleerd. • Maak energiecoaches en de website over de warmtevisie beter zichtbaar en promoot ze. • Organiseer competities tussen scholen: ‘Wat ga jij doen voor aardgasvrij?’. Bewustwording voor jongeren en hun ouders.

• Maak met carnaval een warmtetransitie-praalwagen. Werkgroep professionele partijen De werkgroep heeft eveneens een flink aantal adviezen gegeven voor de uitvoeringsfase:

• Communicatie en participatie wordt in de volgende fase ontzettend belangrijk. Hier moet veel energie in worden gestoken. De neuzen dezelfde kant op krijgen. Het vraagt om een grote (en ook landelijke gecoördineerde) publiciteits- (en charme?) offensieven, waarbij transparantie en eenduidige communicatie de sleutelwoorden moeten zijn.

• Bewustwording moet gecreëerd worden in de gemeente door middel van het schetsen van de voordelen van isoleren: energiezuinig, kosten omlaag, comfortabel huis.

• Neem bewoners al mee in de voorbereidingen van de plannen en natuurlijk de uitvoering. • Begin snel met de uitvoering van de strategieën. Nu komt pas na 2030 de grootste slag. Dan is er weinig installatiecapaciteit (te weinig technisch opgeleide mensen). Dat baart zorgen.

• Probeer verbinding te leggen met nieuwbouw en aangelegen wijk voor pilot. Pak de aangelegen wijk mee om ook deze aardgasvrij te maken.

• Warmtepompinstallaties in nieuwbouwwijken moeten toegankelijk zijn voor de omgeving. Mensen kunnen komen kijken. Interesse wordt zo gewekt.

• Mensen moeten leren omgaan met techniek. Woningen worden anders verwarmd en reageren anders. Duurzame warmtesystemen reageren trager dan verwarming via de cv-ketel. Belangrijk om ook daar mensen mee kennis te laten maken, zodat de systemen ook daadwerkelijk duurzaam worden gebruikt

• Maak gebruik van de kennis van gebiedsregisseurs. Deze kunnen een goede inschatting geven van de buurt qua draagvlak voor aanpak en ‘sociale kracht’ in de wijk.

• Woningcorporaties krijgen korting op verhuurdersheffing als grote isolatiestappen worden gezet. Ook kijken dus naar woningen met E-, F- en G-label.

• Bij Bazalt Wonen wordt isoleren gekoppeld aan de schilderscyclus. Kosten voor eigen rekening van corporatie. Bazalt vindt dat een geïsoleerd huis een basisvoorwaarde is. Bij proefdraaien waren de kosten voor bewoner zelf, dat was een te grote impact voor de eigen organisatie en voor de bewoners. Weinig mensen waren enthousiast om het op eigen kosten met hulp van de corporatie te doen. Goed dus om focus te leggen op de verdere vormgeving van de isolatieaanpak.

• Belangrijk om energiecoaches langs de huizen te sturen en om huishoudens een klein budget te geven voor energiebesparing binnen woning (bv. kopen ledlampen). Goed voor bewustwording. Prijspikkels helpen om particuliere huiseigenaren te laten beginnen met verduurzaming.

• Zinvol om in te zoomen op de buurten die buurtverenigingen hebben. Zodoende kan de buurtvereniging helpen bij de mobilisatie van de buurt.

84 Warmtevisie Altena november 2021

• Samenwerking gemeente, woningbouwverenigingen en overige (semi)-overheid is van belang. Niet langs elkaar werken, maar acties coördineren.

• Sluit initiatieven voor pilots met duurzame gassen niet uit. • Betrekken van banken en makelaars. Hier valt nog veel winst te halen. Vooral makelaars zijn nauwelijks bezig met de warmtetransitie.

• Geef toelichting over flora-en-faunaverplichtingen die een particulier heeft als hij gaat isoleren. Verantwoordelijkheid ligt bij particulier. Communiceer ook deze zaken.

• Stel doelstellingen van warmtevisie scherper vast.

Colofon Auteur

E-mail: info@anteagroup.nl Website: www.anteagroup.nl Opsteller rapport: G.W. Schuur Projectnummer: 468037 Definitief rapport, revisie 1.0 november 2021

Opdrachtgever

Gemeente Altena Sportlaan 170 4286 ET ALMKERK Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10806451/1