Bijlage RV Vaststellen visie strategie en uitgangspunten programma circulair voedselsysteem - Programma circulair voedselsysteem 1.0 visie en actieplan 2022-2024
Tekst van het document
Inspanning 2.3.1 Bevorderen gemeentebrede samenwerking in de korte keten Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen o.a. Uit Jouw Streek, Puur uit Altena, Fietsen voor m'n Eten, lokale ondernemers, …
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Organiseren van gesprekken en bijeenkomsten met korte keten partijen om te onderzoeken wat de kansen en knelpunten zijn voor meer gemeentebrede samenwerking op onderwerpen als marketing en promotie, logistiek, kennis & data en het in de toekomst opzetten van een streekproducenten coöperatie en label.
Inspanning 2.3.2 Stimuleringsfonds korte keten Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente * Uitvoering
Betrokken partijen Ondernemers
2022 2023 2024 Omschrijving x Openstellen van een tijdelijk stimuleringsfonds voor ondernemers. Een aantal ondernemers ontvangt een financiële bijdrage om hun eigen initiatief een stap verder te brengen en tegelijkertijd de korte keten en de samenwerking in Altena te versterken.
De voedselketen bestaat voor een groot deel uit bedrijven en ondernemers. Hun keuzes hebben invloed op het eigen bedrijf, het milieu, de leefomgeving, op andere bedrijven en op consumenten. Zij hebben invloed op Altena en op andere plekken in de wereld. Plekken waar we de grondstoffen voor bijvoorbeeld machines, voer, kunstmest, verpakkingen en voedingsmiddelen vandaan halen. De overstap maken naar een circulair bedrijf of onderneming gaat niet vanzelf. Er is een visie nodig. Er zijn investeringen nodig. En kennis en personeel. Het kan daarom erg lastig zijn. Bedrijven en ondernemers hoeven het gelukkig niet alleen te doen. Er zijn wetten en regels, beleid, subsidies, stimuleringsregelingen, innovatieprogramma’s en nog veel meer. Maar waar beginnen? En wat heb je precies nodig? Met het programma gaan we daarom circulair ondernemerschap stimuleren door: 1. Ontwikkelen van een ondersteuningsnetwerk voor ondernemers 2. Faciliteren van een goed ondernemersklimaat Met het ondersteuningsnetwerk voor ondernemers willen we ondernemers en bedrijven ondersteunen om hun bedrijfsvoering circulair te maken. Het ondersteuningsnetwerk is als een loket waar ondernemers
terecht kunnen met hun vraag. Het loket bestaat uit een online en offline deel. Bij het online deel kan de ondernemer zelf informatie zoeken. Het offline deel bestaat uit een netwerk van andere ondernemers, coaches en experts die willen en kunnen ondersteunen. Het loket wordt bemenst door één of meerdere personen die een intakegesprek met de ondernemer hebben. Het intakegesprek zorgt ervoor dat duidelijk is welke behoefte en vragen een ondernemer heeft. Op basis van die behoefte wordt gekeken wat de beste vervolgstap is. Het ondersteuningsnetwerk kan dus eigenlijk worden gezien als een koppelaar tussen vraag (waar heeft een ondernemer behoefte aan) en aanbod (welke mensen, partijen, subsidies, regelingen en programma’s kunnen helpen). Het ondersteuningsnetwerk richt zich op ondernemers die hun bedrijf of onderneming circulair willen. Er wordt altijd gezocht naar een balans tussen de ecologische, economische, sociale en ruimtelijke aspecten. Aanvullend werken we aan een goed ondernemersklimaat. De randvoorwoorden voor circulair ondernemerschap moeten in orde zijn. Denk aan een lange termijnvisie op het buitengebied: wat mag waar? We gaan onze dienstverlening verder verbeteren.
Inspanning 3.1.1 Verkennen behoeften en wensen (de vraagkant) Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving te denken valt aan Provincie x x Verkenning uitvoeren om inzicht te krijgen in Noord-Brabant, REWIN, RWB, de behoeften en vragen van ondernemers. Er RVO, BOM, Rabobank, lokale ontstaat een goed overzicht van de 'vraag' ondernemers, lokale netwerken vanuit ondernemers. van ondernemers zoals ZLTO, ANV, KHN, Ondernemershuis, BKA, landelijke netwerken zoals het versnellingshuis circulaire economie, …
Inspanning 3.1.2 Inventariseren bestaande regelingen, subsidies en programma's (de aanbodkant) Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving te denken valt aan Provincie x x x Inventariseren van bestaande regelingen, Noord-Brabant, REWIN, RWB, subsidies, ondersteunings- en RVO, BOM, Rabobank, lokale innovatieprogramma's, netwerken en ondernemers, lokale netwerken individuele coaches die ondernemers kunnen van ondernemers zoals ZLTO, ondersteunen met ontwikkelen van een ANV, KHN, Ondernemershuis, duurzaam en circulaire bedrijfsvoering. Er BKA, landelijke netwerken ontstaat een goed overzicht van het 'aanbod' zoals het versnellingshuis voor ondernemers. circulaire economie, …
Inspanning 3.1.3 Uitvoering geven aan het ondersteuningsnetwerk Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving te denken valt aan Provincie x x x Opbouwen van het ondersteuningsnetwerk, Noord-Brabant, REWIN, RWB, dat aansluit bij de behoefte (vraag) van RVO, BOM, Rabobank, lokale ondernemers. Het gaat onder andere om het ondernemers, lokale netwerken inrichten van een functioneel online en van ondernemers zoals ZLTO, offline loket. In 2022 functioneert het ANV, KHN, Ondernemershuis, ondersteuningsnetwerk nog als experiment BKA, landelijke netwerken en vanaf 2023 is het netwerk functioneel. We zoals het versnellingshuis onderzoeken of we kunnen samenwerken circulaire economie, … met buurgemeenten en de regio WestBrabant. Via het ondersteuningsnetwerk agenderen we relevante (beleids)thema's in de eigen organisatie zodat er aanvullend beleid en/of kaders gemaakt kunnen worden waar nodig en gewenst.
Inspanning 3.2.1 Verkenning kansen en knelpunten voor een vitaal buitengebied Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente ** Regisseren
Betrokken partijen o.a. Provincie Noord-Brabant, Waterschap Rivierenland, en gebiedspartijen
2022 2023 2024 Omschrijving x x Het (laten) uitvoeren van een verkenning naar de kansen en knelpunten voor een vitaal buitengebied. Het gaat om een integrale afweging van verschillende ruimtelijke en thematische beleidskaders, wet- en regelgeving en ontwikkelingen in het buitengebied. De verkenning draagt bij aan het inzichtelijk maken van: wat kan waar? De verkenning is een verdere uitwerking van de omgevingsvisie.
Inspanning 3.2.2 Lobby organiseren richting hogere overheden Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente Betrokken partijen *** o.a. Regio West-Brabant, P10, Regisseren en uitvoeren Waterschap Rivierenland, gebiedspartijen, …
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Het opzetten en uitvoeren van lobby richting hogere overheden: EU, Rijk en provincie, in samenwerking met de regio, P10, waterschap en gebiedsspartijen. Met de lobby vragen we ruimte, tijd en vertrouwen voor de uitvoering van het programma circulair voedselsysteem. We vragen aandacht voor een gebiedspecifieke aanpak, waarbij er maatwerk geleverd kan worden per bedrijf en deelgebied. We lobbyen voor de status van experimenteergebied.
Voedselproductie en het natuurlijk kapitaal zijn nauw met elkaar verweven. Met natuurlijk kapitaal bedoelen we bodem, water, lucht en natuur. Voedselproductie is zelfs afhankelijk van het natuurlijk kapitaal. Een gezonde bodem, beschikbaarheid van genoeg en schoon water, een stabiel klimaat en biodiversiteit zijn noodzakelijk om voedsel te produceren. Om voedsel voor iedereen beschikbaar en betaalbaar te maken, is de voedselproductie intensiever geworden. De betekent meer opbrengsten per hectare grond. Het betekent ook meer gebruik van machines en middelen zoals kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. De laatste jaren krijgen we het inzicht dat deze intensieve productie ook negatieve kanten kent. Negatief voor boeren die steeds meer moeten doen voor minder geld en waardering. Negatief voor het milieu, omdat we (te) veel vragen van de bodem en er te veel schadelijke stoffen in het water, lucht en natuur komen. Negatief voor mensen, want winkels liggen vol met ongezonde producten waardoor steeds meer mensen te zwaar zijn.
Het is daarom belangrijk dat voedselproductie en het zorgen voor ons natuurlijk kapitaal nauw met elkaar verweven zijn. Boeren weten dit al eeuwen. Boeren en tuinders zijn rentmeesters van het landschap. Een duurzame bedrijfsvoering is alleen mogelijk met de juiste aandacht voor bodem, water, lucht en natuur. Het is topsport om de juiste balans te zoeken tussen. Want aan de ene kant willen we veel en goedkoop voedsel. Aan de andere kant is er grote druk om het zo milieu- en natuurvriendelijk mogelijk te doen. Met het programma willen we alle partijen in het voedselsysteem stimuleren on nóg beter te zorgen voor ons natuurlijk kapitaal. In een circulair voedselsysteem worden schadelijke emissies naar bodem, water, lucht en natuur voorkomen en verbeteren we de kwaliteit van biodiversiteit in ons gebied. Dat doen we door: 1. Stimuleren van gezond bodembeheer 2. Stimuleren van natuurinclusief ondernemerschap
Inspanning 4.1.1 Bevorderen van de bodemgezondheid en goed bodembeheer Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente *** Stimuleren en faciliteren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving te denken valt aan Provincie x x x Gebiedspartijen zetten zich in voor het Noord-Brabant, Waterschap opzetten en uitvoeren van concrete Rivierenland, Rabobank, projecten, experimenten en onderzoeken Brabants Landschap, om de bodemgezondheid in Altena te Altenatuur, lokale bevorderen. De gemeente faciliteert ondernemers, lokale netwerken kennisuitwisseling, stimuleert innovatie, van ondernemers, onderwijs en helpt met het bouwen van coalities en het onderzoek, … aanvragen van subsidies.
Inspanning 4.1.2 Uitvoering BodemUP programma Eigenaar ZLTO
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen lokale boeren
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Uitvoering van het BodumUP programma waarbij ZLTO-boeren begeleidt bij het nemen van de juiste stappen op het bedrijf voor een betere bodemvruchtbaarheid, een betere benutting van nutriënten en meer uit de bodem te halen.
Inspanning 4.2.3 Uitvoering van Carbon Farming pilot Eigenaar ZLTO
Inzet en rol gemeente ** Faciliteren
Betrokken partijen lokale boeren en tuinders, lokale bedrijven
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Ontwikkelen en uitvoeren van Carbon Farming pilotproject in Altena. ZLTO begeleidt het opzetten van samenwerkingsmodellen tussen boeren/tuinders en partijen binnen of buiten de keten. Ook krijgen boeren begeleiding in het toepassen van bodemtechnieken voor koolstofvastlegging.
Inspanning 4.2.1 Uitvoering onderzoeksproject 'Kansen en knelpunten natuurinclusieve landbouw' Eigenaar HAS hogeschool
Inzet en rol gemeente ** Faciliteren
Betrokken partijen o.a. ANV Altena-Biesbosch, ZLTO Altena-Biesbosch, Agrarisch Jongeren Kontakt (AJK), Stichting Altena Kennispoort, lokale ondernemers,
2022 2023 2024 Omschrijving x x Uitvoering geven aan het onderzoeksproject kansen en knelpunten natuurinclusieve landbouw in het land van Heusden en Altena, als onderdeel van een groot landelijk onderzoekstraject waarbij Altena één van de pilotgebieden is.
Inspanning 4.2.2 Doorlopende ontwikkeling en uitvoering van innovatieconcept 'Pixelfarming' op het gebied natuurinclusief ondernemerschap Eigenaar Campus Almkerk
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving WUR, HAS, Yuverta, TOG, x x x Actuele projecten op het gebied van Food Delta Zeeland, Flevofood, natuurinclusief ondernemerschap zijn: Altenatuur, Sensus en diverse - ontwikkeling PixelFarming: biodiverse (lokale) ondernemers teeltmethode zonder gewasbeschermingsmiddelen/kunstmest - ontwikkeling landbouwrobots voor duurzame multifunctionele precisiefarming - ontwikkeling verdienmodellen (Pixelfarming, PachtJePixel, FoodHub) - samenwerken aan concepten voor opschaling (pixelvoedselbos) - Vraaggestuurd telen en leveren - Open dagen, inspiratie (insider) sessies - Beschikbaar stellen van proefvelden - Onderzoek naar natuurlijke bestrijding en (combinatie)teelttechnieken Campus Almkerk streeft naar zelfvoorzienendheid door middel van innovatieve projecten en experimenten, bewustwording creëren, kennis ontwikkelen en delen, en het ontwikkelen van (jong) talent. Het produceren van gezond voedsel met minimale milieubelasting staat centraal.
Inspanning 4.2.3 Bevorderen van agrarisch natuurbeheer Eigenaar ANB West-Brabant
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Uitvoering in het veld door Meeuwis Millenaar, in samenwerking met ANV Altena-Biesbosch
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Uitvoering geven aan het agrarische natuurbeheer in Altena. Het collectief ANB West-Brabant is verantwoordelijk voor het sluiten van contracten met deelnemers, de betalingen, controles en de beheermonitoring. Agrarisch natuurbeheer gaat over maatregelen die agrariërs maken om tot behoud of verbetering van de kwaliteit van natuur en landschap te komen.
Inspanning 4.2.3 Bevorderen van agrarisch natuurbeheer Eigenaar ANB West-Brabant
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Uitvoering in het veld door Meeuwis Millenaar, in samenwerking met ANV Altena-Biesbosch
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Uitvoering geven aan het agrarische natuurbeheer in Altena. Het collectief ANB West-Brabant is verantwoordelijk voor het sluiten van contracten met deelnemers, de betalingen, controles en de beheermonitoring. Agrarisch natuurbeheer gaat over maatregelen die agrariërs maken om tot behoud of verbetering van de kwaliteit van natuur en landschap te komen.
Inspanning 4.2.4 Verder uitvoering geven aan het PARTRIDGE project Eigenaar Vogelbescherming Nederland
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Uitvoering in het veld door Meeuwis Millenaar, in samenwerking met ANV Altena-Biesbosch, Altenanatuur, WBE, Brabants Landschap, Provincie NoordBrabant, en Europese Unie (Interreg North Sea)
2022 2023 2024 Omschrijving x x Verdere uitvoering geven aan het reeds lopende PARTRIDGE project. In tien voorbeeldgebieden, verspreid over zes deelnemende landen, worden betere leefomstandigheden gecreëerd voor de patrijs. Het doel is om de achteruitgang van de patrijs in Europa te stoppen en 30 procent meer biodiversiteit te realiseren. Een belangrijk onderdeel is het uitwisselen van kennis met boeren, jagers, natuurbeschermers en beleidsmakers. Het gebied 'Oude Doorn', 500 ha groot, vlakbij Sleeuwijk en Almkerk, is één van de voorbeeldgebieden.
Inspanning 4.2.5 Actief netwerk van ondernemerscoaches natuurinclusieve bedrijfsvoering in de veehouderij Eigenaar Provincie NoordBrabant
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Uitvoering in het veld door Meeuwis Millenaar
2022 2023 2024 Omschrijving x x x De Provincie Noord-Brabant ondersteunt ondernemers bij de omschakeling naar natuurinclusieve bedrijfsvoering in de veehouderij. Het netwerk van ondernemerscoaches biedt begeleiding en ondersteuning.
Inspanning 4.2.6 Uitvoering Stimuleringsregeling Landschap Eigenaar Provincie NoordBrabant
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving Uitvoering in het veld door x x x Uitvoering van STILA. De Meeuwis Millenaar, in Stimuleringsregeling Landschap is een samenwerking met Waterschap regeling van de overheden om Rivierenland en gemeente landschapsbeheer door particuliere Altena grondeigenaren te stimuleren. Deze grondeigenaren kunnen een vergoeding aanvragen voor de aanleg en het beheer van landschaps-, en waterelementen, wandelpaden over boerenland en randen.
Inspanning 4.2.7 Uitvoering ErvenPlus 3.0 Eigenaar Brabants Landschap
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Uitvoering in het veld door Meeuwis Millenaar
2022 2023 2024 Omschrijving x x x ErvenPlus 3.0 is een project van Brabants Landschap, Orbis, Brabantse gemeenten en lokale natuurverenigingen. Het project zorgt voor verbetering van het leefgebied van erfbewonende soorten zoals zwaluw, mus, uil en vleermuis. Via ErvenPlus worden deelnemers geholpen om maatregelen te nemen om het leefgebied van deze soorten te verbeteren.
Inspanning 4.2.8 Realiseren van bloemenranden Eigenaar ANV Altena-Biesbosch
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving Deelnemende boeren, sponsors x x x De Agrarische Natuur Vereniging Altenaen vrijwilligers Biesbosch wil waarde toevoegen aan het mooie open agrarische landschap van Altena. Bloemenranden langs boerenland bevorderen de biodiversiteit en dienen als voedsel voor bijen en insecten.
Energie en grondstoffen zijn de basis van onze economie. We hebben dat nodig voor het produceren van kleding, voedsel, auto’s, spullen, … bijna alles wat we als mensen gebruiken. Helaas is verspilling normaal. In onze huidige economie gooien we van alles dat we gebruiken het meeste weg, ruim 90%3. We verspillen in Nederland gemiddeld 96 tot 149 kilogram voedsel per persoon per jaar4. We gebruiken per persoon ruim 1.500 (wegwerp) plastic- en drankverpakkingen5. We spoelen via het riool heel veel nutriënten weg. Heel veel mest spoelt weer weg in het water. Dat is echt zonde. Zonde van de grondstoffen, zonde van de energie en zonde van de arbeid. Met het programma willen we slimmer om gaan met grondstoffen, nutriënten en mineralen. We werken daarbij met de R-ladder van de circulaire economie, zie deel 3 van het programmaplan 1.0. We gaan minder nieuwe grondstoffen (van ver) gebruiken. We denken beter na over wat we nodig hebben. We zijn zuiniger. We gooien niets meer weg, maar gebruiken het opnieuw. We streven naar zo goed als gesloten kringlopen, zo lokaal mogelijk.
3
Circulairity Gap Report 2021, Circle Economy Monitor Voedselverspilling, update 2009 – 2018, WUR 5 Plastic verpakkingen in de voedselsector, ING 4
Met het programma stimuleren we slimmer gebruik van grondstoffen. Dat doen we door: 1. Verminderen van voedselverspilling 2. Slimmer omgaan met verpakkingen 3. Stimuleren van gesloten kringlopen van grondstoffen en nutriënten De verschillende gebiedspartijen ontwikkelen samen interessante experimenten, projecten, onderzoeken en initiatieven over hoe we slimmer om kunnen gaan met grondstoffen. Mogelijke thema’s zijn het omzetten van GFT-afval in veevoer of hoogwaardige compost. Het zoeken naar betere verpakkingen of ander gebruik van verpakkingen. Het benutten van de nutriënten die nu wegspoelen via het riool. Het vervangen van kunstmest. Het verminderen van voedselverspilling.
Inspanning 5.1.1 Verminderen van voedselverspilling Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente ** Stimuleren en faciliteren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Bijdragen aan de vermindering van voedselverspilling door concrete projecten en communicatie en promotie van verschillende initiatieven, zoals Wat Rest Je, de MBO voedselverspillingschallenge, de app 'too good to go', de verspillingsfabriek, en een activiteit tijdens Dutch Food Week Altena.
Inspanning 5.1.2 Verminderen van verpakkingsafval Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente * Stimuleren en faciliteren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Bijdragen aan de vermindering van verpakkingsafval en wegwerkverpakkingen bevorderen van gebruik van afbreekbare, duurzame en/of circulaire verpakkingen door concrete projecten en communicatie en promotie van verschillende initiatieven en een activiteit tijdens Dutch Food Week Altena.
Inspanning 5.2.1 Bevorderen van kringlopen van grondstoffen en nutriënten in en voor het voedselsysteem Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente *** Stimuleren en faciliteren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x Uitvoering geven aan concrete projecten, experimenten en onderzoeken om gesloten kringlopen van grondstoffen en nutriënten te bevorderen in het voedselsysteem in Altena. Denk aan het faciliteren van kennisuitwisseling, het stimuleren van innovatie, helpen met ontwikkelen van plannen, het bouwen van coalities, meehelpen met financieringsaanvragen. Te denken valt aan thema's als mest, compost, veevoer, voedingsmiddelen, terugwinning uit het riool en het tegengaan van verspilling.
In het programma circulair voedselsysteem staat denken en doen centraal. Het is daarom belangrijk dat iedereen die in Altena woont en werkt circulair kan denken en doen. Met het programma doen we dat door: 1. Ontwikkelen van circulair talent 2. Stimuleren van circulaire innovatie Iedereen kan een circulair talent zijn. We ontwikkelen dat talent doelgroepgericht, met extra aandacht voor de jeugd. We stimuleren
talentontwikkeling via onderwijs, ondernemers, werkgevers en organisaties. Door projecten, stages, trainingen, workshops en …. Ook stimuleren we innovatie en creativiteit stimuleren. We omarmen nieuwe circulaire ideeën en bedrijven. We belonen mensen die durven en willen experimenten. We delen opgedane kennis en vieren onze successen en fouten.
Inspanning 6.1.1 Circulair talent op school Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente ** Stimuleren, faciliteren en/of regisseren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving te denken valt aan onderwijs, x Opzetten van een gezamenlijk actieplan om lokale ondernemers, lokale circulair talent op school te bevorderen met netwerken van ondernemers, … nader te bepalen partijen
Inspanning 6.1.2 Doorlopende ontwikkeling en uitvoering van innovatieconcept 'Pixelfarming' op het gebied talentontwikkeling Eigenaar Campus Almkerk
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen 2022 2023 2024 Omschrijving o.a. WUR, HAS, Aeres, Yuverta, x x x Actuele projecten op het gebied van diverse (lokale) ondernemers talentontwikkeling zijn: - Opzetten van Smart Biology opleiding - PixelFarming Academy - PixelFarming Challenge - programma nascholing VMBO docenten - programma Yuverta op het gebied van toekomstgerichte agrifood mbo opleidingen in Noord-Brabant - ontwikkeling Pixelfarming feest 4-6 jarigen Campus Almkerk streeft naar zelfvoorzienendheid door middel van innovatieve projecten en experimenten, bewustwording creëren, kennis ontwikkelen en delen, en het ontwikkelen van (jong) talent. Het produceren van gezond voedsel met minimale milieubelasting staat centraal.
Inspanning 6.1.3 Circulair talent bij de gemeente Altena Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente ** Uitvoeren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Stimuleren van circulair talent onder medewerkers van de gemeente Altena. Het gaat om het organiseren van inspiratiesessies over circulair denken en doen, het doen van kleinschalige en impactvolle activiteiten, het ontwikkelen van handreikingen en het beschikbaar stellen van kennis.
Inspanning 6.2.1 Innovatieprijs voor circulair denken en doen Eigenaar Gebiedspartijen
Inzet en rol gemeente ** Stimuleren en faciliteren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x Het organiseren en uitreiken van een innovatieprijs voor circulair denken en doen voor lokale initiatieven en initiatiefnemers.
Inspanning 6.2.2 Uitvoering van Rabo Food Forward Track Eigenaar Rabobank
Inzet en rol gemeente * Faciliteren
Betrokken partijen Food Hub
2022 2023 2024 Omschrijving x Ten minste 1 bedrijf in Altena neemt deel aan het programma Rabo Food Forward Track, een regionaal programma waarin ondernemers, consumenten en belanghebbenden uit de gehele voedselketen onder begeleiding van Food Hub werken aan het oplossen van regionale voedselvraagstukken. De Rabo Food Forward Track bestaat uit zes bijeenkomsten over een periode van drie tot vier maanden.
Altena is een jonge gemeente met ruim 600 bedrijven in het voedselsysteem, waarvan ruim 300 boeren en tuinders. Er zijn ruim 55 duizend inwoners. Ook het onderwijs en verschillende organisaties houden zich bezig met (aspecten van) het voedselsysteem, zoals kennis ontwikkelen. Er gebeurt dus al heel veel in Altena. Toch vertellen we elkaar nog te weinig wat we doen en weten. Dat is jammer. Zo kunnen we niet van elkaar leren. Zo kunnen we ook minder goed samenwerken. Met het programma willen we de communicatie en
samenwerking verbeteren, binnen en buiten Altena. Voor een goede samenwerking zijn kennis en financiering belangrijk. Je hebt namelijk middelen nodig om samen te werken. Daarom doen we het volgende: 1. Vertellen, verbinden en successen vieren 2. Kennisontwikkeling en monitoring 3. Strategie voor het werven van financiële middelen
Inspanning 7.1.1 Vertellen: ontwikkelen en uitvoeren van communicatieplan Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente Betrokken partijen **** o.a. lokale gebiedspartijen, Regisseren en uitvoeren ondernemers, onderwijs en organisaties, …
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Ontwikkelen en uitvoeren van communicatieplan waarbij we actief inzetten op het delen van succesverhalen, lessen, innovaties, activiteiten en het vergroten van onze zichtbaarheid. Te denken valt aan het maken van videoproducties, drukwerk, een online platform, het ontwikkelen van een overzichtskaart van alle innovaties, het werken aan een ambassadeursnetwerk, etc.
Inspanning 7.1.2 Organiseren van Dutch Food Week Altena Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen o.a. lokale gebiedspartijen, ondernemers, onderwijs en organisaties, Provincie NoordBrabant, Dutch Food Week, …
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Organiseren van Dutch Food Week Altena in samenwerking met lokale en regionale partijen, waarbij de zeven doelen van het programma centraal staan. Gedacht kan worden aan open dagen, masterclasses, programma congres, fietstochten, streekmarkten, etc.
Inspanning 7.1.3 We vertellen elkaar ons verhaal en delen onze ervaringen Eigenaar Iedereen
Inzet en rol gemeente ** Faciliteren
Betrokken partijen Iedereen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x We vertellen elkaar ons verhaal. Onze ervaringen, onze successen en fouten. Dan doen we op onze manier: via 1-op-1 contact, via nieuwsbrieven, websites, geschreven media, sociale media, evenementen, etc.
Inspanning 7.2.1 Ontwikkelen van kennis ten behoeve van het programma Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente * Regisserend
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Het ontwikkelen van kennis door bijvoorbeeld het (laten) doen van onderzoek, 0-metingen, enquêtes, en dergelijke. In 2022 houden we een enquête onder inwoners om inzicht te krijgen in gedrag en mening van inwoners.
Inspanning 7.2.2 Monitoring van het programma Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente * Regisserend
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x We ontwikkelen een monitoringplan en voeren deze uit. In 2022 doen we onderzoek naar geschikte indicatoren, we voeren een 0meting uit en we bepalen de SMART-doelen van het programma. In 2024 starten we met monitoring als input voor programmaplan 2.0.
Inspanning 7.3.1 Ontwikkelen en uitvoeren van een financieringsstrategie Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Het ontwikkelen en uitvoeren van een financieringsstrategie. Te denken valt aan het zoeken naar geschikte subsidies, opbouwen van coalities en partnerschappen, lobby voor middelen en cofinanciering en het (laten) schrijven van subsidievoorstellen.
Programmamanagement is het aansturen van een programma zodat de doelen dichterbij komen op een manier die aansluit bij de eisen en wensen van de belanghebbenden. Een programma is een tijdelijke manier van samenwerken, gericht op het nastreven van bepaalde doelen en daarvan afgeleide SMART-doelen. Met het programma maken de opdrachtgever, programmamanager en belanghebbenden expliciet wat de doelen zijn die ze willen nastreven, welke strategie ze daarbij hanteren en wat het vraagt van de mensen die aan het programma meewerken. Met het programma richten we onze inspanningen op twee acties: 1. Management en organisatie 2. Opzetten van een sturingsstructuur
Inspanning 8.1.1 Programmamanagement Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente **** Uitvoeren
Betrokken partijen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Het managen van het programma circulair voedselsysteem, waarbij gestuurd wordt op tempo, haalbaarheid, efficiëntie, flexibiliteit en doelgerichtheid.
Inspanning 8.2.1 Opzetten en uitvoering geven aan een sturingsstructuur Eigenaar Gemeente Altena
Inzet en rol gemeente ** Uitvoeren
Betrokken partijen nader te bepalen
2022 2023 2024 Omschrijving x x x Het opzetten van en uitvoering geven aan een sturingsstructuur voor het programma. Belangrijk is het concept 'functioneel vergaderen'. We doen alleen wat nodig en nuttig is. Te denken valt aan een stuurgroep en een adviesraad.
Bijvoorbeeld: Op welke manier en in welke mate draagt het organiseren van Dutch Food Week Altena bij aan een circulair voedselsysteem? Monitoring en evaluatie is een belangrijk onderdeel van het programma circulair voedselsysteem. In onze strategie hanteren we een stapsgewijze aanpak. Dan is het belangrijk om terug te blikken. Gaat het goed? Wat kunnen we leren? Op basis van meten en weten kunnen we bepalen wat effectief is en nieuwe inspanningen bedenken. Zo maken we keuzes die onderbouwd zijn. We gaan monitoren op drie manieren: Impact-monitoring Wordt het voedselsysteem van Altena steeds meer circulair? Is circulair denken en doen gewoon in het voedselsysteem in Altena? Behalen we onze zeven doelen? Impact-monitoring geeft op deze vragen antwoord. Programma-monitoring Is het programma effectief? Dragen onze inspanningen en middelen bij aan het bereiken van onze doelen, ambitie en droom? Programmamonitoring geeft op deze vragen antwoord. Inspanningen-monitoring Doen we ons werk goed? Voeren we onze inspanningen goed uit? Zijn onze planningen realistisch? Hebben we de juiste mensen op de juiste plek? Inspanningen-monitoring geeft op deze vragen antwoord. Goede monitoring vraagt om een goed monitoringplan en om voldoende middelen. Ook is het belangrijk dat we goede leervragen stellen.
Het monitoringplan, inclusief de leervragen, ontwikkelen we in 2022. De gemeente Altena stelt middelen beschikbaar om het monitoringplan uit te voeren. Belangrijk is dat de monitoring uitvoerbaar, betaalbaar, betrouwbaar en toepasbaar is. We hanteren een stapsgewijze aanpak. Elke paar jaar doorlopen we elk stadium van de cyclus van plannen, doen, controleren en bijstellen. Dat doen we elke 30 tot 5 jaar: opstellen van actieplan (plannen), uitvoering van actieplan (doen), monitoring en evaluatie (controleren) en sturing/gesprek over verbeterpunten. Een mogelijk monitoring schema:
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2031 2032 2033 2034 2035
Impact 0-meting
Type monitoring Programma
1-meting
x
2-meting
x
3-meting
x
4-meting
x
Inspanningen x x x x x x x x x x x x x x x
De inzet van het programmateam van de gemeente voor 2022-2024 is ongeveer 2.750 werkuren per jaar. Per doel varieert de inzet van de gemeente van beperkt (16 tot 75 uur) tot fors (400 of meer uur).
Aanvullend dragen collega’s uit verschillende teams bij aan de uitvoering van het actieplan. Ook stelt de gemeente financiële middelen beschikbaar. De inzet van gebiedspartners is niet meegenomen.
Inzet gemeente Altena (in uren) 2022
2023
2024
Doel 1: We eten gezonder voor onszelf en voor het milieu
***
***
***
Doel 2: We kopen en verkopen vaker lokaal voedsel
***
***
***
Doel 3: We hebben meer circulair ondernemerschap
****
****
***
Doel 4: We zorgen nóg beter voor ons natuurlijk kapitaal
***
***
***
Doel 5: We gaan slimmer om met grondstoffen
*
**
***
Doel 6: We hebben meer talent voor circulair denken en doen
*
*
***
Doel 7: We communiceren beter en werken effectiever samen
****
****
****
Programmamanagement
***
***
***
+/- 2.750 uur
+/- 2.750 uur
+/- 2.750 uur
TOTAAL
Legenda: * 16 tot 75 uur inzet van de gemeente ** 75 tot 200 uur inzet van de gemeente *** 200 tot 400 uur inzet van de gemeente **** 400 of meer uur inzet van de gemeente
Voor de begrote uitgaven van de gemeente Altena is onderscheid gemaakt tussen een basis en een plus begroting. In de basis begroting gaan we uit van begrote uitgaven om als gemeente minimaal nodig hebben om het programma uit te voeren en om projecten te kunnen aanjagen, om relevante kennis te ontwikkelen en om experimenten te kunnen faciliteren. Voor een aantal inspanningen geldt dat we daar idealiter een ruimer budget hebben. Dat ruimere budget is weergegeven als de plus variant.
inspanningen op het gebied van bodemgezondheid. In de basis begroten we 50.000 euro voor 2 jaar. Idealiter is dat een budget van 100.000 euro (of meer) voor 2 jaar, omdat we daarmee meer en grotere projecten kunnen ondersteunen. De gemeente Altena stelt de financiële middelen voor de basis begroting beschikbaar. We zijn niet afhankelijk van derden. Voor de plus begroting ontwikkelen we een financieringsstrategie. Met deze strategie werven we aanvullende middelen in de vorm van subsidies, financiering en cofinanciering vanuit gebiedspartijen en onderwijs, overheid en ondernemers.
Een voorbeeld om dit te verduidelijken: Bij doel 4 zetten we in 2023 en 2024 in op een stimuleringsfonds voor projecten, experimenten en
Begrote uitgaven gemeente Altena (in euro's)*
Basis begroting 2022
Plus begroting
2023
2024
2022
2023
2024
Doel 1: We eten gezonder voor onszelf en voor het milieu
€
-
€
15.000
€
10.000
€
-
€
15.000
€
20.000
Doel 2: We kopen en verkopen vaker lokaal voedsel
€
61.500
€
55.000
€
55.000
€
61.500
€
70.000
€
55.000
Doel 3: We hebben meer circulair ondernemerschap
€
-
€
40.000
€
-
€
-
€
40.000
€
-
Doel 4: We zorgen nóg beter voor ons natuurlijk kapitaal
€
-
€
25.000
€
25.000
€
-
€
50.000
€
50.000
Doel 5: We gaan slimmer om met grondstoffen
€
-
€
-
€
25.000
€
-
€
25.000
€
50.000
Doel 6: We hebben meer talent voor circulair denken en doen
€
-
€
25.000
€
25.000
€
-
€
25.000
€
25.000
Doel 7: We communiceren beter en werken effectiever samen
€
85.000
€
85.000
€
105.000
€
85.000
€
120.000
€
145.000
Programmamanagement
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
TOTAAL
€
151.500
€
250.000
€
250.000
€
151.500
€
350.000
€
350.000
*Deze begroting is exclusief de loonkosten.
Dit achtergrond document geeft een aantal achtergronden die relevant zijn voor het programma circulair voedselsysteem. Dit achtergrond document is onderdeel van programmaplan 1.0. Deel 1 van het programmaplan omschrijft de visie, strategie en uitgangspunten. Deel 2 is het actieplan 2022-2024. Deel 3 bestaat uit achtergronden. De gemeente Altena ontwikkelt het programma circulair voedselsysteem omdat we willen dat Altena een gemeente is én blijft waar je goed kan wonen, werken en leven. De gemeente Altena omarmt de circulaire economie. De circulaire economie is een nieuwe manier van denken en doen. Deze nieuwe manier helpt om veranderingen het hoofd te bieden. De innovatieve en ondernemende kracht van Altena, de bereidheid om samen te werken en de energie om aan de slag te gaan vormen de perfecte basis voor het programma circulair voedselsysteem. De gemeente nam het voortouw, maar de gemeente deed dat niet alleen. Het Manifest ‘De Kracht van Altena’ was ons startpunt. Daarnaast hebben we geluisterd naar de mening en ideeën van inwoners, organisaties, ondernemers, onderwijs en andere overheden. Het actieplan is niet in beton gegoten en nog volop in ontwikkeling. We kunnen nu nog niet overzien wat er allemaal al gebeurt in onze gemeente en we weten nu nog niet wat belangrijk is in 2024. Het actieplan geeft richting aan onze inspanningen. Het laat zien wie waar mee bezig is.
Het actieplan gaat ons ook helpen om coalities te vormen, samenwerking te stimuleren, en financiering te zoeken.
vergelijking met andere gemeenten heeft Altena relatief veel agrarisch terrein.
Altena is een gemeente die ontstaan is uit een fusie van de gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem. Er wonen ruim 56.000 mensen in Altena, verdeeld over 21 kernen met een totale oppervlakte van 22.663 ha. Altena is hiermee de grootste gemeente van Noord-Brabant qua oppervlakte. Het landschap is opgebouwd uit twee grote landschapsstructuren, het jonge rivierkleilandschap aan de oostzijde en het voormalig getijdenlandschap aan de westzijde. Er zijn twee Natura 2000 gebieden, de Biesbosch, 9.640 ha en het gebied Kornsche Boezem en Pompveld.
Altena kent een vitale economie. Op basis van het aantal vestigingen zijn de grootste sectoren: zakelijke diensten, handel, bouw en overige diensten. Op basis van het aantal banen zijn de grootste sectoren: handel, industrie, zakelijke diensten, bouw en zorg. De economie van Altena is sterk in landbouw en visserij, industrie, bouw, handel en vervoer en opslag. Zowel in termen van vestigingen en banen is het aandeel van deze sectoren in de economie van Altena veel hoger dan in Nederland. In het voedselsysteem zijn naast de primaire productie ook handel, transport, opslag, distributie en verkoop onderdeel van de keten. De omvang van de agrofood sector (inclusief detailhandel food en horeca) is 2.170 banen in 2019, een toename van bijna 11% ten opzichte van 2015. De agrarische sector wordt als een van de vier sterke sectoren voor de economische structuur van Altena gezien. In 2019 waren er in Altena 302 agrarische bedrijven. Het oosten wordt gekenmerkt door de melkveehouderij sector, het westen door de akkerbouwsector. Daarnaast zijn ook fruitteelt, pluimvee, sierteelt en tuinbouw goed vertegenwoordigd. De oppervlakte cultuurgrond daalde van 14.709 naar 11.950 ha. In Altena wordt 44 % van de cultuurgrond benut voor akkerbouw en 53 % voor grasland en groenvoedergewassen. In Nederland en Noord-Brabant is die verdeling 1/3 akkerbouw en 2/3 grasland.
70% van Altena is bestemd als agrarisch terrein, of wel 15.800 ha. Daarnaast hebben we te maken met 11% binnenwater en 7% bos en open natuurlijk terrein. 11% van Altena is bebouwd en verkeersterrein. In
De top 3 van de geproduceerde gewassen in 2019 in Altena zijn granen, suikerbieten en aardappelen. In Altena zijn 179 veehouderijbedrijven met graasdieren en 17 bedrijven met hokdieren.
Nederland Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit publiceerde eind 2018 de beleidsnota ‘landbouw, natuur en voedsel waardevol en verbonden’ met als ambitie ‘Nederland als koploper in kringlooplandbouw’. Europa
Onderdelen uit de beleidsnota kringlooplandbouw zijn:
De Europese Commissie heeft 6 prioriteiten vastgesteld voor 2019 – 2024. Deze staan omschreven in de Europese Green Deal. Naast doelstellingen op het gebied van afval, de uitstoot van broeikasgassen en een economische groei zonder grondstoffen uit te putten, zijn belangrijk thema’s: zorgen voor een duurzame voedselproductie, bevorderen van de consumptie van duurzaam voedsel en vermindering van voedselverspilling en voedselverlies.
•
Specifieke doelstellingen zijn: • • • • • •
In 2030 is het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen met 50 % verminderd. In 2030 tenminste 50 % minder nutriënten verliezen, met behoud van bodemvruchtbaarheid. In 2030 tenminste 20 % minder gebruik van meststoffen. In 2030 is de verkoop van antibiotica voor landbouwdieren en aquacultuur met 50 % vermindert. In 2030 is er biologische landbouw op 25 % van alle landbouwgrond. In 2030 is de voedselverspilling bij de consument en detailhandel met 50 % verminderd.
•
• •
Akkerbouw, veehouderij en tuinbouw gebruiken in de eerste plaats grondstoffen uit elkaars ketens en reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie en voedselketens. Het motto daarbij is lokaal wat kan, regionaal of internationaal wat moet. Resten uit de agrarische sector en de voedselketen (gewasresten, voedselresten, procesafval, mest, compost) worden opnieuw benut of verwerkt tot nieuwe producten. Kringloopbedrijven verbruiken zo min mogelijk energie en gebruiken zo veel mogelijk hernieuwbare energie. Een goede bodemkwaliteit vraagt een evenwichtig en verantwoord gebruik van mest en gewasbeschermingsmiddelen.
Provincie Noord-Brabant De bouwstenennotitie circulaire economie van de Provincie NoordBrabant, ‘Brabant beweegt in kringlopen 2019 – 2028’, benoemt de volgende strategische doelen: •
Grondstoffen, materialen en producten in bestaande ketens worden hoogwaardig benut
•
•
Waar nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden fossiele, kritieke en niet-duurzaam geproduceerde grondstoffen vervangen door duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen (biobased economy) Ontwikkelen van nieuwe productiemethodes en nieuwe producten. Het gaat ook over het anders inrichten van gebieden en het bevorderen van nieuwe manieren van consumeren.
Relevante doelstellingen: •
In 2030 gebruikt Brabant 50 % minder primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel). • In 2030 is in de chemie 15 % van de grondstoffen biobased. • In 2030 is de hoeveelheid voedselverspilling gehalveerd. • In 2050 is Brabant een circulaire economie. Een economie waarbij grondstoffen duurzaam worden gewonnen, efficiënt worden ingezet en hergebruikt. De provincie heeft hoge ambities. Dit vraagt om een disruptieve benadering. Dat is een aanpak waarbij de huidige werk- en denkwijzen flink worden verstoord. Het motto: groots denken, klein beginnen.
Gemeente Altena De toekomstvisie van Altena heeft 2 vergezichten, te weten een vitale gemeenschap en een energieneutraal eiland in 2046. Relevante doelstellingen:
• •
Met het bedrijfsleven in gesprek over hoe bedrijven ondersteund kunnen worden op de weg naar een circulaire economie. In overleg met stakeholders een Actieprogramma circulaire economie opstellen.
• •
Opbrengsten van voedselproductie verhogen Ontwikkeling alternatieven voor vlees, groene technologie, voedsel op maat, functionele voeding en slimme verpakkingen
Relevante mondiale trends op het gebied van voedselconsumptie en voedselaanbod zijn6:
Ecologisch:
Demografisch:
•
• •
Toename van de (wereld)bevolking en groei allochtone bevolking Meer verstedelijking
Economisch: • • •
Globalisering van de voedselvoorziening Stijgende welvaart Onzekere voedselprijzen
• • •
•
Bedreigde voedselveiligheid en beschikbaarheid door klimaatverandering: extremere en veranderende temperaturen en regenpatronen Verlies van biodiversiteit Schaarste aan water Schaarste aan vruchtbare grond door competitie om beschikbare grond vanuit verstedelijking, industrie, wegen en recreatie, verbouwing van biobrandstoffen en de stijgende vraag naar dierlijke eiwitten. Schaarste van fosfaatreserves en andere grondstoffen
Sociaal-cultureel:
Politiek-juridisch:
• • • •
• • •
Meer aandacht voor milieu, herkomst, dierenwelzijn, fair trade Meer focus op gezondheid Toenemende behoefte aan gemak, kwaliteit en diversiteit Individualisering
Technologisch: 6
Bron: RIVM Drijvende krachten van de voedselconsumptie en het voedselaanbod: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0194.pdf
Van nationaal naar Europees beleid Dreigende schaarste aan grondstoffen Meer protectionisme
Hier volgt een overzicht van de belanghebbenden die zijn betrokken bij de totstandkoming van programmaplan 1.0 van het programma circulair voedselsysteem 1.0.
Verkennende gesprekken In de periode oktober 2020 tot en met februari 2021 zijn 22 verkennende gesprekken gevoerd met verschillende personen en partijen op lokaal, regionaal, provinciaal en nationaal niveau, en verdeeld over overheid, onderwijs, organisaties en ondernemers. In die gesprekken is gesproken over droom, duurzaamheid, sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen. De gesprekken zijn gerangschikt op datum.
1. Irene Dubbeldam, Johannis de Lorm, Johan Knaap en Cornelis Kolff, agrariërs, 6 oktober 2020 2. Willem Groeneberg, Landgoed Kraaijveld, 6 oktober 2020 3. Minette Straver en Corrie van Suijlekom, Agrarische Natuurvereniging (ANV), 6 oktober 2020 4. Josien Boll en Jacco Wink, agrariërs, 7 oktober 2020 5. Pieter Sollie, Waterschap Riviereland, 7 oktober 2020 6. Fons Naterop, Stichting Altena Kennispoort, 12 oktober 2020 7. Henk Gerbers, Provincie Noord-Brabant, 12 oktober 2020 8. Jacoline Peek, Sparkling Biz, 12 oktober 2020 9. Marc-Paul van Halderen, REWIN, 12 oktober 2020 10. Patrick van de Rijdt, ZLTO Den Bosch, 16 oktober 2020 11. Rens van Oostrum, Snack Connection, 27 oktober 2020 12. Gijsbert van Helden, Iveco Schouten en Stichting Altena Kennispoort, 30 oktober 2020 13. Goof van Vliet en Johan Koekkoek, Altenatuur en Bart Pörtzgen en Jos Schenkeveld, Brabants Landschap, 4 november 2020 14. Joan Wassink en Erik Pullen, Rabobank, 6 november 2020 15. Rob Verhagen, Oerlemans Packaging Group, 9 november 2020 16. René Nouwens, Koninklijke Horeca Nederland, 11 november 2020 17. Petra van der Ven en Harrie Weijtens, CURIO Prinsentuin Andel, 24 november 2020 18. Meeuwis Millenaar, agrariër en gebiedscoach, 14 december 2020 19. Maarten van Rees en Martijn Buijsse, Wageningen University & Research, 22 januari 2021 20. Peter Vos, Oerlemans Plastics, 26 januari 2021 21.
Machiel Mol, Bedrijvenkring Altena (BKA), 1 februari 2021 22. Kitty Henderson, Living Lab Schouwen-Duiveland, 2 februari 2021
Verdiepende gesprekken
Klankbord bijeenkomsten
In de periode oktober 2021 tot en met december 2021 zijn 8 verkennende gesprekken gevoerd met verschillende personen en partijen. In die gesprekken is gesproken over de visie (droom en ambitie) en het actieplan (inspanningen) van het programma.
Op 4 maart 2021 gingen 21 belanghebbenden met elkaar in gesprek tijdens een digitale klankbordbijeenkomst. Onderwerp van gesprek was een eerste overzicht van de uitgangspunten.
De gesprekken zijn gerangschikt op alfabet. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Campus Almkerk: Simone Koekkoek Meeuwis Millenaar Ministerie van LNV: Henk Massink Provincie Noord-Brabant: Henk Gerbers, Marcel Webster, Manon Ensink, Ingrid Oomen en Ron Wetzer Rabobank: Joan Wassink en Erik Pullen REWIN: Jonica de Bruijn Stichting Altena Kennispoort: Fons Naterop, Fientje Bax, Willem Bok en Gijsbert van Helden ZLTO Altena Biesbosch: Josien Boll, Bartje de Gouw, Wilbert Verkooijen en Adri den Dekker
Aanwezig op 4 maart, gerangschikt op alfabet: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21.
Adri den Dekker Arend Koekkoek Ariaan Straver Bas de Peuter Fientje Bax Fons Naterop Gijsbert van Helden Goof van Vliet Jacoline Peek Joan Wassink Johan Knaap Johan Koekkoek Johan van ’t Sant Joost Snoek Meeuwis Millenaar Minette Straver Peter Schouten Peter van der Ven Pieter Sollie Simone Koekkoek Willem Bok
Op 13 december 2021 gingen 4 ondernemers met elkaar in gesprek tijdens een digitale klankbordbijeenkomst. Onderwerp van gesprek was de droom en de inspanningen voor het programma. Aanwezig op 13 december, gerangschikt op alfabet: 1. 2. 3. 4.
Hans Waaijenberg Ienze Koekkoek Jan Hak Mark Thur
Werkgroep bijeenkomst Een compacte werkgroep van 7 personen heeft een actieve bijdrage geleverd aan het oriëntatieproces om te komen tot het programma circulair voedselsysteem 1.0. Tijdens negen bijeenkomsten heeft de werkgroep haar kennis en kunde van het voedselsysteem in Altena ingebracht en meegedacht over de inhoud van het programma. Leden van de werkgroep, gerangschikt op alfabet: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Adri den Dekker Harrie Weijtens Jaap van Diggelen Josien Boll Minette Straver Simone Koekkoek Theo Koekkoek
De mate van circulariteit wordt vaak gerelateerd aan de R-ladder, in het kort: reduce, re-use, recycle. Hoe hoger een strategie op deze ladder staat, hoe meer circulair die is. R1 is de hoogste trede. •
R1. Refuse en Rethink (afwijzen en heroverwegen). Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die functie met een radicaal ander product te leveren. Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen of multifunctionele producten). • R2. Reduce (verminderen). Grondstoffen efficiënter gebruiken door minder grondstoffenverbruik tijdens de productie en tijdens gebruik. • R3. Re-use (hergebruiken). Hergebruik van afgedankt nog goed product, in dezelfde functie door andere gebruiker. • R4. Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose (repareren, opknappen, reviseren en hergebruiken). Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie. Opknappen en/of moderniseren van oud product. Onderdelen van afgedankt product gebruiken in nieuw product met dezelfde of andere functie. • R5. Recycling. Materialen verwerken tot grondstoffen met dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige) kwaliteit dan de oorspronkelijke grondstof. • R6. Recover (terugwinnen). Verbranden van materialen met energieterugwinning.7 !! Recycling (R5) en Recover (R6) zijn géén circulaire economie. 7
Bron: PBL en RVO
Auteur:
Albertien Perdok, programmamanager
Co-auteurs:
Rogier Ostendorf, beleidsmedewerker Birgit van Rens, communicatieadviseur
Figuren:
Natascha Ippel, communicatiemedewerker
Infographic:
Martijn van Haaster
Foto’s:
Weeda Media
Iconen:
Freepik, via flaticon.com
Opdrachtgevers: Roland van Vugt, wethouder duurzaamheid Danielle Braat, teammanager ondernemen
Versie:
1.0
Datum:
19.01.2021
ga aan de slag met deze 5 circulaire acties
Begin met deze stappen: • Verspil zo min mogelijk voedsel: koop, kook en eet op maat • Drink vooral kraanwater, thee en koffie • Kies (lokale) seizoensproducten en kijk naar herkomst • Kies topkeurmerken zoals Biologisch, Beter Leven en Fairtrade • Eet minder vlees: kies vaker peulvruchten en noten Meer tips: www.voedingscentrum.nl/nl/duurzaam-eten
Maak zo min mogelijk gebruik van wegwerpverpakkingen en tassen: • Koop groente en fruit zonder verpakking • Neem een tas mee bij het boodschappen doen • Gebruik een hervulbare fles die je vult met kraanwater
Maak van je tuin of balkon een paradijs voor dieren en voor jezelf: • Plaats bomen, planten en kruiden waar je van kunt eten • Maak compost van je eigen GFT-afval • Maak je tuin/balkon zo groen en diervriendelijk mogelijk Download het informatiepakket van www.natuurinclusiefaltena.nl
De lekkerste producten komen natuurlijk uit onze eigen regio. Geteeld op onze vruchtbare gronden, gelijk van het land naar jouw bord. Of je nu een maaltijdbox, Altena of Pixel Box besteld, gaat fietsen voor je eten of een streekmarkt bezoekt, onze gemeente biedt tal van mogelijkheden! Kijk hier: kooplokaalaltena.beleef-altena.nl/streekproducten/
Een circulaire actie is een actie die zorgt voor minder afval en die zorgt dat je minder energie en (nieuwe) grondstoffen nodig hebt. Welke actie heb je bedacht? Meer ideeën: samensnellerduurzaam.nl/tips-voor-consumenten/