Bijlage Kerkenpaspoorten bij RV Kerkenvisie gemeente Altena

zadeldak is de dakruiter van de kerk te vinden. Deze dakruiter werd pas rond 1947 op het kerkgebouw geplaatst. Aan de achterzijde van het schip staat het koor van de kerk. Bijzonder is het rieten dak van het koor, een zeldzaamheid bij kerkgebouwen. In het interieur zijn enkele waardevolle inventarisstukken te vinden. Dit zijn de eikenhouten preekstoel uit 1631, het Memoriebord uit 1806 en het neogotisch orgel uit 1904. Kerkzaal heeft een lichte uitstraling door de witte muren en het hemelsblauwe tongewelf. De Hervormde Kerk van Babyloniënbroek heeft door de lange bestaansgeschiedenis en de historische gelaagdheid in het gebouw hoge waarden vanuit de architectuur- en bouwhistorie. Door de rol die het voor het dorp heeft gespeeld heeft het daarnaast ook algemene historische, ensemble en gebruikswaarden, waarmee het een belangrijk gebouw is in de omgeving.

33

Kerkenpaspoort

De Hoeksteen Dussen

Geen monumentenstatus

Adres

Van der Dussenlaan 37 Dussen

S L

630m2

Bouwjaar

1968

†

Christelijk gebruik

Architect

W. Ingwersen

Post ´65

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Gereformeerde Kerk van Dussen is ontstaan nadat in 1863 de afgescheidenen uit Dussen, die in 1835 samen met de afgescheidenen van Meeuwen en Babyloniënbroek een gemeente hadden gevormd, zelfstandig verder gingen. Na eerst te hebben gekerkt in een achterhuis en aangrenzende schuur aan de Muilkerk, werd in 1870 op dezelfde plek het kerkgebouw gebouwd. Nadat dit kerkgebouw rond 1950 te klein was geworden en last had van achterstallig onderhoud was ook dit gebouw aan vervanging toe. Voor het nieuwe kerkgebouw van de gemeente werd in 1968 het gebouw aan de Hoek in Dussen geopend en is halverwege de jaren ’90 uitgebreid.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

33

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het moderne gebouw is ontworpen door architect Wouter Ingwersen, die bekend staat om zijn gereformeerde kerken uit de jaren ’60. De stijl van Ingwersen is vooral in de bijzondere modernistische raampartij in de punt

van het gebouw herkenbaar. Het hoofdvolume van dit gebouw bestaat voornamelijk uit een met ruime zaal met een lessenaarsdak, met de punt richting het zuidoosten. De lagere bouwdelen in het noordwesten hebben een plat dak en bevatten onder andere de entree van de kerk en vergaderruimtes. Het interieur van de kerk is eveneens modern vormgegeven, met in de hoek van de ruime kerkzaal een podium met liturgisch centrum met hierboven het kleurrijke glas-in-loodraam. Het orgel van de kerk staat aan de andere zijde van de zaal en is afkomstig uit 1969. Het kerkgebouw heeft architectonische waarde als goed voorbeeld van een modernistische kerk en vanuit het oeuvre van architect Ingwersen.

34

Kerkenpaspoort

H. Maria Geboortekerk Dussen

Gemeentelijk monument

Adres

Vrijheidsplein 1 Dussen

S L

760m2

Bouwjaar

1954

†

Christelijk gebruik

Architect

G.H.M. Holt

Wederopbouw

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Gebruik

Religieus

De Heilige Maria Geboortekerk is een voormalig rooms-katholiek kerkgebouw in Dussen. De kerk is gebouwd in 1954 naar ontwerp van architect Gerard Holt in de traditionalistische stijl van de Delftse School.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

34

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De bouw van de kerk is gedurende de wederopbouw tot stand gekomen nadat de eerdere katholieke kerk van Dussen uit 1893 door beschietingen rond het eind van de Tweede Wereldoorlog in Dussen zwaar beschadigd raakte. De neogotische kerk kon niet worden hersteld en is uiteindelijk afgebroken. Tot de opening van de nieuwe kerk aan het Vrijheidsplein werd gebruik gemaakt van noodkerken. Vanwege een afnemend aantal kerkgangers is het kerkgebouw in 2021 buiten gebruik gesteld. Datzelfde jaar werden plannen opgesteld om het gebouw her te bestemmen tot woningen voor jongeren. Binnen dit plan blijft een deel van het gebouw als

kerk in gebruik blijft. Het kerkgebouw is gebouwd uit baksteen en bestaat uit een schip met aan beide zijden lagere zijbeuken en wordt aan de achterzijde afgesloten met het koor. Vooraan de kerk staat de opvallende vierkante toren, die bovenin aan de zijkanten open is gelaten voor de plaatsing van de luidklokken. In de kerk zijn in de zijbeuken enkele eenvoudige vierkante vensters geplaatst en rond het koor meerdere rondboogramen met glas-inlood. De het gebouw heeft een ruime kerkzaal, waarin onder andere het orgel uit 1954 te vinden is. De pilaren en de kapconstructie zijn gemaakt van gewapend beton en kenmerken de sobere uitstraling van de zaal. De kerk heeft architectuurhistorische waarden vanuit de ontstaansgeschiedenis als traditionalistisch kerkgebouw ten tijde van de wederopbouw. Vanuit de prominente ligging rond de entree van het dorp heeft de kerk stedenbouwkundige waarden en vormt daarnaast een ensemble met de naastgelegen begraafplaats.

35

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Dussen

Geen monumentenstatus

Adres

Zuideveldlaan 10 Dussen

S

225m2

Bouwjaar

1952

†

Christelijk gebruik

Architect

H. Knijtijzer

Wederopbouw

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Het kerkgebouw van de Nederlands Hervormde Kerk van Dussen is gebouwd in 1952 nadat de vorige kerk van de gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren ging en in 1947 volledig werd afgebroken. Tot het gereedkomen van het huidige kerkgebouw aan de Zuideveldlaan maakte de Hervormde Kerk gebruik van het Christelijk Gereformeerde kerkgebouw aan de Muilkerk. De kerk maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Dussen en Hank. Na de sluiting van de kerk in Hank in 2012 kerkt de hervormden gemeente in de kerk van Dussen.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

35

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het kerkgebouw is kenmerkend voor de architectuurstijl van de wederopbouwperiode. Het gebouw betreft een zaalkerk met een zeer gesloten voorgevel en een blinde achtergevel en wordt afgesloten middels een zadeldak. Aan de voorzijde van kerk heeft het gebouw op het dak een klein opengewerkt torentje waarin een luidklokken

aanwezig is. In de linker zijgevel is een rij met ramen aanwezig. Naast het hoofdvolume van de kerk is in 1980 een verenigingsruimte gebouwd. Het interieur van de kerk is modern vormgegeven, met witte muren en een houten plafond. Het liturgisch centrum is verhoogd geplaatst in een nis en wordt gevormd door een preekstoel, avondmaalstafel en doopvont. Aan weerszijde van het liturgisch centrum zijn kerkenraadsbanken te vinden. Naast de preekstoel zijn twee borden met daarop de 12 artikelen van het geloof. Ook zijn er twee predikantsborden aanwezig. Het orgel van de kerk is afkomstig uit 1977 en is in de kerk geplaatst ter vervanging van het eerste orgel uit 1954. Het kerkgebouw van de Hervormde Kerk van Dussen heeft waarde als voorbeeld van een wederopbouwkerk en heeft zo een rol gespeeld in de ontwikkeling van Dussen in de tweede helft van de 20e eeuw.

36

Kerkenpaspoort

O.L.V. Onbevlekt Ontvangen Hank

Gemeentelijk monument

Adres

Kerkstraat 15 Hank

S L

850m2

Bouwjaar

1915

†

Christelijk gebruik

Architect

J. van Groenendael

Katholieke emancipatie

Bouwstijl

Neogotiek

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Gebruik

Religieus

In Hank ligt aan de Kerkstraat de rooms-katholieke parochiekerk Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen. De kerk werd gebouwd tussen 1912 en 1915 voor de parochie uit 1863. De kerk werd gebouwd ter vervanging van de eerste kerk uit 1865. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd in Hank veel verwoesting aangericht en raakte ook de kerk zwaar beschadigd. Het gebouw werd in 1948 hersteld en werd tot die tijd gebruik gemaakt van een noodkerk. In 1957 en 1958 werd ook de toren hersteld. In 2010 dreigde de kerk gesloten te worden, wat tot verzet leidde onder de inwoners. Uiteindelijk is hierna besloten om de kerk toch open te houden.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

36

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De kerk betreft een kruiskerk met toren en is een laat voorbeeld van een neogotische kerk. In de toren en het schip is de stijl toegepast in de vensters met traceringen. Aan het exterieur van de kerk vallen de speklagen op. De toren

van de kerk is aan de voorzijde voorzien van een blind spitsboogvenster met een vorktracering en heeft een torenspits met een kleine ui-vorm. De spits wordt geflankeerd door vier kleinere torentjes. Verder heeft de kerk ook een vieringtoren op de kruising van het dak. De kerkzaal heeft gepleisterde muren en zuilen van natuursteen. Aan de achterzijde van de zaal is het koor met altaar te vinden. Verspreid door de kerk staan meerdere heiligenbeelden en in een zijbeuk is ook een zijaltaar te vinden. De zaal wordt afgedekt middels een plafond met kruisribgewelf. De kerk is waardevol als beeldbepalend gebouw in de omgeving en als een van de weinige rooms-katholieke kerken in de gemeente. Het gebouw is verder van grote waarden voor Hank als enige kerk in het dorp.

37 M S

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Hank

Geen monumentenstatus

Adres

Buitenkade 13 Hank

333m2

Bouwjaar

1903

Herbestemd

Architect

Onbekend

Reformatie

Bouwstijl

Overig

Denominatie

N.v.t.

Gebruik

Wonen

In het buurtschap Vierbannen nabij Hank staat de voormalige hervormde kerk van Hank. Het gebouw bestaat uit een kerkzaal uit 1903 en een consistorie die in 1925 aan het gebouw werd toegevoegd. Het kerkgebouw maakte deel uit van de hervormde gemeente DussenHank. Sinds 2012 is de gemeente echter uit het gebouw vertrokken vanwege een teruglopend aantal kerkgangers. De hervormden van Hank kerken sindsdien in de kerk in Dussen.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

37

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het kerkgebouw is een eenvoudig L-vormig gebouw met op het dak een dakruiter. Het gebouw is in 1967 gerestaureerd en in 1981 is de kerk uitgebreid. Hierbij is de kerkzaal vergroot en zijn een nieuwe consistorie, een keuken, toiletten en een vergaderruimte gebouwd. De kerkzaal was eveneens eenvoudig vormgegeven en bestaat uit baksteen met een open kapconstructie. De

kerk had een klein liturgisch centrum en hiertegenover boven de ingang het orgel. Na de laatste dienst zijn de kansenbijbel, het avondmaalsstel en de doopvont naar buiten gedragen en overgebracht naar de kerk in Dussen. Het voormalige kerkgebouw heeft beperkte waarden uit de architectuurhistorie. Sinds de sluiting van het gebouw in 2012 is het ook in maatschappelijke waarden afgenomen voor de inwoners van Hank.

38

Kerkenpaspoort

De Koningshof Andel

Geen monumentenstatus

Adres

Burgemeester van der Schansstraat 52 Andel

S L

610m2

Bouwjaar

1966

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Post ´65

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Vrije-evangelische gemeenten die niet behoren tot de Bond

Gebruik

Religieus

Sinds 1992 is een dochtergemeente van de Vrije Evangelische Gemeente De Ark uit Gorinchem in Andel gevestigd. De nieuwe gemeente nam voor de diensten in 1995 het voormalige dorpshuis uit 1966 in gebruik, na eerst enige tijd in het Agrarisch Opleidings Centrum diensten te hebben gehouden. Met de nieuwe functie werd ook de naam veranderd in ‘De Koningshof.’

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

38

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het modernistische gebouw is voornamelijk opgebouwd uit baksteen en bestaat uit twee verdiepingen. In de kerkzaal staat een lessenaar voor rijen stoelen, waarmee de indeling van de zaal gemakkelijk aangepast kan worden. Bijzonder aan het interieur is het doopbad, wat gebruikt wordt voor de volwassenendoop tijdens doopdiensten.

Het kerkgebouw heeft slechts beperkte waarde vanuit de cultuurhistorie, als relatief nieuw kerkgebouw in de omgeving. Aangezien het gebouw niet als kerk is gebouwd is De Koningshof niet van architectuurhistorische waarde als kerkgebouw.

39

Kerkenpaspoort

Blauwe Kerk Andel

Geen monumentenstatus

Adres

Kerkstraat 2 Andel

S L

514m2

Bouwjaar

15e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend, Bezemer & de Snoo (renovatie 1959)

Middeleeuwen

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Al in de 13e eeuw stond er een kerk in Andel, gewijd aan Sint-Maarten. Dit kerkje ging bij een overstroming van de Maas verloren en werd rond 1275 een nieuwe kerk gebouwd op hoger gelegen grond, ook wel Op-Andel genoemd. Bij een overstroming in 1447 is ook deze kerk verwoest en later herbouwd. In 1852 werd de kerk vergroot en is er een toren gebouwd. Door het opvallende blauwe pleisterwerk binnen in de kerk kreeg het in de omgeving de naam de ‘Blauwe Kerk.’

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

39

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Bij een uitbreiding en vernieuwing in 1957-1959 werd de kerk, inclusief het interieur, drastisch aangepast. De blauwe kleur van het pleisterwerk is hiermee verdwenen. Met de verbouwing heeft de Blauwe Kerk de huidige vorm gekregen. Waar de architectuurstijl voorheen neoclassicistisch was, sluit de nieuwe stijl van het gebouw aan op het traditionalisme. De witte kleur van de kerk is vervangen door een

bakstenen gevel. Tegen de voorgevel is een voorstaande toren met tentdak komen te staan. Ook de rondboogvensters zijn vervangen door de huidige vensters met rollagen. Bij deze verbouwing zijn in het interieur ook het herengestoelte, de preekstoel en de orgelkas van de kerk verwijderd. Hoewel het orgel in eerste instantie behouden bleef, is deze in 1972 vervangen. Het huidige liturgisch centrum bestaat uit een preekstoel, avondmaalstafel en doopvont. Aan weerszijde van de preekstoel hingen wandborden. Met de plaatsing van twee beeldschermen zijn deze wandborden verplaatst. De Blauwe kerk heeft hoge waarden voor de omgeving vanwege de lange geschiedenis, verbonden met Andel en vanuit de verbinding met het water, wat tot meerdere malen de geschiedenis van het kerkgebouw heeft bepaald. Door de verbouwing van de jaren ’50 zijn de waarden van de oorspronkelijke architectuur echter afgenomen.

40

Romboutstoren Andel

Rijksmonument

Adres

Hoofdgraaf 6 Andel

M S

218m2

Bouwjaar

14e eeuw

†

Leegstaand

Architect

Onbekend

Middeleeuwen

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

N.v.t.

Gebruik

Ruïne met toren

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

40

Kerkenpaspoort

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Aan de Hoofdgraaf in Andel ligt de Romboutstoren. De toren is onderdeel van de ruïne van de laatgotische kerk uit de laat 14e eeuw, waarvan verder alleen nog een deel van de zuidkapel en enkele muren over zijn gebleven. De kerk werd in de 17e eeuw bij een brand verwoest, maar de toren is bewaard gebleven. De toren is sinds 1968 een Rijksmonument.

De toren is vanwege een verslechterende staat door toedoen van weersomstandigheden meerdere malen gerestaureerd. Dit gebeurde in 1879, 1954, 2000 en het meest recent in 2021. Bij deze laatste restauratie is ook de kapel opgeknapt en zijn nieuwe faciliteiten als verwarming en een toilet geplaatst. Vrijwilligers uit het dorp onderhouden de toren en het plein.

Kenmerkend aan de Romboutstoren is de achtkantige stenen torenspits, war zeldzaam is in Nederland. In de toren is ook een luidklok uit 1737 aanwezig. De klok werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gevorderd door de Duitse bezetters met als doel om de klok om te smelten tot oorlogsmateriaal. Na de oorlog werd de klok echter teruggevonden in Maastricht en teruggeplaatst in de Romboutstoren.

De Romboutstoren is vanwege de prominente, beeldbepalende ligging in Andel en de lange geschiedenis van het gebouw van hoge waarden voor het dorp. De betrokkenheid van dorpsbewoners laat zien dat de toren een waardevol onderdeel is van de identiteit van Andel.

41

Kerkenpaspoort

De Voorhof Andel

Geen monumentenstatus

Adres

Julianastraat 24 Andel

S L

729m2

Bouwjaar

1989

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Post ´65

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Kerkgebouw De Voorhof werd in 1989 gebouwd voor de Gereformeerde Kerk van Andel ter vervanging van het kerkgebouw uit 1885 op dezelfde plek aan de Julianastraat. Het kerkgebouw is gelegen in het midden van een woonwijk en heeft zo een directe verbinding met de buurt.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

41

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het huidige kerkgebouw betreft een modernistisch gebouw, bestaande een bakstenen gevel met hierin meerdere rijen aan verticale vensters. Aan het gebouw verbonden zit het bijgebouw ‘De Schutskooi’ uit 1972, wat nog voor de bouw van de huidige kerk werd gebouwd. Daarnaast is in 2010 ook een losstaande bijgebouw genaamd ‘De Zijhof’ gebouwd. In de twee bijgebouwen worden jeugdactiviteiten georganiseerd.

De kerkzaal van De Voorhof bestaat uit bakstenen muren. Vooraan is op een

verhoging het liturgisch centrum dat bestaat uit een preekstoel, liturgietafel, doopvont, lessenaar en een kandelaar. De zaal is verder ingericht met rijen stoelen, waarmee de kerk plek biedt aan ongeveer 450 kerkgangers. De Voorhof is een van waarde als een goed voorbeeld van een modernistisch kerkgebouw en vanwege de positie als kenmerkend gebouw in de buurt in Andel.

42

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Giessen

Rijksmonument

Adres

Kerkstraat 2 Giessen

M S

265m2

Bouwjaar

14e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Middeleeuwen

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Al vanaf 1100 was er een tufstenen kerkje op de plek waar op dit moment de Hervormde Kerk van Giessen staat aan de rand van het dorp. Het huidige kerkje heeft gotische elementen als spitsboogvensters en steunberen, die vooral in het koor herkenbaar aanwezig zijn. Rond de voorgevel heeft de kerk daarentegen een classicistische entree, met pilasters en een kroonlijst.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

42

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het verschil in stijl kan worden verklaard door de lange bouwhistorie van de kerk. Het eerdere kerkgebouw uit 1100 ging tijdens een overstroming rond 1275 verloren en in werd 1285 begonnen aan de herbouw. Aan dit nieuwe gebouw werd in de 14e eeuw ook het huidige driezijdige koor toegevoegd. Het koor is op dit moment het oudste deel van de kerk, nadat in 1856 de rest van kerk werd herbouwd. De kerk heeft ook lange tijd een toren gehad. Deze werd rond 1400 gebouwd, maar is in 1755 ingestort. Bij

de herbouw van de kerk in 1856 werd de toren vervangen door een dakruiter, die in 2002 weer is vervangen door een replica. In de tweede helft van de 20e eeuw is de kerk ook gerestaureerd en uitgebreid, met de plaatsing van de dwarsbeuk in 1963 en de restauratie van de binnen- en buitenmuren en het dakbeschot. De kerkzaal bevat een bijzondere preekstoel uit de 18e eeuw in Lodewijk XV-stijl. De preekstoel staat in het koor, naast de liturgietafel en de doopvont. De kerk bevat daarnaast een orgel uit 1922. Het kerkgebouw van hoge historische waarden vanwege de lange bouwhistorie. Voor de omgeving maakt de locatie aan de rand van het dorp de kerk een herkenningspunt in de omgeving, wat kenmerkend is voor het aanzicht van Giessen.

43

Kerkenpaspoort

De Wijnstok en de Rank Rijswijk

Geen monumentenstatus

Adres

Rijswijksesteeg 7 Rijswijk

S L

650m2

Bouwjaar

1964

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Wederopbouw

Bouwstijl

Overig

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Wijnstok en de Rank is het kerkgebouw van de Gereformeerde Kerk van Giessen-Rijswijk en is gelegen aan de rand van Rijswijk. Het kerkgebouw is gebouwd in 1964 als gemeentehuis en is in 1978 verbouwd en in gebruik genomen als kerk nadat de vorige kerk van de gereformeerde gemeente aan de Maasdijk te klein was geworden. In 2006 is de kerkzaal gerenoveerd omdat de vloer aan het verzakken was. Enkele jaren later is ook de entree van de kerk vernieuwd.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

43

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het kerkgebouw is opgetrokken uit baksteen en is voorzien van doorlopende topgevels. Het complex bestaat uit meerdere samengestelde onderdelen met zadeldaken en aan de voorzijde een vierkante aanbouw met hier boven op een kleine opengewerkte toren met luidklokken en wijzerplaten. De kerkzaal is sinds de renovatie eenvoudig maar modern vormgeven en bevat meerdere rijen aan kerkbanken,

gericht op het liturgisch centrum vooraan in de zaal. Vanuit de bestaansgeschiedenis heeft het kerkgebouw slechts beperkte waarden voor de owmgeving. Door de ligging aan de rand van Rijswijk ligt de kerk op een enigszins onopvallende plek en is het vanuit de architectuur niet beeldbepalend voor het dorp in het algemeen.

44

Kerkenpaspoort

Christengemeente Rijswijk

Geen monumentenstatus

Adres

Maasdijk 11 Rijswijk

M S

251m2

Bouwjaar

1920

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Afscheiding

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Christengemeente

Gebruik

Religieus

Het kerkgebouw van de Christengemeente van is gelegen tussen de Maasdijk en de Dorpsstraat en dateert uit 1920. Het gebouw werd in eerste instantie gebruikt door de gereformeerde kerk van Giessen-Rijswijk. Deze gemeente vertrok in 1978 naar het voormalige gemeentehuis aan de Rijswijksesteeg. Het kerkgebouw is sindsdien in gebruik geweest door de Christengemeente. De zaalkerk is gebouwd van baksteen en overdekt met een zadeldak met aan de dijkzijde een gesloten dakruiter. Het traditionalistisch ogende gebouw bevat met de vele spitsboogvensters aan alle zijden van het gebouw neogotische elementen. Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

44

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het interieur van de kerkzaal is aangepast door de nieuwe gebruikers, wat met name naar voren komt in het doopbad dat door de Christengemeente wordt gebruikt voor volwassenendoop.

Het doopbad is geplaatst vooraan in de kerkzaal, naast het spreekgestoelte. Het kerkgebouw heeft architectuurhistorische waarden als voorbeeld van een traditionele zaalkerk. Het gebouw heeft enige betekenis als kerk voor de Christengemeente van Rijswijk.

45

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Rijswijk

Gemeentelijk monument

Adres

Maasdijk 27 Rijswijk

S L

510m2

Bouwjaar

19e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Reformatie

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Gelegen aan de Maasdijk in het midden van Rijswijk ligt de hervormde kerk van het dorp. Het gebouw dateert uit het begin van de 19e eeuw en heeft een moderne uitbouw, gebouwd tussen 1999 en 2001. Deze bakstenen zaalkerk met zadeldak en dakruiter heeft een neoclassicistisch ontwerp met op de voorgevel een houten fronton en in de voor- en zijgevel gotiserende spitsboogvensters. Het gebouw is de opvolger van de eerste kerk van Rijswijk, gebouwd op dezelfde locatie als de huidige kerk. De oude kerk werd gebouwd rond 1100 en betrof een tufstenen kerkje dat tijdens een overstroming in 1809 verloren ging.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

45

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Na de bouw van de nieuwe kerk werd dit gebouw al snel grondig aangepast, toen in 1854 een nieuwe kerkzaal met consistorie werd gebouwd en de toren werd vergroot. In 1953 is de kerkzaal nogmaals vergroot. Nadat de staat van deze laatste uitbreiding begon af

te nemen werd rond het einde van de 20e eeuw besloten tot nieuwe aanpassingen aan de kerk, wat de huidige situatie heeft opgeleverd. De kerk is toendertijd uitgebreid met de moderne uitbouw, gelegen aan de dijkzijde, en de kerkzaal is hierbij gerenoveerd. Op dit moment bevindt de kerkzaal zich grotendeels in de nieuwe uitbouw, waarbij het oude gedeelte de voorzijde van de zaal vormt. Hier staat ook de preekstoel. Het orgel van de kerk hangt aan de andere zijde van de zaal boven in het tongewelf. Dit orgel is gebouwd in 2001 met pijpwerk uit het eerdere orgel van 1957. Vanuit de locatie is het huidige kerkgebouw verbonden met de lange geschiedenis van de kerk van Rijswijk. Gelegen op de Maasdijk is de kerk een kenmerkend gebouw voor de inwoners van Rijswijk en een beeldbepalend gebouw aan de rand van het dorp.

46

Kerkenpaspoort

St.-Johannes Nepomukkerk Woudrichem

Rijksmonument

Adres

Vissersdijk 15 Woudrichem

S

230m2

Bouwjaar

1837

†

Christelijk gebruik

Architect

J. de Kroon

Katholieke emancipatie

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Gebruik

Religieus

De Sint-Johannes Nepomukkerk is gelegen in de historische vestingstad. De kerk is hier gelegen aan de Vissersdijk en gebouwd in 1838, nadat in 1836 een parochie was gesticht. De totstandkoming van de rooms-katholieke kerk vond nog voor plaats de katholieke emancipatie plaats en gebeurde daarom ook na eerst toestemming te hebben gekregen van koning Willem I.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

46

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het betreft een Neoclassicistische zaalkerk met zadeldak en gekoepelde toren. De toegepaste stijl komt duidelijk terug in de voorgevel. Hierin is een boognis verwerkt met een kroonlijst boven op dorische zuilen, kenmerkend voor de klassieke architectuur. In de zijgevels heeft het gebouw meerdere rondboogvensters met glas-in-lood ramen. De neoclassicistische stijl is eveneens nadrukkelijk toegepast in het interieur,

met ionische zuilen aan de rand van de kerkzaal tussen de ramen. Hierop staat opnieuw een kroonlijst, waarna de zaal wordt afgesloten middels een tongewelf. De zaal bevat een altaar en een bijzondere eikenhouten communiebank uit 1845 en is verder ingericht met enkele heiligenbeelden en boven het altaar een schilderij van hofschilder J.B. van der Hulst. De kerk is van waarde als een voorbeeld van een neoclassicistische Waterstaatskerk. Vooral heeft het ook waarden als katholieke kerk in Nederland van vóór de katholieke emancipatie en in het bijzonder voor de katholieke gemeenschap in de gemeente Altena als één van drie katholieke kerken in de gemeente.

47

Kerkenpaspoort

St.-Martinuskerk Woudrichem

Rijksmonument

Adres

Kerkstraat 35 Woudrichem

XL S

1020m2

Bouwjaar

15e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Middeleeuwen

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

In Woudrichem staat de SintMartinuskerk van de Hervormde Gemeente. De fraaie middeleeuwse kerk staat hier in het historische centrum van de vestingstad. De 15e-eeuwse kruiskerk werd tijdens de Tachtigjarige Oorlog verwoest bij de inname van Woudrichem door de Geuzen in 1573. Hierbij bleven alleen enkele muren behouden. Na enige tijd werd aan de herbouw van de kerk begonnen en was het gebouw in 1621 voltooid. Ondertussen was de kerk met de reformatie protestants geworden. De kerk heeft voorheen een torenspits gehad, maar is deze verloren na een storm in 1717.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

47

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De Sint-Martinuskerk is een gotische pseudobasiliek van baksteen met een ingebouwde toren en een vijfzijdig gesloten koor. Meerdere gotische stijlelementen zijn in het gebouw veelvuldig aanwezig, zoals de spitsboogvensters met gotisch maaswerk, de

steunberen rondom het gebouw en de pinakels die in de toren zijn geplaatst. In het interieur van de kerk valt vooral het bijzondere orgel op het bijpassende orgelbalkon op. Hoewel het orgel zelf ‘slechts’ dateert uit 1980 is de orgelkas afkomstig uit 1680. Het werd oorspronkelijk geschonken aan de Kloosterkerk in Den Haag door stadhouder Willem III en is sinds 1895 in Woudrichem aanwezig. Naast het orgel heeft de kerk ook een preekstoel, een waardevolle herenbank en een doopvont waarvan de voet afkomstig is uit de middeleeuwen en nog uit de katholieke tijd komt. De kerk is van grote waarden voor Woudrichem en de omgeving als een van de oudste en fraaiste kerkgebouwen in de gemeente Altena. Dankzij de hoge architectonische waarden en de zeer prominente ligging in het oude centrum van Woudrichem is het belang voor de cultuurhistorie van de vestingstad en als beeldbepalend gebouw.

48

Kerkenpaspoort

De Voorhof Almkerk

Geen monumentenstatus

Adres

Voorstraat 7 Almkerk

XL S

1008m2

Bouwjaar

1977

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Post ´65

Bouwstijl

Overig

Denominatie

Gereformeerde Kerken in Nederland vrijgemaakt (GKV)

Gebruik

Religieus

Aan de Voorstraat in Almkerk ligt het kerkgebouw van de Nederlands Gereformeerde Kerk van het dorp, genaamd ‘De Voorhof.’ Dit kerkgebouw is oorspronkelijk gebouwd in 1977 als kantoorgebouw en is in 1994 in gebruik genomen als kerk.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

48

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt te Almkerk-Werkendam in ontstaan in 1948. Na een splitsing in 1967 verhuisde de kerk naar het gebouw van muziekvereniging ‘Nooit Gedacht’ aan Het Verlaat in Almkerk. Hier blijft de gemeente tot dat dit gebouw in 1983 te klein wordt en er opnieuw een verhuizing plaatsvindt, dit keer naar de Woudrichemseweg. Tien jaar later wordt het kantoorgebouw aan de Voorstraat gekocht en met hulp van vrijwilligers verbouwd tot kerk. Het gebouw is een eenvoudig modern gebouw van één laag en heeft in het midden een kleine binnenplaats. De

kerkzaal is een eenvoudige ruimte met rond het midden de preekstoel, waar de stoelen voor de kerkgangers in een halve cirkel omheen zijn geplaatst. Het gebouw is niet als kerk gebouwd en heeft geen bijzondere architectuurhistorische waarden. Het is ook niet beeldbepalend voor de directe omgeving in Almkerk. De Voorhof heeft enige betekenis voor de geschiedenis van Almkerk vanuit het gebruik als kerkgebouw voor de Nederlands Gereformeerde Kerk van het dorp.

49

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Almkerk

Geen monumentenstatus

Adres

Voorstraat 16 Almkerk

M S

458m2

Bouwjaar

1873

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Afscheiding

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Gereformeerde Kerk van Almkerk ligt aan de Voorstraat van het dorp, achter de pastorie van de kerk. Het kerkgebouw en de pastorie zijn hier gebouwd in 1873, nadat een jaar eerder de Christelijk Gereformeerde Gemeente van Almkerk was ontstaan na een splitsing. Vanaf 1892 werd deze gemeente hernoemd tot de Gereformeerde Kerk.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

49

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De kerk is een traditionalistisch ogende bakstenen gebouw met dakruiter. In 1925 is het kerkgebouw uitgebreid en gemoderniseerd, waarbij elektriciteit en verwarming zijn aangelegd. De kerk werd nogmaals verbouwd in 1955. Bij deze laatste verbouwing werd de architectuurstijl van de kerk aangepast, aansluitend op de traditionele Delftse School. Het gebouw werd hiermee soberder vormgegeven. Ook werd aan de zijgevel een grote aanbouw toegevoegd met een steekkap. De uitbreiding heeft ervoor gezorgd dat er meer

zitplekken in de kerkzaal zijn gekomen en is de indeling van de zaal sterk veranderd. Het liturgisch centrum bevindt zich nu rond het midden van de oude kerkzaal, tegenover de uitbouw, terwijl het orgel links in de zaal, aan de achterzijde van het oude gedeelte is komen te staan. Het huidige orgel werd in 1956 in de kerk geplaatst. De pastorie heeft in tegenstelling tot de kerk een neoclassicistische uitstraling, met name te herkennen in de kroonlijst aan de voorgevel. Dit gebouw is in de jaren ’50 en ’60 gemoderniseerd en rond 2005 gerenoveerd om aan de geldende eisen te voldoen. Het kerkgebouw heeft waarde als traditionalistische kerk en heeft betekenis voor de inwoners van Almkerk als een van de drie kerken in het dorp. Door de directe ligging aan de Voorstraat heeft echter vooral de pastorie beeldbepalend voor het complex.

50

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Almkerk

Gemeentelijk monument

Adres

Kerkstraat 14 Almkerk

M S

375m2

Bouwjaar

1950

†

Christelijk gebruik

Architect

Chr. Nielsen & J.H.C. Spuit

Wederopbouw

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Al in de 14e eeuw stond er een kerk in Almkerk. Dit gebouw zou gebruikt worden tot in 1945, toen het aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd verwoest door de Duitse bezetter. De kerk was tot dat moment in gebruik door de Hervormde Kerk van Almkerk. Voor de hervormden in het dorp werd na het verlies van de kerk daarom in 1950 het huidige kerkgebouw aan de Kerkstraat geopend, gebouwd op de plek van de vorige kerk.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

50

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het nieuwe kerkgebouw heeft een ontwerp dat aansluit op de ShakeHands stijl, waarin traditionele en moderne elementen worden gecombineerd. Vanuit de opbouw als bakstenen zaalkerk met zadeldak en dakruiter heeft het gebouw een hoofdvorm die doet denken aan een traditioneel kerkgebouw, zoals vaker voorkomt in de omgeving binnen de gemeente Altena. De kerk heeft echter in de topgevels bijzondere open vensters, die het

gebouw een moderne uitstraling geven en voor veel lichttoetreding in de kerkzaal zorgen. De kerk biedt in de ruime kerkzaal plek aan ongeveer 550 kerkgangers. Tegen de wand staat de preekstoel met daarvoor een doopvont en avondmaalstafel. In de kerk zijn diverse onderdelen uit de voorgaande kerk aanwezig waaronder wandborden en het orgel uit 1877.Dit orgel werd in 1977 gerestaureerd. Daarnaast is in het bijgebouw, in de Almzaal, een tweede orgel in de kerk te vinden dat dateert uit 1961. Het kerkgebouw heeft waarden vanuit de architectuurhistorie als representatief kerkgebouw voor de wederopbouwperiode. Het gebouw is vanuit de wederopbouw na het verlies van oude kerk ook nadrukkelijk verbonden met de geschiedenis van Almkerk en heeft zo een betekenis voor de directe omgeving.

51

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) Waardhuizen

Geen monumentenstatus

Adres

Waardhuizen 24 Waardhuizen

S L

605m2

Bouwjaar

2020

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Post ´90

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Gereformeerde Kerken in Nederland vrijgemaakt (GKV)

Gebruik

Religieus

Het kerkgebouw van de Nederlands Gereformeerde Kerk van Waardhuizen is gebouwd in 2020 op de locatie van de vorige kerk uit 1950. Het kerkgebouw is hiermee een van de jongste kerken in de gemeente Altena en is gebouwd met de hulp van vrijwilligers uit het dorp.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

51

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het moderne kerkgebouw werd gebouwd voor en door de sterk met de kerk verbonden gemeenschap van Waardhuizen. Hoewel het dorp rond de 300 inwoners telt, heeft de kerk wel 325 leden die uit de ruime omgeving komen. Vanwege de afnemende bouwkundige staat van het vorige gebouw werd besloten een nieuwe kerk te bouwen. De nieuwbouw die hiervoor in de plaats is gekomen betreft een modernistische zaalkerk met zadeldak en dakruiter. De hoofdvorm vertoont enigszins gelijkenis met het voormalige gebouw, een traditionalistische zaalkerk.

Het interieur heeft een moderne en lichte uitstraling dankzij de grote ramen in de topgevel, aan de voorzijde van de kerkzaal. Vooraan in de kerkzaal is een podium met een lessenaar aanwezig en hierboven het orgel uit de vorige kerk. Dit instrument werd gebouwd in 1959 en vernieuwd in 1995. Het nieuwe kerkgebouw heeft architectonische waarde als modern 21e-eeuws kerkgebouw. Het gebouw is vooral van belang voor de inwoners van Waardhuizen vanuit de sterke verbinding die zij hebben met de kerk en vanwege de rol die de vele vrijwilligers uit het dorp hebben gespeeld bij de bouw.

52 S

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Waardhuizen

Geen monumentenstatus

Adres

Waardhuizen 35 Waardhuizen

170m2

Bouwjaar

1921

Herbestemd

Architect

Onbekend

Afscheiding

Bouwstijl

Neogotiek

Denominatie

N.v.t.

Gebruik

Wonen

De Gereformeerde Kerk van Waardhuizen is ontstaan rond 1842 uit de Afscheiding als de Christelijke Afgescheiden Kerk. In 1892 kreeg het de huidige naam als de Gereformeerde Gemeente. Na eerst de diensten te hebben gehouden in een houten kerkje werd de huidige kerk vervolgens gebouwd in 1920. Later is aan de achterzijde van de kerk ook een uitbouw met een vergaderruimte toegevoegd.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

52

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

Het betreft een bakstenen zaalkerk met zadeldak. Het gebouw bevat neogotische elementen met de spitsboogvensters met gietijzeren vorktraceringen. De voorgevel bevat daarnaast speklagen en lisenen. De kerk is recent herbestemd tot woning, waarmee het originele kerkinterieur niet meer aanwezig is. Het kerkgebouw van de Gereformeerde Kerk van Waardhuizen heeft beperkte waarden vanuit de architectuurhistorie. Vanuit de weinig opvallende architectuur en de ligging

achter een woonhuis, weg van de straatkant, is het geen beeldbepalend gebouw voor de omgeving.

53

Kerkenpaspoort

Protestantse Kerk Uitwijk

Rijksmonument

Adres

Kerkplein 2 Uitwijk

S

135m2

Bouwjaar

14e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Middeleeuwen

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De geschiedenis van de Protestantse Kerk van Uitwijk gaat terug tot voor 1100. Rond deze tijd stond in het dorp een houten kerkje, wat omstreeks 1100 werd vervangen door een tufstenen zaalkerk. Dit gebouw werd rond 1280 uitgebreid met het koor, dat nog steeds bestaat als onderdeel van het huidige kerkgebouw. De toren van de kerk is rond 1300 gebouwd, maar na een brand rond 1400 verkleind.

Maatsch. Gemengd Detailhand. Centrum Kantoor Dienstverl.

53

Horeca Wonen Tuin Recreatie Sport Natuur

Bedrijf Cultuur & ontsp. Agrarisch Agr. met waard. Groen Overig

De kerk bestaat op dit moment uit een schip met aan de achterzijde een driezijdig gesloten koor en aan de voorzijde een voorstaande vierkante toren met ingesnoerde torenspits. De huidige vorm van de kerk is naar verwachting ontstaan rond 1340, toen de tufstenen kerk werd ommetseld met baksteen en is verhoogd. De gotische stijl van de architectuur is voornamelijk goed herkenbaar in de spitsboogvensters met vorktraceringen in het schip en het koor van de kerk. Bijzonder aan

het gebouw is ook de luidklok van de kerk. De klok is in 1943 door de Duitsers verwijderd om deze om te laten smelten. Het schip waarop het werd vervoerd naar Duitsland is echter gezonken en werd de klok na de oorlog uit het schip gehaald en weer in de kerk geplaatst. In de kerkzaal staat in het koor het liturgisch centrum, met de preekstoel, de doopvont en de liturgietafel. Boven de ingang van de zaal staat op het orgelbalkon het orgel van de kerk dat hier in 1971 is geplaatst. Dit instrument is samengesteld uit een orgelkas uit 1842 en het pijpwerk uit 1841. De zaal wordt afgesloten met een tongewelf. De kerk heeft bijzonder historische waarden vanuit de lange en gelaagde bouwgeschiedenis. Het gebouw is daarnaast waardevol vanuit de verbinding met de geschiedenis van Uitwijk als historische locatie en als beeldbepalend gebouw voor het dorp.