Document · PDF

Bijlage Kadernota 2025 bij RV Kadernota 2025

Raadsvergadering 18 juni 2024, gemeente AltenaBij agendapunt: a. Kadernota 202513.955 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Inleiding ............................................................................................................................................. 3 Leeswijzer ......................................................................................................................................5 0.

Financieel kader 2025-2028 ....................................................................................................... 6

Programma 1. Inwoner en Bestuur ................................................................................................... 13 1.1

Beleid ................................................................................................................................ 13

1.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 15

Programma 2. Altena Samenredzaam ............................................................................................. 16 2.1

Beleid ................................................................................................................................ 16

2.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 18

Programma 3. Veelzijdig Altena ....................................................................................................... 19 3.1

Beleid ................................................................................................................................ 19

3.2

Financieel overzicht ..........................................................................................................22

Programma 4. Duurzaam Altena ...................................................................................................... 23 4.1

Beleid ................................................................................................................................ 23

4.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 25

Programma 5. Bereikbaar Altena .................................................................................................... 26 5.1

Beleid ............................................................................................................................... 26

5.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 27

Programma 6. Financiën ..................................................................................................................28 6.1

Beleid ................................................................................................................................28

6.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 30

Investeringen ............................................................................................................................ 32

Kaders lokale heffingen ............................................................................................................ 34

Uitgangspunten ........................................................................................................................40

De Kadernota 2024 – een jaar geleden – kende het thema ‘koers houden’. Een jaar na de formatie van 2022 en een jaar nadat het Bestuursakkoord ‘Samen leven, wonen en werken in Vitaal Altena’ het licht zag. In de Begroting 2023 is het Bestuursakkoord financieel vertaald en in de Begroting 2024 is verder financiële prioriteit gegeven aan dit Bestuursakkoord. Via de zes begrotingsprogramma’s wordt vol ingezet op de realisatie van de doelen uit het Bestuursakkoord. Gelijktijdig met de Kadernota 2025 verschijnt ook de Midterm Review, een tussenbalans van de uitvoering van het Bestuursakkoord. Over de gehele linie kunnen we stellen dat ‘koers houden’ het afgelopen jaar is gelukt. Het overgrote gedeelte van de doelen uit het Bestuursakkoord wordt gerealiseerd of de ontwikkelingen zijn ingezet die tot realisatie zullen leiden.

De eerste twee jaar van deze bestuursperiode zijn gezegend met goede financiële omstandigheden waarbinnen de uitvoering van het Bestuursakkoord en de onderscheidende begrotingen kon worden opgepakt. De komende jaren worden we echter uitgedaagd en lijkt het erop dat de financiële omstandigheden (fors) verslechteren. Dat komt door een aantal redenen. Begrotingstekorten De jaren vanaf 2026 kenmerken zich door een substantieel begrotingstekort als gevolg van de daling van de middelen die gemeenten ontvangen uit het gemeentefonds. Voor de gemeente Altena gaat het een begrotingstekort van ongeveer € 5 tot 6 miljoen. Recent heeft het demissionaire kabinet een aantal beslissingen genomen in de zogenaamde Voorjaarsnota 2024 van het Rijk. De belangrijkste beslissing is dat de opschalingskorting (een korting op het gemeentefonds vanwege de na te streven schaalvergroting van gemeenten) wordt geschrapt. Ook heeft het Rijk besloten de nieuwe financieringssystematiek van het gemeentefonds niet in 2027 inwerking te laten treden, maar al in 2024. De nadelige effecten die met de overgang naar de nieuwe systematiek samenhangen worden gecompenseerd, met uitzondering van 2025. Dit leidt in 2025 tot een extra financieel probleem voor Altena van ongeveer € 1,7 miljoen. Het financiële probleem wordt vanaf 2026 verminderd met ongeveer € 1,7 miljoen structureel.

Prijsstijgingen Een tweede belangrijke ontwikkeling betreft de prijsstijgingen in de zorg en de sociale werkvoorziening. Tarieven stijgen daar aanzienlijk harder -door onder andere de afgesloten cao's, die sinds de vaststelling van de Begroting 2024 bekend zijn geworden- waardoor de verkregen loonen prijsbijstelling tekort schiet. Omdat we als gemeentelijke overheden gehouden zijn om realistische tarieven te bieden, hebben we te maken met autonome onvermijdelijke kostenstijging op een aantal domeinen. Het is op dit moment nog onbekend of we bij Meicirculaire 2024 nog aanvullend gecompenseerd zullen worden voor de hogere loon- en prijsstijgingen sinds de Miljoenennota 2024.

Den Haag Tot slot moet afgewacht worden hoe het Hoofdlijnenakkoord de gemeentefinanciën raakt. Waarschijnlijk is die duidelijkheid nog niet bij de Meicirculaire 2024 beschikbaar. De VNG vraagt blijvend aandacht voor een adequate financiële tegemoetkoming voor gemeenten.

Bovengenoemde ontwikkelingen vragen dat we veel scherper aan de wind gaan zeilen. Daartoe is het onvermijdelijk dat we de touwen strakker aanhalen en we ons ook schrap zetten tijdens onze tocht in de bestuursperiode. Deze Kadernota 2025 is daar een voorbeeld van en is gestoeld op een aantal keuzes. We zetten in op het sluitend beeld voor 2025. Hiertoe hebben we een aantal afspraken gemaakt: - We zijn kritisch geweest op voorgestelde budgetoverhevelingen van 2023 naar 2024. Daarmee versterken we de algemene reserve en beperken we het ramingsoptimisme door het lopende jaar niet te belasten met dubbele opgaven. Dit past in de stappen die we zetten naar meer realistisch ramen. - We hebben een aantal negatieve inschattingen bij de Eerste Bestuursrapportage 2024 nog niet opgenomen. Door de weging later dit jaar bij Tweede Bestuursrapportage 2024 te laten plaatsvinden hebben we meer inzicht in de begrotingsuitvoering (zowel in de plus als de min) en voorkomen we het opnemen van mogelijke tegenvallers nu met meevallers later dit jaar. - De mutaties bij de Kadernota 2025 zijn in eerste aanleg beperkt tot onvermijdelijke mutaties. Voor nieuwe wensen is geen ruimte, ‘tenzij’. Van ‘tenzij’ kan bijvoorbeeld sprake zijn als de evidentie is aangetoond door een onderbouwd rapport of rapportage.

De afgelopen maanden hebben we een interne ‘ambtelijke’ exercitie gepleegd leidend tot een overzicht aan mogelijke ombuigingen. De huidige begroting is bezien in termen van wettelijk (vast) beleid versus autonoom (beïnvloedbaar) beleid. De mogelijke ombuigingen zijn ingedeeld in een zestal categorieën. De zogenaamde ‘groene lijst’ bevat bezuinigingen waarvan we ambtelijk vinden dat deze 'no regret' en 'realiseerbaar op korte termijn' zijn. Deze lijst is door het college betrokken bij de afwegingen aangaande het begrotingsjaar 2025. De overige ombuigingsmogelijkheden, zijn nu nog niet door het college besproken en gewogen en worden de komende tijd nader uitgewerkt en binnen een aantal thema's nader verkend ten behoeve van de Kadernota 2026. Tegelijkertijd met deze Kadernota 2022 ontvangt u de Jaarstukken 2023 en de Eerste Bestuursrapportage 2024, alsmede ter informatie een Midterm Review over de stand van zaken van de uitvoering van het Bestuursakkoord. Uit het Jaarverslag 2023 blijkt dat bijna alles wat in de Begroting voor 2023 was voorgenomen ook gerealiseerd is, dan wel een stuk verder gebracht is. De Eerste Bestuursrapportage 2024 laat zien dat we ook in 2024 goed op weg zijn om de doelstellingen te realiseren. Wij sturen u daarom onze Midterm Review ook met gepaste trots.

Halverwege de bestuursperiode mogen we voorzichtig concluderen dat veel is gerealiseerd dan wel stevig in de steigers is gezet. Dat kan niet zonder de betrokkenheid van veel partijen in onze samenleving, de ondersteuning van onze ambtelijke organisatie en de politiek-bestuurlijke samenwerking met de gemeenteraad. Daar zijn we dankbaar voor en sterkt ons in ons voornemen om samen te blijven werken aan een mooi en vitaal Altena. Elke dag weer. De komende jaren van 4

budgettaire krapte stellen ons voor meer fundamentele keuzes en vallen beslissingen mogelijk ook zwaarder. Het college wil daarbij ook tijdig richting geven om bij te sturen richting de langere termijn. Het college meent dan ook dat deze Kadernota 2025 tegemoet komt aan de uitdagingen die voor ons liggen.

De Kadernota 2025 bevat in hoofdstuk 0 het financiële overzicht. Stapsgewijs wordt het huidige financiële beeld toegelicht en wordt aangegeven welke opgave er ligt voor de Begroting 2025. Vervolgens treft u in de hoofdstukken 1 tot en met 6 de begrotingsprogramma’s aan. Per programma is weergegeven welke beleidsinhoudelijke prioriteiten we als college stellen. Daarna is aangegeven voor welke van die prioriteiten extra financiële middelen worden gevraagd. In hoofdstuk 7 zijn de investeringen opgenomen. Deze resulteren in kapitaallasten die u in de begrotingsprogramma’s terugziet. Hoofdstuk 8 bevat de kaders voor de lokale heffingen 2025 en hoofdstuk 9 beschrijft de financieelbeleidsmatige en financieel-technische uitgangspunten voor de opstelling van de Eerste Bestuursrapportage 2024, de Kadernota 2025 en de Begroting 2025.

Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

1. Saldo Begroting 2024

2.195 V

5.380 N

5.625 N

2. Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2024

3.086 N

3.041 N

2.916 N

2.980 N

Saldo na Eerste Bestuursrapportage 2024

892 N

8.421 N

8.542 N

8.606 N

Programma 2. Altena Samenredzaam

41 N

135 N

15 N

Programma 3. Veelzijdig Altena

424 N

493 N

388 N

380 N

Programma 4. Duurzaam Altena

598 N

474 N

286 V

50 N

Programma 5. Bereikbaar Altena

48 V

Programma 6. Financiën

1.086 N

836 N

789 N

3. Mutaties Kadernota 2025

2.101 N

1.890 N

1.025 N

1.233 N

4. Saldo Kadernota 2025

2.993 N

10.311 N

9.567 N

9.839 N

Mutaties Kadernota 2025 Programma 1. Inwoner en Bestuur

1. Saldo Begroting 2024. Op 7 november 2023 heeft de raad de Begroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2027 vastgesteld. Deze begroting kwam voor 2025 uit op een positief saldo van ruim € 2 miljoen. Vanaf 2026 waren de ravijnjaren zichtbaar, met een negatief saldo van ruim € 5 miljoen. 2. Eerste Bestuursrapportage 2024. Regel 2 geeft de structurele doorwerking van de mutaties in de Eerste Bestuursrapportage 2024 weer. Voor een nadere toelichting zie de Eerste Bestuursrapportage 2024. 3. Mutaties Kadernota 2025. De mutaties voor de jaren 2025 en verder uit hoofde van de Kadernota 2025 zijn weergegeven in regel 3. Voor een andere specificatie van deze mutaties wordt verwezen naar de toelichting in de programma’s in deze Kadernota 2025. 4. Saldo Kadernota 2025. De mutaties in de Eerste Bestuursrapportage 2024 en de Kadernota 2025 hebben een fors negatief effect op het financieel perspectief voor de jaren 2025-2028. Daar waar voor de jaarschijf 2025 in de Begroting 2024 nog sprake was van een begrotingsoverschot van ruim € 2 miljoen slaat dit om naar een begrotingstekort van € 3 miljoen. Het tekort voor 2026 en verdere jaren zoals geraamd in de Begroting 2024 is na verwerking van de mutaties Eerste Bestuursrapportage 2024 en Kadernota 2025 van ruim € 5 miljoen gestegen naar ongeveer € 10 miljoen. 6

Ten tijde van de opstelling van de Kadernota 2025 is de Meicirculaire 2024 nog niet verschenen. Voor een raming van de ontwikkeling van de algemene uitkering zijn wij dus genoodzaakt op basis van de huidige inzichten inschattingen te maken. Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

2.993 N

10.311 N

9.567 N

9.839 N

440 V

325 V

350 V

1.375 V

b. Effect Voorjaarsnota 2024

1.700 N

1.700 V

c. Compensatiemaatregelen Rijk / realistisch ramen

1.000 V

6. Saldo Kadernota 2025

3.253 N

7.286 N

6.517 N

5.764 N

4. Saldo Kadernota 2025

5. Inschattingen a. Effecten Decembercirculaire 2023

5. Inschattingen a. Effecten Decembercirculaire 2023. De Decembercircularire 2023 bevat naast mutaties voor het jaar 2023 ook mutaties met structurele doorwerking. Hiervan is een inschatting gemaakt. De daadwerkelijke structurele effecten uit hoofde van de Decembercirculaire 2023 zullen in de Meicirculaire 2024 bekend zijn. b. Voorjaarsnota 2024 Rijk. De Voorjaarsnota 2024 van het Rijk geeft een eerste inzicht in te verwachte meerjarige ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Op langere termijn is weliswaar sprake van een afzwakking van de ravijnjaren vanaf 2026, maar in 2025 is het begrotingssaldo negatiever geworden. De Voorjaarsnota 2024 van Rijk bevat onder andere een tweetal maatregelen op het gebied van het gemeentefonds. Ten eerste komt de opschalingskorting te vervallen. Dit heeft voor de gemeente Altena vanaf 2026 een positief effect van € 1,7 miljoen. Ten tweede wordt de invoering van de nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds van 2027 naar 2024 vervroegd. De nadelige financiële effecten hiervan worden, met uitzondering van het jaar 2025, voor 100% vergoed door het Rijk. Het jaar 2025 wordt slechts voor 50% vergoed, vanuit de veronderstelling van het Rijk dat gemeenten gelet op de jaarrekeningresultaten deze 50% zelf kunnen dragen. Voor de gemeente Altena heeft dit voor 2025 een negatief effect van € 1,7 miljoen. c.

Compensatiemaatregelen Rijk en realistisch ramen. Wij gaan ervan uit dat het Rijk nog compensatie zal bieden, voor bijvoorbeeld de gestegen loon- en prijsontwikkeling op het gebied van Jeugd en Wmo. Voor de ontwikkelingen als gevolg van de Decembercirculaire 2023, de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk en compensatiemaatregelen van het Rijk geldt dat de definitieve bedragen in de Meicirculaire 2024 bekend worden gemaakt. In de Begroting 2025 zal zoals gebruikelijk worden uitgegaan van de gegevens in de Septembercirculaire 2024. Daarnaast worden de uitkomsten van de Jaarstukken van de jaren 2019-2023 worden geanalyseerd op structurele onderuitputting van exploitatiebudgetten. Daar waar meerjarig sprake is van onderuitputting kan een aframing van budgetten plaatsvinden. Op deze manier 7

wordt lucht uit de begroting gehaald en wordt een verdere stap gezet naar reële ramingen. De uitkomst van deze analyse wordt betrokken bij de opstelling van de Begroting 2025. Voor de komende jaren staan flinke investeringen op de agenda, die vragen om een goed afwegingskader en een goed inzicht in de financiële gevolgen hiervan, zowel voor ons huishoudboekje als voor onze vermogenspositie op korte en lange termijn. Wij werken dit uit in een Meerjaren Investeringsplanning (MIP). Met deze MIP houden wij inzicht in toekomstige investeringsbehoefte(n) van de gemeente en de financiële consequenties daarvan. Hierbij houden wij rekening met wettelijke verplichtingen, de ambities in het collegeprogramma en (actuele) ontwikkelingen. Zoals al eerder aan u gepresenteerd door onze accountant in de Auditcommissie, zien we een zware planningsbelasting (piek) ontstaan voor de komende jaren die fors hoger is dan de realisatie in voorgaande jaren. Bij de Begroting 2025 presenteren wij u een eerste aanzet van een Meerjaren Investeringsplanning met een realistische raming en fasering (verdeling over de jaren) van de voorgenomen investeringen. De herziening van de investeringsplanning kan voor de jaren 2025 en verder leiden tot lagere kapitaallasten.

Bij het opstellen van de MIP hanteren we de volgende uitgangspunten: • MIP geeft vooruitziende blik en inzicht in structurele (financiële) gevolgen, waar rekening mee gehouden moet worden qua dekking in toekomstige begrotingen. • Tijdvak ligt niet vast, er zijn nog schuivingsmogelijkheden in uitvoering (keuzes in prioritering). • Rekening houden met toekomstige investeringen versus vrijval van bestaand actief • Dient als input voor de meerjarenbegroting van de gemeente • Voor zover de uitgaven gericht zijn op de jaarschijven van de meerjarenbegroting worden deze verwerkt in de komende meerjarenbegrotingen. 6. Saldo Kadernota 2025. Zonder nadere oplossingen laat de Kadernota 2025 vanaf 2025 een negatief begrotingssaldo zien. Richting de opstelling van de Begroting 2025 moeten voor 2025 dus nog maatregelen gevonden worden om het negatieve begrotingssaldo op te heffen. Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

3.253 N

7.286 N

6.517 N

5.764 N

a. Ombuigingen

1.170 V

1.120 V

1.090 V

b. Resultaat Jaarrekening 2023 (Algemene reserve)

2.083 V

6.166 N

5.427 N

4.674 N

6. Saldo Kadernota 2025 7. Oplossingen

8. Saldo Kadernota 2025

7. Oplossingen Het college committeert zich aan het vinden van structurele ombuigingen voor 2025 voor een bedrag van structureel € 1 miljoen. In de Kadernota 2024 is aangegeven dat bij de Kadernota 2025 een ‘menukaart’ met ombuigingsvoorstellen gereed is, die bijsturingsmogelijkheden richting het oplossen van het begrotingstekort in de jaren 2026 en verder. Hoewel het keuzemenu bedoeld is 8

voor het in kaart brengen van ombuigingsmogelijkheden voor de jaren 2026 en verder, is het mogelijk een aantal ombuigingsmogelijkheden reeds vanaf 2025 in te zetten. Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

a. Faseren investeringen mobiliteit

500 V

350 V

c. Efficiency openbare ruimte

120 V

d. Aanbesteden Wmo

100 V

250 V

e. Mobiliteit exploitatiebudgetten

100 V

f. Omgevingswet en RO

150 V

100 V

g. Accommodaties

50 V

h. Torens en uurwerken en Monumenten

70 V

i. Onderwijsbeleid Techniekpromotie

35 V

j. Kernenbudget

15 V

k. Ontwikkeling visie op werken Cofinancieringsfonds

30 V

1.170 V

1.120 V

1.090 V

b. Eigen bijdrage Wmo

Totaal Ombuigingen

50 V

a. Faseren investeringen mobiliteit. Vooruitlopend op het opstellen van de eerder genoemde Meerjaren Investeringsplanning zijn voor het programma Mobiliteit de investeringen voor 2024 bezien. Het faseren van een aantal investeringen leidt in 2025 tot lagere kapitaallasten van € 500.000. De totale investeringen binnen het programma Mobiliteit zullen betrokken worden bij de opstellen van de MIP. b. Eigen bijdrage Wmo. Vanaf 2026 wordt het weer mogelijk een eigen bijdrage te vragen. Wij ramen de inkomsten daaruit vanaf 2026 vooralsnog op € 350.000 c. Efficiency openbare ruimte. Binnen het cluster Openbare ruimte is door het efficiënter organiseren vanaf 2025 een structurele ombuiging van € 120.000 mogelijk. Het gaat dan om het onderhoud van gereedschap en materieel, het beheer en onderhoud van bebording (minder plaatsen, langere levensduur) en om het op een aantal plekken niet meer boven het afgesproken kwaliteitsniveau bestrijden van onkruid. Daarnaast kunnen de leges degeneratievergoeding wegen verhoogd worden. d. Aanbesteden Wmo. We zetten in op houdbare maatschappelijke zorg en willen daarbij meer koppelingen tot stand brengen. Door efficiënter aanbesteden van zorg kan een besparing gerealiseerd worden. Omdat de verordening daarvoor aangepast moet worden is de besparing in 2025 beperkt tot € 100.000, vanaf 2026 is een bedrag van € 250.000 mogelijk. e.

Mobiliteit exploitatiebudgetten. Het programma Mobiliteit kent een groot aantal investeringsbudgetten. Ook is sprake van een aantal projecten / maatregelen die vanuit de

exploitatiebudgetten gedekt worden. Binnen de exploitatiebudgetten is het mogelijk door herprioritering vanaf 2025 een bedrag van € 100.000 om te buigen. f.

Omgevingswet en RO. In het kader van de invoering van de Omgevingswet kan temporiseren leiden tot een besparing. Op het gebied van ruimtelijke ordening kunnen keuzes gemaakt worden in bijvoorbeeld de doorlooptijd van vergunningen. Door de doorlooptijd langer te maken en de inzet van personeel efficiënter te verdelen kan een besparing bereikt worden. In totaal is een besparing van € 150.000 vanaf 2025 mogelijk.

g. Accommodaties. Het temporiseren of meer over de jaren verdelen van onderhoud van accommodaties leidt tot lagere lasten, waarvoor een besparing van € 50.000 geraamd wordt vanaf 2025. Het onderhoud van accommodaties loopt mee in het op te stellen nieuwe accommodatiebeleid. . h. Torens en uurwerken en Monumenten. Ook op het gebeid van torens en uurwerken alsmede monumenten kan het onderhoud getemporiseerd worden. Daarmee is een besparing mogelijk van € 70.000 vanaf 2025. i.

Onderwijsbeleid Techniekpromotie. Voor techniekpromotie in het onderwijs is een projectleider werkzaam. De werkzaamheden kunnen vanaf 2025 in de lijn gelegd worden, waarmee een efficiencyslag gemaakt worden. De besparing is € 35.000.

Kernenbudget. Het kernenbudget is de afgelopen jaren gegroeid naar € 130.000. Door vanaf 2025 terug te gaan naar het oorspronkelijke niveau van € 115.000 kan € 15.000 bespaard worden.

k. Ontwikkeling Visie op werken Cofinancieringsfonds. Het cofinancieringsfonds is als oplopend budget opgenomen in de begroting. Door het aframen van de oploop kan in 2025 en 2026 een bedrag van € 30.000 bespaard worden. In het Bestuursakkoord 2022-2026 hebben we afgesproken als uitgangspunt te hanteren de OZB jaarlijks te verhogen met het inflatiepercentage. Een grotere verhoging hebben we niet voorzien. Dit biedt duidelijkheid naar onze inwoners, bedrijven en instellingen. Tegelijkertijd moeten we een aantal zaken constateren. Allereerst zijn de feitelijke kostenstijgingen op tal van terreinen (fors) hoger dan de huidige indexaties. In een wereld die ook aanzienlijk aan het veranderen is en waarbij menig crisis medeverantwoordelijk is voor de stijging van prijzen. Het is maar de vraag of het Rijk ons bij Meicirculaire of Septembercirculaire hiervoor voldoende compenseert. Ook moeten we constateren dat in Altena het niveau van OZB-tarieven fors lager ligt ten opzichte van de P10 en Nederland. Woonlasten

Altena

P10

Nederland

Eigenaar een persoon Eigenaar meer persoon Gebruiker een persoon Gebruiker meer persoon

€ 901 € 955 € 531 € 584

€ 879 € 953 € 468 € 542

€ 923 € 1.010 € 474 € 561

Tot slot moeten we concluderen dat we als gemeente Altena trots zijn op onze voorzieningen. Voorzieningen hebben is mooi, voorzieningen behouden kost geld. Juist in tijden van budgettaire krapte wordt de afweging meer: bezuinigen we nog meer op onze diensten en voorzieningen? Of zorgen we er ook voor dat onze eigen inkomsten het niveau krijgen wat je mag verwachten van een gemeente als Altena in vergelijking met de rest van Nederland? Feitelijk is sprake van een dilemma wat we voorrang moeten geven. Wat het college betreft staat dan de vraag centraal 'wat voor type gemeente willen we zijn'? Op weg naar de Begroting 2026 willen we deze discussie voeren met elkaar, zodat de OZB-tarieven kunnen worden afgewogen tegen de inkomsten die we ontvangen van het Rijk en de uitgaven in onze begroting. Om die reden hebben we de OZB voor 2025 en verder nog niet verhoogd. Maar als onderdeel van het palet aan bezuinigingsmogelijkheden willen we graag het gesprek daarover met u voeren, mede in het kader van de totale lastendruk. Wij kijken ook naar onze andere lokale heffingen. Ten aanzien van de afvalstoffenheffing willen we een aantal lastenverlagende maatregelen doorvoeren. Die zijn we nu aan het onderzoeken. Tegelijkertijd constateren we dat bepaalde kostensoorten nog niet worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing.

Beide aspecten willen we betrekken bij een voorstel dat we u bij de Begroting 2025 doen toekomen. Wij streven ernaar dat deze mutaties niet leiden tot een hogere afvalstoffenheffing dan een verhoging conform de normale indexatie. Ten aanzien van de havengelden zien wij verschillende ontwikkelingen die een meer principiële analyse en afweging vragen. Enerzijds zien we tijdelijke extra kosten in verband met de opleiding van een nieuwe havenmeester. Anderzijds vraagt de insteekhaven een hernieuwde ijking van uitgangspunten en kostentoedelingen (onder andere afschrijvingen). Tegelijkertijd is het gewenst dat de havengelden concurrerend blijven en de kosten over een langere periode ook gedekt kunnen worden, zonder schommelingen. Een voorstel van deze herijking zal bij Begroting 2025 aan de raad worden gedaan. De Voorjaarsnota 2024 van het Rijk leidt voor de gemeenten voor het 2025 jaar tot een extra financieel probleem van € 1,7 miljoen. Dit kan niet op korte termijn structureel opgelost worden. Het Rijk heeft voor het niet compenseren van het nadeel in 2025 de relatie gelegd met de overschotten die gemeenten in hun jaarrekening hebben. Het college vindt het daarom verdedigbaar een deel van het jaarrekeningresultaat in te als dekking voor het extra ontstane financiële probleem. Het resultaat van de Jaarstukken 2023 is toegevoegd aan de Algemene reserve.

Voorgesteld wordt om voor een bedrag van afgerond € 2,0 miljoen middelen uit de Algemene reserve als dekking in te zetten. De provincie heeft vanuit de toezichthoudende taak op dit punt nog geen uitspraken gedaan. De eenmalige inzet van een deel van de Algemene reserve is verdedigbaar vanwege de onverwachte negatieve effecten van de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk en is om die reden de afgelopen weken onderdeel geweest van gesprekken tussen de VNG en het Rijk. Het hierboven geschetste financiële perspectief vormt de basis voor de opstelling van de Begroting 2025 en de Meerjarenraming 2026-2028. Het college ziet het als taak een sluitende begroting te presenteren. De komende periode wordt hieraan verdere uitwerking gegeven. Daarbij wordt opgemerkt dat de uitkomsten van de Meicirculaire 2024 nog niet verwerkt zijn. Dit kan mogelijk 11

leiden tot andere financiële inzichten. Verder geldt dat de Begroting 2025 gebaseerd zal worden op de uitkomsten van de Septembercirculaire 2024. Wij vertrouwen erop dat wij u in het najaar een begroting kunnen aanbieden die voor 2025 sluitend is.

We werken in 2025 verder aan het uitvoeringsprogramma van de notitie ‘Bestuurlijke vernieuwing in actie'. De onderwerpen kerngericht werken, bestuurlijke vernieuwing, uitnodigend bestuur en Right to challenge (uitdaagrecht) maken deel uit van dit programma.

In 2025 is het tachtig jaar gelden dat Altena werd bevrijd. Met partners en comités uit de samenleving wordt gewerkt aan een aantal Altenabrede activiteiten. Zo staan er onder andere twee grote concerten op de planning en een tocht met historische voertuigen. Het streven is eveneens om het ‘oorlogsmuseum’ te starten. Om deze activiteiten te ondersteunen is een eenmalig budget nodig (financiële verwerking programma 6b Overhead).

We zetten in op de samenwerking in de regio in de Baronie-samenwerking, Regio West-Brabant en de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT). Hierbij zorgen we dat we inzetten op de onderwerpen die voor onze gemeente belangrijk zijn, zoals maritieme maintenance, vitaal buitengebied, wonen en mobiliteit. We werken al veel samen met onze buurgemeenten in de Baronie. Het is gewenst die samenwerking te versterken en te verdiepen en daarbij om de betrokkenheid en invloed van de gemeenteraden te vergroten. In 2024 wordt gewerkt aan een voorstel om vanaf 2025 met een governancestructuur te kunnen starten die kan fungeren als een contramal van de samenwerking zoals die in Hart van Brabant is opgebouwd. Daarmee kunnen die twee regio’s ook verder invulling geven aan hun samenwerking op het niveau van de Stedelijke regio Breda-Tilburg. Tegelijkertijd betekent dit dat meer focus kan worden aangebracht in onze samenwerking met de zogeheten Markiezaten in de Regio-West-Brabant. Voorzien wordt dat een deel van de taken van de huidige RWB overgeheveld zal gaan worden naar de Markiezaten en de Baronie. Voor de opbouw en ondersteuning van de samenwerking in de Baronie zal vanaf 2025 structurele financiering nodig zijn, die deels gedekt zou kunnen worden uit andere regionale budgetten.

In 2023 is het nieuwe veiligheidsbeleid opgesteld. Dit is opgesteld tot en met 2026. Het gaat hierbij om veiligheid in de brede zin van het woord: de leef- en woonomgeving van inwoners, maar ook ondermijning en cybercrime. Bij de totstandkoming van het nieuwe meerjarenveiligheidsbeleid 2023 -2026 zijn de volgende prioriteiten benoemd: -

Veilige Woon- en leefomgeving. Extra aandacht voor de samenwerking en afstemming tussen gemeente en politie. Waarbij de gezamenlijke inzet zich zal richten op het tegengaan van 13

inbraak-, diefstal en verkeersveiligheid. Daarnaast wordt er ingezet om ook de komende jaarwisseling veilig te laten verlopen. -

Zorg en Veiligheid. Ook hier zal er extra aandacht zijn voor de verbinding en samenwerking. Dan met name tussen het veiligheidsdomein, sociaaldomein en het zorgdomein. Waarbij we werken aan het versterken van de aanpak op thema’s als huiselijk geweld, jeugdproblematiek en woonoverlast.

Digitale veiligheid en Maatschappelijke onrust. De toenamen van digitale criminaliteit vraagt extra aandacht en inzet met name op het gebied van bewustwording en preventie. Daarnaast kijken we naar de interne digitale veiligheid en ontwikkelen we een protocol tegen online aangejaagde ordeverstoringen.

Ondermijning. Versterken en intensiveren van de inzet op het voorkomen, tegengaan, verstoren en stoppen van de verschillende vormen van ondermijnende criminaliteit. Inmiddels is het Lokaal Informatie Overleg (LIO) gestart en zijn de eerste concrete acties (spookbewoning, illegale prostitutieacties e.a.) voor 2024 gepland.

De gemeente heeft bepaald dat extra focus en aandacht nodig zijn voor de bovengenoemde prioriteiten, maar blijft zich daarnaast onverminderd inzetten op alle veiligheidsthema’s. Ook wordt voldoende ruimte bewaard om tijdig te kunnen bijsturen wanneer trends en ontwikkelingen daar aanleiding voor geven. Met het oog op de bereikbaarheid van de Visserskade voor de nood- en hulpdiensten is een structurele oplossing nodig voor de versmalling aan het begin van de weg. In 2023 is fase 1 van het onderzoek afgerond, in 2024 wordt fase 2 van het onderzoek uitgevoerd. Eind 2024 jaar wordt de meest haalbare voorkeursvariant vastgesteld door het college.

In 2023 zijn de serviceformules dienstverlening vastgesteld. In de serviceformules zijn de beoogde klantwaarden beschreven op basis van de aard van de relatie. We onderscheiden hierin zes verschillende typen van dienstverlening. Om deze klantwaarden te realiseren is een roadmap vastgesteld, waarin de integrale projecten zijn opgenomen voor de doorontwikkeling van de organisatie. In 2025 wordt uitvoering geven aan deze projecten. De projecten richten zich op de ontwikkeling van medewerkers, het samenspel in de organisatie en de inrichting van onze processen en systemen. Het monitoren van de kwaliteit van de dienstverlening is onderdeel hiervan.

Voor de inrichting van onze processen en systemen is beleid vastgesteld voor procesmanagement. Met dit beleid kunnen we eenduidig onze processen gaan optimaliseren en beschrijven, waarin ook aandacht is voor rollen, taken en verantwoordelijkheden. Hiermee werken we bewust aan het realiseren van de klantwaarden vanuit de serviceformules. Om de organisatie hierin te begeleiden worden procescoaches opgeleid. Daarnaast kunnen we klanttevredenheidsonderzoeken uitvoeren binnen de processen. Het implementeren van dit beleid heeft tijd nodig en vraagt om het maken van organisatiekeuzes. 14

Uit evaluaties van projecten blijkt dat de inwonertevredenheid voor een groot deel wordt bepaald door het managen van de verwachtingen, het signaleren van behoeftes en het organiseren van de informatievoorziening. Het maken van verbinding met verschillende doelgroepen bij de uitvoering van projecten vraagt om aandacht. Overwogen wordt om bij bepaalde omvangrijke en impactvolle projecten specifiek omgevingsmanagement te organiseren. Er loopt op dit moment een pilot om te onderzoeken of deze rol van toegevoegde waarde is.

Er is de afgelopen jaren veel tijd en energie gestoken in het ontwikkelen van de separate communicatiekanalen om zo goed mogelijk in contact te staan met de burgers. Denk hierbij aan het KlantContactCentrum, de website, platform Aan de Slag, de balie, wijkcentra, social media, email en specifieke functies, zoals gebiedsregisseurs en bedrijvencontactfunctionarissen. Die veelheid aan kanalen heeft voordelen: je kunt gericht een bepaald kanaal inzetten voor een bepaalde dienst voor een bepaalde doelgroep. Daarmee kan de overheid het contact effectiever en efficiënter maken. Tegelijkertijd zijn er uitdagingen. Meer kanalen betekent meer kosten voor de inzet en het onderhoud. Ook maakt dit het managen van de kanalen complexer. Daarnaast verandert het gedrag van de inwoners: zij gebruiken steeds meer kanalen door en naast elkaar. Hierbij verwacht men een naadloze klantreis, zonder van het kastje naar de muur gestuurd te worden. Inwoners verschillen bovendien steeds meer in hun kanaalvoorkeuren en (digitale) vaardigheden. De kwaliteit van onze dienstverlening staat hoog in het vaandel. In het bestuursakkoord is het bereiken van het niveau van excellente dienstverlening als speerpunt benoemd. Hierbij is de scope verbreed en beperkt zich niet tot de dienstverlening aan de loketten. Dit betreft de dienstverlening via al onze kanalen.

Om te voldoen aan de klantverwachting en de wettelijke richtlijnen in het kader van digitale dienstverlening is op termijn een investering nodig in systemen en organisatieinrichting.

Programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Geen mutaties

Totaal 1. Inwoner & Bestuur

Geen mutaties

Totaal Mutaties reserves programma 1

Totaal mutaties programma 1

1. Inwoner & Bestuur

Mutaties reserves programma 1

Uitvoering landelijke akkoorden In 2025 wordt een aanzienlijke inspanning gevraagd voor de uitvoering van landelijke akkoorden. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA), de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming zijn akkoorden die uitgevoerd worden binnen de begrotingsprogramma’s 2 en 3. Deels worden deze akkoorden regionaal uitgevoerd, bijvoorbeeld binnen de GGD-regio West-Brabant als het gaat om het IZA. De akkoorden raken elkaar op verschillende onderdelen. Allemaal bevatten ze opdrachten voor de gemeentelijke lokale teams, in ons geval OnS Altena. Vanuit het Rijk en VNG komt hiervoor een ‘richtinggevend kader.’ We gaan in Altena voorsorteren op een stevig lokaal team, gaan de sociale basis verstevigen en met verschillende lokale en regionale partijen de toegang tot de juiste zorg voor inwoners verbeteren. Voor deze activiteiten kunnen we deels gebruik maken van tijdelijke subsidieregelingen (specifieke uitkeringen). Voor een deel is in de akkoorden afgesproken dat gemeenten het benodigde geld uit de algemene middelen in het gemeentefonds gebruiken. Prijsontwikkelingen Binnen programma 2 voeren we meerdere wetten uit waarvoor een zorgplicht geldt, en we gehouden zijn aan algemene maatregelen van bestuur over reële tarieven.

Dit betekent dat we verplicht zijn om ondersteuning te bieden als inwoners die nodig hebben (‘openeindregeling’) en verplicht zijn om tarieven te betalen die de kostprijs van de leverancier dekken. We signaleren een trend van sterk stijgende Cao-lonen in de zorg- en maatschappelijke sector. Dat kan zorgen voor kostenstijging in 2025 die we bij het opstellen van de Kadernota 2025 nog niet kunnen voorspellen. Proof of Concept Als onderdeel van het programma Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd wordt vanaf 2025 geëxperimenteerd met in het klein werken volgens de regiovisie en strategie WBO Jeugd. Met lokale partners uit Altena wordt een 'proof of concept' ingericht. Dit geeft ruimte om zaken uit te proberen in voorbereiding op de nieuwe inkoop van 2026 en verder. Door in de proof of concept in te zetten op lichte hulp en ondersteuning is de verwachting dat het aantal individuele voorzieningen voor het jeugdhulpproduct ‘begeleiding licht’ zal dalen. Hiervoor is het bedrag geraamd dat in 2024 naar verwachting wordt besteed aan het jeugdhulpproduct 'begeleiding licht'. De verwachting is dat dit in 2027 kan overgaan in nieuwe inkoopafspraken, met 2026 als overgangsjaar.

Maatschappelijke agenda Het inwonersbudget is een proces dat samen wordt doorlopen met de inwoners, waar ook de besluitvorming bij de inwoners ligt. Hiermee heeft de gemeente lokale initiatieven gefaciliteerd van inwoners die ook door de inwoners zelf worden uitgevoerd. Het vergroot betrokkenheid en vertrouwen. Het college kiest ervoor in de huidige financiële krapte de komende jaren hier geen extra budget in de begroting op te nemen, maar dit binnen de huidige budgetten te bezien. Inburgering De wet inburgering 2021, ingegaan op 1 januari 2022, is reeds lokaal geëvalueerd. Een aantal aanbevelingen zijn meegenomen in het themaprogramma ‘Opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen’. Op 23 april 2024 heeft het college het programmaplan Opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen vastgesteld. Het themaprogramma stuurt op het realiseren van de wettelijke taakstelling voor de opvang van vluchtelingen en de huisvesting van statushouders, alsmede op het vergroten van de kwaliteit van inburgering en participatie. Onderdeel van het programmaplan is de inzet van 1 fte consulent Inburgering. Per 1 januari 2025 zal de partij die de aanbesteding maatschappelijk begeleiding gegund gekregen heeft beginnen met de opdracht, met een looptijd van 4 jaar. Minimabeleid In deze Kadernota 2025 worden middelen ingezet voor de invoering van de Altenabon.

Bij motie heeft de gemeenteraad gevraagd om een dergelijke bon te ontwikkelen voor minimahuishoudens. De uitvoering hiervan wordt gekoppeld aan de herziening van het minimabeleid en het programma Bestaanszekerheid zodat er aangesloten kan worden bij de behoefte van de doelgroep.

Doorstroomcoaches Het wetsvoorstel 'Gelijke kansen van school naar werk' zal naar verwachting vanaf augustus 2025 in werking treden. Met het wetsvoorstel wordt de doelgroep van de doorstroomcoaches vergroot van 16 tot 23 jaar naar 16 tot 27 jaar. De verbreding van de doelgroep leidt tot een toename van de taken van de doorstroomcoaches. Mogelijk is hiervoor extra formatie nodig. Nog onduidelijk is of gemeenten zullen worden gecompenseerd. Richting de opstelling van de Begroting 2025 zal dit nader bekeken worden en zal bezien worden in hoeverre dit binnen de bestaande budgetten opgevangen kan worden.

Het college kiest ervoor de energielasten van gemeentelijke gebouwen zoveel mogelijk te verlagen. Vanuit het budget voor verduurzaming zullen voor de accommodaties De Crosser (Werkendam), De Dussenaar (Dussen), De Jager (Giessen) en Het Vlechtwerk (Werkendam) en De Dussenaar in Dussen duurzaamheidsmaatregelen getroffen worden.

Met de Regiodeal is het Rijk gevraagd om een financiële bijdrage aan het versnellen en versterken van de brede welvaart van de Regio West-Brabant via diverse projecten. Door regionale samenwerking en een extra financiële impuls van het Rijk versterken we lokale ontwikkelingen in onze gemeente op het gebied van vitaliteit en een circulair voedselsysteem. Altena is een sterke, regionale speler en daarom zetten we in op twee projecten. Een extra bijdrage van in totaal € 173.000 euro voor de jaren 2025-2027 zorgt ervoor dat deze drie projecten een stevige impuls krijgen. In de fase van dealmaking worden de begrotingen en cofinanciering definitief en zal in samenhang gekeken worden naar de bestaande middelen. Het aangevraagde bedrag van in totaal € 173.000 euro betreft dus een maximaal bedrag. Zie ook programma 4 (RWB Circulair voedselsysteem).

Programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

100 N

RWB Vitaliteitscentra

39 N

20 N

Team Toegang: 1 fte consulent inburgering

88 N

Kapitaallasten toegankelijk maken Crosser, Dussenaar, Jager, Vlechtwerk

15 N

Proof of Concept Jeugd (POC)

357 N

Proof of Concept (POC) dekking

357 V

Totaal 2. Altena Samenredzaam

128 N

222 N

102 N

Team Toegang: 1 fte consulent inburgering dekking

88 V

Totaal Mutaties reserves programma 2

88 V

Totaal mutaties programma 2

41 N

135 N

15 N

2. Altena Samenredzaam Uitvoering motie Altenapas

Mutaties reserves programma 2

Herijking Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) In 2020 is het Integraal Huisvestingplan Onderwijs (IHP) voor de gemeente Altena opgesteld. Bij de vaststelling van het IHP heeft de raad ook besloten het IHP na vier jaar te herijken. In 2023 is daarom onder begeleiding van Hevo gestart met de herijking van het IHP 2020-2024. Met de herijking van het IHP zijn de huidige en toekomstige projecten geactualiseerd. Daarnaast zijn de verwachte renovaties (na 40 jaar) en vervangende nieuwbouw (na 60 jaar) in het herijkte IHP opgenomen, net als enkele verwachte uitbreidingen bij scholen. Dit heeft tot gevolg dat rekening houdend met een inflatiepercentage van 2% de jaarlijkse dotatie aan de reserve onderwijshuisvesting moet worden verhoogd met € 380.000.

Combinatiefunctionarissen Vanaf schooljaar 2024-2025 bouwen we de inzet van combinatiefunctionarissen in onderwijstijd af volgens het afbouwvoorstel van de denktank Onderwijs. Dit houdt in dat vanaf dat schooljaar scholen nog 50% van hun huidige inzet kunnen afnemen. Voor de scholen die hier aantoonbaar niet mee toe komen bieden we een uitzondering waarbij zij extra uren kunnen afnemen tegen een marktconform tarief. Daarmee voorkomen we ongelijke behandeling. Vanaf schooljaar 2025-2026 resteert nog 25% van de huidige inzet en per 2027 mogen er geen combinatiefunctionarissen meer ingezet worden binnen onderwijstijd. Omdat de scholen momenteel een bijdrage betalen voor de inzet van combinatiefunctionarissen in (bewegings-)onderwijs zal sprake zijn van een afname van de baten. Vanaf 2027 wordt de inzet van de combinatiefunctionarissen met 1fte teruggebracht. Vitaal Altena We streven ernaar om in de regio voorop te lopen op het gebied van vitaliteit. Het is onze ambitie om een vitale plattelandsgemeente te zijn met gezonde en gelukkige inwoners, een 'blauwe zone' waar men gezond en gelukkig oud kan worden. Het programma Vitaliteit richt zich op het verbeteren van de gezondheid van onze inwoners door in te zetten op een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving.

De middelen van de Specifieke Uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (SPUK GALA) worden ingezet voor de uitvoering van projecten en activiteiten die bijdragen aan het verbeteren van de vitaliteit. Een voorbeeld van onze aanpak in Altena is het promoten van gezond eten, waarbij we dit waar mogelijk koppelen aan het programma Circulair Voedselsysteem Verder realiseren we vitaliteitscentra, waarbij we vanuit de gegeven financiële omstandigheden inzetten op twee in plaats van drie centra. Met de Regiodeal Brede Welvaart is budget beschikbaar om de diverse projecten binnen deze context voor het jaar 2025 en daarna op te pakken.

In 2023 is de uitvoeringsagenda bij de ‘Visie op Werken in Altena’ vastgesteld. Als een levend document zal de Uitvoeringsagenda in 2024, 2025 en 2026 voortdurend worden bijgewerkt en 19

aangevuld om een volledig beeld te geven van alle relevante acties die worden ondernomen om de gemeenschappelijke ambities en doelstellingen te bereiken. In 2025 wordt de samenwerking met het Ondernemershuis Altena, de Economisch Adviesraad, de BIZ-en en andere collectieve initiatieven verder gecontinueerd. Daarnaast wordt in 2025 onder andere een nieuwe detailhandelsvisie en reclamebeleid opgesteld.

De gemeente heeft in 2023 en 2024 het voortouw genomen in het gebiedsproces Polder van de Toekomst. Tot en met 2024 zijn middelen beschikbaar vanuit de gemeente en vanuit de begrotingssubsidie van de Provincie Noord-Brabant. Na 2024 zitten er (nog) geen middelen in de begroting. Na de koerswijziging van de provincie en de presentatie van het nieuwe Regeerakkoord moet opnieuw bepaald worden hoe het gebiedsproces een vervolg krijgt (zie ook de Raadinformatiebrief d.d. 8 mei 2024). De gemeente wil hierin een rol blijven vervullen. Hiervoor is in 2025 een budget van € 100.000 benodigd. Deze middelen zijn bedoeld om het gebiedsproces niet te laten stilvallen, om te voorkomen dat reeds ingang gezette projecten niet door kunnen gaan en / of te benutten als cofinanciering bij het werven van aanvullende middelen.

Op verschillende manieren wordt gezocht naar extra ruimte om aan de uitbreidingsvraag voor bedrijventerrein te voldoen. Op basis van de in 2023 vastgestelde bedrijventerrein agenda Altena 2023-2027 is in 2024 gestart met de uitvoering van de bijbehorende acties. Voor (grotere) uitbreiding zijn de nieuwe bedrijventerrein afspraken binnen het samenwerkingsverband De Baronie van belang, deze worden in 2024 vastgesteld. Deze regionale programmering voor de komende jaren wordt vanaf 2025 concreet uitgewerkt. • Het streven is eind 2024 met de uitgifte van het SRBT Giessen te starten. • Gebiedsvisie Werkendam Noord inclusief bedrijventerrein. • Kleine contourcorrecties en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen. • Herstructurering van bestaande bedrijvenlocaties buiten bedrijventerreinen. Aanpalend aan de zoektocht naar nieuwe ruimte voor bedrijvigheid stimuleren en ondersteunen we initiatieven op het gebied van energietransitie, verduurzaming en collectieve samenwerking. Vanaf 2025 zal extra aandacht uitgaan naar collectieve verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen (energie, duurzaamheid, groen en klimaat). Het maritieme cluster is een belangrijk speerpunt en een economisch visitekaartje voor Altena. Het optimaliseren van de positie en de kansen voor het cluster vraagt om een samenhangende aanpak en visie voor de toekomst.

Een toekomstvisie op de havens maakt integraal onderdeel uit van de bedrijventerreinagenda. Deze visie wordt in 2025 ontwikkeld. In 2024 is het haalbaarheidsonderzoek voor de insteekhaven door het ROB afgerond. Op basis hiervan wordt in 2024 een principebesluit genomen. Op basis hiervan wordt het plan voor de insteekhaven en herstructurering in 2024 en 2025 nader uitgewerkt.

Voor de wat langere termijn heeft de gemeente de ambitie om een nieuwe, derde haven in Werkendam te realiseren. Deze ontwikkeling is onlosmakelijk verbonden met die van de herstructurering van de bestaande haven en de ontwikkeling van een nieuw (droog) bedrijventerrein in Werkendam-Noord.

In 2025 gaan we verder met het uitvoeren van de vestingagenda en de uitvoeringsagenda erfgoed, gaan we aan de slag met het vervolg van de Pilot QRfgoed en starten we met fase 2 van het bestemmingsmanagementproject in de Biesboschregio: het kwalitatieve onderzoek en de analyse. Ten slotte staat de herziening van de herijkte visie toerisme & recreatie op de planning. We zien dit als een mooie kans om de integraliteit verder op te zoeken met de beleidsvelden cultuur en erfgoed door een nieuwe gezamenlijke visie te maken op vrijetijd (toerisme, recreatie en landschap) en cultuur (cultuurbeleving, cultuurhistorie en erfgoed).

Momenteel wordt gewerkt aan de planvorming van het strategisch accommodatiebeleid voor maatschappelijk vastgoed. Hiermee zal de laatste grote harmonisatie binnen de gemeente Altena plaatsvinden. Naar verwachting zal de eerste analyse eind 2024 aan de raad worden voorgelegd. De reeds opgestelde meerjaren onderhoudsplannen (MJOP's), de routekaart voor verduurzaming en maatregelen ten behoeve van toegankelijkheid zullen hierbij meegenomen worden. Het strategisch accommodatiebeleid geeft inzicht in het financieel en maatschappelijk rendement van onze locaties en biedt handvatten om toekomstbestendige besluiten te nemen rondom dit vastgoed. We werken toe naar een investeringsagenda voor een goed inzicht in de kosten van het gemeentelijk vastgoed op lange termijn.

Voor 2025 kondigt het Streekarchief een aantal beleidsmatige en financiële ontwikkelingen aan. Door de toename van digitale informatie, wordt het e-depot steeds belangrijker. Het Streekarchief ervaart een toename van (technische) adviesvragen en geplande uitplaatsingen en overbrengingen naar het e-depot vanuit de deelnemende gemeenten. Dat vraagt om extra capaciteit en expertise. Ook leidt de toename van de hoeveelheid digitaal archiefmateriaal tot een toename van beheerkosten en van de kosten die verband houden met duurzame opslag en beschikbaar stellen. Daarnaast speelt ook de nieuwe huisvesting van het Streekarchief. Op dit moment wordt gewerkt aan het opstellen van een projectplan, inclusief intentieovereenkomst, het PVE en een Ontwerpovereenkomst. Zodra aanvullende en / of meer specifieke financiële informatie van toepassing is, worden de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten daarover geïnformeerd. De incidentele huisvestingskosten samenhangend met de realisatie van de nieuwe huisvesting van het Streekarchief leiden in 2025 tot hogere lasten. De incidentele kosten zijn verbonden aan de structurele huisvestingskosten waarmee de gemeenteraad heeft ingestemd op 12 december 2023.

Programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

44 N

64 N

87 N

Combinatiefunctionarissen: afbouw inzet 1 fte

87 V

Incidentele huisvestingskosten Streekarchief

49 N

44 N

113 N

Aanvullende storting reserve kapitaallasten IHP n.a.v. herijking

380 N

Totaal Mutaties reserves programma 3

380 N

Totaal mutaties programma 3

424 N

493 N

388 N

380 N

3. Veelzijdig Altena Combinatiefunctionarissen: teruglopen inkomsten

Totaal 3. Veelzijdig Altena Mutaties reserves programma 3

De Omgevingswet kent drie instrumenten: Omgevingsvisie, Omgevingsplan en Programma's onder de Omgevingswet (Omgevingsprogramma's). De opbouw van het Omgevingsplan is een omvangrijk werk, dat de komende jaren wordt voortgezet. Een of meer omgevingsprogramma's worden naar verwachting opgesteld. Het Beleidshuis, waarin deze programma's en het omgevingsbeleid wordt opgenomen, krijgt vorm.

In 2023 is het beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten vastgesteld. Voor grootschalige huisvesting (100-150) is hiervoor een schaarse rechtenstelsel ingevoerd. Vooralsnog zijn hiervoor voldoende vergunningen verleend om te voorzien in een behoefte. Daardoor is hiervoor nog geen uitvraag opengesteld. Uiterlijk in 2025 zal opnieuw een behoefte onderzoek worden gedaan. Regionaal nemen we deel aan het opzetten van een Brabants Migratie en Informatiepunt. Dit informatiepunt is bedoeld om meertalige informatie en advies over het wonen, werken en leven in Noord-Brabant en Nederland te geven. Daarnaast is het ook een meldpunt voor misstanden met betrekking tot loon / arbeid, huisvesting en zorg en welzijn, inschrijving in RNI of BRP en verstrekken BSN.

Wat betreft de energie- en warmtetransitie zijn de ambities hoog maar staan we ook voor grote uitdagingen. Speerpunten voor 2025 zijn de uitvoering en herijking van de Warmtevisie inclusief het opstellen van een SoortenManagementPlan, de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed en vaststellen van de RES2.0. In samenhang met de RES2.0 zullen we ook het Zonnekader Altena integraal tegen het licht houden (in aanvulling op de aanpassing met betrekking tot lokaal eigenaarschap). Daarnaast gaan we verder met het verkennen van aquathermie en onderzoeken we in een groter internationaal project samen met ZLTO de potentie van groen gas en agri-PV (combinatie van zonnepanelen mét een volwaardige agrarische functie). Ook in 2025 is er aanvullende financiering vanuit het Rijk voor het uitbreiden van ambtelijke capaciteit en het inhuren van externe expertise voor de verduurzaming van onze gemeente (CDOKE). In aanvulling op het programma Circulair Voedselsysteem onderzoeken we op welke manier we in Altena vorm kunnen geven aan de bredere Circulaire Economie.

In de Woonvisie 2021-2025 heeft Altena de ambitie uitgesproken voor de eigen woningmarkt. Die ambitie omvat de toevoeging van 3.000 nieuwe woningen in de periode 2021-2030. Daarvan zijn tot eind 2023 ongeveer 500 gerealiseerd. De in 2021 uitgesproken ambitie van 3.000 woningen lijkt volgens de laatste provinciale prognoses ook daadwerkelijk de opgave te zijn geworden. Voor sturing en versnelling van de woningbouw in Altena stelde het college in het voorjaar van 2024 het Programmaplan Wonen vast, waarmee het college: 23

1. in een continue bouwstroom woningen wil toevoegen; 2. keuzes wil maken over en regisseren van nieuw woonaanbod; 3. kwalitatief woonaanbod voor nu en de toekomst wil realiseren. Onderdeel van het Programma Wonen is het bijstellen van ons woonbeleid. In 2024 maken we een start met het opstellen van het Volkshuisvestingsprogramma (nieuwe Woon(zorg)visie) om dit in 2025 aan de raad aan te bieden voor vaststelling. Om de komende jaren uitvoering te geven aan het Programmaplan Wonen zijn de huidige middelen in de begroting ontoereikend. Voor 2025 en 2026 stellen we in deze Kadernota 2025 een extra financiële impuls voor en onderkennen we dat ook in de daarop volgende jaren een forse financiële inzet noodzakelijk zal zijn om onze ambities waar te maken. De jaren 2027 en verder zijn nog niet vertaald in een meerjarige financiële claim omdat we rekening houden met tussentijdse evaluatie en bijsturing van het uitvoeringsprogramma. De komende periode verkennen we de mogelijkheid om onze inspanningen te bekostigen via: • cofinanciering vanuit provincie en Rijk; • de inzet van incidentele middelen of andersoortige impulsgelden; en • de mogelijkheden binnen grondexploitaties.

Het programma circulair voedselsysteem is een samenwerkingsprogramma, waarbij we met onze partners invulling geven aan het programma en zoeken naar financiering voor de verschillende projecten en plannen. We zetten daarbij onder andere in op de Regiodeal. Om de ingediende Regiodeal-projecten een extra stimulans te geven, wordt een extra bijdrage voor 2025 tot en met 2027 gevraagd. Daarnaast blijven we continu op zoek naar andere kansen en mogelijkheden.

De afgelopen periode hebben we beter inzicht verkregen in het beheerareaal riolering. Op basis van areaalgegevens uit het beheersysteem is een kostendekkendheidsberekening gemaakt. In deze berekening is ervan uitgegaan dat de gemiddelde vervangingstermijn voor vrijvervalriolering 60 jaar is. Dit is een gangbare vervangingstermijn in Nederland. Uit de kostendekkendheidsberekening op basis van leeftijd blijkt dat het huidige investeringsvolume van 3,1 miljoen euro per jaar ontoereikend is om de benodigde vervangingen te kunnen blijven uitvoeren. Hiermee kan namelijk circa 37% van de vervangingsopgave worden ingevuld. De komende jaren wordt het Water- en Rioleringsplan (WRP) opgesteld. Een eerste versie van het WRP (WRP light) zal dit jaar nog aan de raad gestuurd worden. In het WRP worden visie, ambitie en strategische beleidsafwegingen voorgelegd aan de Raad. In dit plan wordt ook de langjarige kostendekkendheid opgenomen, gebaseerd op data en modelberekeningen die tot en met 2028 worden verzameld en uitgevoerd. Om toe te werken naar het benodigde investeringsvolume dat in het WRP zal worden opgenomen, werken we de komende jaren alvast trapsgewijs naar het uiteindelijk benodigde investeringsvolume vanaf 2028.

Deze trapsgewijze benadering leidt ertoe dat de meest primaire vervangingen kunnen worden uitgevoerd en dat de gemeentelijke organisatie geleidelijk mee kan groeien in het toenemende investeringsvolume. De groslijst met vervangingsopgaven op basis van leeftijd vanuit het beheersysteem, wordt met behulp van gebiedskennis en beoordeling op nut en noodzaak door middel van inspecties teruggebracht tot een projectenlijst per jaar. Deze projecten worden zoveel 24

als mogelijk integraal ondergebracht in het Jaarplan Openbare Ruimte (JOR). De kosten voor de investeringen komen ten laste van de voorziening riolering.

Programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Programma Wonen

400 N

360 V

Vervolg gebiedsproces Polder van de Toekomst

100 N

RWB Circulair voedselsysteem

48 N

24 N

Onderzoeken onderhoud watergangen t.b.v. planvorming

50 N

Verhoging baten rioolheffing

900 V

1.982 V

2.512 V

3.075 V

Verhoging baten rioolheffing: mutatie voorziening

900 N

1.982 N

2.512 N

3.075 N

Actualisatie raming onderhoud riolen

136 V

29 N

14 N

26 V

Actualisatie raming onderhoud riolen: mutatie voorziening

136 N

29 V

14 V

26 N

Onderhoud riolen

626 N

461 N

406 N

446 N

Onderhoud riolen: mutatie voorziening

626 V

461 V

406 V

446 V

Onderhoud watergangen

187 N

Onderhoud watergangen: mutatie voorziening

187 V

Kapitaallasten krediet Installatie meetnet 2013

24 N

48 N

Kapitaallasten krediet Installatie meetnet 2013 mutatie voorziening

24 V

48 V

Kapitaallasten krediet riolering

134 N

291 N

Kapitaallasten krediet riolering: mutatie voorziening

134 V

291 V

598 N

474 N

286 V

50 N

Geen mutaties

Totaal Mutaties reserves programma 4

598 N

474 N

286 V

50 N

4. Duurzaam Altena

Totaal 4. Duurzaam Altena Mutaties reserves programma 4

Totaal mutaties programma 4

In 2021 heeft uw raad de Mobiliteitsvisie 2040 Altena Samen Vooruit vastgesteld. Leidende principes daarin zijn veiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Binnen het themaprogramma Mobiliteit wordt invulling gegeven aan de projecten die in de visie geformuleerd zijn. Inmiddels is het aantal projecten uitgebreid vanwege onder andere de opgestelde verkeersvisie Hank dat tot een aantal nieuwe projecten heeft geleid alsook vanwege nieuwe inzichten vanuit onder andere de uitgevoerde analyse conform het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). In 2025 pakken we door op projecten met de hoogste prioriteit uit het SPV. Afhankelijk van de voortgang van de grondverwerving en de planologische procedure verwachten we in 2025 ook met de feitelijke werkzaamheden aangaande het fietspad langs de Nathalsweg (Hank) te kunnen starten. Dit geldt ook voor de vrijliggende fietsvoorziening langs de Middenweg (Veen -Andel). Eind 2024 vindt besluitvorming plaats over de verkeersvisie Wijk en Aalburg die momenteel (medio 2024) wordt opgesteld. In 2025 worden eerste stappen richting uitvoeringsprogramma gezet. Per januari 2025 wordt de exploitatie van de veerverbinding Kop van ’t Land overgenomen door een nieuwe partij.

Nadat in 2024 besluitvorming over de meest gewenste ontwikkelrichting van het gebied Werkendam-Noord heeft plaatsgevonden, volgt in 2025 nadere uitwerking van de te realiseren tweede ontsluiting van de kern Werkendam.

De reconstructie van de A27 blijft de komende jaren een groot project. Met circa 14 kilometer, drie aansluitingen en twee bruggen gelegen binnen Altena hebben de werkzaamheden aan deze weg een grote impact op (de bereikbaarheid van) Altena. We blijven via maatregelen tegen overlast vanwege sluipverkeer (die deels in 2025 worden gerealiseerd) alsook de ‘Slimme Aanpak’ zoeken naar het zoveel mogelijk beperken van de overlast voor onze inwoners en bedrijven.

Programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

1 fte programmasecretaris dekking (zie programma 6b Overhead)

48 V

Totaal 5. Bereikbaar Altena

48 V

Geen mutaties

Totaal Mutaties reserves programma 5

48 V

5. Bereikbaar Altena

Mutaties reserves programma 5

Totaal mutaties programma 5

Vitaal werken is in het kader van werkgeluk en welzijn en daarmee inzetbaar blijven belangrijk voor het blijven van een toekomstbestendige gemeente. Een gemeente waar medewerkers graag willen blijven werken en willen gaan werken omdat wij investeren in een vruchtbare grond voor groei. In 2025 wordt invulling gegeven aan de uitvoering van talentmanagement, vitaliteit en het vertalen van vruchtbare grond voor groei naar de organisatie en inwoners. De focus ligt op het werkbaar maken van visies en beleid, het implementeren en verankeren hiervan door onder andere het leidinggevend kader te adviseren en te ondersteunen. Vitaliteitsteams -speciale werkgroepen- gaan invulling geven aan drie geprioriteerde thema's als mentale gezondheid, fysieke gezondheid en sociale gezondheid. De medewerkers die deelnemen zetten hierbij hun aanwezige of latent aanwezige talenten in. Naast het informele leren blijven we stevig inzetten op het formele leren. De Altena academie-leerplatform- biedt hier uitgebreide mogelijkheden toe. Daarnaast blijven we sturen op het maximaal inzetten van de opleidingsbudgetten. Er is onderzoek gedaan naar de sturing binnen de organisatie en knelpunten daarin. Het rapport concludeert dat om knelpunten in de sturing, op het punt van span of control en span of attention, op te lossen een investering van € 600.000 in het management nodig is.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14220230/2