Document · PDF

Bijlage Kadernota 2024 bij RV Kadernota 2024

Raadsvergadering 20 juni 2023, gemeente AltenaBij agendapunt: a. Kadernota 20249.533 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Inleiding ............................................................................................................................................. 3 Koers houden ................................................................................................................................. 3 Leeswijzer ..................................................................................................................................... 4 0.

Financieel kader 2024-2027 ........................................................................................................5

Programma 1. Inwoner en Bestuur .................................................................................................... 8 1.1

Beleid ................................................................................................................................. 8

1.2

Financieel overzicht ........................................................................................................... 8

Programma 2. Altena Samenredzaam .............................................................................................. 9 2.1

Beleid ................................................................................................................................. 9

2.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 10

Programma 3. Veelzijdig Altena ....................................................................................................... 11 3.1

Beleid ................................................................................................................................ 11

3.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 14

Programma 4. Duurzaam Altena ...................................................................................................... 15 4.1

Beleid ................................................................................................................................ 15

4.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 17

Programma 5. Bereikbaar Altena ..................................................................................................... 18 5.1

Beleid ................................................................................................................................ 18

5.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 19

Programma 6. Financiën ..................................................................................................................20 6.1

Beleid ................................................................................................................................20

6.2

Financieel overzicht .......................................................................................................... 21

Investeringen ............................................................................................................................22

Kaders lokale heffingen ............................................................................................................24

Samenvattend overzicht en beslispunten ................................................................................ 29 Financieel overzicht ..................................................................................................................... 29 Beslispunten ................................................................................................................................. 30

Bijlage 1. Financieel-technische uitgangspunten Begroting 2024 ..................................................... 31

Het in mei 2022 vastgestelde Bestuursakkoord ‘Samen leven, wonen en werken’ geeft de coalitie en het bestuur van de gemeente Altena richting voor de komende jaren. De hoofdlijnen daarvan zijn vertaald naar de Begroting 2023. Het jaar 2024 staat voor ons vooral in het teken van het vasthouden van de koers die we zo kortgeleden hebben ingezet. Inmiddels zetten we op de onderdelen van het Bestuursakkoord mooie stappen. Koers houden betekent voor ons ook dat we ons in tijden van toenemende onzekerheid over gemeentefinanciën niet laten afleiden. We zetten krachtig door op de ontwikkelingen die we de afgelopen jaren hebben ingezet. Binnen de begrotingsprogramma’s die u hierna aantreft zult u dat herkennen. De grote ontwikkelingen op Vitaal Altena, Mobiliteit, Wonen, Huisvesting Bijzondere Doelgroepen, Armoedebestrijding en Circulair Voedselsysteem geven we verder vorm. De betrokkenheid van onze lokale samenleving daarbij is cruciaal evenals de mogelijkheden voor regionale samenwerking. Daarnaast zetten we met kracht door op de kwaliteit van onze dienstverlening en de kwalitatieve doorontwikkeling van de organisatie. We investeren stevig op de kwalitatieve ontwikkeling van de organisatie. Eerst en vooral door te investeren in mensen, maar daarnaast bijvoorbeeld ook op het gebied van projectmatig werken en instrumentarium om de budgetdiscipline te faciliteren.

Tegelijkertijd bezinnen we ons wel op de strategische koers die na 2024 noodzakelijk is. De situatie in de wereld heeft grote impact op onze nationale en lokale samenleving. De effecten ervan op de macro-economische ontwikkelingen zijn onzeker. Deze aanpak is temeer van belang omdat vanaf 2026 vooralsnog een andere financiële werkelijkheid lijkt te ontstaan. In diverse media is hieraan aandacht besteed. Het college laat zich hierdoor niet afleiden maar wil het huidige beleid continueren; tegelijkertijd gaan we ons wel voorbereiden op een andere werkelijkheid in de komende jaren. Als college treffen we richting de Kadernota 2025 daarom maatregelen om hiermee beleidsinhoudelijk en financieel om te kunnen gaan. Het principe ‘oud voor nieuw’ is daarbij belangrijk, maar ook het strakker sturen op ‘geen plan, geen geld’ Met deze Kadernota ligt er opnieuw een richting die perspectief geeft op een sluitende Begroting 2024. Uiteraard weten we nog niet alles. Ten tijde van het opstellen van de Kadernota 2024 was uitkomst van de Meicirculaire 2023 nog niet bekend. Komende maanden zal duidelijker worden hoe het financiële beeld zich verder gaat ontwikkelen, waarbij we verwachten dat het Rijk meer duidelijkheid verschaft over het financieel perspectief voor gemeenten na deze kabinetsperiode. Het gemeentefonds laat na 2025 een forse daling zien.

Een nieuwe financieringssystematiek die vanaf 2026 in zou gaan, mogelijk met een vergroting van het eigen belastinggebied, is inmiddels met een jaar uitgesteld. Ondertussen is op dit moment nog onduidelijk waar gemeenten na 2025 aan toe zijn. Ook de opschalingskorting komt in 2026 weer terug in de cijfers van het Rijk. Voor gemeenten is het door deze onzekerheid onmogelijk om een sluitende meerjarenraming te presenteren. Als college hebben we er wel vertrouwen in dat we u in het najaar een mooie begroting kunnen aanbieden die voor 2024 sluitend is. 3

De Kadernota 2024 bevat in hoofdstuk 0 het financiële vertrekpunt. Dat wordt gevormd door de vastgestelde Begroting 2023, althans de daarin opgenomen jaarschijven 2024 en verder. Verder zijn de ontwikkelingen vanuit de Eerste Bestuursrapportage 2023 verwerkt naast alle nu bekende ontwikkelingen vanuit de Algemene Uitkering Gemeentefonds. Vervolgens treft u in de hoofdstukken 1 tot en met 6 de begrotingsprogramma’s aan. Per programma is weergegeven welke beleidsinhoudelijke prioriteiten we als college stellen. Daarna is aangegeven voor welke van die prioriteiten extra financiële middelen worden gevraagd. In hoofdstuk 7 zijn de investeringen opgenomen. Deze resulteren in kapitaallasten die u in de begrotingsprogramma’s terugziet. Hoofdstuk 8 bevat de kaders voor de lokale heffingen 2024. In hoofdstuk 9 is ten slotte het totaaloverzicht opgenomen van het financiële beeld. Daar treft u ook de beslispunten aan.

In de Kadernota 2024 is gekozen voor een aanpak waarbij naar de beschikbare financiële ruimte is gekeken. Vanuit die invalshoek is vervolgens geprioriteerd in de ambities. In onderstaande tabel is de beschikbare ruimte weergegeven. In de navolgende hoofdstukken worden per programma de ambities en de financiële vertaling daarvan aangegeven. Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

1. Saldo Begroting 2023

815 N

393 N

248 N

2a. Uitkomsten Decembercirculaire 2022

537 N

538 N

544 N

2.400 V

3.200 V

3.700 V

3.800 V

2c. Indicatieve bijstelling akkoord Jeugd

525 V

544 V

31 N

3a. Bijstellen stelpost loon- prijsontwikkeling

173 V

112 N

2.585 N

4.874 N

3b. Vervallen stelpost behoedzaam ramen 2024-2025

1.575 V

2.225 V

4. Aanmeldingen Eerste Bestuursrapportage 2023

3.257 N

3.258 N

3.283 N

3.378 N

Mutaties t.o.v. oorspronkelijke begroting

879 V

2.061 V

2.743 N

4.997 N

Ruimte in meerjarenperspectief

64 V

1.667 V

2.991 N

5.245 N

2b. Indicatieve bijstelling accres loon- prijsontwikkeling

1. Saldo Begroting 2023. Op 8 november 2022 heeft de raad de Begroting 2023 en de Meerjarenraming 2024-2026 vastgesteld. Deze begroting kwam voor 2024 uit op een negatief saldo van € 815.000. Voor de jaren 2025 tot en met 2027 was eveneens sprake van (kleiner) negatief saldo. 2. Algemene uitkering gemeentefonds. Ten tijde van de opstelling van de Kadernota 2024 was de Meicirculaire 2023 nog niet verschenen. Voor een raming van de ontwikkeling van de algemene uitkering zijn wij dus genoodzaakt op basis van de huidige inzichten inschattingen te maken. a. Uitkomsten Decembercirculaire 2022. In de Decembercirculaire 2022 heeft een correctie op de gehanteerde OZB-maatstaf plaatsgevonden. Deze was in de Septembercirculaire 2022 te hoog vastgesteld. Omdat dit pas na de opstelling van de Begroting 2023 en de Meerjarenraming 2024-2027 duidelijk werd kon hiermee in onze ramingen niet eerder rekening worden gehouden. b. Indicatieve bijstelling loon- en prijsontwikkeling. De indicatie voor de loon- en prijsontwikkeling bestaat uit de aanvullende prijscompensatie 2023, die het kabinet in de Najaarsnota 2022 aangekondigd heeft. Over 2022 wordt aan gemeenten een extra prijsbijstelling uitgekeerd in verband met de uitzonderlijke stijgingen van de prijzen na het uitkeren van de prijsbijstelling voor 2022 in 2022.

Daarnaast is in de indicatie de inschatting van de reguliere loon- en prijsbijstelling van de algemene uitkering verwerkt. Voor beide 5

ontwikkelingen geldt dat de definitieve bedragen in de Meicirculaire 2023 bekend worden gemaakt. In de Begroting 2024 zal worden uitgegaan van de gegevens in de Septembercirculaire 2023. c. Indicatieve bijstelling raming Jeugd op basis van afspraken rondom de Hervormingsagenda Jeugd d.d. 18 april 2023. De VNG en het Rijk hebben op 18 april 2023 een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda Jeugd. Een van de onderdelen betreft de eerder ingeboekte bezuiniging, deze wordt met ingang van 2023 tot en met 2025 bevroren. Dit leidt tot een voordeel in de algemene uitkering, waarvoor een indicatieve raming is opgenomen. De definitieve bedragen worden in de Meicirculaire 2023 bekend gemaakt. De bedragen zoals deze in de circulaire worden gepresenteerd zullen wij bij de opstelling van de Begroting 2024 betrekken. In de Begroting 2024 zal worden uitgegaan van de gegevens in de Septembercirculaire 2023. 3. Bijstellen uitgangspunten Begroting 2023. Voor het financiële perspectief van de Kadernota 2024 wordt een aantal in de Begroting 2023 en de Meerjarenraming 2024-2026 gehanteerde uitgangspunten bijgesteld. a. Bijstellen stelpost loon- en prijsontwikkeling. Na de zomer starten de onderhandelingen over de Cao Gemeenten voor 2024. In de Kadernota 2024 wordt in verband hiermee de raming van de stelpost loon- en prijsontwikkeling meerjarig aangepast.

De stelpost loon- en prijsontwikkeling kan ingezet worden als dekking voor de financiële gevolgen van de nieuwe Cao Gemeenten 2024. b. Vervallen stelpost behoedzaam ramen. De Meicirculaire 2022 leidde vanaf 2022 tot een forse positieve bijstelling van de algemene uitkering. Dit was met name het gevolg van een hogere bijstelling voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen (prijsontwikkeling) en van de doorwerking van het Regeerakkoord van Rutte IV (volumeontwikkeling). Met het oog op toekomstige onzekerheden is in de verwerking van de Meicirculaire 2022 behoedzaamheid betracht. Dit heeft zich in de Begroting 2023 vertaald naar het niet volledig ramen van de positieve bijstelling van de algemene uitkering. Omdat het Rijk en de VNG overeengekomen zijn de volume-ontwikkeling van het gemeentefonds tot en met 2025 te bevriezen staat de algemene uitkering op dat punt min of meer vast en zal er geen sprake zijn van schommelingen. Op basis hiervan kan de behoedzaamheid in de raming van de algemene uitkering voor de jaren 2024 en 2025 vervallen. Voor de jaren 2026 en 2027 kiezen we er voor de behoedzaamheid in de raming van de algemene uitkering in stand te houden, omdat nog onduidelijk is hoe de financieringssystematiek van het gemeentefonds vanaf 2026 vormgegeven zal worden. 4. Eerste Bestuursrapportage 2023.

Regel 4 geeft de structurele doorwerking van de mutaties in de Eerste Bestuursrapportage 2023 weer. Voor een nadere toelichting zie de Eerste Bestuursrapportage 2023.

Op basis van de gegevens van dit moment zijn voor diverse financiële ontwikkelingen inschattingen gemaakt. Dit resulteert voor 2024 in een klein positief saldo. In 2025 is sprake van een substantieel positief begrotingssaldo. De jaren 2026 en 2027 laten een fors negatief beeeld zien. Op dit moment is onzeker hoe het Rijk zich vanaf 2026 tot de gemeenten gaat verhouden. In de begroting 2023 hebben we ervoor gekozen ons niet te laten gijzelen door deze onzekerheid. Ons uitgangspunt is deze lijn voort te zetten in de Begroting 2024. Tegelijkertijd zal gestart worden met het zoeken naar mogelijkheden om vanaf 2026 om te buigen. Doel is om bij de Kadernota 2025 een ’menukaart’ gereed te hebben die bijsturingsmogelijkheden richting 2026 en 2027 faciliteert.

Om te zorgen dat inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden tevreden zijn over de dienstverlening, werken we in 2024 verder aan de dienstverleningsagenda. Daarnaast blijven we aandacht hebben voor bestuurlijke vernieuwing en kerngericht werken.

We zetten in op de samenwerking in de regio in de Baronie-samenwerking, Regio West-Brabant en de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT). Hierbij zorgen we dat we inzetten op de onderwerpen die voor onze gemeente belangrijk zijn, zoals maritieme maintenance, vitaal buitengebied en mobiliteit.

In 2023 is het nieuwe veiligheidsbeleid opgesteld. Dit is opgesteld tot en met 2026. Het gaat hierbij om veiligheid in de brede zin van het woord. De leef- en woonomgeving van inwoners, maar ook ondermijning en cybercrime. Daarnaast zijn specifieke investeringen nodig in 2024. BOA's krijgen in 2024 ondersteuning in de verdere professionalisering om hun werkzaamheden adequaat uit te voeren. In de vorm van een applicatie, waaraan kosten zijn verbonden. Ook nemen we de bereikbaarheid van de Visserskade voor de nood- en hulpdiensten onder de loep . Er zal een structurele oplossing gevonden moeten worden voor de versmalling aan het begin van de weg. Het jaar 2023 zal gebruikt worden om de meest passende oplossing in beeld te brengen, welke in 2024 verder vorm krijgt.

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Aanschaf en onderhoud BOA-applicatie

10 N

20 N

Totaal mutaties Inwoner en Bestuur

10 N

20 N

Onvermijdelijk / wettelijk verplicht

We gaan gezamenlijk verder met het uitvoeren van de Maatschappelijke Agenda die is opgesteld met de inwoners en partners in de gemeente. Door in te zetten op het gebruik van data en het monitoren van beleid, sturen we (bij) op de keuzes die we maken. We kijken daarbij ook naar de gemeenten om ons heen en zoeken nadrukkelijk de samenwerking op met de Dongemondgemeenten en Breda als centrumgemeente van onze arbeidsmarkt. We zetten extra in op het Meldpunt Crisiszorg en Veilig Thuis. Deze hebben in 2023 hogere kosten, die doorwerken in 2024. Door het onderbrengen van nieuwe taken bij het Meldpunt Crisiszorg is de huidige subsidie niet toereikend om alle onderdelen uit te kunnen voeren. De subsidie wordt voor 2023 en de jaren daarna verhoogd. Ook het bedrag voor Veilig Thuis wordt verhoogd, zodat alle wettelijke taken uitgevoerd kunnen worden. De wereldwijde ontwikkelingen leiden tot stijgende kosten in Nederland. Dit raakt iedereen, maar zeker de inwoners die het al lastiger hadden om rond te komen. Het gebruik van de minimaregelingen is gestegen in 2022 ten opzichte van 2021. We verwachten dat deze autonome ontwikkeling de komende jaren doorzet. In 2024 willen we een (nog) grotere groep inwoners van Altena bereiken die deze financiële ondersteuning nodig heeft. Daartoe wordt het beleid eerst geëvalueerd.

In 2023 wordt het preventief jeugdbeleid ter vaststelling voorgelegd aan de raad. Altena richt zich in het preventief jeugdbeleid tot alle (toekomstige) jonge inwoners en hun directe omgeving van -9 maanden tot en met 27 jaar. We doen dit in samenwerking met onze maatschappelijke partners en de samenleving om te zorgen dat alle jeugdigen van onze gemeente gewoon, gezond en kansrijk opgroeien. Het inzetten op preventie vraagt om een duurzame en financiële investering in onder andere ouderschapsondersteuning, JGZ plusproducten en vrij toegankelijke preventieve voorzieningen. Ook het in het kader van Kansrijk Altena ingezette traject Entree opleiding wordt geëvalueerd en willen we deze bestuursperiode in beginsel voortzetten. Naast de preventie voor de jeugdzorg gaan we regionaal verder met de implementatie van de Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd. Dit voorjaar heeft de VNG overeenstemming bereikt met het Rijk over de Hervormingsagenda Jeugd. Een onderdeel van deze afspraken is dat de reeds eerder voor 2024 en 2025 ingeboekte besparingen fors worden verlaagd. De impact daarvan voor onze gemeente is meegenomen in het financieel perspectief zoals in de paragraaf Financieel kader 2024-2027 hierboven is geschetst. De inspanningen die we vanaf 2024 zullen moeten plegen om de gemaakte afspraken na te komen en de jeugdzorg te hervormen zijn nog slechts op hoofdlijnen bekend.

Later dit jaar zal duidelijk moeten worden wat daarvan de financiële consequenties aan de uitgavenkant zijn. 9

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Meldpunt crisiszorg

13 N

Veilig Thuis

127 N

Minimaregelingen, autonome ontwikkeling

159 N

91 N

98 N

105 N

299 N

231 N

238 N

245 N

Preventief Jeugdbeleid, inclusief Entreeopleiding

235 N

Totaal mutaties Altena Samenredzaam

534 N

466 N

473 N

480 N

Onvermijdelijk / wettelijk verplicht

Ambities

We zetten de middelen voor Nationaal Programma Onderwijs (NPO) in om de samenwerking met het onderwijs te verbeteren, zodat dit ten goede komt van de mentale belastbaarheid en weerbaarheid van jongeren. In 2023 wordt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs geactualiseerd. Dit kan leiden tot stijgende kosten in 2024. In de loop van 2023 is hier meer zicht op. Dit geldt ook voor leerlingenvervoer. In 2023 vindt een nieuwe aanbesteding plaats voor deze gemeentelijke taak, die doorwerkt in 2024.

Het uitgangspunt voor de gemeente Altena is dat vitaal wonen, leren, werken zorgen en recreëren ondersteuning bieden voor een goede leefomgeving. We willen koploper zijn in de regio op het gebied van vitaliteit. De programmalijn Vitaal Platteland biedt handvatten hiervoor om gezond leven onder onze inwoners te verbeteren. Het promoten van gezond eten is een voorbeeld van hoe we hier in Altena mee omgaan, waarbij we dat zoveel mogelijk combineren met het programma Circulair Voedselsysteem. Naast de inzet op vitaliteitscentra (zie strategisch accommodatiebeleid), wordt er extra budget opgenomen om diverse projecten in dit kader op te pakken voor 2024 en verder. Ook bewegen op (jonge leeftijd) willen we stimuleren en zo toegankelijk mogelijk maken. Er wordt geïnvesteerd in het zwembad (zie programma 3) als maatschappelijke voorziening en in 2023 wordt gewerkt aan een nieuw beleidsplan Speelruimteplan ten behoeve van spelen en sporten in de openbare ruimte, zodat deze vanaf 2024 in werking kan treden. De eventuele financiële consequenties zullen wij bezien in het kader van de opstelling van de Begroting 2024. Daarnaast wordt het Sportakkoord herijkt en wordt er ingezet op het borgen van de rol van coördinator Sport en Preventie. We willen deze kosten gedeeltelijk vanuit de SPUK GALA – middelen (Specifieke Uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord) bekostigen.

In sportverenigingen zelf wordt ook geïnvesteerd. In 2024 worden budgettair neutraal middelen ingezet voor de renovatie van de kleedkamers van VV Woudrichem. Wanneer de besluitvorming sneller mogelijk is kan de renovatie eventueel al eerder aangepakt worden. Diverse kunstgras- en natuurgrasvelden van de voetbal- en korfbalverenigingen en de beachsport- en kaatsvereniging dienen naar aanleiding van een onderzoek de komende jaren vervangen te worden. Dit zullen we breed bekijken en betrekken bij het opstellen van het beheerplan gemeentelijke accommodaties. Om sportverenigingen te ondersteunen op de uitdagingen die er zijn in het kader van ‘sportvereniging van de toekomst’, kijken we naar de mogelijkheid om twee buurtsportcoaches aan de formatie toe te voegen. Zij kunnen helpen op interne (bijvoorbeeld vrijwilligers, financiën en respect) en externe (bijvoorbeeld maatschappelijke waarde en samenwerking) thema's die spelen bij

deze organisaties die voornamelijk varen op vrijwilligers. Hiervoor wordt ingezet op een hogere financiële bijdrage van de scholen.

In 2023 wordt de uitvoeringsagenda bij de ‘Visie op Werken in Altena’ vastgesteld. Het zijn bij uitstek de bedrijven en instellingen in Altena die de economie maken. De gemeente speelt bij de uitvoering van het economisch beleid een faciliterende rol. Dat betekent dat we stimuleren, verbindingen leggen, meewerken en ook op andere manieren ruim baan geven aan marktinitiatieven die bijdragen aan het realiseren van de door de raad geformuleerde ambities en doelstellingen. Een belangrijk onderdeel om dat te bewerkstelligen is een cofinancieringsfonds waarbij gemeente en bedrijfsleven samen investeren in structurele samenwerking en incidentele projecten (bv. bedrijvenparkmanagement, centrummanagement, WMI). Hiervoor wordt vanaf 2024 een oplopend budget opgenomen. Daarnaast wordt een economische adviesraad opgericht en wordt het Ondernemershuis structureel ondersteund met een hogere financiële bijdrage. Deze laatste twee maatregelen kunnen worden gedekt vanuit het bestaande uitvoeringsbudget voor economisch beleid.

Naast de realisatie van de resterende ecologische verbindingszones (EVZ's) (zie programma 4) gaan we in 2024 verder met het beschermen van landschappelijke kernkwaliteiten en het inzetten op natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen.

In 2023 wordt het rapport ‘Mé mekoare’ vastgesteld door alle partners. Dit rapport draagt bij aan het (GGA) gebiedsproces (gebiedsvisie) en -plan ‘Altena, Polder van de Toekomst’, dat voortgezet wordt in 2024. Er is veel te doen rondom een vitaal platteland met de natuur, het water en het klimaat en het perspectief voor de agrarische sector. Altena bestaat voor een groot deel uit platteland, waardoor we vroeg aangehaakt willen zijn bij de landelijke en provinciale ontwikkelingen om daarop in te kunnen spelen in gezamenlijkheid met partners. Tot en met 2024 heeft de gemeenteraad middelen beschikbaar gesteld voor de interne uren. De verwachting is dat de uitvoeringsagenda extra capaciteit gaat kosten. Het is nog onduidelijk hoe dit er precies uit gaat zien. Tegelijkertijd zijn we voor de uitvoering in gesprek met de Provincie over (financiële) steun vanuit het Transitiefonds landelijk gebied van het Rijk. Parralel aan de gebiedsvisie loopt ook de programmalijn Vitaal Buitengebied dat zich richt op het verbeteren van de fysieke en sociale leefomgeving dat een bijdrage levert aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners.

Op de bestaande bedrijventerreinen is nagenoeg alle ruimte uitgegeven en bezet met bedrijvigheid. Er is echter nog een grote vraag naar uitbreiding, met name vanuit lokaal gevestigde bedrijven. Om deze vraag nu en in de toekomst te kunnen accommoderen wordt in 2023 een bedrijventerreinagenda vastgesteld. Vooruitlopend daarop wordt al een aantal ontwikkelingen in gang gezet, zoals de uitgifte van Subregionaal Bedrijventerrein Giessen. Dit jaar wordt de keuze gemaakt voor de locatie van het nieuwe bedrijventerrein Werkendam-Noord, dat dan vanaf 2024 verder ontwikkeld zal worden. 12

Het maritieme cluster is een belangrijk speerpunt en een economisch visitekaartje voor Altena. Het optimaliseren van de positie en de kansen voor het cluster vraagt om een samenhangende aanpak en visie voor de toekomst. Een toekomstvisie op de havens maakt integraal onderdeel uit van de bedrijventerreinagenda.

Er wordt al een tijd gewerkt aan plannen om een nieuwe insteekhaven in de Biesboschhaven-Zuid te realiseren. De daarmee samenhangende herstructurering maakt dit een complexe opgave, waarbij veel partijen betrokken zijn. In 2023 wordt door het ROB een haalbaarheidsstudie uitgevoerd. Als deze studie leidt tot een vervolg, zal de start plaatsvinden in 2024. Voor de wat langere termijn heeft de gemeente de ambitie om een nieuwe, derde haven in Werkendam te realiseren. Deze ontwikkeling is onlosmakelijk verbonden met die van de herstructurering van de bestaande haven en de ontwikkeling van een nieuw (droog) bedrijventerrein in Werkendam-Noord.

Op basis van de motie bij de Begroting 2023 wordt de indexering van de bijdrage aan de bibliotheek meerjarig doorgevoerd. De bijdrage is gebaseerd op het aantal inwoners. Omdat dit aantal gestegen is dient de bijdrage aan de bibliotheek structureel te worden verhoogd. In 2024 wordt de Cultuurvisie geëvalueerd en herijkt waar nodig. Tevens wordt in gezamenlijkheid het Arsenaal / Visserijmuseum doorontwikkeld en gaan we aan de slag met de subsidieregeling voor musea. Om een goed beeld te hebben van onze bezoekers, zetten we in op bezoekersmanagement. De bezoekers aan onze gemeente gaan we faciliteren in het leren kennen van onze historie en cultuur door middel van QR-codes. In 2023 is er besloten om verblijfsbelasting te heffen voor arbeidsmigranten. Om dit op een goede manier tot uitvoering te brengen, wordt er geïnvesteerd in capaciteit (zie programma 6).

De afgelopen jaren zijn in het kader van harmonisatie vanuit de voormalige gemeenten belangrijke stappen gezet. Denk daarbij aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Voor de gemeentelijke gebouwen zijn meerjarenonderhoudsplannen (MJOP's) opgesteld. Hierin is het benodigde planmatige onderhoud voor de verschillende gebouwen voor de komende jaren opgenomen. In 2023 wordt voor de uitvoering van de MJOP's een beheerplan opgesteld. Tevens zal bekeken worden of bijvoorbeeld de eventuele duurzaamheidsmaatregelen en maatregelen ten behoeve van toegankelijkheid hierbij meegenomen kunnen worden. Ook het vraagstuk omtrent de huisvesting voor de gemeentelijke organisatie behoort tot de gemeentelijke gebouwen (zie programma 6). De accommodaties Tavenu, AquaAltena en Bijtelskil zullen in 2024 een investering vragen aan de hand van het MJOP. Het gaat hierbij om preventief onderhoud om de levensduur van machines te verlengen en daardoor hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Er wordt ook gelet op de

duurzaamheid van de investeringen. Dekking van deze lasten vindt plaats vanuit de daarvoor bestemde reserve Onderhoud gebouwen. In het kader van strategisch accommodatiebeleid worden ook drie locaties onderzocht voor het realiseren van een netwerk van vitaliteitscentra. De vitaliteitscentra zijn fysieke locaties waar in samenwerking met partners vernieuwende initiatieven op het gebied van preventieve gezondheid gerealiseerd worden. Dit komt ten goede van al onze inwoners. Het gaat om de locaties; Landgoed Kraaiveld, GRC14 en Park Veldzicht. De definitieve kosten voor gemeente Altena zijn afhankelijk van de al dan niet toegekende subsidies vanuit het Rijk.

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Indexatie bibliotheek

77 N

Vitaal Altena: Formatie regisseur Leefstijl- en Sportakkoord

70 N

Vitaal Altena: Formatie regisseur Leefstijl- en Sportakkoord - dekking

35 V

112 N

Investeringssubsidie VV Woudrichem

138 N

Investeringssubsidie VV Woudrichem

138 V

Onderhoud Tavenu, AquaAltena en Bijtelskil

547 N

83 N

223 N

10 N

Onderhoud Tavenu, AquaAltena en Bijtelskil

547 V

83 V

223 V

10 V

Verblijfsbelasting (zie ook programma 6)

30 V

Vitaal Altena: Vitaliteitscentra

100 N

50 N

Vitaal Altena: Ondersteuning Programmalijn Vitaal Platteland

140 N

100 N

60 N

45 N

Uitvoeringsagenda visie op werken cofinancieringsfonds

65 N

95 N

125 N

123 N

Renovatie sportvelden

305 N

295 N

235 N

218 N

387 N

377 N

317 N

300 N

Onvermijdelijk / wettelijk verplicht

Budgettair neutraal

Ambities Vitaal Altena: Uitbreiding formatie buurtsportcoaches

Totaal mutaties Veelzijdig Altena

In 2024 gaan we de Omgevingswet, waarvan de invoering wederom is uitgesteld, implementeren. Nog dit jaar stelt uw raad de Omgevingsvisie Altena 2040 vast en zorgen we dat bij ons het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) op orde is. Na de inwerkingtreding van de wet gaat de opbouw van het Omgevingsplan Altena echt van start.

Dit jaar stelt de raad nieuw beleid voor huisvesting van arbeidsmigranten vast, waarbij de belangen van de arbeidsmigranten zelf, van de ondernemers én van de inwoners zo goed als mogelijk worden gewaarborgd. Uitgangspunt hierbij is een stelsel van schaarse rechten voor grootschalige huisvesting (100-150 plaatsen). Deze vorm heeft de voorkeur vanwege de kwaliteit van huisvesting, de mogelijkheid om wonen los te zien van werken en professioneel beheer. Dit nieuwe beleid geeft aanleiding tot intensivering van toezicht en handhaving op huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten in het algemeen en locaties voor seizoensarbeid in het bijzonder (zie programma 6).

De ambities op het vlak van duurzaamheid zijn onverminderd hoog. Speerpunten voor 2024 zijn de verduurzaming van de Vesting, de verduurzaming van appartementencomplexen en zonnepanelen op bedrijventerreinen. Er komt aanvullende financiering vanuit het Rijk voor de verduurzaming van onze gemeente (Jetten-gelden) waarmee grote stappen gezet kunnen worden. In 2024 zal ook de RES 2.0 worden vastgesteld. Om een goed functionerend netwerk van ecologische verbindingszones te realiseren ligt er, naast de 28 km die reeds is aangelegd, nog een opgave voor 15 km. Deze opgave is vastgelegd in de Interim Omgevingsverordening van de provincie en het belang hiervan is onderkend in het Bestuursakkoord. In deze Kadernota zijn de benodigde gemeentelijke middelen hiervoor opgenomen vanaf 2025. Hierbij is rekening gehouden met de gebruikelijke cofinanciering vanuit andere partijen, maar deze is nu nog niet zeker. Richting de opstelling van de Begroting 2024 wordt bezien hoe de financiering van de ecologische verbindingszones verder wordt vormgegeven. Met ingang van 2024 valt de uitvoering van de zogenaamde bodemtaken onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Praktisch gezien wordt dit uitgevoerd door de OMWB. De uitvoering van deze wettelijke taken vraagt een extra budget van jaarlijks €25.000.

De gemeente Altena heeft de ambitie om in de periode 2021-2030 3.000 nieuwe woningen toe te voegen. Daarvan zijn in de eerste twee jaar ongeveer 500 gerealiseerd. Dit voorjaar heeft de gemeente Altena, samen met de andere gemeenten in de regio, een Woondeal gesloten met het 15

Rijk, waarin wordt aangegeven welke bijdrage we gaan leveren om de landelijk doelstelling van 900.000 extra woningen in 2030 te halen. Onze Woonvisie voorziet in ons aandeel van die kwantitatieve opgave, maar behoeft bijstelling als het gaat om de kwalitatieve invulling. In de Woondeal is afgesproken dat van de nieuwbouw minimaal 70 procent in het betaalbare segment valt, waarvan minimaal 30 procent sociale huur. Dit jaar wordt een programmaplan Wonen opgesteld waarvan de uitvoering direct start en doorloopt in 2024 en verder. Daarvoor is in deze Kadernota extra budget opgenomen om als gemeente meer de regie te pakken. We gaan gebiedsvisies- en strategieën opstellen, waarin we de kansen op inbreiding, uitbreiding en transformatie verkennen om extra woningbouwcapaciteit toe te voegen. Daarnaast willen we met gemeentelijke woningbouwimpulsgelden innovatieve woonvormen, zoals CPO, flexwonen en tiny housing, stimuleren en faciliteren. In 2024 kan dit grotendeels gedekt worden uit bestaande budgetten. Voor de jaren daarna is er geen dekking in formele zin; voor die jaren is het onze opdracht om beschikbare middelen van medeoverheden, met name het Rijk, naar de gemeente Altena te halen.

Dit jaar is het programma Opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen gestart. In het vast te stellen programmaplan zijn vijf lijnen gedefinieerd waar uitvoering aan gegeven dient te worden (opvang / huisvesting Oekraïense ontheemden, opvang asielzoekers, huisvesting vergunninghouders, huisvesting arbeidsmigranten en realisatie woningen). Voor een belangrijk deel kan dit ingevuld worden vanuit bestaande budgetten en capaciteit, maar aanvullend is voor de komende jaren nog een programmabudget nodig. Bezien wordt of en in hoeverre de in 2022 ontvangen rijksmiddelen voor dit programma beschikbaar kunnen worden gehouden.

De agrarische sector is één van de topsectoren van Altena. In 2024 blijven we inzetten op een verduurzaming van ons buitengebied en geven we, samen met gebiedspartijen, verder invulling aan het programma Circulair Voedselsysteem. De ontwikkelingen rondom het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de Gebiedsgerichte Aanpak bieden daarvoor mogelijkheden.

De gemeente Altena presteert goed op het gebied van reductie en hergebruik van materialen. We gaan in 2024 voort op de ingeslagen weg. Investeringen in de vervanging van bovengrondse glasbollen en de huisvesting van milieustation Giessen (inclusief zonnepanelen) zijn nodig om het serviceniveau op peil te houden. Dekking van de kapitaallasten die met deze investeringen samenhangen vindt plaats vanuit de afvalstoffenheffing.

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

25 N

Vervangen bovengrondse glasbollen – kapitaallasten

Huisvesting milieustation Giessen – kapitaallasten

Overkapping milieustation Giessen - kapitaallasten

Dekking via afvalstoffenheffing

17 V

Opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen: programmabudget

75 N

Wonen: Gebiedsvisies en -strategieën

100 N

50 N

Wonen: Gemeentelijke woningbouwimpulsgelden bijzondere woonvormen

100 N

Wonen: Actualisatie Woonvisie

20 V

20 N

Wonen: dekking

138 V

12 N

24 N

35 N

117 N

307 N

249 N

260 N

142 N

331 N

273 N

285 N

Onvermijdelijk / wettelijk verplicht Uitvoering bodemtaken per 2024

Budgettair neutraal

Ambities

Realisatie EVZ's Altena - kapitaallasten

Totaal mutaties Duurzaam Altena

In 2021 heeft uw raad de Mobiliteitsvisie 2040 Altena Samen Vooruit vastgesteld. Leidende principes daarin zijn veiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Binnen het programma Mobiliteit wordt invulling gegeven aan alle 22 projecten die in de visie geformuleerd zijn. Naast lopende zaken wordt in 2024 extra ingezet op een drietal onderwerpen. Ten eerste wordt op basis van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid gestart met het concreet aanpakken van de projecten met de hoogste prioriteit op het gebied van verkeersveiligheid. Daarvoor is vanaf 2024 jaarlijks een investering nodig van € 500.000. Ten tweede gaan we in 2024 de openbaar vervoersknooppunten (HUB's) in onze gemeente opwaarderen. Dit draagt bij aan een meer en beter gebruik van het openbaar vervoer, één van de speerpunten in onze Mobiliteitsvisie. Dit vergt in 2024 een eenmalige investering van € 600.000. Ten derde wordt, op verzoek van de raad, het kruispunt Midgraaf-Duijlweg in Almkerk opnieuw ingericht. Voor de jaarschijf 2024 en 2025 wordt vooralsnog een investeringsbedrag van € 400.000 in de Kadernota opgenomen. Of dit toereikend zal zijn is mede afhankelijk van de uiteindelijk gekozen variant. De kapitaallasten van al deze investeringen kunnen gedekt worden uit de bedragen die op basis van het programma Mobiliteit reeds in de meerjarenbegroting zijn opgenomen.

De veerverbindingen in onze gemeente krijgen ook te maken met stijgende kosten voor brandstof en verduurzaming. Voor de Kop van 't Land zijn we bovendien op zoek naar een nieuwe exploitant, waarbij nog onzeker is wat de nieuwe bijdrage zal worden. Bij het veer Veen-Aalst speelt daarnaast nog dat het Gelders Verenfonds per 1 januari 2024 ophoudt te bestaan en daarmee ook haar financiële bijdrage aan deze veerverbinding verdwijnt. Dat tekort zal opgevangen moeten worden door de gemeenten Zaltbommel en Altena.

In 2024 wordt verder gewerkt aan een nieuwe, betere ontsluiting van de kern Werkendam. Deze wordt gerealiseerd door middel van een nieuwe weg in het gebied ten noorden van de Schans. Hierbij zal nadrukkelijk de afstemming gezocht worden met de plannen voor een nieuw bedrijventerrein en mogelijk een nieuwe woonlocatie in datzelfde gebied.

Een majeur project dat de komende jaren zijn beslag zal gaan krijgen is de verbreding van de A27, waarmee Rijkswaterstaat, samen met de aanliggende gemeenten, wil zorgen voor een betere doorstroming en een oplossing voor het fileknelpunt bij de Merwedebrug. Ook Altena zal de vruchten kunnen plukken van een betere bereikbaarheid. Tegelijkertijd zoeken we samen via de

Slimme Aanpak naar mogelijkheden om de overlast tijdens het werk, bijvoorbeeld in de vorm van sluipverkeer, zoveel mogelijk te beperken.

Om uitvoering te geven aan het Integraal Beheerkader Openbare ruimte (IBK) heeft de raad begin dit jaar de verhoogde investeringsbudgetten vastgesteld. Deze herijking heeft geen betrekking op riolering en water, die nog dit jaar zal plaatsvinden. Daarnaast wordt onderzocht of het niveau van de openbare verlichting verbetering behoeft, bijvoorbeeld door het bijplaatsen van masten. De benodigde investeringen worden passend gemaakt binnen de beschikbare IBK-financiën, met inachtneming van kwaliteit.

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Totaal mutaties Bereikbaar Altena

We blijven investeren in een vitale organisatie waar vitale medewerkers met plezier willen werken. De vitale organisatie richt zich op projecten en initiatieven die de vitaliteit van onze medewerkers vergroten en daarmee ook energie en bevlogenheid in onze dienstverlening naar de inwoners. De personele inzet wordt geleverd vanuit de bestaande organisatie, maar daarnaast is behoefte aan een budget om te experimenteren met regelingen die hieraan bijdragen. Verder investeren we in de ontwikkeling van het management en in talentontwikkeling. Persoonlijke ontwikkeling door opleiding wordt krachtig gestimuleerd. We streven naar maximale inzet van onze opleidingsbudgetten; daar waar nodig zullen we via de Bestuursrapportages bijstelling van deze budgetten vragen. De afgelopen jaren is de organisatie gegroeid en daarmee meer in evenwicht gebracht in verhouding tot andere middelgrote gemeenten. In beginsel worden nu geen personele uitbreidingen gevraagd, tenzij sprake is van de volgende aspecten: 1. Evidente nieuwe wet- en regelgeving die extra capaciteit vraagt. 2. Evidente groei van werkstromen die -vanwege wet- en regelgeving- moeilijk door middel van nadere prioriteitstelling om te zetten is (denk aan paspoorten, bezwaarschriften). 3. Gevolgen vanuit span of support en / of uitbreiding van teams (teammanager Voorveld). 4.

Uitvoeringscapaciteit om de doelstellingen van de inhoudelijke programma’s vorm te geven. Het bescheiden begin van programmasturing legitimeert dat programma’s met hun behoefte terug kunnen komen. Toepassing van deze criteria leidt tot de volgende uitbreidingen: - Administratief medewerker bezwaarschriften en WOO-ondersteuning (het aantal bezwaarschriften is verdubbeld). - Teammanager Voorveld (met deze uitbreiding is de basisformatie Sociaal Domein op orde). - Personele capaciteit reisdocumenten (piek in aanvragen vanaf 2024). - Ondersteuner programmamanagement (1 fte ter ondersteuning van de programmamanagers). Op het gebied van communicatie wordt dit jaar opnieuw gekeken of bezetting en taken in evenwicht zijn en, zo niet, of er extra capaciteit bij moet komen of dat anders geprioriteerd moet worden. Binnen het Sociaal domein is het wenselijk de komende twee jaar rekening te houden met een flexibele schil voor het creëren van ruimte voor de doorontwikkeling en voor piekbelasting. De uitkomst van de werklastmeting laat zien dat de basisformatie op orde is en dat in beginsel ruimte gaat ontstaan in de bestaande capaciteit.

In 2023 zal een definitieve keuze gemaakt worden voor de huisvesting van de gemeentelijke organisatie. In 2024 en verder wordt verder gewerkt om de nieuwe huisvesting daadwerkelijk te 20

realiseren. In deze Kadernota is daarvoor nog geen concreet budget opgenomen. In de eerste plaats omdat de hoogte van de extra exploitatielasten nog niet duidelijk is en in de tweede plaats omdat deze de komende jaren nog niet aan de orde zal zijn. Onze dienstverlening blijft speerpunt voor deze bestuursperiode en is niet alleen afhankelijk van de huisvesting. We gaan de scope verbreden en beperken ons niet tot de dienstverlening aan het loket of alleen aan onze individuele inwoners. Daarbij is behoefte aan een innovatiebudget bijvoorbeeld voor de doorontwikkeling van onze digitale gemeentelijke dienstverlening. Het in 2021 vastgestelde strategisch vastgoedbeleid wordt dit jaar uitgewerkt naar een strategisch beleid voor de maatschappelijke accommodaties. Speciale aandachtspunten daarbij zijn het planmatig onderhoud en, in samenhang daarmee, de verduurzaming van ons vastgoed. In 2024 wordt het onderhoud gepleegd dat noodzakelijk is en wordt daarnaast bepaald of de voorziening en de jaarlijkse dotatie voldoende zijn voor de jaren daarna (zie ook programma 3).

Uitgangspunt voor de Onroerende Zaakbelasting (OZB) blijft in 2024 dat we de opbrengst verhogen met de inflatiecorrectie. Voor gemeentelijke diensten (bijvoorbeeld riool- en reinigingsheffing) en producten streven we naar kostendekkende tarieven, met uitzondering van de grafrechten.

(bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Administratief medewerker bezwaarschriften en WOO-ondersteuning

45 N

Teammanager Voorveld

112 N

Personele capaciteit reisdocumenten

65 N

222 N

30 N

Vitaal Altena: Initiatieven vitale organisatie

100 N

Vitaal Altena: Activiteitenbudget

75 N

Programma's algemeen: Ondersteuner programmamanagement (1,0 fte)

82 N

Communicatieadviseur organisatieontwikkeling (van tijdelijk naar structureel)

75 N

Innovatiebudget Dienstverlening

75 N

Extra capaciteit toezicht en handhaving

100 N

507 N

407 N

758 N

658 N

Onvermijdelijk / wettelijk verplicht

Budgettair neutraal Personele capaciteit verblijfsbelasting (zie ook programma 3)

Ambities

Totaal mutaties Financiën

Voor 2024 worden op diverse programma’s investeringen voorgesteld. Deze zijn in onderstaande tabel weergegeven en daaronder nader toegelicht. Voor deze investeringen geldt het volgende: ▪ De kapitaallasten van de investeringen met betrekking tot het vervangen van de bovengrondse glasblokken en het milieustation Giessen kunnen gedekt worden uit de afvalstoffenheffing (*). ▪ Voor de investeringsbudgetten in het kader van de Mobiliteitsvisie geldt dat dekking voor de kapitaallasten reeds in de begroting aanwezig is (**). ▪ De met de overige in de tabel genoemde investeringen samenhangende kapitaallasten zijn in het meerjarenperspectief van deze Kadernota 2024 verwerkt. ▪ De in de tabel genoemde investeringen zullen bij de Begroting 2024 in het Investeringsplan opgenomen worden en daarmee onderdeel vormen van de besluitvorming. Progr. Investering

2024

2025

2026

2027

Aanschaf en onderhoud BOA-applicatie

50 N

Vervangen bovengrondse glasbollen

32 N

Huisvesting milieustation Giessen *

156 N

Overkapping milieustation Giessen *

170 N

Realisatie EVZ's Altena - Totale kosten

1.075 N

Realisatie EVZ's Altena - Subsidie GOB

645 V

Realisatie EVZ's Altena - Cofinanciering

215 V

Opwaarderen HUB’s **

600 N

Strategisch Plan Verkeersveiligheid uitvoering **

500 N

Aanpassing kruispunt Midgraaf-Duijlweg Almkerk **

100 N

300 N

1.773 N

1.015 N

715 N

Aanschaf en onderhoud BOA-applicatie BOA's krijgen in 2024 ondersteuning in de verdere professionalisering om hun werkzaamheden adequaat uit te voeren. Dit zal in de vorm van een applicatie zijn. Vervangen bovengrondse glasbollen De bovengrondse glasbollen zijn ten minste 25 jaar oud en daarmee economisch afgeschreven. In 2022 heeft een inspectie en onderhoudsronde plaats gevonden van alle openbare inzamelsystemen. Gebleken is dat de glasbollen ook technisch zijn afgeschreven. Vervanging is dan ook noodzakelijk om de deze dienstverlening (veilig) te kunnen continueren. Het betreft acht bovengrondse glasbollen die voornamelijk in voormalig Werkendam zijn geplaatst. Dekking vindt plaats vanuit de afvalstoffenheffing. 22

Huisvesting milieustation Giessen Met het budget willen we de huisvesting op het milieustation op orde brengen. De huidige conditiescore is matig tot redelijk. Het op orde brengen van de conditiescore vraag jaarlijks forse onderhoudskosten waarmee vervanging financieel verantwoord is. De huidige units zijn afgeschreven. Het op orde brengen van de huisvesting op het milieustation vergt een investering van € 156.000, dit is inclusief € 30.000 aan zonnepanelen ter compensatie van het energieverbruik op het milieustation. Dekking vindt plaats vanuit de afvalstoffenheffing. Overkapping milieustation Giessen De tijdelijk geplaatste tent wordt vervangen door een permanente constructie. Het betreft een overkapping voor de inname van het kca, elektronica en de opslag fust. Het noodzakelijk dat deze inzameling / opslag hiervan droog plaats vindt, zodat voldaan wordt aan de wettelijke eisen. Dekking vindt plaats vanuit de afvalstoffenheffing. Realisatie EVZ's Altena Om een goed functionerend netwerk van ecologische verbindingszones te realiseren ligt er, naast de 28 km die reeds is aangelegd, nog een opgave voor 15 km. Deze opgave is vastgelegd in de Interim Omgevingsverordening van de provincie en het belang hiervan is onderkend in het Bestuursakkoord. Bij de investering is rekening gehouden met de gebruikelijke cofinanciering vanuit andere partijen, maar deze is nu nog niet zeker.

De kapitaallasten van deze investering zijn vanaf 2025 op programma 4 verwerkt. Opwaarderen HUB’s Voor het opwaarderen van de openbaar vervoersknooppunten (HUB's) in onze gemeente is in 2024 een investering van € 600.000 nodig. De HUB’s dragen bij aan meer en beter gebruik van het openbaar vervoer, één van de speerpunten in onze Mobiliteitsvisie. De kapitaallasten kunnen worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten die op basis van het programma Mobiliteit reeds in de meerjarenbegroting is opgenomen. Strategisch Plan Verkeersveiligheid uitvoering Op basis van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid wordt gestart met het concreet aanpakken van de projecten met de hoogste prioriteit op het gebied van verkeersveiligheid. Daarvoor is vanaf 2024 jaarlijks een investering nodig van € 500.000. De kapitaallasten kunnen worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten die op basis van het programma Mobiliteit reeds in de meerjarenbegroting is opgenomen. Aanpassing kruispunt Midgraaf-Duijlweg Almkerk Op verzoek van de raad wordt het kruispunt Midgraaf-Duijlweg in Almkerk opnieuw ingericht. Voor de jaarschijf 2024 en 2025 wordt vooralsnog een investeringsbedrag van € 400.000 in de Kadernota 2024 opgenomen. Of dit toereikend zal zijn is mede afhankelijk van de uiteindelijk gekozen variant.

De kapitaallasten kunnen worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten die op basis van het programma Mobiliteit reeds in de meerjarenbegroting is opgenomen.

In het Bestuursakkoord 2022-2026 is als uitgangspunt benoemd dat wij streven naar kostendekkende tarieven voor gemeentelijke tarieven en diensten en producten behalve bij de grafrechten. Wij hanteren daartoe de volgende uitgangspunten: 1. Tarieven moeten kostendekkend zijn tenzij er een afwijkend raadsbesluit of een wettelijk maximum voor het betreffende tarief geldt. 2. Wanneer de totaalopbrengst van verordening, minder dan kostendekkend is, worden de tarieven binnen die verordening verhoogd met 2% plus inflatie. Voor 2024 wordt bij de Begroting 2024 voor de marktgelden en de leges bezien welk verhogingspercentage kan worden gehanteerd om zo mogelijk binnen deze collegeperiode richting kostendekkendheid te groeien. 3. Tarieven worden alleen verlaagd wanneer de geraamde opbrengst van alle in de betreffende belastingverordening voorkomende tarieven meer dan kostendekkend is. 4. Er wordt aansluiting gezocht bij landelijk vastgestelde (maximum)tarieven. 5. Alle tarieven worden jaarlijks met het inflatiepercentage prijs Bruto Binnenlands Product (pBBP) verhoogd, tenzij het totaal van de verordening daardoor meer dan 100% kostendekkend wordt. 6. De uitgangspunten voor de toerekening van de kosten worden door het college bepaald binnen de kaders van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten.

Afwijkingen van dit beleid of beleidsontwikkelingen op het terrein van belastingen worden per belastingsoort vermeld.

Soort heffing

Jaarrekening 2020

Begroting 2021

Jaarrekening 2021

Begroting 2022

Jaarrekening 2022

Begroting 2023

Afvalstoffenheffing

91%

99%

94%

84%

100%

Havengelden

86%

75%

91%

100%

121%

98%

Leges

80%

63%

103%

85%

89%

72%

Leges Biesbosch

n.v.t

56%

43%

73%

70%

100%

Lijkbezorgingsrechten

85%

69%

81%

67%

58%

69%

Marktgelden

92%

100%

110%

86%

78%

Rioolheffing

104%

91%

89%

87%

82%

86%

Het product afval is een gesloten systeem. De eventuele tekorten worden gedekt uit een gevormde voorziening die echter niet negatief mag zijn. We streven naar 100% kostendekking. Niet kostendekkende tarieven stijgen conform het algemene tarievenbeleid met 2% plus inflatie. Als de voorziening negatief wordt moet het tarief extra stijgen. Kader afvalstoffenheffing ▪ We streven naar 100% kostendekking. ▪ Wanneer het product afval niet kostendekkend is stijgen de tarieven met 2% plus inflatie. ▪ Als de voorziening negatief wordt moet het tarief extra stijgen.

De BIZ-heffing is een verplichte bijdrage voor eigenaren en/of gebruikers van niet-woningen in een bepaald gebied. De heffing is bedoeld ter bekostiging van investeringen in dat gebied in bijvoorbeeld de leefbaarheid, de veiligheid, de ruimtelijke kwaliteit etc. Binnen onze gemeente is er één BI-zone actief. Het betreft de BIZ Centrum Werkendam. De BIZ-bijdrage is een bestemmingsbelasting. Het bedrag van de bijdrage gaat in de vorm van subsidie naar de BIZstichting die de investeringen uitvoert. Een BIZ geldt voor vijf jaar en kan dan eventueel, na een draagvlakmeting onder de eigenaren en/of gebruikers van de niet-woningen in het gebied, worden verlengd. In 2022 heeft een draagvlakmeting plaatsgevonden. Het tarief blijft wettelijk gedurende vijf jaar gelijk. Kader BIZ heffing Voor de BIZ Centrum Werkendam blijft het tarief gedurende vijf jaar gelijk.

Binnen onze gemeente worden havengelden geheven in de Beatrixhaven, Biesboschhaven en een gedeelte van de RWS-haven (haventje Rijkswaterstaat). Bij de havengelden kunnen alleen kosten worden verhaald die verband houden met het gebruik en genot van de havens en de kades. Het tarievenbeleid van de havengelden is dat we streven naar 100% kostendekkendheid. Indien de havengelden niet kostendekkend zijn, stijgen de tarieven conform het algemene tarievenbeleid met 2% plus de inflatiecorrectie. Op basis van de Begroting2023 zijn de havengelden 98% kostendekkend. Er is met ingang van het jaar 2023 een geheel nieuwe verordening havengelden opgesteld. Met een nieuwe tariefstructuur waardoor tarieven per dag worden berekend. Ook wordt voortaan uitgegaan van een tarief per vierkante meter in plaats van een tarief per ton. In het jaar 2023 wordt geëvalueerd hoe de tariefwijziging in de praktijk wordt ervaren en of er aanleiding is voor aanpassingen. Een voorbeeld van een dergelijke aanpassing is het tarief voor walstroom dat momenteel hoger is dan de marktprijs.

Kader haven- en kadegelden Indien de tarieven niet kostendekkend zijn worden de tarieven met maximaal 2% plus inflatie verhoogd.

Op 1 januari 2024 treden de nieuwe Omgevingswet en de nieuwe wet kwaliteitsborging bouw in werking. Dit zorgt voor een verandering van werkwijze en tot andersoortige vergunningen maar ook tot verschuiving van werkzaamheden richting private partijen. Door de VNG is in verband daarmee een geheel nieuwe modelverordening leges opgesteld. Het hoofdstuk inzake bouwen/ruimtelijke ordening is ingrijpend aangepast. Conform de door de raad vastgestelde “Kaders leges Omgevingswet en Wkb” gaat de gemeente Altena gebruik maken van de wettelijke mogelijkheid om milieuleges te heffen. Kader leges ▪ De verordening leges wordt vastgesteld met inachtneming van de door de raad vastgestelde kaders leges Omgevingswet en Wkb. ▪ Ons tarievenbeleid houdt in dat, zolang de verordening niet kostendekkend is, de tarieven met 2% plus inflatie moeten stijgen. Omdat de bouwkosten de laatste jaren sterk stijgen laten we de inflatiecorrectie voor het tarief van het percentage van de bouwsom achterwege. Alle overige legestarieven stijgen in beginsel met 2% plus inflatie. Bij de Begroting 2024 zal worden bezien welk verhogingspercentage kan worden gehanteerd om zo mogelijk binnen deze collegeperiode richting kostendekkendheid te groeien. ▪ We voeren milieuleges in. De tarieven worden vastgesteld op basis van het voorstel daartoe van de OMWB.

De meeste deelnemende gemeenten binnen de OMWB zullen die tarieven naar verwachting hanteren. Voordeel daarvan is dat binnen de OMWB regio geen verschillende tarieven worden gehanteerd.

Met ingang van 1 januari 2021 heft Staatsbosbeheer voor de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen de leges die voorheen door het Parkschap Nationaal Park de Biesbosch werden geheven. De doelstelling is dat de betreffende tarieven in alle drie de gemeenten gelijk zijn. Omdat deze leges niet kostendekkend zijn, is in 2021 besloten dat de tarieven in twee jaarlijkse stappen worden verhoogd naar een 100% kostendekkend niveau. Kader leges Biesbosch De doelstelling bij de leges Biesbosch is 100% kostendekking. De tarieven van Altena, Dordrecht en Drimmelen zijn gelijk. De tarieven worden in 2024 vastgesteld op een 100% kostendekkend niveau.

De lijkbezorgingsrechten worden geheven voor de diensten de gemeente verricht op de gemeentelijke begraafplaatsen. Uitgangspunt voor het college is de lijkbezorgingsrechten betaalbaar te houden en conform het Bestuursakkoord niet te streven naar 100% kostendekking.

Kader lijkbezorgingsrechten Bij de lijkbezorgingsrechten wordt niet gestreefd naar 100% kostendekking. De tarieven worden enkel met de inflatie verhoogd.

Uitgangspunt bij de marktgelden is een kostendekking van 100%. Het beleid is dat niet kostendekkende tarieven met 2% plus inflatie worden verhoogd. Naar verwachting is het huidige tarief niet kostendekkend. Kader marktgelden De tarieven van de marktgelden worden kostendekkend vastgesteld. Ze stijgen, wanneer ze niet kostendekkend zijn, in beginsel met 2% plus inflatie. Bij de Begroting 2024 zal worden bezien welk verhogingspercentage kan worden gehanteerd om zo mogelijk binnen deze collegeperiode richting kostendekkendheid te groeien.

Ieder jaar worden de onroerende zaken opnieuw gewaardeerd zodat ieder jaar de tarieven opnieuw moeten worden vastgesteld en aangepast aan de wijziging van de waarde. Bij een stijging van de waarde daalt het tarief. Kader OZB De OZB-opbrengst stijgt met de inflatie volgens pBBP (Prijs Bruto Binnenlands Product) plus de areaalgroei (groei aantal objecten).

Bij de rioolheffing gaan we in beginsel uit van 100% kostendekkende tarieven. Bij de harmonisatie van de tarieven rioolheffing heeft uw raad besloten om de komende jaren een aanzienlijk deel van de voorziening riolering terug te laten vloeien naar de inwoners. De heffing blijft gedurende een aantal jaren gelijk (behoudens inflatiecorrectie). Naar verwachting wordt in 2024 een nieuw rioleringsplan aan uw raad voorgelegd waarin de kostendekkendheid opnieuw wordt bezien. Kader rioolheffing ▪ Een aanzienlijk deel van de voorziening riolering vloeit de komende jaren terug naar de inwoners. ▪ De heffing blijft gedurende een aantal jaren gelijk (behoudens inflatiecorrectie).

Met ingang van 2023 wordt toeristenbelasting aangeduid als verblijfsbelasting. Dit omdat met ingang van 2024 ook locaties voor arbeidsmigranten in deze heffing worden betrokken. Het is dus niet langer een belasting voor enkel toeristische locaties. Verblijfsbelasting is een algemeen dekkingsmiddel en worden geheven voor het houden van verblijf door personen die niet ingeschreven zijn op een adres in de gemeente. De verblijfsbelasting wordt in rekening gebracht bij degene die, tegen betaling, gelegenheid tot verblijf biedt. De tarieven worden in beginsel jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Het huidige tarief is € 1,30 per persoon per overnachting. Vanuit de toeristische sector is een voorkeur voor tarieven die afronden op 5 eurocent. Reden om bij de 27

verblijfsbelasting de inflatiecorrectie van een aantal jaren pas door te voeren als, bij elkaar opgeteld, de 5 eurocent wordt overschreden. Kader verblijfsbelasting Met ingang van 2024 worden ook locaties voor arbeidsmigranten in de heffing betrokken. De inflatiecorrectie wordt pas doorgevoerd nadat de inflatiecorrectie voor een aantal jaren, bij elkaar opgeteld, de 5 eurocent overschrijdt.

Watertoeristenbelasting is een algemeen dekkingsmiddel en wordt geheven voor het houden van verblijf door personen die niet ingeschreven zijn op een adres in de gemeente. Watertoeristenbelasting wordt in rekening gebracht bij degene die, tegen betaling, gelegenheid tot verblijf biedt. De tarieven worden in beginsel jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Het huidige tarief is € 1,30 per persoon per etmaal of gedeelte daarvan. Vanuit de toeristische sector is een voorkeur voor tarieven die afronden op 5 eurocent. Reden om bij de watertoeristenbelasting de inflatiecorrectie van een aantal jaren pas door te voeren als, bij elkaar opgeteld, de 5 eurocent wordt overschreden. Kader watertoeristenbelasting De inflatiecorrectie wordt pas doorgevoerd nadat de inflatiecorrectie voor een aantal jaren, bij elkaar opgeteld, de 5 eurocent overschrijdt.

In onderstaande tabel is het financieel kader zoals geschetst in hoofdstuk 0 weergegeven, aangevuld met de onvermijdelijke aanpassingen en de ambities van het college voor de jaren 20242027. Dit leidt tot een meerjarig negatief perspectief. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

1. Saldo Begroting 2023

815 N

393 N

248 N

2a. Uitkomsten Decembercirculaire 2022

537 N

538 N

544 N

2.400 V

3.200 V

3.700 V

3.800 V

2c. Indicatieve bijstelling akkoord Jeugd

525 V

544 V

31 N

3a. Bijstellen stelpost loon- prijsontwikkeling

173 V

112 N

2.585 N

4.874 N

3b. Vervallen stelpost behoedzaam ramen 2024-2025

1.575 V

2.225 V

4. Aanmeldingen Eerste Bestuursrapportage 2023

3.257 N

3.258 N

3.283 N

3.378 N

Mutaties t.o.v. oorspronkelijke begroting

879 V

2.061 V

2.743 N

4.997 N

Ruimte in meerjarenperspectief

64 V

1.667 V

2.991 N

5.245 N

Programma 1. Inwoner en Bestuur

10 N

20 N

Programma 2. Altena Samenredzaam

534 N

466 N

473 N

480 N

Programma 3. Veelzijdig Altena

387 N

377 N

317 N

300 N

Programma 4. Duurzaam Altena

142 N

331 N

273 N

285 N

Programma 5. Bereikbaar Altena

758 N

658 N

Totaal voorgestelde mutaties

1.830 N

1.952 N

1.741 N

1.742 N

Saldo meerjarenperspectief Kadernota 2024

1.766 N

285 N

4.732 N

6.987 N

2b. Indicatieve bijstelling accres loon- prijsontwikkeling

Voorgestelde mutaties

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12814703/1