Bijlage IBK 2026-2029

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026 – 2029 Gemeente Altena

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029

Samen verder vooruit Gemeente Altena projectnummer 0501054.100 definitief 29 oktober 2025

Auteurs Eric Moonen Cas Goselink Ype Willemsen

Opdrachtgever Gemeente Altena Sportlaan 170 4286 ET ALMKERK

Betrokkenen Team Ruimtelijk Beheer – Gemeente Altena

Gecontroleerd Eric Moonen

datum

beschrijving

vrijgave

29 oktober 2025

definitief

R. van Hoek

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting

2

1

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

Belang van de openbare ruimte Aanleiding en doel Scope Leeswijzer

4 4 4 5

2

Wat hebben we?

7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Terugblik afgelopen beheerperiode Aard en omvang van de beheerarealen Kwaliteit Meldingen Organisatie

7 8 9 11 11

3

Wat willen we?

13

3.1 3.2 3.3 3.4

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen Ambitie

13 14 15 16

4

Wat kost dat?

19

4.1 4.2 4.3 4.4

Bestuurlijke opgave Inzicht in benodigde middelen per beheerdiscipline Onderhoud Vervangen

19 19 20 20

5

Samen verder vooruit

23

5.1 5.2 5.3 5.4

Data op orde houden Integraal beheren en programmeren Formatie en ontwikkelopgave Gemeente brede ontwikkeling: omgevingsprogramma

23 23 24 24

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst

26

Bijlage 2: Financiële uitgangspunten

28

Bijlage 3: Objectbladen 2026-2029

29

Blad 1

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Samenvatting De openbare ruimte in Altena is volop in ontwikkeling. De gemeente staat voor een belangrijke opgave om deze ruimte toekomstbestendig te beheren en te vernieuwen. Maatschappelijke trends zoals klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid vragen om een samenhangende en strategische aanpak. Het nieuwe IBK vervangt het huidige IBK 2021–2024 en biedt een stevig fundament voor de komende jaren. Het geeft inzicht in de staat van de openbare ruimte en maakt het mogelijk om op een integrale manier in te spelen op actuele en toekomstige opgaven. Door opgaven te verbinden, data gestuurd te werken en samenwerking te versterken, ontstaat meer samenhang, efficiëntie en sturing. Daarmee vormt het IBK niet alleen een beleidsmatig kader, maar ook een kans om stappen te zetten richting een meer integrale werkwijze binnen het beheer van de openbare ruimte. Het thema voor de komende planperiode is dan ook 'Samen verder vooruit'. Landelijk ervaart beherend Nederland de toenemende vervangingsopgave in haar infrastructuur en openbare ruimte en is er dus sprake van een vervangingsopgave. In Altena zien wij dezelfde opgave op ons afkomen. Bij wegen dienen de eerste tekenen zich hiervan al aan; er zijn meer maatregelen nodig om Altena veilig en toegankelijk te houden. Ook ervaren we bij openbaar groen een licht teruglopende kwaliteit.

Er moeten in toenemende mate renovaties plaatsvinden om beplantingsvakken effectief in stand te kunnen houden. Op basis van de recente inspectie op speeltoestellen blijkt dat de restlevensduur van veel objecten in de periode 2029 – 2034 ten einde gaat komen. Tot het vervangingsmoment is meer onderhoud benodigd om de speeltoestellen en valondergronden veilig in gebruik te houden. Dit IBK bouwt voort op het Integraal Beheerkader 2021–2024. Dit was het eerste integrale beheerkader. De nadruk lag sterk op het op orde brengen en houden van de beheerdata; aanlegjaren, omvang van arealen, technische staat en beeldkwaliteit. Dit is voor de openbare ruimte als geheel nu grotendeels in beeld. In voorliggend IBK 2026 – 2029 ligt de nadruk op de volgende stap: samen verder vooruit. We zijn in staat datagestuurd te gaan werken, waarmee we integraal kunnen afstemmen en samen verder vooruit kunnen programmeren, plannen en begroten. Dit maakt dat wij de toenemende vervangingsopgave verder in beeld kunnen brengen. De komende periode gaan wij hiermee aan de slag. Zo houden we samen grip en sturing op effectief beheer en onderhoud van alle beheerobjecten in de openbare ruimte. Op basis van recente inspecties blijkt dat wegbeheer een opgave heeft die de beschikbare middelen overstijgt.

Dit geldt voor zowel het reguliere wegenonderhoud als ook het meeliften bij rioolvervanging; de integrale projecten. De verdeling van de overige beheerbudgetten sluit niet meer aan bij de beheerpraktijk. Daarom bereiden we een actualisatie van de onderhoudsbudgetten en investeringskredieten tussen de verschillende beheerobjecten voor. Het doel hiervan is om op basis van de nieuwe inzichten te komen tot een doelmatige en evenwichtige verdeling van beschikbare budgetten. Deze financiële actualisatie is essentieel om het gewenste kwaliteitsniveau (beeldkwaliteit B) te kunnen blijven realiseren.

Blad 2

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Inleiding

Blad 3

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

1 Inleiding 1.1

Belang van de openbare ruimte

Een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving is van belang voor de bewoners, bedrijven en bezoekers van Altena. Het vormt een bestaansvoorwaarde voor een aantrekkelijke openbare ruimte. Het ervaren en gebruiken van deze leefomgeving start zodra je je voortuin of appartement uitstapt; het is de plek waar je je verplaatst en recreëert en is tevens de plek waar dieren en planten leven. De wijze waarop de openbare ruimte wordt ingericht en onderhouden is sterk bepalend voor het gebruik en de beleving van de leefomgeving. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte spelen diverse maatschappelijke en publieke belangen. Zo draagt de kwaliteit van de leefomgeving bij aan het welzijn en de veiligheid van inwoners.

1.2

Aanleiding en doel

De gemeente Altena heeft in 2020 het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in het Integraal Beheerkader (IBK) 2021-2024 opgesteld. Dit IBK beschrijft vanuit bestaand beleid, de bestuurlijke ambities en toekomstige opgaven voor het beheer van de openbare ruimte. Door de integrale benadering wordt de afstemming tussen de onderlinge disciplines geborgd en vinden synergievoordelen plaats. Het integraal beheerkader is onderbouwd met beknopte objectbladen (beheerplannen) per beheerdomein, waarin nader inzicht wordt gegeven in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, het beoogde kwaliteitsniveau en de kosten van het beheer.

1.3

Scope

Beheer van de openbare ruimte richt zich op de vrij toegankelijke openbare ruimte die eigendom is van de gemeente. Het betreft de belangrijkste beheerobjecten die zijn gegroepeerd naar de beheerdomeinen:  Bomen;  Civiele kunstwerken;  Groen;  Openbare verlichting;  Riolering;  Spelen;  Straatmeubilair;  Water;  Wegen.

Blad 4

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Beheer, onderhoud en vervanging Het IBK richt zich op het in stand houden van de bestaande openbare ruimte door het beheer, onderhoud en de vervanging van de beheerobjecten in de leefomgeving. 1. Beheer: Systematisch inspecteren, keuren en beoordelen, plannen, budgetteren, voorbereiden en uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn een object blijvend zijn functie te laten vervullen. 2. Onderhoud: Uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object of omgeving in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein (dagelijks/verzorgend) en groot (technisch/planmatig) onderhoud. 3. Vervanging: Maatregel om de kwaliteit van een object of omgeving weer op het gestelde kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de (economische en/of functionele) gebruiksduur, indien groot- en klein onderhoud niet meer toereikend is. Voor dit moment is gekozen om qua planvorming de bovenstaande ingezette structuur te handhaven. Op basis van de omgevingswet vindt een gemeentebrede ontwikkeling plaats waarbij wordt toegewerkt naar omgevingsprogramma’s. De impact voor dit IBK is nog niet inzichtelijk. Bij de volgende herijking wordt aangesloten bij deze ontwikkeling naar omgevingsprogramma’s.

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie met een terugblik op de afgelopen beheerperiode. Daarnaast worden de aard, omvang en kwaliteit van de beheerobjecten weergegeven. Hoofdstuk 3 beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders. Daarnaast worden de huidige trends en ontwikkelingen weergegeven. Hoofdstuk 4 geeft de financiële impact aan voor het beheer van de beheerobjecten op basis van de visie en strategie, ten opzichte van de huidige begroting. Hoofstuk 5 beschrijft de focus van de ambtelijke organisatie voor de verdere professionalisering van beheer binnen het thema Samen verder vooruit. In dit IBK is bij relevante onderdelen een expliciete relatie gelegd met het voorgaande IBK (20212024) voor de verantwoording en de herleidbaarheid van wijzigingen.

Blad 5

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Wat hebben we

Blad 6

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

2 Wat hebben we? Het is van belang om inzicht te hebben in de huidige situatie met aard en omvang van de beheerobjecten. In dit hoofdstuk blikken we terug en geven we een beeld van de huidige situatie.

2.1

Terugblik afgelopen beheerperiode

In het Integraal Beheerkader van 2021-2024 zijn actiepunten benoemd. Hieronder een uiteenzetting van de stand van zaken. Beheerdata op orde Belangrijk uitgangspunt bij het beheer van de openbare ruimte is om een actueel, betrouwbaar en compleet beeld te hebben van de arealen en de kwaliteit ervan. De areaalgegevens van de voormalige gemeenten zijn in de jaren 2020 – 2023 samengevoegd. In aanloop naar de fusie en tijdens de harmonisatie was er nauwelijks gemuteerd. Hierdoor bestonden grote mutatieachterstanden en ontbrak een actueel beeld. Inmiddels zijn de mutatieachterstanden weggewerkt en is de ontbrekende beheerdata aangevuld. Ook is het werkproces rond het bijhouden van beheerdata verder vormgegeven. De volgende actiepunten zijn hiermee voltooid:

  



Voor de beheerdomeinen wegen, civiele kunstwerken, riolering en groen zijn mutatieachterstanden ingelopen en ontbrekende beheerdata aangevuld. De objecten binnen de beheerdomeinen meubilair (banken, afvalbakken etc.) en water (watergangen, beschoeiingen, stuwen etc.) zijn beter in beeld. De inventarisatie en registratie hiervan loopt nog. In het kader van het ‘eenmalig registreren en meervoudig gebruiken’ van de beheerobjecten wordt een koppeling gelegd tussen het beheersysteem en de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie). Hiermee wordt tevens het proces rondom dataverwerking geoptimaliseerd. Het proces rondom het bijhouden van de beheerdata is geborgd.

Het opstellen van een procesbeschrijving methodiek areaaluitbreiding en indexatie, waarbij op gestandaardiseerde wijze en integraal voor alle beheerobjecten budgetclaims ingediend worden ter compensatie van areaalaccres en/of prijswijzigingen is nog niet ingevuld. Actuele en integrale meerjarenplanning- en uitvoeringsprogramma Op basis van beschikbare informatie zijn planningen van de verschillende beheerdomeinen met elkaar afgestemd en is er afstemming geweest met andere beleidsvelden. Jaarlijks worden de Jaarprogramma's Openbare Ruimte’ (JOR) integraal vastgelegd. Dit proces is opgestart maar moet nog verder geoptimaliseerd worden. Beheer op maat

De participatie met stakeholders binnen de gemeente Altena is in ontwikkeling. Naarmate het beheer verder wordt geprofessionaliseerd, kunnen we met een langere termijnplanning werken. Dit maakt het mogelijk om participatietrajecten tijdig op te starten en belanghebbenden vroegtijdig bij de planvorming te betrekken.

Blad 7

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

2.2

Aard en omvang van de beheerarealen

Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente. De gemeente Altena is verantwoordelijk voor haar openbare ruimte binnen de gemeente en eigendomsgrenzen. De gemeente heeft een oppervlak van 227 miljoen vierkante meter en is hiermee qua oppervlak de één na grootste gemeente in de provincie Noord-Brabant. In onderstaande tabel is op hoofdlijnen een overzicht van het huidig te beheren areaal per beheerdomein weergegeven. De specificaties hierop zijn in de objectbladen in de bijlagen opgenomen. Areaalomvang IBK 2020 IBK 2025

Beheerdomein

Civiele Kunstwerken

Wegen

Riolering

Water

Openbaar groen Bomen Spelen

Straatmeubilair Openbare verlichting

Bruggen (beton, hout, staal) Overige objecten (aanlegsteigers, grote duikers, etc) Lijnelementen (kademuren, damwanden) Gesloten verharding (asfalt, beton) Open verharding (elementen, halfverharding) Leidingen (vrijverval, drain, mechanisch) Kolken Pompunits,Individuele behandeling afvalwater(IBA’s), overstorten, etc. Randvoorzieningen (groene berging, wadi’s) Wateroppervlakte (greppels, sloten, vijvers, etc.) Beschoeiing Waterobjecten (fonteinen, stuwen) Beplanting (cultuurlijk, natuurlijk) Gras en kruidachtigen Hagen Totaal Speeltoestellen Speelondergronden Parkmeubilair Borden en dragers Overkappingen Geleide elementen Overige objecten

170

180

st

45

96

st

Onbekend

2.600

m1

2.200.000

2.282.000

m²

2.300.000

2.660.000

m²

740

743

km1

22.700

26.044

st

1.075

869

st

4.100

69.400

m2

2.090.000

m2

Onbekend Onbekend

62.000

m1

106

st

620.000

570.000

m2

4.000.000 41.000 34.000 740 11.100 Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend

4.380.000 61.000 34.500 780 13.000 2.100 25.100 112 2.100 500

m2 m2 st st m² st st st m1 st

12.700

13.300

st

Onbekend

Masten met armaturen

Eenheid

Tabel 1: Areaalomvang

Significante veranderingen in areaal zijn zichtbaar bij:  Civiele kunstwerken: ten opzichte van 2020 zijn de trappen, kades en keringen beter in beeld. Deze registratie heeft ervoor gezorgd dat het areaal inzichtelijk is. Daarbij zijn de lijnelementen als kademuren en damwanden nu eveneens opgenomen.  Wegen: ten opzichte van 2020 is met name een toename in de elementenverharding zichtbaar door de toename van inbreidinglocaties van woningbouw.

Blad 8

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025



 

2.3

Riolering: ten opzichte van 2020 is met name het areaal aan (geregistreerde) drainageleidingen significant toegenomen, door registratie bij doorspuiten. De toename bij de randvoorzieningen betreffen wadi’s/groene bergingen die nu zijn geregistreerd. Groen: ten opzichte van 2020 zijn met name de oppervlakten aan gras- en kruidachtigen en hagen door registratie toegenomen. Spelen: ten opzichte van 2020 zijn de speelondergronden beter in beeld door registratie.

Kwaliteit

Het onderhoud in de gemeente Altena is gericht op instandhouding van het areaal op een duurzame manier, waarmee veiligheid en toegankelijk van de gemeente gewaarborgd blijft. Het ambitieniveau met betrekking tot de kwaliteit van de openbare ruimte is beeldkwaliteitsniveau B van de landelijk gehanteerde beeldkwaliteit methodiek van CROW. Binnen de beheerdomeinen worden periodiek technische inspecties uitgevoerd (bijv. wegen, riolering, civiele kunstwerken, speeltoestellen, bomen) of een schouw om de beeldkwaliteit vast te stellen. Hierbij worden objectieve en landelijke standaarden gebruikt. De actualiteit van deze inspecties verschilt per beheerobject en is afhankelijk van de inspectiefrequentie. Over het algemeen scoort de openbare ruimte gemiddeld een voldoende en wordt op het afgesproken B niveau onderhouden. In tabel 2 is per beheerdomein een toelichting gegeven op de kwaliteit. In de bijlagen wordt hier per beheerdomein dieper op ingegaan.

Blad 9

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Domein

Overkoepelend beeld van de huidige kwaliteit

Civiele kunstwerken Wegen

Riolering

Water

Openbaar groen

Bomen

Spelen

Straatmeubilair

Openbare verlichting

De civiele kunstwerken zijn overwegend functioneel, maar vertonen tekenen van veroudering. Uit een inspectierapport (2025) blijkt dat er sprake is van een beheersbare onderhoudsopgave, mits tijdig actie wordt ondernomen voor de slechtste kunstwerken en de geplande vervangingen. De komende decennia is een aanzienlijke investering nodig om de infrastructuur op peil te houden. Bij verhardingen is een lichte verbetering in de kwaliteitsontwikkeling te zien, echter zijn blijvend meer onderhoud en vervangingen nodig om bij te blijven met de opgave en het areaal. Dit mede gezien de leeftijd van veel wegen. De riolering in Altena functioneert over het algemeen naar behoren, maar staat onder druk door veroudering, de noodzaak tot aanvullende data inwinning ten behoeve van SSK-berekeningen en toenemende klimaat gerelateerde uitdagingen. Er is een duidelijke noodzaak tot vervanging, verbetering en toekomstbestendig, klimaatadaptief en waterrobuust rioolbeheer om volledig inzicht in en grip op het systeem te verkrijgen. De oppervlaktewateren, zwemwateren, waterlopen en water-gerelateerde objecten in Altena functioneren over het algemeen voldoende. Het inzicht in de ecologische en technische kwaliteit is beperkt. Er zijn geen acute problemen, maar wel structurele kwetsbaarheden en een noodzaak tot meer betrouwbare data, monitoring en planmatig beheer.

De gemeente zet stappen richting een robuuster watersysteem, maar staat nog aan het begin van een noodzakelijke professionaliseringsslag. Overkoepelend is de technische staat van de groenvoorzieningen onvoldoende in beeld. Dit levert risico’s op voor doelmatig onderhoud en tijdige vervanging. Vanuit de beeldkwaliteit-schouwrapportages blijkt dat de kwaliteit in de afgelopen periode is afgenomen. Er wordt met name onder niveau gescoord op gebied van grashoogte (het gras is te hoog) en onkruidgroei (er is te veel onkruid) in beplantingsvakken. Dit tweede heeft onder andere te maken met een laag sluitingspercentage plantvakken, waardoor de onkruiddruk toeneemt. Dit vraagt om meer inzet in dagelijks onderhoud, het probleem komt voort uit achterblijvende investeringen. De bomen in Altena verkeren overwegend in goede staat. Uit de recentste VTA-controles (Visual Tree Assessment) blijkt dat 94% van de bomen een ‘voldoende’ conditie heeft en 90% een levensverwachting van meer dan 15 jaar. Slechts 1% verkeert in (zeer) slechte staat en 2% heeft een resterende levensduur van minder dan 5 jaar. Afsterving van delen van bomen is het meest voorkomende schadebeeld. De speelvoorzieningen in Altena verkeren in een beheerste staat met een gemiddeld kwaliteitsniveau. Jaarlijkse veiligheids- en functionele inspecties zijn geborgd en visuele controles worden structureel uitgevoerd.

Alle gegevens, inclusief gebreken en levensduur, zijn actueel vastgelegd. Hoewel de huidige kwaliteit op basisniveau ligt, wordt gezien de leeftijd van het areaal een aanzienlijke vervangingsopgave verwacht tussen 2029 en 2034. Dit vraagt om tijdige voorbereiding en een investeringsplanning. Het straatmeubilair in Altena wordt op basisniveau onderhouden, maar de kwaliteit is slechts deels in beeld. Uit inspecties in 2024/2025 blijkt dat afvalbakken, overkappingen en kunstobjecten overwegend in redelijke tot goede staat verkeren, al komen natuurlijke aanslag en scheefstand regelmatig voor. Van het overige meubilair ontbreken actuele kwaliteitsgegevens, waardoor een volledig beeld en gerichte vervangingsplanning nog niet mogelijk zijn. Verdere inventarisatie en structurele monitoring zijn noodzakelijk. De openbare verlichting in Altena verkeert in goede staat en is grotendeels gemoderniseerd. Alle armaturen zijn voorzien van energiezuinige LED-verlichting, wat heeft geleid tot een sterke afname van storingen. Het areaal is relatief jong en goed geregistreerd, met slechts een klein deel dat de technische levensduur heeft overschreden. Wel staat de gemeente vanaf 2029 voor een aanzienlijke vervangingsopgave van circa 4.000 retrofit-armaturen, waarvoor tijdige voorbereiding en budgetherijking nodig zijn.

Tabel 2: Toelichting kwaliteit per beheerdomein

Doordat we meer grip krijgen op de basisgegevens, de toestand en het functioneren van ons areaal, ontstaat er een stevigere basis voor het verder planmatig inrichten van onze beheertaken, het maken van zorgvuldige en onderbouwde afwegingen voor onze investeringen en het invullen van onze toekomstvisie en -ambitie. Begraafplaatsen In de afgelopen periode is gebleken dat de gestelde CROW-beeldkwaliteit B op de begraafplaatsen niet altijd werd gehaald. Met name het onderhoud aan hagen en de onkruidbeheersing bleef achter bij de gewenste kwaliteit. Door extra inzet van mensen en middelen is deze achterstand inmiddels weggewerkt. De begraafplaatsen voldoen weer aan het beoogde kwaliteitsniveau, waarmee de basis op orde is gebracht voor het toekomstig beheer.

Blad 10

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

2.4

Meldingen

Voor het categoriseren en analyseren van meldingen van inwoners aangaande het beheer en onderhoud van de openbare ruimte gebruikt gemeente Altena FIXI. Daarin worden meldingen gecategoriseerd naar de objecten binnen groen, blauw en grijs. Figuur 1 geeft een weergave van het aantal, aard en spreiding over 2024. 700 600 500 400 300 200 100

Een afgehandelde melding wil niet zeggen dat Groen Riolering en water Wegen het gemelde probleem opgelost is. Het kan ook betekenen dat besloten is geen actie te Figuur 1: Overzicht meldingen 2024 ondernemen, of dat de melding doorgezet is naar de onderhoudsaannemer die op basis daarvan de vervolgacties oppakt. In figuur 2 en 3 zijn de percentages weergegeven van het aantal meldingen dat binnen, of buiten, de richttijd verwerkt is.

Servicenorm 1e reactie inwoner

Servicenorm afgehandeld Groen

Groen Riolering Wegen

Riolering Wegen

0,0% 20,0% 40,0% 60,0% 80,0% 100,0% binnen norm

niet binnen norm

0,0% binnen norm

50,0%

100,0%

niet binnen norm

Figuur 3: servicenorm afgehandelde meldingen

Figuur 2: servicenorm 1e reactie bij melding

2.5

december

oktober

november

augustus

september

juli

juni

mei

april

maart

0 januari

In het beheer en onderhoud is servicegerichtheid naar inwoners een belangrijk speerpunt. Daarom houden we bij hoelang het duurt voor een inwoner om reactie op de melding te ontvangen (servicenorm: maximaal 2 dagen) en hoelang het duurt voor een melding afgehandeld is (servicenorm: maximaal 5 dagen).

Meldingen (2024)

februari

De meeste meldingen in Altena gaan over het openbaar groen, met bijna 2.550 meldingen per jaar. Voor wegen zijn dat er circa 2.000. Meldingen over riolering en water zijn aanzienlijk lager, met in totaal ruim 430 meldingen op jaarbasis.

Organisatie

De samenwerking van het team Ruimtelijk Beheer, het Projectbureau, de Buitendienst, team Financiën en het team Gebiedsontwikkeling is verbeterd door meer te gaan werken vanuit het principe opdrachtgever-opdrachtnemer. Dit leidt tot meer eenduidigheid in rollen en verantwoordelijkheden. Vanuit dit principe worden nu processen uitgewerkt met heldere afspraken en een duidelijkere rolverdeling. Ook de samenwerking van de Buitendienst met het sociale werkvoorzieningsschap is daarin meegenomen. Tegelijkertijd is er nog niet binnen het gehele team Ruimtelijk beheer voldoende bekendheid met deze werkwijze. Dit vraagt om extra aandacht voor interne communicatie, begeleiding en het gezamenlijk doorleven van het principe, zodat de gewenste manier van werken breed wordt gedragen en toegepast.

Blad 11

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Wat willen we

Blad 12

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

3 Wat willen we? Er bestaat geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de leefomgeving is vastgelegd. Beheerders hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn hierbij wel gebonden aan een aantal wettelijke en gemeentelijke kaders. Deze kaders en de ambitie voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte worden in dit hoofdstuk beschreven

3.1

Wettelijke kaders

Zorgplicht Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek geldt als algemeen uitgangspunt dat de gemeente een zorgplicht heeft voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de openbare ruimte. Daarbij moet worden aangetoond dat door inspecties en onderhoud een optimale zorg heeft plaatsgevonden. Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. In deze paragraaf wordt verwezen naar de beheerplannen. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en of er sprake is van achterstallig onderhoud. Omgevingswet voor integrale ambities Met de nieuwe Omgevingswet verandert het juridische kader voor de openbare ruimte. Ambities worden integraler, er komt meer ruimte voor lokale initiatieven en er ligt nadruk op (vroegtijdige) participatie. Wettelijke kaders per beheerobject De wettelijke kaders per beheerobject worden nader uiteengezet in de productbladen. Onderstaande informatie biedt de samenvatting van de belangrijkste wet- en regelgeving voor de afzonderlijke beheerobjecten die van toepassing zijn.  De verantwoordelijkheden van de gemeente als wegbeheerder zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet.

In de Wegenwet is de onderhoudsplicht voor de wegen geregeld en vereist van de beheerder goed 'rentmeesterschap' en de verplichting haar wegen en civiele kunstwerken 'in goede staat' te houden. De wegenverkeerswet doet een beroep op de publiekrechtelijke zorg van de beheerder voor de veiligheid van de weggebruiker en voor het borgen van de functionaliteit.  De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Door het waterschap worden regels gesteld ten aanzien van wateren en waterstaatswerken. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel dat het water in een 'goede toestand verkeert'. Verder zijn in het Nationaal bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 te voldoen aan een water robuuste en klimaatbestendige inrichting.  De zorgplicht voor het openbaar groen heeft betrekking op de verplichting tot het beoordelen van schade door bomen. De zorgplicht voor het groen wordt mede ingevuld door de regels die gelden vanuit de Wet natuurbescherming. Onkruidbestrijding mag –behoudens enkele uitzonderingen– niet meer met chemische middelen.  In het Warenwetbesluit worden eisen gesteld aan de veiligheid van attractie- en speeltoestellen.

Blad 13

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025







3.2

De gemeente draagt volgens de wettelijke zorgplicht stedelijk afvalwater (riolering) de zorg voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater. De Omgevingswet geeft er de voorkeur aan om, daar waar het redelijkerwijs mogelijk is, afvalwater bij de bron te zuiveren en het gezuiverde water in het milieu terug te brengen. De wettelijke voorkeursvolgorde is voorkomen, zelf verwerken, afvoeren, lozen. In gebieden waar we als gemeente en waterschap inzameling en transport van stedelijk afvalwater niet doelmatig vinden, moet de houder van het afvalwater zelf zorgen voor de verwerking van het afvalwater. Voor afvalwater van bedrijfsmatige activiteiten (dat qua samenstelling niet overeenkomt met huishoudelijk afvalwater) en ’schoon’ afvalwater heeft de gemeente geen zorgplicht. De gemeente heeft volgens de wettelijke zorgplicht hemelwater de zorg voor het doelmatig inzamelen en verwerken van afstromend hemelwater van openbaar terrein. De eigenaar van het terrein waarop het hemelwater valt, is primair verantwoordelijk voor de verwerking van het hemelwater. De gemeente hoeft het hemelwater afkomstig van particulier terrein niet te ontvangen.

Alleen voor zover de perceeleigenaar kan aantonen dit niet redelijkerwijs te kunnen verwerken (in de bodem of het oppervlaktewater brengen) is afvoer via een gemeentelijke voorziening toegestaan, op kosten van perceeleigenaar of projectontwikkelaar. De gemeente Altena heeft een grondwaterzorgplicht. Waar in openbaar gebied structureel sprake is van grondwateroverlast, treft de gemeente doelmatige maatregelen om dit te verhelpen of te beperken.

Gemeentelijke kaders

Omgevingsvisie Altena 2040 De omgevingsvisie omhelst een strategische visie voor de lange termijn voor de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie wordt onder meer een eenduidige stip op de horizon gezet. De visie omschrijft de waarden en richting waar naartoe wordt gewerkt. De toekomstvisie dient als input voor de gemeentelijke waarden die in de omgevingsvisie (ontwerp) zijn uitgewerkt. Samenspraak en participatie is hierbij een belangrijk onderdeel, bewoners voelen zich steeds meer betrokken bij de openbare ruimte en dragen graag hun steentje bij. Bestuursakkoord: Samen leven, wonen en werken in vitaal Altena Het bestuursakkoord 2022-2026 Samen leven, werken en wonen in Vitaal Altena (hierna: bestuursakkoord), geeft voor de komende jaren richting aan de ontwikkeling van onze gemeente. Het ontwikkelingsperspectief op de lange termijn is opgenomen in de omgevingsvisie met als ambities:    

Groenblauwe oase; Leefbare woonomgeving; Klimaatbestendig, CO2-neutraal en circulair; Sterk in duurzaam ondernemen.

Via planvorming en regelgeving wordt op deze ambities gestuurd. Participatie binnen het Integraal Beheerkader Om inwoners actief te betrekken bij de ontwikkeling van hun leefomgeving, maakt de gemeente gebruik van een participatieplatform. Dit platform is ingericht om de betrokkenheid van inwoners bij projecten en beleidskeuzes te vergroten. Via het Participatie platform kunnen inwoners hun mening geven, ideeën aandragen en meedenken over plannen in hun buurt. Het biedt daarmee een laagdrempelige en transparante manier om invloed uit te oefenen op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Blad 14

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Participatie wordt binnen het IBK structureel ingezet als onderdeel van het besluitvormingsproces. Dit draagt bij aan draagvlak, betere afwegingen en een leefomgeving die aansluit bij de wensen en behoeften van de samenleving.

3.3

Trends & ontwikkelingen

Deze paragraaf schetst een beeld van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving in Nederland, en hiermee ook voor Altena. Er wordt een aantal trends uitgelicht. Het zijn ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke leefomgeving waarin we wonen, werken, ons verplaatsen en recreëren. Het zijn maatschappelijk opgaven waar we allemaal mee te maken krijgen. Klimaat en duurzaamheid Het veranderende klimaat stelt nieuwe eisen aan de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Langdurige droogte, hevige neerslag en toenemende hitte zorgen voor een grotere noodzaak om water vast te houden, verkoeling te bieden en schade te beperken. De openbare ruimte krijgt daardoor steeds vaker een functie in het vasthouden, bergen en bovengronds afvoeren van water. Het vergroenen van straten, pleinen en wijken helpt om hittestress te verminderen en de leefbaarheid te vergroten. De gemeente heeft de ambitie om in 2050 klimaatbestendig en water robuust te zijn. Dit vraagt om integraal beleid waarin klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulariteit als uitgangspunten zijn verankerd. Naast klimaatadaptatie groeit de aandacht voor duurzaam materiaalgebruik en circulair beheer.

Het toepassen van herbruikbare en biobased materialen, het minimaliseren van emissies en het terugwinnen van energie en grondstoffen worden steeds meer standaardonderdelen van de gemeentelijke werkwijze. De transitie naar een duurzame leefomgeving vraagt bovendien om samenwerking en bewustwording. De gemeente werkt samen met inwoners, bedrijven, het waterschap en maatschappelijke partners om de fysieke leefomgeving toekomstbestendig te ontwikkelen en te beheren. Energietransitie Nederland staat voor een energietransitie waarbij we nieuwe, herbruikbare energiebronnen zoeken. Het gebruik van fossiele brandstoffen wordt verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord. In een Regionaal Plan Energiesysteem: West Brabant Energie in Balans (RPE-WBEB) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. De energiestrategie gemeente Altena (2019-2046) vormt de basis hoe aan de slag wordt gegaan voor het besparen en opwekken van energie in de gemeente Altena. Vervangingsopgave Komende decennia staat een forse vervangingsopgave van de openbare ruimte te wachten. Een groot deel van de openbare ruimte is rond de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en nadert het einde van de (technische) levensduur.

Wanneer de kapitaalgoederen in de openbare ruimte in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig. Dit is een ongewenste situatie. Daarom is een belangrijke uitdaging hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten sterk stijgen. Een mogelijke aanpak is het introduceren van levensduur verlengende maatregelen. Door gericht onderhoud, renovatie en slimme aanpassingen kunnen bestaande voorzieningen langer meegaan. Denk hierbij aan het versterken van constructies, het verbeteren van materialen, of het aanpassen van gebruiksfuncties. Deze maatregelen kunnen de vervangingsdruk spreiden over een langere periode en bijdragen aan een meer beheersbare kostenontwikkeling. Bovendien

Blad 15

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

bieden ze de mogelijkheid om duurzaamheid en circulariteit beter te integreren in het beheer van de openbare ruimte. Tevens biedt de vervangingsopgave ook kansen om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken door bij vervanging en herinrichting van de openbare ruimte rekening te houden met bewonerswensen en thema’s als klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsvraagstukken. Grip op de fysieke beheerobjecten De posten voor het onderhoud en de vervanging van de beheerobjecten (kapitaalgoederen) in de openbare ruimte omvatten een aanzienlijk deel van de begroting. Als goed rentmeester zorgt de beheerorganisatie ervoor dat deze veilig en duurzaam worden onderhouden, voor de huidige en toekomstige generaties. Steeds vaker blijkt dat beheer meer is dan een optelsom van objecten die we schoon, heel en veilig willen houden. Hierboven genoemde thema’s en opgaven (klimaatadaptatie, duurzaamheid, circulariteit, vervangingsopgave en energietransitie) moeten samenkomen in de openbare ruimte. Aan beheerorganisaties om deze opgaven te verbinden en te realiseren, waarbij grip & stuur essentieel is. Dit vraagt wel om planmatig en doelmatig te werken. Om op het goede moment de juiste stappen te zetten op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Hierin ligt een nieuwe sleutelrol voor de beheerder weggelegd.

Deze transitie vraagt ook iets van de organisatie en de competenties van medewerkers. Traditionele beheertaken volstaan niet langer; er is behoefte aan integraal denken, systeemgericht werken en het kunnen schakelen tussen verschillende schaalniveaus. Beheerders moeten beschikken over analytisch vermogen, omgevingssensitiviteit en het vermogen om samen te werken met interne en externe partners. Daarnaast vraagt het om datagedreven werken, het kunnen interpreteren van informatie en het vertalen daarvan naar concrete maatregelen. De organisatie zal de processen, rollen en verantwoordelijkheden hierop moeten aanpassen en investeren in kennisontwikkeling en professionalisering van hun medewerkers.

3.4

Ambitie

Kwaliteitsambitie De ambitie voor de instandhouding van het areaal is om dit op een duurzame wijze te beheren en onderhouden, met als uitgangspunt het waarborgen van een veilige en toegankelijke openbare ruimte. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de landelijke gebruikte methodiek van kwaliteitsniveaus van het CROW. Hierin zijn 5 kwaliteitsniveaus te onderscheiden, van A+ tot D. Voor alle objecten in de openbare ruimte zijn dergelijke kwaliteitsniveaus uitgewerkt. In afbeelding 1 staan deze niveaus weergegeven.

Blad 16

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Afbeelding 1: beeldkwaliteitsniveaus CROW

De huidige ambitie voor beeldkwaliteitsniveau B blijft gehandhaafd. Daarnaast geldt dat duurzaamheid continue als aandachtspunt in alle overwegingen wordt meegenomen. Begraafplaatsen De gemeente Altena hecht veel waarde aan het zorgvuldig onderhoud van haar begraafplaatsen. De ambitie is om structureel te voldoen aan beeldkwaliteit B volgens de CROW-richtlijnen. Momenteel wordt onderzocht bij welke partij – eigen dienst, sociale werkvoorziening, aannemer/hovenier of een combinatie daarvan – het onderhoud het beste kan worden belegd, om zo een duurzame en constante onderhoudskwaliteit te borgen. Er is tevens een inventarisatie uitgevoerd van eenmalige vervangings- en omvormingsmaatregelen om de kwaliteit verder te verbeteren. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd op basis van urgentie en beschikbare middelen in de komende planperiode. Dienstverlening De dienstverlening van de gemeente Altena staat beschreven in de serviceformule gemeente Altena. Hierin is ook specifiek aandacht voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De gemeente Altena beheert en onderhoudt de openbare ruimte en gemeentelijke eigendommen. Bestuurders bepalen het beleid, de organisatie voert het uit en inwoners worden via diverse kanalen geïnformeerd. Meldingen worden opgepakt via Dienstverlening Standaard, terwijl complexere verzoeken onder ‘Dienstverlening op Maat’ vallen.

Medewerkers werken planmatig, tonen betrokkenheid en hebben oog voor hun rol in de keten. Heldere processen, goede samenwerking en toegankelijke informatievoorziening zorgen ervoor dat inwoners zich gehoord voelen en de openbare ruimte verzorgd oogt.

Blad 17

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Wat kost dat Blad 18

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

4 Wat kost dat? In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de opbouw, omvang en samenstelling van de middelen.

4.1

Bestuurlijke opgave

De huidige periode kenmerkt zich door vele gemeente brede opgave, terwijl er anderzijds financiële druk is en er sprake is van een “Ravijnjaar”. De bestuurlijke opgave was om de begroting als uitgangspunt te nemen en te zoeken naar ombuigingsvoorstellen. Zoals al beschreven kent het beheer en onderhoud van de openbare ruimte vele uitdagingen. Doordat data beter op orde is kunnen we verder vooruitplannen, de openbare ruimte integraal benaderen en daar waar mogelijk maatregelen combineren en kansen te benutten. Voor dit IBK vormt daarmee de vastgestelde begroting van 2026 e.v. het uitgangspunt.

4.2

Inzicht in benodigde middelen per beheerdiscipline

De afgelopen planperiode zijn de beheerdata op orde gebracht. De komende periode staat in het teken van verder vooruitkijken, integraal programmeren en budgetteren. De verdeling van de beheerbudgetten sluit niet meer aan bij de beheerpraktijk. Daarom bereiden we een herverdeling van de beschikbare onderhoudsbudgetten en investeringskredieten tussen de verschillende beheerobjecten voor. Het doel hiervan is om op basis van de nieuwe inzichten te komen tot een doelmatige en evenwichtige verdeling van beschikbare budgetten. Deze financiële actualisatie is essentieel om het gewenste kwaliteitsniveau (beeldkwaliteit B) te kunnen blijven realiseren. Om de uitkomsten beter te laten aansluiten op de lokale context van Altena, wordt aanvullend een doorrekening uitgevoerd op basis van de zogenoemde Altena-norm. Voor het wegbeheer is deze lokale normering reeds toegepast; voor de overige disciplines volgt dit nog. Een voorstel voor de herverdeling en actualisatie van de budgetten wordt in de P&C cyclus ingebracht. Eventuele hieruit voortvloeiende taakveld overstijgende keuzes worden aan de raad voorgelegd. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat de beschikbare onderhoudsbudgetten over de volle breedte van de disciplines gezamenlijk nagenoeg toereikend zijn om de gestelde kwaliteitsambities te realiseren.

Wel zijn er verschillen zichtbaar tussen de disciplines: sommige beschikken over een beperkt budgettair overschot, terwijl andere disciplines met een tekort te maken hebben. Na afronding van de aanvullende doorrekeningen kan een herverdeling van de beschikbare middelen plaatsvinden, zodat deze doelmatiger en evenwichtiger ingezet kunnen worden in lijn met de lokale opgaven en prioriteiten. Een aandachtspunt zijn de integrale projecten. Deze kennen over het algemeen een lange doorlooptijd gezien de complexiteit en de daarmee noodzakelijke afstemming, zowel binnen de gemeente als met externe partners. Ook een eventueel participatietraject heeft impact. Dit maakt dat er een aanzienlijke periode kan liggen tussen het aanvragen en vaststellen van het budget, het daadwerkelijke realiseren en uiteindelijk afrekenen. Dit verklaart waarom soms nieuwe budgetverzoeken worden ingediend terwijl toegezegde middelen nog niet zijn besteed.

Blad 19

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

4.3

Onderhoud

In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de beschikbare onderhoudsbudgetten per beheerdomein voor de planperiode 2026 t/m 2029. De genoemde bedragen zijn voor zowel het klein (dagelijks) onderhoud als het groot (planmatig) onderhoud opgenomen. Belastingen, opbrengsten, energiekosten e.d. zijn niet opgenomen in onderstaand overzicht. Deze zijn terug te vinden op de meerjarenbegroting 2026 - 2029. Onderhoudsbudget

2026

2027

2028

2029

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

Wegen

€

3.738,5

€

4.738,5

€

4.738,5

€

4.738,5

Civiele kunstwerken

€

580

€

650

€

650

€

650

Riolering

WRP

WRP

WRP

WRP

Water Openbaar groen en schoon Bomen Openbare verlichting Spelen

WRP

WRP

WRP

WRP

Straatmeubilair Totaal

€

3.015

€

3.015

€

3.015

€

3.015

€

242

€

242

€

242

€

242

€

279

€

279

€

279

€

279

€

121

€

121

€

121

€

121

€ €

157 8.133

€ €

157 9.203

€ €

157 9.203

€ €

157 9.203

Tabel 3: Beschikbare onderhoudsbudgetten meerjarenbegroting 2026 - 2029

Voor het onderhouden van wegen is op basis van de meest recente weginspectie extra budget noodzakelijk om de wegen op het gewenste niveau te houden. In de P&C cyclus zijn hierover recent afspraken gemaakt, de afgesproken verhogingen zijn opgenomen. Voor het beheer van openbare verlichting is, aanvullend op bovenstaande beheerbudgetten, voor gas en elektra ca. € 320.000 per jaar begroot. Vanwege grillige prijsontwikkelingen op de energiemarkt is dit een onzekere factor die tot financiële tegenvallers kan leiden. Wel is met de grootschalige verLEDding de afgelopen periode een stap gezet in verduurzaming van het areaal en daarmee verminderd energieverbruik. Voor speeltoestellen geldt dat zich de komende jaren een vervangingspiek aan gaat dienen. In aanloop naar een vervangingsmoment zien we in de regel dat benodigd onderhoud ten behoeve van instandhouding oploopt. Oftewel, er zijn meer en frequentere onderhoudswerkzaamheden benodigd om de speeltoestellen veilig en toegankelijk te houden.

4.4

Vervangen

De openbare ruimte in Altena veroudert. Steeds meer objecten in de openbare ruimte zijn aan het einde van hun levensduur. Onderhoud is hier niet meer mogelijk of rendabel, waardoor vervanging noodzakelijk is. In onderstaande tabel zijn de beschikbare investeringskredieten weergeven voor de planperiode 2026 t/m 2029.

Blad 20

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Investeringskredieten Wegen Civiele kunstwerken

2026

2027

2028

2029

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€

7.800 €

4.400 €

4.400 €

4.400

€

-

-

-

-

€

€

€

Riolering

WRP

WRP

WRP

WRP

Water

WRP

WRP

WRP

WRP

Openbaar groen en schoon

€

281

€

281

€

281

€

281

Bomen

€

302

€

302

€

302

€

302

Openbare verlichting

€

400

€

400

€

400

€

400

Spelen

€

128

€

128

€

128

€

128

Straatmeubilair

€ €

145 € 9.056 €

145 € 5.656 €

145 5.656

Totaal

145 € 5.656 €

Tabel 4: Beschikbare investeringskredieten meerjarenbegroting 2026 - 2029

Voor wegen is een vervangingsbudget opgenomen voor wegen die zijn verouderd en het einde van de technische levensduur hebben bereikt. De wegen waarbij de riolering wordt vervangen zijn daarbij niet meegenomen. Bij rioolvervanging wordt een afweging gemaakt:  om alleen riolering en het daar bovenliggend wegoppervlak te vervangen. De financiën hiervoor zijn meegenomen in het WRP;  een brede en integrale verbetering van de openbare ruimte waarin het volledige wegoppervlak wordt vervangen en ook aanpassingen aan de inrichting worden gedaan. Daarbij kan worden gedacht aan parkeermogelijkheden, snelheidsbeperkende maatregelen en meer groen.  Deze afweging om kansen te benutten inclusief financiële consequenties wordt in de P&Ccyclus meegenomen. Een aandachtspunt bij de investeringen in openbare verlichting is de komende vervangingsopgave van armaturen in 2030 – 2031. In 2021 is een groot aantal conventionele armaturen (ca. 4.000 stuks) uitgerust met LED-retrofitlampen. Met een verwachte technische levensduur van ca. 10 jaren zal deze opgave met een financiële omvang van ca. € 1,8 miljoen zich vanaf 2031 aandienen. In de volgende herijking van het IBK zullen deze budgetten opgenomen worden. Voor speelvoorzieningen komt er de komende jaren een vervangingsopgave aan.

De komende jaren is de verwachting dat op basis van de technische levensduur steeds meer objecten vervangen moeten worden. De hoeveelheid loopt jaarlijks op, met een piek in de jaren 2029 – 2034. De huidige beschikbare budgetten zoals hierboven weergegeven zullen hiertoe niet toereikend zijn. Het is dan ook van belang dat jaarlijks nauwkeurig verantwoord wordt hoe groot de opgave op dat moment in de beheerpraktijk is, en wat binnen de huidige financiële kaders wel of niet mogelijk is. Vanuit de recent uitgevoerde inspectie worden geen vervangingen van civiele kunstwerken voorzien in de meerjarenraming. Voor enkele civiele kunstwerken is wel aanvullend onderzoek gewenst. Mochten hieruit tóch noodzakelijke vervangingen naar voren komen wordt hierover tijdig afgestemd.

Blad 21

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Samen verder vooruit

Blad 22

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

5 Samen verder vooruit De focus van de beheerorganisatie ligt de komende jaren op samenwerking. Dat betekent dat we samen kijken naar de opgaven die voor ons liggen en deze pragmatisch en realistisch omzetten naar plannen – én actie. Dit vraagt van ieder van ons dat we verder vooruit kijken om tijdig de meekoppelkansen in planning en begroting te vinden. Hiermee staan we sterker, kunnen we méér waarde en mogelijkheden creëren voor onze inwoners en kunnen we transparanter begroten en verantwoorden naar het bestuur. Dat doen we samen, en verder vooruit.

5.1

Data op orde houden

Gedurende de looptijd van het afgelopen IBK is een grote stap gezet in de actualiteit, betrouwbaarheid en compleetheid van de data. Cruciaal is om deze data op orde te houden en daar waar wenselijk nog compleet te maken.   

5.2 





We maken procesafspraken over het signaleren, doorgeven en verwerken van mutaties. We blijven inspecties en schouwen van de kwaliteit van de openbare ruimte frequent uitvoeren. De huidige focus lag vooral op de objecten en uitdagingen bovengronds. Ook ondergronds spelen deze uitdagingen steeds prominenter, zoals de benodigde kabels en leidingen vanuit de energietransitie en de groeiplaats voor groen in verband met de klimaatverandering. De komende planperiode breiden we de huidige data uit met data voor de ondergrond.

Integraal beheren en programmeren Het Jaarplan Openbare Ruimte (JOR) waarin we per beheerdiscipline de projecten meerjarig op elkaar afstemmen breiden we verder uit. Hier brengen we middels een prioriteringskader een ordening in aan die resulteert in de integrale meerjarenprogrammering voor de komende jaren. Het integraal meerjarenprogramma verbindt het dagelijks beheer en onderhoud met het moment van vervangen. Het kan voorkomen dat een wijk of gebied de komende jaren op de schop gaat, maar de technische staat van één van de aanwezige beheerobjecten al te wensen over laat. We maken dan keuzes over de te hanteren tactiek met betrekking tot beheertechniek en effectief financieel beleid. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat we versleten groen tijdelijk omvormen, in afwachting van de integrale vernieuwing. Ook betekent dit dat gedurende een bepaalde periode weloverwogen een kwaliteitsniveau C voor bijvoorbeeld wegen wordt geaccepteerd. Dit communiceren we duidelijk naar onze bewoners. In de ondergrond wordt het door een toename van kabels en leidingen steeds drukker. Tegelijkertijd stellen bomen en groen, mede door klimaatverandering, steeds meer eisen aan de ondergrond en de beschikbare ruimte/groeiplaats. De komende planperiode stellen we een kader op voor de ondergrond met richtlijnen waarin de boven en ondergrond op elkaar worden afgestemd.

Dit verwerken we in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) met zowel bovengronds als ondergronds eisen en wensen voor de aanpassing van de openbare ruimte.

Blad 23

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

5.3

Formatie en ontwikkelopgave

Binnen de objectbladen van het Integraal Beheerkader zijn per beheerdiscipline de ambities en bijbehorende actieplannen uitgewerkt. Gezamenlijk geven deze richting aan de groei naar een professioneel beheer van de openbare ruimte, onder het motto ‘Samen verder vooruit’. Het realiseren van deze ambities vraagt om voldoende capaciteit, specifieke kennis en vakmanschap binnen het team Ruimtelijk Beheer. De huidige formatie sluit hier nog niet volledig op aan.  Om inzicht te krijgen in de benodigde inzet en expertise is een hierop afgestemd formatieplan wenselijk waarbij ook wordt aangesloten bij de bredere organisatieontwikkeling van de gemeente Altena.  Daarnaast is het van belang om de bijbehorende rollen, taken en verantwoordelijkheden helder te definiëren. Denk hierbij aan de rol van de regisseur die de integraliteit bewaakt, de vakspecialist die inhoudelijke kennis inbrengt en de beheerder die zorgt voor de vertaling naar de uitvoering. Ook de samenwerking met andere afdelingen en externe partners vraagt om duidelijke afspraken en een gezamenlijke aanpak.  Het werken volgens het principe van opdrachtgever-opdrachtnemer wordt verder geïmplementeerd. Zowel binnen het team Ruimtelijk Beheer als in de samenwerking met andere teams worden processen en de rolverdeling daarin aangescherpt. Begeleiding is wenselijk om dit principe gezamenlijk te doorlopen en toe te passen.

 We maken afspraken over de wijze waarop we met areaaluitbreiding en indexatie omgaan door een gestandaardiseerde en integrale wijze uit te werken.  Op dit moment werkt de ambtelijke organisatie aan het uitsplitsen van de diverse budgetten en het (her-)verdelen daarvan tussen de verschillende beheerobjecten. In het komende planjaar wordt een voorstel tot interne herstructurering van de budgetten ingediend, met daarbij de aansluiting van de kostenplaatsen en kostensoorten op de beheerpraktijk buiten. Hiermee vindt mogelijk binnen de financiën van BOR een herverdeling plaats.

5.4

Gemeente brede ontwikkeling: omgevingsprogramma

Op 1 januari 2024 is de omgevingswet in werking getreden, dit heeft gemeente breed impact. Veranderingen zoals een omgevingsvisie, omgevingsplan en de vergunningverlening zijn inmiddels in gang gezet en worden verder geïmplementeerd. Voor het beheer van de openbare ruimte heeft het werken vanuit omgevingsprogramma’s impact. Het werken met omgevingsprogramma’s is momenteel in ontwikkeling binnen de gemeente.  

Bij de herijking van dit Integraal beheerkader wordt aangesloten bij de ontwikkeling van omgevingsprogramma’s binnen de gemeente, de impact hiervan is nog onduidelijk. Binnen beheer wordt periodiek gemonitord (inspecties en beeldkwaliteitsschouwen) of aan de afgesproken ambitie wordt voldaan en wat aandachtspunten zijn. Ook geven de meldingen een indicatie van de beleving van inwoners. Deze methodiek sluit aan bij de omgevingsprogramma’s om meetbare ambities te definiëren, de voortgang te monitoren, te evalueren en desgewenst bij te sturen. De komende planperiode gaan we hierin binnen de opzet van het omgevingsprogramma invulling aan geven.

Blad 24

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Bijlagen

Blad 25

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst Begrippenkader Bij het beheer van de openbare ruimte zijn de volgende begrippen van belang: Beheer Een goed beheer betekent dat het beheer de functionaliteit van de ruimte in stand houdt, zoals deze door inrichting is voorzien. Hiervoor wordt systematisch gepland, budgetten vastgesteld en activiteiten voorbereid en uitgevoerd. Beheerobjecten Hieronder worden de objecten of kapitaalgoederen in de openbare ruimte verstaan die in eigendom en beheer zijn van de gemeente. Denk aan wegen, bruggen, openbare verlichting, bomen, beplanting en dergelijke. Beleving De tevredenheid en ervaringen van bewoners met de gemeentelijke openbare ruimte. Door wensen, behoeftes en knelpunten inzichtelijk te maken kan gestuurd worden op efficiënte optimalisatie van de beleving en het gebruik van de openbare ruimte. De openbare ruimte wordt zo voor én met bewoners gemaakt. Gebruik Het gebruik is een bewijs dat beheer en inrichting functioneel is, en daarmee voorwaarden schept voor mensen om openbare ruimte te gebruiken zoals deze bedacht is. Dit leidt tot betrokkenheid. Verkeerd gebruik kan een teken zijn dat de openbare ruimte niet voldoet aan verwachtingen. Inrichting Een goede inrichting betekent dat het ontwerp is afgestemd op het huidige en toekomstige gebruik (functioneel) en dat de keuzes beheerbaar zijn, zodat de inrichting duurzaam in stand wordt gehouden.

Kernwaarden Datgene waar de gemeente Altena op het vlak van beheer openbare ruimte voor staat. De kernwaarden worden bepaald op basis van bijvoorbeeld de programmabegroting en het bestuursakkoord. De kernwaarden vormen de basis voor het beheer en onderhoud van een dorp of stad. Bij het aanpassen van de strategische doelen kan het integraal beheerkader periodiek herijkt worden om in dezelfde lijn te blijven. Objectbladen De objectbladen geven per beheerdomein een nader inzicht in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, de beheerstrategie en doorrekening van de benodigde middelen. Het beheer en onderhoud wordt hierin vastgesteld voor een periode van 4 jaar.

Blad 26

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Onderhoud Uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud. Openbare ruimte Onder openbare ruimte wordt de ruimte verstaan die voor iedereen toegankelijk is. Vaak vinden dagelijkse activiteiten plaats op deze locaties, zoals fietsen, sporten en recreëren. Voorbeelden van plaatsen die hieronder vallen zijn straten, pleinen, parken en delen van het centrum. De openbare ruimte is de fysieke ruimte en in beheer van gemeenten. De openbare ruimte kent voornamelijk publieke doeleinden en wordt niet direct aan een bepaalde groep/individu toegeëigend. Uitgangspunten De uitgangspunten omvatten de vertaling naar concrete uitgangspunten. Op deze manier worden de door het bestuur gestelde kernwaarden en de wettelijke eisen doorvertaalt in concretere uitgangspunten om de buitenruimte zo goed mogelijk te laten bijdragen aan het functioneren van Altena. Vervanging Maatregel om de kwaliteit van een object weer op het gestelde kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de (economische) gebruiksduur, indien groot- en klein onderhoud niet meer toereikend is, waardoor een nieuw beheerobject ontstaat.

Blad 27

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Bijlage 2: Financiële uitgangspunten Conform het Besluit Begroting en Verantwoording wordt onderscheid gemaakt in: 

De benodigde en beschikbare middelen voor onderhoud. De kosten van klein- en dagelijks onderhoud gaan direct ten laste van de exploitatiebegroting. De kosten voor groot (planmatig) onderhoud gaan direct ten laste van de exploitatie of worden via een reserve over meerdere jaren geëgaliseerd; o Klein onderhoud: hieronder verstaan we de dagelijkse, veelal verzorgende onderhoudswerkzaamheden zoals straatvegen, schoffelen en schoonmaken. o Groot onderhoud: hieronder vallen projectmatige technische onderhoudswerkzaamheden, zoals gedeeltelijk herstraten van wegen in woonwijken, het gedeeltelijk uitvrezen en herasfalteren, het plegen van inboet (incidentele vervanging) in plantvakken en het repareren van brugdelen zoals leuningen.



Investeringen voor vervanging moeten worden geactiveerd (afschrijven). De kosten van rente en aflossing worden daarbij gedurende de afschrijvingstermijn jaarlijks als kapitaallasten op de begroting doorbelast. Voor de afschrijvingsmethodiek en de te hanteren afschrijvingstermijnen verwijzen we naar het ‘Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Altena, houdende regels omtrent waarderen en afschrijven vaste activa Nota Waarderen en afschrijven Altena 2026’. o Levensduurverlengend onderhoud: wanneer een beheerobject het einde van zijn technische levensduur heeft bereikt, kan het middels het geplande onderhoud niet meer in stand gehouden worden omdat de gebreken dusdanig zijn, dat dit niet effectief mogelijk is. In sommige gevallen kan de levensduur echter opgerekt worden door een extra (groot-) onderhoudsmaatregel uit te voeren. Zo kan met een nieuwe deklaag de weg misschien nog een extra 15 tot 20 jaar mee, zolang de fundering dit ook aankan. Financieel gezien is deze verlenging dan een investering waarop afgeschreven wordt, omdat met deze maatregel aanvullende waarde aan het object toegevoegd wordt. o Vervanging t.b.v. instandhouding: wanneer een vervanging van een object 1:1 plaatsvindt omdat het object vanuit beheer gezien versleten of kapot is. Denk aan een oude stoeptegel eruit, een nieuwe stoeptegel erin.

We noemen dit regulier vervangen ten behoeve van de instandhouding van het beheerobject. De vorm en functie veranderen niet, hij wordt vernieuwd omdat hij versleten of technisch kapot is. o Vervanging t.b.v. vernieuwing: hieronder vallen de vaak integrale vervangingen die vanuit de beheertechniek noodzakelijk zijn omdat het beheerobject (of de diverse objecten in een wijk gezamenlijk) het einde van hun levensduur bereikt hebben. Dit project biedt echter ook de mogelijkheid om een andere inrichting terug te leggen (dus niet 1:1 in tegenstelling tot regulier vervangen t.b.v. instandhouding). De middelen voor het 1:1 vervangen van het object komen uit de investeringskredieten van beheer, voor de aanvullende kosten van een andere inrichting, andere materialen of meer groen en/of bomen, moeten vanuit andere middelen toegevoegd worden.

Blad 28

Samen verder vooruit Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029 definitief versie 29 oktober 2025

Bijlage 3: Objectbladen 2026-2029

Blad 29

Objectblad Bomen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Afbakening Het objectblad bomen is gericht op het beheer van de bomen in gemeente Altena. Dit objectblad omvat alle individuele straat- en laanbomen, fruitbomen, bomen in bosplantsoenen en knot- en leibomen in eigendom van de gemeente Altena inclusief de bomen op begraafplaatsen, sportaccommodaties en terreinen.

Areaal   

Standplaats

Boomtype



Gemeente Altena heeft 34.510 bomen (peildatum 16-09-2025) in haar beheer; De areaalgegevens zijn vastgelegd in het integraal beheersysteem. De gegevens worden bijgehouden en zijn actueel; De 5 meest voorkomende boomsoorten in gemeente Altena zijn de Es (15%), Populier (12%), Linde (9%), Esdoorn (9%) en Wilg (9%); Een groot deel (14%) van de bomen zijn vruchtdragende bomen zoals Appel, Peer, Kers en Noot. Hoeveelheden