Bijlage - Economische analyse Gemeente Altena 2021

17

184

4.160

Drongelen

2

2

960

Dussen

13

83

3.750

Meeuwen

1

1

170

Hank

16

144

2.870

Uitwijk

1

1

160

Andel

12

34

2.440

Babyloniënbroek

1

2

150

235

1.597

67.330

Altena totaal

Banen

Bron: Vestigingenregister West-Brabant, 2019

45

Figuur 58 Aantal winkelmeters per kern naar type

Figuur 59 Overzicht winkelaanbod naar type

Werkendam Sleeuwijk Wijk en Aalburg Veen Almkerk Woudrichem Dussen Hank Giessen Andel Nieuwendijk Rijswijk (NB) Genderen Eethen Drongelen Meeuwen Uitwijk Babyloniënbroek

-

2.000

Supermarkt

4.000 Food

6.000

8.000 10.000 12.000 14.000 16.000

Non-food

Warenhuis

Brandstof

Bron: Vestigingenregister West-Brabant, bewerking Gemeente Altena

Hetzelfde beeld komt naar voren uit de prestatieonderzoeken die de provincie Noord-Brabant in 2019 heeft laten maken. Deze hadden toen nog betrekking op de voormalige drie gemeenten. Alle drie de gemeenten hebben vooral aanbod in het dagelijkse segment, een beperkt aanbod in mode & luxe en vrije tijd. Het aanbod in in- en om het huis is daarentegen relatief groot.

Bron: Vestigingenregister West-Brabant, QGIS ®, bewerking Gemeente Altena

Opgemerkt moet worden dat alle drie de gemeenten nog een relatief behoorlijk aanbod hebben als deze wordt afgezet tegen gemeenten met eenzelfde omvang. Daarbij moet uiteraard wel worden bedacht dat het uitmaakt of dat aanbod zich concentreert in een winkelcentrum met een ruim aanbod of verdeeld is over vele kernen.

46

Figuur 60 Aanbod voormalig Aalburg

Figuur 61 Aanbod voormalig Werkendam

Figuur 62 Aanbod voormalig Woudrichem

Bron: Prestatieonderzoek 2019, provincie Noord-Brabant, Ik Onderneem, Rabobank

47

Koopkrachtbinding en - afvloeiing Wanneer gekeken wordt naar koopkrachtbinding en -afvloeiing dan heeft voormalig Woudrichem de laagste koopkrachtbinding en hoogste afvloeiing. Er wordt gesproken van focusafvloeiing als die zich voornamelijk concentreert op enkele kernen. De afvloeiing van koopkracht uit voormalig Woudrichem focust zich wel op een enkele kernen in de voormalige gemeenten Werkendam en Aalburg. Op de schaal van Altena heeft dat dus geen effect en is de koopkrachtbinding dus hoger. De voormalige gemeente Aalburg kende de hoogste koopkrachtbinding. Buurgemeenten waar koopkracht vanuit voormalig

Aalburg naar afvloeit zijn vooral de voormalige gemeente Woudrichem en de gemeente Heusden. De voormalige gemeente Werkendam kent een redelijke koopkrachtbinding. Koopkrachtafvloeiing is er vooral naar de gemeente Gorinchem en de voormalige gemeente Woudrichem. Uit de analyse blijkt dat veel van de koopkracht binnen Altena blijft, zeker voor de dagelijkse boodschappen. Voor de niet-dagelijkse boodschappen is er veel koopkrachtafvloeiing.

Figuur 63 Aandeel mode & luxe en vrijetijd in het winkelbestand

Figuur 64 koopkrachtbinding en -afvloeiing

Bron: Prestatieonderzoek 2019, provincie Noord-Brabant, Ik Onderneem, Rabobank

Bron: Prestatieonderzoek 2019, provincie Noord-Brabant, Ik Onderneem, Rabobank

48

Het gemiddeld besteedbaar inkomen (gestandaardiseerd) in Altena ligt in 2019 op € 34.300. Dit is 4,2% hoger dan landelijk en 2,7% hoger dan in Noord-Brabant. Het gemiddeld huishoudensvermogen is in 2019 € 275.500. Dit is 29% hoger dan landelijk en 17% hoger dan in Noord-Brabant.

Dit komt vooral door het hoge aandeel eigen woningbezit. 68,5% van alle woningen in Altena is een koopwoning tegen landelijk 57,4% en in NoordBrabant 61,4%. Daarnaast ligt de gemiddelde woningwaarde in Altena 2,4% hoger dan landelijk op € 254.000.

Figuur 65 Gemiddeld besteedbaar inkomen 2019 (per persoon, in 1000 euro), (gestandaardiseerd: gecorrigeerd voor gezinssamenstelling)

Figuur 66 Gemiddeld vermogen 2019 (per huishouden, in 1000 euro)

40

300

35

32,8

33,3

275,5

34,2 236,4

250 213,3

30 200

25 20

150

15

100

10 50

5 0

0 Nederland

Bron: CBS, 2021

Noord-Brabant

Altena

Nederland

Noord-Brabant

Altena

Bron: CBS, 2021

49

Figuur 67 Verdeling woningvoorraad huur- en koopwoningen (2019)

Figuur 68 Gemiddeld woningwaarde (x € 1000), 2019

100%

260

257

90% 80%

42,2%

38,4%

31,1%

70%

254

248

250 240

60% 50%

230

40% 30%

57,4%

61,4%

68,5%

20%

210

10% 0% Nederland Bron: CBS, 2021

220

Noord-Brabant

Altena

200 Nederland

Noord-Brabant

Altena

Bron: CBS, 2021

50

Een begrip dat steeds vaker genoemd wordt in de economie is brede welvaart. Met name Rabobank publiceert daar regelmatig over. Het CBS publiceert inmiddels ook een Monitor Brede Welvaart. Met Brede Welvaart wordt bedoeld: De ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord – economisch, ecologisch en sociaal-maatschappelijk –met betrekking tot de Social Development Goals van de Verenigde Naties. Dus niet alleen focus op winstmaximalisatie en zoveel mogelijk consumptie, maar ook evenredig aandacht voor sociaal-culturele aspecten en ecologie. Toch is dit begrip niet helemaal nieuw. Het Brabants Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Telos ontwikkelde begin de jaren 2000 al de Telos driehoek (economie, sociaalcultureel en ecologie), waarbij Telos aangeeft dat duurzame groei alleen kan als de hoekpunten van de driehoek alle drie toenemen. Sinds 2014 publiceert Telos jaarlijks de Monitor Duurzame gemeenten. Deze bestaat uit de 3 kapitalen die worden onderbouwd met 23 hoofdindicatoren. Deze hoofdindicatoren bestaan op hun beurt uit vele sub-indicatoren.

In de Monitor Duurzame Gemeenten 2020 is te zien dat Altena in vergelijking met Brabantse gemeenten bovengemiddeld scoort op de kapitalen: sociaalcultureel en ecologie. Op het onderwerp economie scoort Altena beneden gemiddeld. Binnen economie scoort Altena gemiddeld op concurrentievermogen, arbeid en ruimtelijke vestigingsvoorwaarden. De score op kennis en infrastructuur en bereikbaarheid is ondergemiddeld. Binnen ecologie scoort Altena bovengemiddeld op de indicatoren: bodem, lucht, afval en grondstoffen, externe veiligheid en hinder. De score van Altena ligt onder het Brabantse gemiddelde waar het gaat om natuur en landschap en lucht. Op het sociaal culturele kapitaal doet Altena het vooral goed op economische participatie, wonen, veiligheid en maatschappelijke participatie. Onder gemiddeld ligt de score op kunst en cultuur en gezondheidszorg. Positief is wel te zien dat de brede welvaart in Altena is toegenomen tussen 2014 en 2o2o. Alle drie de kapitalen zijn gegroeid. Vooral op het economisch kapitaal heeft Altena een sterke groei doorgemaakt van 40% naar bijna 50%.

51

Figuur 69 Score Nationale monitor duurzame gemeenten 2020, 3 kapitalen

Figuur 70 Ontwikkeling sociaal-cultureel, ecologisch en economisch kapitaal, Altena 2014 - 2020 60 55 50 45 40 35 30

2014

2015

2016

Sociaal-cultuureel

2017

2018

Ecologisch

2019

2020

Economisch

Bron: Telos, Monitor duurzame gemeenten, bewerking gemeente Altena Bron: Telos, Monitor duurzame gemeenten, bewerking gemeente Altena Figuur 71 Scores Altena en Nederland op hoofdindicatoren economie, ecologie en sociaal-cultureel

Economie

Ecologie

Concurentievermogen

Sociaal-cultureel

Bodem

Maatschappelijk participatie

Economische participatie

Lucht Kennis

Arbeid

Externe veiligheid en hinder

Ruimtelijk vestigingsvoorwaarden

Infrastructuur en bereikbaarheid

Politieke participatie

Water

Afval en grondstoffen

Kunst en cultuur

Woonomgeving

Gezondheidszorg

Wonen

Gezonde leefstijl Natuur en landschap

Veiligheid

Energie Onderwijs

Altena

Gemiddelde Brabantse gemeenten

Altena

Gemiddelde Brabantse gemeenten

Altena

Gemiddelde Brabantse gemeenten

Bron: Telos, Monitor duurzame gemeenten 2020, bewerking gemeente Altena

52

In 2017 en 2021 heeft er een ondernemerspeiling plaatsgevonden. Daarin is ondernemers gevraagd hoe zij de bedrijfsomgeving, het vestigingsklimaat en de dienstverlening van de gemeente waarderen.

algemeen goed geregeld. De ondernemers zijn minder tevreden over het openbaar vervoer. De dienstverlening aan ondernemers wordt, evenals de professionaliteit van ambtenaren, met een 6,6 gewaardeerd. De afhandeling van vergunningen krijgt een 6,1. De samenwerking tussen ondernemers en de gemeente kan wel beter en scoort met 5,4 een onvoldoende.

Over het algemeen zijn de ondernemers goed te spreken over het ondernemersklimaat. Dit scoort in 2021 een 6,8 ten opzichte van landelijk een 6,4. Daarnaast is het rapportcijfer verbeterd ten opzichte van 2017. De ondernemers zijn vooral te spreken over het woon- en leefklimaat, de veiligheid en de bereikbaarheid per auto. Ook bevoorrading en parkeren is over het

Over de gehele linie zijn de ondernemers in Altena tevredener dan landelijk en zijn de scores in 2021 verbetert ten opzichte van 2017.

Tabel 8 Vergelijking cijfers Peilingen 2017 en 2021 Peiling 2017

Peiling 2021

Ontwikkeling

Nederland

Indicator

Peiling 2021

2017-2021 Rapportcijfers op hoofdonderwerpen Algemeen rapportcijfer dienstverlening van gemeente aan ondernemers

6,3

6,6



6,5

Algemeen rapportcijfer voor ondernemingsklimaat

6,7

6,8



6,4

Woon – en leefklimaat

7,0

7,3



7,2

Vestigingsklimaat

6,6

6,6



6,4

Professionaliteit ambtenaren

6,1

6,6



6,3

Afhandeling vergunning

5,7

6,1



6,0

Aantal contacten met de gemeente en rapportcijfers

Waardering aspecten bedrijfsomgeving Veiligheid bedrijfsomgeving

7,0

7,7



7,2

Bereikbaarheid auto

7,8

8,4



7,8

Bereikbaarheid OV

5,0

4,5



6,1

Parkeermogelijkheden directe omgeving

6,8

7,3



7,0

Bereikbaarheid bevoorrading en transport

7,5

7,5



7,3

*

5,6

Samenwerking gemeente en ondernemers * 5,4 Bron: POK 2017 (Ecorys/Tötta) en Ondernemerspeiling 2021 (I&O Research), bewerking gemeente Altena

53

De gemeente Altena werkt over verschillende niveaus samen aan de versterking van lokale economie. Hieronder wordt een globaal overzicht gegeven van alle samenwerkingen lokaal en regionaal die voor Altena van belang zijn. Lokaal is er een aantal ondernemersverenigingen, waarvan een groot deel zich onlangs georganiseerd heeft in Ondernemershuis Altena. Ondernemershuis Altena is de vereniging van verenigingen die op 24 maart 2021 is opgericht. Aan Ondernemershuis Altena nemen deel: OV Aalburg, OV Den Alm (Giessen-Rijswijk), Bedrijvenkring Altena, OV Bruine Kil (Werkendam), OV De Linden (Andel), Werkendam Martime Industries, OV Woudrichem. Met andere verenigingen wordt nog gesproken over aansluiting. Verder zijn er sectorgerichte belangen organisaties met lokale afdelingen zoals ZLTO – afdeling Altena en Biesbosch en Koninklijke Horeca Nederland – afdeling Altena en Biesbosch. Daarnaast zijn er BedrijfsInvesteringszones (BIZ) op bedrijventerrein Bruine kil en het centrum van Werkendam. Op RBT Kop van Brabant en Veensesteeg Noord zijn de gemeenten verenigd in Parkmanagement. Hoewel er op een aantal bedrijventerreinen en winkelgebieden goed wordt samengewerkt tussen ondernemers kan het op een aantal plaatsen beter. Niet overal is de organisatiegraad even hoog.

Met name de samenwerking op bedrijventerreinen wordt de komende jaren van belang met bijvoorbeeld ontwikkelingen op het gebied van energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Naast de belangenorganisaties is er een aantal organisaties actief gericht op netwerken en kennisdelen. Businessclub De Buurman richt zich vooral op netwerken en elkaar kennen. Ondernemend Altena is een B2B platform dat zich richt op netwerken en ontmoeten, versterken en waarderen. Met de Open Coffees bieden ze een platform voor onder meer ZZP’ers en daarnaast organiseren ze de BIZ Awards. Kennispoort Altena verbindt bedrijven en instellingen in Altena aan elkaar waar het gaat om kennisdelen, arbeidsmarkt & human capital en duurzaamheid. Op regionaal niveau is de gemeente Altena bestuurlijk aangesloten bij de Regio West-Brabant. In dit regionaal verband wordt een regionaal economische agenda gevoerd en worden afspraken gemaakt over de programmering van bedrijventerreinen en detailhandel. De regionale agenda richt zich op verbinden, verslimmen en verduurzamen van de economie. De speerpunt sectoren zijn: High tech maintenance, Agrifood/Biobased en logistiek. Bekeken wordt of creatieve dienstverlening hier aan kan worden toegevoegd. Daarnaast richt de regio zich op samenwerking op het gebied van toerisme en recreatie.

De afgelopen jaren zijn er in regionaal verband afspraken gemaakt over human capital agenda’s, bedrijventerreinen en arbeidsmigratie. Verder is ingezet op circulaire economie en vitaal platteland. De regio West-Brabant verstrekt een subsidie aan uitvoeringsbedrijf REWIN. De gemeente Altena is mede aandeelhouder van REWIN. REWIN heeft tot taak om bedrijven van buiten West-Brabant voor de regio te werven. Daarnaast ontwikkelt zij acties voor het versterken van ecosystemen voor innovatie en samenwerking tussen bedrijven . In Altena is zij betrokken bij Werkendam Martime Industries en Circulaire voedselsystemen. In het project Regio MKB worden MKB bedrijven met specifieke uitdagingen gekoppeld aan MKB bedrijven uit de regio die hiervoor oplossingen hebben. Tot slot biedt REWIN faciliteiten voor innovatieve start-ups en scale-ups. Naast de formele bestuurlijke samenwerking in de regio West-Brabant die is vastgelegd in een Gemeenschappelijke Regeling werkt Altena ook in andere samenstellingen samen met buurgemeenten. Denk daarbij aan Gorinchem en de Drechtsteden als het gaat om de Maritieme Industrie en de Regionale Investeringsagenda Breda. Ook is Altena aangesloten bij het netwerk van de P10 Plattelandsgemeenten dat werkt aan de versterking van het platteland.

54

Gemeentebreed

Babyloniënbroek Drongelen Eethen Genderen Meeuwen Veen Wijk en Aalburg

Bruine Kilhaven Werkendam Bedrijventerrein

Gemeentebreed

Woudrichem Oudendijk

Parkmanagement Kop van Brabant Bedrijventerrein

Businessclub de Buurman Netwerken

OV Almkerk

Parkmanagement Veensesteeg Noord Bedrijventerrein

B2B platform Gemeentebreed

Andel

Centrum Werkendam

Vrouw en Altena Platform ondernemerschap voor vrouwen

Giessen en Rijswijk

Centrum Wijk en Aalburg

Platform voor samenwerking, kennisdelen

Hank

55

Altena-Biesbosch Sector Gemeentebreed

Regio West-Brabant

Altena-Biesbosch Sector Gemeentebreed

REWIN Regionaal Werkbedrijf

Maritieme Industrie Werkendam Sector

P10 gemeenten

56