Bijlage 3 TP kunst cultuur recreatie en toerisme

1. 2. 3. 4.

Begrippenlijst Relevante beleidskaders Evaluatie cultuurvisie

Analyse (interne en externe analyse inclusief SWOT, vragenlijst inwoners en verslag participa5tie-avond) 5. Uitwerking leefstijlen uit de leefstijlvinder

6. Toekomstvisie VVV Biesboschlinie 1.1 Kunst en cultuur Kunst en cultuur is een breed begrip en er zijn veel definities. Muziek maken, schilderen, literatuur, schrijven, toneelspelen, fotograferen, het bestuderen van de lokale geschiedenis of als vrijwilliger actief zijn bij een museum, veel inwoners van jong tot oud, individueel of in verenigingsverband, zijn cultureel actief in onze gemeente. Cultuur kent een grote diversiteit in uitingsvormen en organisatie; van fanfare tot jazz, van museum tot historische vereniging, van leesclubs tot bibliotheek en van monumenten tot hedendaagse kunst. Deze visie richt zich op alle uitingsvormen van kunst en cultuur, dat wil zeggen amateurkunst, cultuureducatie, podiumkunsten, beeldende kunst, cultureel (immaterieel) erfgoed, literatuur, media en volkscultuur. We gebruiken de volgende indeling en definities als we het hebben over kunst, cultureel erfgoed en media: Kunst zijn objecten of handelingen die door mensen zijn gemaakt of bedacht en vooral door de artistieke kwaliteiten van het werk worden gewaardeerd. Kunst is dynamisch, de grenzen tussen verschillende kunstdisciplines veranderen met de tijd. Voorbeelden: schilderij, land art, interactieve installatie, gedicht, film, concert, toneelproductie, musicaluitvoering, moderne dans.

Cultureel erfgoed zijn uit het verleden geërfde materiële en immateriële bronnen, die in de loop van de tijd tot stand zijn gebracht door de mens of zijn ontstaan uit de wisselwerking tussen mens en omgeving. Deze bronnen geven uitdrukking aan zich voortdurend ontwikkelende waarden, overtuigingen, kennis en tradities; ze bieden voor huidige en toekomstige generaties een referentiekader. Mensen kunnen zich, onafhankelijk van het bezit ervan, identificeren met en spiegelen aan deze bronnen. Voorbeelden van materieel erfgoed: monumenten, beschermde stadsgezichten, archieven, historische kunstwerken, historische/archeologische objecten. Voorbeelden van immaterieel erfgoed: dialecten, rituelen, ambachten, processies en verhalen. Media zijn communicatievoorzieningen die het mogelijk maken content (data, informatie, meningen, beelden, producties) met anderen mensen te delen. Het kan gaan om beelden of teksten, digitaal of gedrukt. Voorbeelden: kranten, digitale (sociale) platforms, televisie-en radiozenders, websites. Cultuursector is het geheel van makers en bemiddelaars die culturele uitingen voortbrengen, presenteren, openbaar maken, verspreiden, faciliteren en dergelijke, inclusief de accommodaties en media die het publiek in staat stellen kennis te nemen van die uitingen. De culturele infrastructuur van Altena is heel breed en divers.

Meer hierover is te vinden in bijlage 4.2, waarin de culturele infrastructuur wordt bekeken aan de hand van het ringenmodel van Cor Wijn. (Beleid & Management Cultuursector (corwijn.nl)).

1.2 (Dag)bezoeker, recreant en toerist Om op de vraag terug te komen, wanneer ben je een dagbezoeker, een recreant of een toerist? De belangrijkste criteria van de definities zijn volgens de R&T Standaard als volgt: Bezoeker: Een bezoeker is een reiziger, die een vakantie of trip maakt naar een bestemming buiten zijn of haar normale leefomgeving, voor niet meer dan een jaar en voor elk doel, als er tenminste geen sprake is van werkzaamheden voor en betaling door een eenheid in de te bezoeken bestemming. Bezoekers kunnen opgedeeld worden in dagbezoekers en toeristen. Dagbezoeker: Bezoekers die niet overnachten (in een collectieve of privéaccommodatie) op de plaats van bestemming. Een dagbezoeker is hierbij minimaal 2 uur van huis en niet langer dan een dag. Toerist: Een toerist is een bezoeker die één of meer nachten op de bestemming heeft doorgebracht. Het verschil tussen een dagbezoeker en toerist wordt dus bepaald door de overnachting. Recreatie: Met recreatie worden alle activiteiten (wel buitenshuis) bedoeld die iemand in de vrije tijd uitvoert. Recreatie kan zowel binnen als buiten de ‘normale’ omgeving plaatsvinden. Hier horen activiteiten bij zoals een rondje wandelen, sporten, uit eten gaan, etc. De definities praten vaak over ‘normale’ omgeving. Dit bepaalt eigenlijk in hoeverre een activiteit tot toerisme behoort of niet.

De normale omgeving is een subjectief begrip en kan voor ieder persoon anders zijn. In principe gaat het om de omgeving waarin een persoon zijn of haar normale routines uitvoert.

2.1 Rijksoverheid Het visiedocument ‘’Perspectief 2030’’ is de breed gedragen visie op de toekomstige ontwikkeling van de bestemming Nederland. Geschreven door de sector en door de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat verheven tot rijksbeleid. Perspectief 2030 biedt een kader voor alle betrokken partijen om, individueel en gezamenlijk, te werken aan een recreatief-toeristische sector die bijdraagt aan welzijn en een duurzame leefomgeving. Proactief beleid is noodzakelijk om richting te geven aan het groeiende toerisme en recreatie. De focus ligt op bestemmingsmanagement om de groei in goede banen te leiden. Zodat welzijn en economie zich in balans ontwikkelen en er voldoende draagvlak voor toerisme en recreatie blijft. Richting 2030 moet toerisme en recreatie een positieve bijdrage leveren aan de brede welvaart door meer uit te gaan van het gedeelde belang van bewoners, bezoekers en bedrijven. Vijf strategische pijlers: 1. Lusten en lasten in balans. Actief inzetten op het vergroten van de lusten voor toerisme voor iedereen en de lasten die ermee gepaard gaan inzichtelijk krijgen en tot een minimum beperken. 2. Nederland overal aantrekkelijk Bestemmings- en bezoekersmanagement door het ontwikkelen van kwalitatief en aantrekkelijk aanbod. 3. Toegankelijk en bereikbaar Duurzame mobiliteitsoplossingen moeten leiden tot optimale bereikbaarheid. 4.

Verduurzamen moet Verantwoordelijkheid van de sector om te verduurzamen, vervuiling en verspilling te voorkomen en uitstoot van CO2 te minimaliseren. 5. Een gastvrije sector Investeren in imago, professionaliteit en aantrekkelijkheid van de sector. Drie randvoorwaarden van Perspectief 2030: • • •

Toerisme als beleidsprioriteit De toenemende omvang en het toenemende belang van de sector en de complexiteit van de opgaven vragen om beleidsmatige aandacht, intensieve afstemming en kennisdeling. Gezamenlijke actie- en investeringsagenda Versterkt en versneld inzetten op bestemmingsmanagement, ontwikkeling, innovatie, samenwerking en integraal beleid. Landelijke data alliantie Meten is weten en goede betrouwbare data is noodzakelijk om te kunnen sturen. Er wordt gewerkt aan een onafhankelijke data-alliantie voor toerisme. Provincies en het ministerie hebben het perspectief 2030 geconcretiseerd in een aanzet voor een Actieagenda, ondersteund door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC). Kennis, data, regie en goede samenwerking zijn cruciaal bij de nieuwe kijk en aanpak op de vrijetijdseconomie in Nederland.

2.2 Geldstromen cultuur In de uitvoering van het Nederlandse cultuurbeleid spelen lokale overheden een onmisbare rol. Nederlandse gemeenten dragen de verantwoordelijkheid voor de financiering van plaatselijke en regionale infrastructuur, zoals bibliotheken, podia en centra voor de kunsten. Zij droegen in 2021

gezamenlijk 54 procent van de totale cultuurlasten op overheidsniveau, de provincies 8 procent en het Rijk 38 procent (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2022; CBS 2022). Opvallend is dat op landelijk niveau ruim de helft (51 procent) van alle gemeentelijke cultuurlasten worden gedragen door gemeenten met een inwonertal van 150.000 of hoger. Dit terwijl die steden slechts 30 procent van het aantal inwoners van Nederland vertegenwoordigen. Binnen provincies zien we grote verschillen in de bijdrage per inwoner aan cultuur. De invulling van de lastenverdeling (tussen rijk, provincie en gemeenten) verschilt per provincie.

2.3

Provincie

Ook de Provincie Noord-Brabant ziet kansen om cultuur, erfgoed en vrijetijd nog meer aan elkaar te verbinden en heeft er daarom voor gekozen om een integraal beleidskader op te stellen voor cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd. Het beleidskader is in november 2022 vastgesteld. In het beleidskader staan de onderstaande doelen en subdoelen.

1. Een passend aanbod is voor iedereen: het aanbod van de producten en diensten van cultuur,

2. 3.

4.

5.

erfgoed, sport en vrijetijd sluit in 2030 aan op de behoeften van Brabanders, buitenlandse werknemers en bezoekers; a. 1.1 Brabant beschikt over een adequaat basisaanbod b. 1.2 Het topaanbod in Brabant is versterkt c. 1.3 Het Brabants aanbod is bekend Een inclusief aanbod: voor elke Brabander is een passend aanbod op het gebied van cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd. Ook voor doelgroepen die nu nog niet of onvoldoende worden bereikt. Innovatie en vernieuwing: cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd zijn vitaal en hebben voldoende ruimte en mogelijkheden om te vernieuwen. a. 3.1 De vier sectoren zijn sterker door innovatie en vernieuwing b. 3.2 Brabant is bekend als innovatief en vernieuwend c. 3.3 Sectoren zijn sterker in digitalisering Jongeren en talentontwikkeling: jongeren worden door aanbod van cultuur, erfgoed en sport breed gestimuleerd. Toptalenten dragen bij aan de vernieuwing van het aanbod en krijgen kansen om zich te ontwikkelen in hun eerste stappen naar een beroepspraktijk. a. 4.1 Jong geleerd, oud gedaan b. 4.2Toptalentontwikkeling Een levendig Brabant met cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd draagt bij aan een gezonde en aantrekkelijke omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een omgeving waar voldoende te doen en te beleven is en waar cultuurhistorie behouden blijft.

Cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd zijn onmiskenbaar verbonden met andere maatschappelijke opgaven zoals ruimte, ons klimaat en gezondheid. a. 5.1 Verbeeldingskracht, creativiteit en ontwerpkracht inzetten b. 5.2 Instandhouding cultureel erfgoed c. 5.3 Brabanders worden fitter en gezonder

2.4 Bestuursakkoord gemeente Altena 2022-2026 De belangrijkste punten waar het college aan werkt, staan in het bestuursakkoord. Het bestuursakkoord voor de periode 2022 tot en met 2026 heeft de titel “Samen leven, wonen en werken in vitaal Altena”.

Cultuur en cultuurhistorie Cultuur is niet de kers op de taart maar de bodem. Het is de stof van ons bestaan. Cultuur gaat over het verleden, het heden maar ook over de toekomst. Cultuur voel je in de verhalen, de beelden, de muziek, de inrichting van onze kernen, de streektaal en tijdens de verbindende evenementen die onze streek kent. Cultuur is er voor en door ons allemaal. De Cultuurvisie Altena is in 2019 unaniem vastgesteld en wordt voortvarend uitgevoerd in de nieuwe bestuursperiode. Bij de uitrol van cultuur-, erfgoed- en muziekeducatie als doorlopende leerlijn op school staat samenwerking met het maatschappelijke en culturele veld voorop. Wij geven ruime steun aan het brede scala aan verenigingen en bieden ruimte aan passende initiatieven. De gemeente is eigenaar van de collectie van de Stichting Oorlogsmuseum Veen. Samen met die stichting en de historische verenigingen kijken we naar passende huisvesting en integratie in het programma erfgoededucatie. Daarbij kunnen bestaande activiteiten aanhaken, zoals de Battlefield tours langs memorabele plekken in Altena. De musea in onze gemeente dragen veel bij aan de ambities uit onze cultuurvisie, erfgoedvisie en het toeristische beleid.

Dit kan versterkt worden door middel van een structurele subsidierelatie met een vorm van wederkerigheid en afspraken over uitvoering van taken op het gebied van cultuur, erfgoed en toerisme. De rol van Bibliotheek Cultuurpunt Altena als netwerkregisseur verbindt de bestaande adviesraden en de Stichting Kunst. Kunst heeft in Altena een plek in de openbare ruimte, zowel binnen als buiten. In lijn met het herijkte beleid voor toerisme en recreatie zetten we het verhaal van Altena op de kaart. Recreatie en toerisme Altena is een prachtig eiland waar inwoners en bezoekers kunnen genieten van ons cultureel en historisch erfgoed in een prachtige natuurlijke omgeving. Wij zetten in op toerisme dat past bij de schaal en het karakter van Altena. Wij zoeken toeristische ontwikkeling vooral in de kwaliteit en veel minder in de kwantiteit van het aanbod. Vooral voor wandelaars en fietsers ontwikkelen we passende voorzieningen. We blijven kritisch op ontwikkelingen die massatoerisme of extra bestuurlijke overlegorganen stimuleren, zoals NL Delta. De Biesbosch is voor Altena meer dan alleen een Natura 2000-gebied. Dit gebied is ook een levend onderdeel van de cultuur en identiteit van onze streek. Wij hechten om die reden ook aan het bevaarbaar houden van de Biesbosch. De balans tussen natuur en toerisme moet goed bewaakt worden door slim reguleren.

De UNESCO-status voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie zien we in Altena vooral als ontwikkelkans. Naar aanleiding van bovenstaande zijn voor cultuur, cultuurhistorie, recreatie en toerisme de onderstaande actiepunten benoemd: • • • • • • • •

We stimuleren de culturele sector, mede met het oog op de nasleep van corona We stellen de concept-Vestingagenda vast met een uitvoeringsprogramma We onderzoeken de mogelijkheden voor doorontwikkeling van het Visserijmuseum De mogelijkheid van een Centrum voor de kunsten in Altena wordt betrokken bij de actualisatie van de Cultuurvisie We stimuleren talentontwikkeling bij muziekeducatie We faciliteren kunst in de openbare (buiten)ruimte, exposities en podia in openbare accommodaties We gaan aan de slag met bezoekersmanagement, vooral in de Biesbosch We ontsluiten de culturele en historische parels van Altena met QR-codes

• •

We ronden voor het seizoen 2023 een dekkend netwerk van fietsoplaadpunten in Altena af We zetten ons in voor het bevaarbaar houden van de Biesbosch

Bekijk en lees de evaluatie van de cultuurvisie via deze link.

Om een beter beeld te krijgen van de huidige situatie rondom cultuur, recreatie en toerisme in de gemeente Altena hebben we een interne en externe analyse uitgevoerd. De interne analyse bestond uit: • Evaluatie cultuurvisie 2019-2023 (zie vorige bijlage) • Relevant gemeentelijk beleid (zie vorige bijlage) • Bestuursakkoord samen leven, wonen en werken in vitaal Altena 2022-2026 (zie vorige bijlage) • Huidige aanbod (Analyse 1 – Aanbod en Analyse 2 - Ringenmodel) • Huidige doelgroepen (Analyse 1 – Aanbod en Analyse 2 - Ringenmodel) De externe analyse bestond uit: • Beleidskaders provincie en rijksoverheid (zie vorige bijlage) • Trends en ontwikkelingen • Uitkomsten gesprekken met verenigingen over vitaliteit (Analyse 3 – Rapport Vitaliteitsscan) • Uitkomsten enquête inwoners (Analyse 4 – Enquête) • Uitkomsten participatie-avond (Analyse 5 – Participatie-avond) Ten slotte is dit samengevat in een SWOT-analyse waar een totaalbeeld wordt geschetst van onze sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen (Analyse 6 – SWOT-analyse)

4.1 Analyse 1 – Aanbod Overzicht routes

Fietsroutes

Wandelroutes

Kanoroutes

Paardrijden

Galeiweg

Rondje Jantjesplaat - Deeneplaat Rondje De Pannekoek Kabouterroute Almbos Route ‘Het Liniepad’

Aakvlaairoute

Ruiter- en menpaden in Altena

Heen-en-weertje Bakkerskil

Toerist in eigen streek Vestingdriehoek

Rondje Woudrichem/Ouden dijk Rondje Wijk en Aalburg Rondje Werkendam

Vesting-totvestingroute Rondje Boerenland

Rondje Waardhuizen Rondje Veen

Drie Dijkenroute

Rondje Uitwijk

Verhalen langs de Linie Biesbosch Fortentocht Dijk van een fietstocht

Rondje Sleeuwijk

Biesbosch Zichtbaar verleden B Ronde van Altena Smakelijke streek Zichtbaar verleden A

Polderland heen-enweertje Gijsterroute

Varen door het linielandschap Biesboschwandeling Doolhofroute

Rondje Rijswijk Rondje Nieuwendijk/Uppel Rondje Meeuwen Rondje Hank Rondje Giessen Rondje Genderen Rondje Eethen Rondje Dussen Rondje Drongelen

Vijfambachtenroute (kano icm wandel)

Rondje Babyloniënbroek Rondje Andel Rondje Almkerk Stadswandeling Woudrichem Speurtocht Woudrichem Rondje Woudrichem Rondje Fort Giessen Rondje Fort Altena Rondje Fort Bakkerskil Oostwaardpad Wandel- en vaarroute

4.2 Analyse 2 – Ringenmodel In deze bijlage bespreken we het Ringenmodel van Cor Wijn. Verder geven we een overzicht van de huidige culturele voorzieningen en organisaties met hun activiteiten in de gemeente Altena. Tot slot passen we het Ringenmodel toe op onze gemeente. Het Ringenmodel Cor Wijn heeft in 1996 het Ringenmodel ontwikkeld voor de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) om gemeenten te ondersteunen bij het formuleren van hun cultuurbeleid. Dit model verdeelt culturele voorzieningen en het bijbehorende beleid in drie ringen: •

•

•

Kernachtig gemeentelijk cultuurbeleid (voor gemeenten met minder dan 30.000 inwoners). Gemeenten in deze categorie richten zich vooral op de basisvoorzieningen. Dit omvat vaak ondersteuning voor amateurkunstverenigingen, cultuureducatie (bijvoorbeeld samenwerking met scholen), bibliotheekvoorzieningen, lokale omroep, en het behoud van cultureel erfgoed. Het beleid is minder uitgebreid en het beschikbare budget is vaak beperkter. Uitgebreid cultuurbeleid (voor gemeenten met een inwonersaantal tussen de 30.000 en 90.000). Gemeenten met een groter inwoneraantal kunnen een breder scala aan culturele voorzieningen bieden. Naast de basisvoorzieningen, kunnen zij investeren in diverse culturele instellingen zoals theaters, musea en kunstcentra. Het beleid is uitgebreider en er is meer ruimte voor variatie in het aanbod, inclusief de ondersteuning van professionele kunst. Alomvattend kunst- en cultuurbeleid (voor gemeenten met meer dan 90.000 inwoners). Deze gemeenten hebben een volledig ontwikkeld cultuurbeleid met een breed aanbod aan culturele voorzieningen. Dit kan onder andere grootschalige theaters, musea, kunstinstellingen en festivals omvatten. Het beleid is zeer uitgebreid, met een groter budget dat ruimte biedt voor diverse culturele initiatieven, zowel op professioneel als amateuristisch niveau.

Met behulp van het Ringenmodel kan een gemeente, op basis van haar inwoneraantal, inschatten welke culturele infrastructuur noodzakelijk is (zie figuur 1). Hoe groter de gemeente, hoe uitgebreider de voorzieningen, het beleid en het bijbehorende budget. Hierbij wordt rekening gehouden met de volgende punten: -

-

De financiële armslag: het financiële draagvlak voor culturele voorzieningen hangt vooral af van de algemene uitkering die een gemeente ontvangt uit het Gemeentefonds. Kenmerkend voor de algemene uitkering is dat elke stad in principe vrij is in het besteden van haar aandeel. De omvang van de algemene uitkering is voor gemeenten een gegeven, maar een stad kan zelf bepalen aan welke voorzieningen zij haar geld bij voorkeur besteedt. Voor de verdeling van de totale algemene uitkering over de afzonderlijke gemeenten maakt het Rijk gebruik van objectieve verdeelmaatstaven. De verdeelmaatstaven houden rekening met kosten die samenhangen met de structuurkenmerken van de gemeenten, zoals het aantal inwoners, de sociale structuur en het wel of niet hebben van een centrumfunctie. De beleidshistorie: daar waar vroeger in cultuur is geïnvesteerd (bijvoorbeeld in museum, schouwburg of bibliotheek), is er nu een basis om op verder te bouwen. De ligging: Voorzieningen op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, cultuur, communicatie, openbaar vervoer, verkeer e.d. zijn gekoppeld aan de mate waarin een

-

-

gemeente een centrumfunctie vervult. Daarnaast is het belangrijk om rekening te houden met het voorzieningenniveau van naburige gemeenten. De ligging van een gemeente kan invloed hebben op de noodzaak van grote culturele investeringen. Als een gemeente zich bijvoorbeeld in de Randstad bevindt, waar al een overvloed aan culturele voorzieningen zoals theaters en musea beschikbaar is, kunnen grote investeringen overbodig zijn. De heersende geloofsovertuiging: uit onderzoek is gebleken dat de uitgaven voor cultuur per hoofd van de bevolking in gemeenten met een streng christelijke signatuur beduidend lager zijn dan in andere gemeenten. Het ambitieniveau van de lokale politiek: dit sluit aan bij het vorige punt, maar is breder. Beleidsmakers proberen in toenemende mate cultuur in te zetten ten behoeve van de uitstraling en identiteit van de stad. Gemeenten met een geringe ambitie zullen niet streven naar een erg divers aanbod, zullen weinig doen om het productieklimaat te stimuleren, geen actief stedenbouwkundig beleid voeren en geen culturele clusters of netwerken tot stand willen brengen. Gemeenten die wel ambitieus zijn zullen echter een of meerdere van deze aspecten aangrijpen om aan hun ambitie richting te geven.

Figuur 1. Ringenmodel (de culturele infrastructuur van gemeenten in ringen)

Inwoners Altena In de context van gemeente Altena, zullen deze voorzieningen en het bijbehorende cultuurbeleid aangepast moeten worden aan het specifieke inwonersaantal en de lokale situatie.

De gemeente Altena telt per 1 april 2024 58.274 inwoners. De gemeente bestaat uit 21 kernen, waarvan Werkendam (11.575 inwoners), Wijk en Aalburg (6.998 inwoners) en Sleeuwijk (6.121 inwoners) de grootste kernen zijn. De gemeente Altena zou volgens het model ingedeeld worden bij de culturele infrastructuur die hoort bij middelgrote gemeenten met een uitgebreid cultuurbeleid. Kenmerkend voor het cultuurbeleid van middelgrote gemeenten is dat er sprake is van een permanente zoektocht naar het bepalen van wat het ambitieniveau is. De exploitatietekorten van voorzieningen zoals een schouwburg, concertzaal, filmhuis, kunstencentrum en lokale omroep zijn vaak zodanig dat het amper mogelijk is om meerdere van dat soort voorzieningen op een goed niveau in stand te houden. Vandaar dat er vaak keuzes worden gemaakt: het ene wel, het andere niet. Altena in relatie tot het model Het bovengenoemde ringenmodel kent 7 hoofdonderdelen namelijk: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Festivals Podiumkunsten Film Media en letteren Cultureel Erfgoed Beeldende kunst en bouwkunst Amateurkunst en kunsteducatie.

Hieronder zetten we de culturele infrastructuur van een reguliere gemeenten af tegen de voorzieningen in Altena. We geven hierbij alle ons bekende elementen weer, niet alleen onderdelen waar de gemeente een subsidierelatie mee heeft. Festivals 1. Festivals Diverse feestweken per kern Z6tival Altena Streekfestival Winterfestival Almkerk Altena heeft niet veel festivals die buiten de gemeente bekend zijn en van daar veel publiek trekken. Het ontbreekt nog aan een evenement dat Altena – al is het maar periodiek – écht op de kaart zet. Potentie hiertoe is wellicht aanwezig bij bijvoorbeeld Z6tival. Podiumkunsten 2. Podiumkunsten Regulier bij een kleinere gemeente Uitvoeringen voor de jeugd Kamermuziek Oefenruimten Regulier bij een middelgrote gemeente Multifunctionele accommodatie Jazz/poppodium

Aanwezig in Altena

Poppodium Xinix Aanwezig in Altena Poppodium Xinix

Regulier bij een grotere gemeente Aanwezig in Altena Orkesten/muziekensembles Vele verenigingen Theater- en dansgezelschappen Meerdere verenigingen Werkplaats/productiehuis Schouwburg Kleine zaal Concertzaal Danstheater Kernpodium popmuziek/jazzmuziek Doordat de gemeente Altena niet beschikt over een multifunctioneel accommodatie, wordt niet aan alles voldaan wat hoort bij een middelgrote gemeente op het gebied van podiumkunsten. Film 3. Film Regulier bij een kleinere gemeente Aanwezig in Altena Incidentele filmvertoning Service bioscoop Hollywoud Regulier bij een middelgrote gemeente Aanwezig in Altena Kleinere filmvertoners Service bioscoop Hollywoud Regulier bij een grotere gemeente Aanwezig in Altena Theater voor de artistiek waardevolle film Altena heeft met Service Bioscoop Hollywoud een bioscoop die verschillende films vertoont. Hiermee zijn de faciliteiten aanwezig die horen bij een middelgrote gemeente. Media en letteren 4. Media en letteren Regulier bij een kleinere gemeente Lokale radio-omroep Openbare bibliotheek Regulier bij een middelgrote gemeente Literaire activiteiten

Aanwezig in Altena Radio A-FM (onderdeel RTV Altena) De bibliotheek CultuurPuntAltena Aanwezig in Altena Lokale schrijversfestival (Bibliotheek) Poetry Slam (Stichting Poezie land van Altena) Regulier bij een grotere gemeente Aanwezig in Altena Lokale televisie Altena TV (onderdeel RTV Altena) Beurzen, opdrachten en prijzen voor schrijvers Altena beschikt over de faciliteiten die horen bij een middelgrote gemeente op het gebied van media en letteren. Daarnaast is er een lokale televisie, wat hoort bij grotere gemeenten. Cultureel erfgoed 5. Cultureel erfgoed Regulier bij een kleinere gemeente Immaterieel erfgoed

Aanwezig in Altena Vele organisaties die zich bezighouden met historie, erfgoed en cultuur. Denk hierbij aan de historische verenigingen (zie kopje

‘archieven’), maar ook bijvoorbeeld aan de stichtingen voor sinterklaasintochten. Monumenten De gemeente kent diverse monumenten van boerderijen, molens, kerken diverse verdedigingswerken en een beschermd stadsgezicht. Een van de bekendste rijksmonumenten is Kasteel Dussen en de Nieuwe Hollandse Waterlinie met 3 forten die behoren tot de Unesco Werelderfgoedlijst Archieven Streekarchief Land van Heusden en Altena, Historische Vereniging Werkendam en de Werken c.a., Historische kring Oude Land van Heusden en Altena, Archiefkring Hank, Bibliotheek Cultuurpunt Altena (erfgoededucatie), De Archeologische vereniging Land van Heusden en Altena, De Historische reeks Land van Heusden en Altena Archeologie Archeo-Altena Vele archeologische vindplaatsen Regulier bij een middelgrote gemeente Aanwezig in Altena Natuur- of cultuurhistorisch museum Oorlogsmuseum BiesboschMuseumEiland Visserijmuseum Regulier bij een grotere gemeente Aanwezig in Altena Museum voor moderne kunst De gemeente Altena heeft alles op het gebied van cultureel erfgoed wat hoort bij een middelgrote gemeente. Beeldende kunst, bouwkunst en vormgeving 6.

Beeldende kunst, bouwkunst en vormgeving Regulier bij een kleinere gemeente Architectuur Vormgeving van de openbare ruimte Tentoonstellingsruimte Regulier bij een middelgrote gemeente Percentageregeling Aankoopfonds Regulier bij een grotere gemeente Broedplaatsen, ateliers, individuele subsidies, opdrachten, kunstenaarsinitiatieven, etc.

Presentatie-instelling, soms een centrum voor beeldende kunst Architectuurcentrum

Aanwezig in Altena Kunstroute (KunstInAltena) Stichting Kunst Biesbosch MuseumEiland Aanwezig in Altena Aanwezig in Altena Regionaal Centrum voor Kunst en Ontwikkeling Stichting Kunst in Altena Stichting Kunst –atelier Sleeuwijk Regionaal Centrum voor Kunst en Ontwikkeling -

Kunstuitleen Gemeente Altena heeft niet alles wat hoort bij een middelgrote gemeente op het gebied van beeldende kunst, bouwkunst en vormgeving. Amateurkunst en kunsteducatie 7. Amateurkunst en kunsteducatie Regulier bij een kleinere gemeente Amateurkunst-verenigingen en amateurkunstinitiatieven Lespunt kunsteducatie Cultuur en school

Aanwezig in Altena Vele en diverse organisaties (verenigingen) Bibliotheek CultuurPuntAltena Bibliotheek CultuurPuntAltena-Muziekwijzer Altena en CMK Aanwezig in Altena Aanwezig in Altena -

Regulier bij een middelgrote gemeente Centrum voor kunsteducatie Regulier bij een grotere gemeente Pluriform cursusaanbod door centra een zzpers Gemeente Altena heeft niet alles wat hoort bij een middelgrote gemeente op het gebied van amateurkunst en kunsteducatie, wat komt door de afwezigheid van een centrum voor kunsteducatie.

4.3 Analyse 3 – Rapport Vitaliteitsscan Overzicht resultaten vitaliteitsscan kunst- en cultuurorganisaties per 18-4-2024 Inleiding Binnen de gemeente Altena zetten vele mensen zich in voor de kunst en cultuur binnen de gemeente. Dit gebeurt onder andere bij de verenigingen en stichtingen die onze gemeente rijk is, welke onder andere belangrijk zijn voor de ontwikkeling van jeugd en voor de binding tussen inwoners. Er was echter weinig bekend over de stand van zaken van deze organisaties. Om deze reden is sinds december 2023 een tijdelijke verenigingsondersteuner in dienst. Daarnaast is er een vitaliteitsscan uitgezet, welke inzicht moest geven in de stand van zaken van deze organisaties. Door hier meer inzicht in te hebben, kan ervoor gezorgd worden dat de subsidieregeling zo veel mogelijk aansluit op de behoeften van de desbetreffende organisaties. Werkwijze Begin 2024 is de vitaliteitsscan uitgezet onder ruim honderd kunst- en cultuurorganisaties. Deze organisaties zijn geselecteerd op basis van data uit de Kamer van Koophandel (een vereniging of stichting, welke zich focust op kunst/cultuur binnen de gemeente Altena), gecombineerd met organisaties die bij de gemeente Altena bekend waren vanuit eerdere subsidieaanvragen. Op het moment van schrijven (18 april 2024) is deze 52 keer ingevuld. De vragenlijst bestaat uit vragen over verschillende onderwerpen.

Hierbij kan gedacht worden aan het bereik van de organisatie, de artistieke ontwikkeling, de professionalisering van de organisatie (bestuurders, vrijwilligers, etc.), de faciliteiten, de lokale verbinding, financiën en de vraag naar ondersteuning. Deze data wordt ingevuld over zowel 2019 als 2023. Dit geeft een duidelijk inzicht in de verschillen tussen deze periodes (zowel voor- als na corona). Resultaten Structureel verbonden deelnemers In de resultaten valt te zien dat de gemiddelde hoeveelheid structureel verbonden deelnemers aan een vereniging een klein beetje is afgenomen. Van de organisaties die dit voor zowel 2019 als 2023 hebben ingevuld, is het gemiddelde van 56.2 naar 52.6 gedaald. Hierbij is ook te zien dat de hoeveelheid kinderen en jongeren van 36% naar 29% is gedaald. Vrijwilligers Waar de organisaties tevreden zijn over de capaciteiten die de bestuursleden bezitten, blijkt het zoeken naar nieuwe vrijwilligers (ook bestuurlijk) lastiger. De resultaten hiervan zijn te vinden in tabel 1. Tabel 1. Informatie over de (hoeveelheid) vrijwilligers.

Helemaal mee oneens

Bestuursleden bezitten benodigde capaciteiten 0 (0.0%)

Kunnen nieuwe bestuursleden vinden

Er zijn voldoende vrijwilligers

8 (17.4%)

6 (13.6%)

Kunnen nieuwe vrijwilligers vinden wanneer nodig 7 (15.9%)

Mee oneens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens

2 (4.4%) 5 (11.1%) 25 (55.6%) 13 (28.9%)

12 (26.1%) 9 (19.6%) 15 (32.6%) 2 (4.3%)

7 (15.9%) 11 (25.0%) 17 (38.6%) 3 (6.8%)

11 (25.0%) 12 (27.3%) 12 (27.3%) 2 (4.5%)

Promotie Van de 47 respondenten die deze vraag hebben ingevuld, geven er 25 (53%) aan dat de huidige promotie voldoende is voor hun doelstellingen. Accommodatie Van de 47 respondenten, geven er 15 (31.9%) aan dat zij behoefte hebben aan (extra) ruimte voor een podium of het tonen van hun werk. Ditzelfde aantal geeft aan behoefte te hebben aan (extra) ruimte voor opslag. Daarnaast geven er 10 (21.3%) aan dat zij behoefte hebben aan (extra) oefenruimte voor repetities of lessen. Aan een ruimte voor techniek of voor ontmoetingsplek is minder behoefte: bij beide geven 3 respondenten (6.4%) aan dat zij hier behoefte aan hebben. Maatschappelijke waarde Van de 47 respondenten, gever er 15 (31.9%) zich in te zetten voor één of meer van de volgende doelgroepen: mensen zonder betaald werk, mensen met een minimum inkomen, mensen met een taalachterstand, mensen met een migratieachtergrond, mensen met een geestelijke / fysieke beperking, eenzamen of vluchtelingen. Daarnaast geven organisaties aan dat ze verbonden zijn met de lokale gemeenschap. De resultaten hiervan zijn te vinden in Tabel 2. Tabel 2. Maatschappelijke betrokkenheid organisaties Hoeveelheid respondenten 33 24

Percentage respondenten 70.2% 51.1%

Betrokken bij activiteiten in de buurt Niet-leden zijn betrokken bij de uitvoering van activiteiten Leden/deelnemers zien elkaar ook buiten de 32 68.1% organisatie om De organisatie draagt bij aan het versterken van/ 23 48.9% aantrekkelijk maken van de buurt De omgeving vraagt onze organisaties om activiteiten 26 55.3% te ondersteunen Financiële situatie en schade door Corona Van de 47 respondenten geven 26 (55.3%) organisaties aan dat hun organisatie financieel gezond is. 21 (44.7%) daarvan hebben vertrouwen in hun financiële toekomst. De hoeveelheid financiële schade naar aanleiding van de coronaperiode, verschilt per vereniging. Van de 35 respondenten die deze vraag hebben ingevuld, zijn er 25 die schade hebben ondervonden. Deze bedragen variëren van 0-2.500€, tot meer dan 10.000€. De resultaten hiervan zijn te vinden in Tabel 3.

Tabel 3. Hoeveelheid financiële schade door Corona Hoeveelheid respondenten Percentage respondenten Geen schade 10 28.6% 0 - €2.500 12 34.3% €2.500 - € 5.000 8 22.9% €5.000 - €7.500 3 8.6% €7.500 - €10.000 1 2.9% Meer dan €10.000 1 2.9% Deze vraag is door minder respondenten ingevuld dan de meeste andere vragen. Dit komt met name doordat niet iedere vereniging nog inzicht heeft in de precieze verliezen. Daarnaast geven ze aan dat dit niet alleen in geld uit te drukken is. Uitdagingen Er is gevraagd wat de belangrijkste uitdagingen waren voor verenigingen, waarbij gekeken is naar vergrijzing, nieuwe leden vinden, bestuur vinden, financieel gezond blijven, artistieke visie creëren, (online) zichtbaarheid, verbondenheid met lokale gemeenschap, vernieuwing van de organisatie, huisvesting, wet- en regelgeving, samenwerking met gemeente, samenwerking met andere organisaties, samenwerking met maatschappelijke en/of onderwijsorganisaties, vrijwilligers vinden, zelfredzaam blijven, interne communicatie organisatie, activiteitenaanbod, jaarlijkse productie realiseren of een andere uitdaging. De vijf grootste uitdagingen blijken nieuwe leden vinden (n=34, 72.3%), financieel gezond blijven (n=34, 68.1%), vergrijzing (n=30, 63.8%), een bestuur vinden (n=21, 44.7%) en vrijwilligers vinden (n=16, 34.0%).

Conclusie Uit de resultaten blijkt dat de organisaties tegen verschillende dingen aanlopen. Waar voor de ene vooral de financiën een probleem zijn, lopen andere organisaties meer aan tegen vergrijzing of voldoende vrijwilligers. Ook is voor bijna de helft van de verenigingen de huidige manier van promotie niet voldoende. Vanwege de uiteenlopende problemen, is ervoor gekozen om de subsidie breed in te kunnen zetten. Hierbij is het van belang dat de organisatie op lange termijn iets heeft aan de investering. De organisaties kunnen het geld bijvoorbeeld gebruiken voor materialen of promotiemiddelen. Daarnaast kunnen zij er ook voor kiezen om de subsidie te gebruiken voor opleiding/training van bestuurders of andere vrijwilligers. Dit kan het werk aantrekkelijker maken (wat meer animo kan opwekken), maar kan er ook voor zorgen dat de organisatie op hoger niveau kan functioneren.

4.4 Analyse 4 – Enquête De resultaten van de enquête zijn te vinden via de volgende link: https://aandeslag.gemeentealtena.nl/projects/beleidskadercrt/preview/7982bb93ed01643d4a13a1fae5bd99f51a87df8d7a7497a3b5a7bac65550e7ed.

4.5 Analyse 5 – Participatieavond Thema 1 Identiteit, erfgoed en beleving -

-

Vraag 1: eerste gedachtes bij dit thema o UNESCO o Behoud hetgeen wat we nu hebben op het gebied van identiteit, erfgoed en beleving. Maak dit ook zichtbaar en beleefbaar o Denk bij erfgoed ook aan de cultuur binnen de gemeente, niet alleen aan de stenen o Stichtingen en verenigingen o Benadruk invloed van de oorlog o Doe aan bezoekersmanagement (help bijvoorbeeld op het gebied van bereikbaarheid) o Meer budget creëren o Dialecten zijn onderdeel van de cultuur in Altena o De natuur is uniek o Herstel het oude cultuurlandschap zoals de molen in Hank o Denk aan de agrarische bedrijvigheid o Zet natuur en cultuur meer op de kaart (gemeente kan hierin helpen door te faciliteren tussen de betrokken partijen. Daarnaast beleid maken en middelen aanbieden) o Werk aan regionale samenwerking o Zet eiland Altena meer op de kaart o Benadruk de eetcultuur Vraag 2: cultuur en erfgoed - vieren en beleven o Promoten o Uitstraling geven o Mensen bekend maken met het verhaal o Creëer bewustwording: maak de inwoner trots. Daarnaast moet aanbod recreantvriendelijk zijn o Denk na over de openstelling o Zet dorpsactiviteiten meer op de kaart. Daarnaast zijn er te veel regels voor activiteiten, deze moet af en toe opzij gezet worden o Ga mee met de tijd o Maak budget vrij voor cultuur en erfgoed (promoot bijvoorbeeld meer dat er een subsidioloog is) o Werk actief aan informatieverstrekking.

We hebben al veel maar mensen weten dit lang niet altijd. o Werk meer met cultuurcoaches o Maak een algemene plek met informatie voor organisaties op gebied van kunst- en cultuur. Denk bijvoorbeeld aan een ondersteuningsnetwerk. o Houd het agrarisch erfgoed in stand o Geef meer aandacht aan de jeugd omtrent dit onderwerp o Benadruk de historie maar maak het ook toekomstbestendig (verleden, heden en toekomst allemaal belangrijk) o Samen beleven o Presenteer een breed aanbod o Denk na over een huttentocht door de gemeente o Benadruk de verenigingen o Wees zuinig op de dorpscultuur (en probeer hoeveelheid regels te verminderen)

-

-

Vraag 3: rol musea o Investeer in musea. Creëer meer budget o Heb aanbod op gebied van musea over verleden, heden, maar ook de toekomst o Denk aan de rol van bezoekerscentra o Denk na over een Marianne Vos centrum -> hier gebeurt niets mee o Denk aan de rol van educatie binnen musea. Een voorbeeld is de canon van Altena. o Straal uit dat dit je trekpleisters en lokale trots is o Doe actief regionaal mee o Ondersteun vanuit gemeente, niet alleen in geld maar ook op het gebied van mobiliteit (bijvoorbeeld tijdens afsluiting A27) en regelgeving (vanuit overheid, gemeente etc.) o Zorg voor onderlinge samenwerking tussen musea o Creëer een centrale expositie ruimte. Er is behoefte aan ruimte voor beeldende kunst.

o Denk na over een Altena museum Vraag 4: wat is belangrijk voor het faciliteren van kunst en monumenten o Wijs meer monumenten aan o Denk aan de instandhouding van kunst en monumenten o Maak meer contact met kunstonderwijzers binnen de gemeente o Ondersteun makers van kunst o Benadruk belang voor jeugd voor bezoek kunst en monumenten (denk aan educatie) o Betrek de bibliotheek o Breng de faciliteiten naar een hoger niveau o Zorg dat mensen binnen de gemeente blijven o Zorg dat er iedere dag aanbod is (denk bijvoorbeeld aan openingstijden, veel is nu op dezelfde dag open terwijl we op andere dagen geen aanbod hebben) o Stel verenigingen open voor toerisme o Gebruik toerisme als economische motor

Thema 2 Cultuurparticipatie van en voor iedereen -

-

Vraag 1: eerste gedachtes bij dit thema o Benadruk het belang van kunst en noem dit apart – niet in één zin met andere dingen o Jeugd krijgt aandacht, hoe zit dat met andere doelgroepen o Docenten van het primair onderwijs zijn zich niet bewust van wat kunst is. Er zitten grote verschillen tussen de kernen en dat heeft impact op de toekomst van de kinderen. o Moeilijk om kinderen van ouder dan 12 te betrekken (voortgezet onderwijs leeftijd). Hiervoor werkt Xinix bijvoorbeeld samen met Altena college (optredens, etc.) o Investeer in de jeugd, laat ze bijvoorbeeld doorgroeien van de Soos naar Xinix als vrijwilliger o Er is weinig voor de middelbare school leeftijd en de reisafstanden zijn groot o Maak een plek in Altena waar alle kunstvormen een plek in hebben: keramisten, ateliers, fotoclubs, betere faciliteiten voor amateurkunst, opslagruimte o Er is nu geen ruimte voor zzp’ers/professionals binnen de subsidieregelingen o Help musici/zangers door budget/geld/faciliteiten o Creëer samenwerking tussen vereniging, individu en gemeente o Maak een divers aanbod zodat iedereen iets aanspreekt o Creëer ruimte om bij elkaar te komen o Repetitieruimte o Klein theater o Concertzaal (ook voor verenigingen) o Iedere eigen kern moet ook eigen ruimte hebben om z’n hobby te beleven o Jong geleerd is oud gedaan o Voor iedereen beschikbaar: ook voor mensen in armoede o Nieuw publiek brengen

naar concerten, theater, etc. o Kaarten aanbieden via de voedselbank o Er kan nog veel meer samengewerkt worden tussen verenigingen: koren + artiesten -> er is gebrek aan docenten die er nodig zijn om cultuureducatie centrale plek te geven bij verenigingen: hierdoor is neerwaartse spiraal ontstaan o Meer waardering voor alle vrijwilligers -> zet ze in the picture. Zonder vrijwilligers is er geen cultuur. Denk bijvoorbeeld aan de Parel van Altena o Gemeentelijke vrijwilligers dag o Met elkaar van elkaar Vraag 2: mensen stimuleren om actief mee te doen aan kunst en cultuur o Muzieklessen ▪ Regeling voor jeugd en volwassenen ▪ Als je lid wordt van verenigingen, krijg je les ▪ Meer aandacht voor volwassenen o Verenigingsregeling, was vroeger niet zo o Individuele regeling zou veel kunnen toevoegen, nu zijn lessen vaak te duur o Denk bijv. aan proeflessen waar gemeente subsidie aan bijdraagt o Uitmarkt -> komen weinig mensen op af o Andere creatieve manieren om meer publiek te benaderen, ook voor kleinere partijen o Social media inzetten, ook vanuit gemeente o Jeugd bereiken via de scholen

-

-

o ICCers op scholen, meer samenwerking met onderwijs o Snuffelstage collegium Altena o Weinig klassieke muziek in Altena o Binnen-schools naar buiten-schools Vraag 3: cultuureducatie voor jong en oud? o Het gaat om iedereen de kans bieden om mee te doen o Ouderen erbij betrekken om mee te genieten o Faciliteren van vervoer etc. (uitjes) o Almkerk muziekfeit -> voor het verzorgingstehuis -> iedereen kon er naartoe o Muziekverenigingen bij verzorgingstehuizen o Soos -> zomerfeesten koor op 1 middag o Xxxx o (online) platform om verbinding te maken tussen vraag en aanbod (ontmoetingen faciliteren, interdisciplinair) -> optredens, faciliteiten, interdisciplinair o Eenzaamheid bestrijding, vitaliteit o Faciliteren: scholen vervoer naar locaties waar ze activiteiten kunnen doen o Curio gevraagd om Kunst Altena CKV-week invullen – als organisatie goed herkenbaar zijn o Kunst Altena: expositie voor mensen met beperking o Atelierroute: geen subsidie aangevraagd. Volgende expositie subsidie aangevraagd en gekregen o Gorinchem: initiatieven vanuit gemeente hebben als vliegwiel gewerkt, wil je als gemeente Bottom up of top down? o Gemeente is te passief o Xinix heeft moeilijk zonder subsidie o Gemeente aanjaagfunctie? Denk aan cultuurnacht o Zoeken naar een ruimte -> Kunst Altena o Geen centraal punt in Altena: centrum.

Dit kan gecombineerd met centraal centrum, waar kunsteducatie kan plaatsvinden o Groepen kinderen naar plek krijgen waar het mogelijk is om culturele dingen te doen o Samenwerken met scholen is soms erg lastig o Xinix: alle doelgroepen educatie -> jonge mensen/musici worden opgeleid Vraag 4: meedoen met zo veel mogelijk mensen o Beginnen bij de scholen o Altena brede communicatie voor jong & oud o Gemeentegids / digitale gids o PR atelierroute -> alle kranten, bieb, social media o Enthousiasmeren voor samenwerking -> win win -> werk bijvoorbeeld aan gezamenlijke exposities of foto combineren met bijv. een blaasorkest o Bekendheid creëren o Netwerkbijeenkomsten Erfgoed Altena – jaarlijkse bijeenkomsten o Laagdrempelig o Zichtbaarheid o Naar de mensen toe o Diversiteit en aanbod

Thema 3 Duurzaam kwaliteitstoerisme- en recreatie

-

Vraag 1: eerste gedachtes bij dit thema o Leefbaarheid o Goede plekken om fietsen en auto’s te parkeren o Rustzoeker/inzichtzoeker als doelgroep o Circulariteit o Heldere communicatie o Duurzaam bewegen o Gezondheid o Cultuur o Landschap o Bewegwijzering o Verbinden van activiteiten o Toerisme management o Focus fietsers/wandelaars o Voorzieningen meer prio o E-punten, oplaadpunten o Langdurig blijft bestaan, lange termijn o Budget voor duurzamer worden o Kennisdeling o Meerdaags verblijf: dingen koppelen o Kano/sup, betere verbindingen o Roeien o Heldere communicatie ▪ Waar zijn budgetten? ▪ Websites koppelen ▪ Vereenvoudigen regelgeving o Agrotoerisme o Duurzame gezondheid o Fiets en wandelroutes o Gezonde/vitale leefstijl o Voedsel educatie o Rust en ruimte o Gezelligheid o Verbinding zoeken met elkaar o Duurzame ontsluiting over provincies heen o Horeca verenigingen o Meer verblijfsaccommodaties o Meerdaags verblijf o Goede kwaliteit/aanbod o Veel potentie o Fietsen voor puur eten o Prachtige landbouw laten zien o Eiland groen o “instant houden” van aanbod, infrastructuur, verhalen + gedachten o Ondersteunen horeca o Minder regels o Betrekken jeugd/ meer jeugdactiviteiten o Educatie

-

-

-

o Recreatiepoort ontwikkelen Werkendam Vraag 2: hoe kunnen we bezoekers het beste verleiden en verspreiden in Altena o Interactieve informatievoorziening (digitaal/app). Laat zien wat er allemaal is. -> uitbreiding uren VVV o Kies de juiste bezoekers o Focus op bestemmingsmanagement ▪ Draagkracht ▪ Wie, waar wanneer ▪ Helder hebben wie je wilt verleiden/ontvangen o Arrangementen o Paspoort Altena o Aanpak per kern o Meer horeca o Voldoende kwaliteitsaccommodaties + winterharde accommodaties o Infrastructuur aanpassen op doelgroep o OV o Hop on/off bus o Fysieke punten met folders bij locaties zoals punten, begin Biesbosch, etc.

o Geld o Huttenroute o Keten mobiliteit o Routes o Knooppunten opnieuw herijken o Ook doorverwijzen naar collega’s o Kennis ophalen door ondernemers: allemaal het verhaal vertellen o Openingstijden afstemmen o Goede vindbaarheid online o Op toeristische locaties informatie Vraag 3: wat zijn kansen voor het verblijf in Altena? o Seizoen verbreden/verlengen o Winterharde accommodaties o Groepsaccommodaties o Agrotoerisme o Winterkamperen o Camperplaatsen niet gratis o Campers op Fort Altena o Verblijfsaccommodaties op campings Vraag 4: kansen hoe we de balans kunnen bewaken tussen natuur en recreatie? o Sturen op doelgroep en bestemming en tijd o Meer natuurgidsen o Blijven vergroenen o Piekmomenten afvlakken en meer verdelen o Goede overstap locaties o Ludieke bewustwordingsacties o Bioregio worden o Kunst, voeding, levend erfgoed o Diversiteit in landschap o Vertellen over landbouw

o o o o o o o o

Inundatie accentueren Water en land combineren Handhaving + budget Positief bewustwording dat mensen hun afval meenemen Het verhaal vertellen Niet alleen de Biesbosch maar maandacht voor de rest van Altena Zoeken naar versterking – recreatie onderdeel van, bewustzijn creëren Verleid de toerist om iets anders te gaan bekijken dan de highlights

Thema 4 Samen maken en beleven we het -

Vraag 1: eerste gedachtes bij dit thema Vraag 2: waar denk je aan bij culturele ontmoetingsplekken in Altena? Vraag 3: wat zijn kansen voor samenwerking binnen en buiten Altena? o In kaart brengen aanbod Altena (cultuur & toerisme) o Zichtbaar/vindbaar o VVV + alle cultuur in Altena beter gebruiken o Scholen: jongen mensen van internet af. Muziek kunnen ze zelf doen, maak gebruik van workshops o Meer aanbod voor 12-18 jarigen voor muziek o Vinden van vrijwilligers is lastig -> zoek samenwerking of verbinding, want er is vast overlap en je kunt elkaar helpen o Leefstijl ▪ Samenwerken ▪ Breder dan vrijwilligers ▪ Aanbod combineren ▪ Zowel voor inwoners als bezoekers ▪ Het begint bij de jeugd o Trots zijn op Altena o Jeugd laten kennismaken met bijvoorbeeld cultuur. Kan bijv. via Soos o Laagdrempelig o Ontmoetingsplekken in de kernen (jeugd -> sociaal) o Aanbod voor jeugd uit verschillende leeftijden (aansluiting) o Decentraal/in de kernen o Koppeling zuid/oost met Langstraat en Heusden o Zichtbaar maken aanbod + bekendmaken. Via andere kanalen dan nu zoals bijvoorbeeld Tiktok. Jeugd is goed bereikbaar via social media o Meer samenwerken o Verbinden van aanbod o In de kernen o Huidige faciliteiten beter benutten voor meerdere doeleinden

4.6 Analyse 6- SWOT-analyse Sterktes 1. Veel bezienswaardigheden waaronder een rijk cultureel erfgoed (Hollandse Waterlinie met Unesco Werelderfgoed status, Nationaal Park de Biesbosch, Biesbosch Museum Eiland, Slot Loevestein, molens, natuurgebied, platteland en dijken) 2. Centrale ligging van de regio tussen grote toeristische trekkers en ligging binnen de Vestingdriehoek 3. Goede toeristische- recreatieve infrastructuur vooral voor fietsers 4. Dag- en fietstochten populair onder bezoekers en dit is wezenlijk deel van ons aanbod 5. Fotogenieke regio 6. Diverse lokale en bovenregionale evenementen 7. Aanwezigheid van meerdere Natuurpoorten en Toeristisch Overstappunt (TOP’s) 8. Waterrecreatie & Waterverbindingen 9. Rust & Ruimte 10. Divers en uniek aanbod aan overnachtingslocaties 11. Lifestyle thinking (doelgroep bepalen op basis van leefstijlen) 12. Muziekwijzer Altena: muziekonderwijs op alle basisscholen 13. Deelname aan landelijk programma Cultuureducatie met Kwaliteit 14. Cultuurcoach 15. Aanwezigheid van Bibliotheek CultuurAltena die belangrijke rol speelt in uitvoering van CMK en de Muziekwijzer en de BoS 16. Aanwezigheid van de Bibliotheek op School (BoS) op meerderheid basisscholen in de gemeente 17. Aanwezigheid culturele verenigingen in alle kernen met een grote variatie aan kunstdisciplines en grote betrokkenheid van vrijwilligers Zwaktes 1.

Veel samenwerkingsverbanden zoals Beleef de Biesbosch werken aan hetzelfde, daardoor versnipperde imago, profilering, naamduiding 2. Naam Biesboschlinie als bestemming terwijl Altena de naam van de gemeente is en wordt gecommuniceerd. Leidt tot verwarring. 3. Nog geen specifieke beleidsregels voor cultuur, recreatie & toerisme alleen visies 4. Nog geen subsidieregeling voor musea 5. Vermindering kwalitatieve voorzieningen ten behoeve van water- en oeverrecreatie 6. Beperkte detailhandel en horeca 7. Beperkt openbaar vervoernetwerk 8. Aparte marketing Biesbosch Museum Eiland, Biesbosch Linie, Forten, Beleef de Biesbosch 9. Onduidelijke rol en taken van de Cultuurraad 10. Geen cultuurcoördinator en uitvoeringsbudget om culturele veld een impuls en meer zichtbaarheid en verbinding te geven 11. Verenigingen willen meer betrokken worden door de gemeente, hebben het financieel soms zwaar, gebrek aan accommodaties en te maken met stijgende huren. 12. Afwezigheid van cultureel centrum met podium en oefenruimtes 13. Zichtbaarheid (online en offline) van kunst en cultuuraanbod in de gemeente is zwak Kansen 1. Veel aandacht voor spreiding bezoekers en bestemmingsmanagement 2. Door ontwikkelen VVV naar DMO

3. 4. 5. 6.

Strategische gebiedsmarketing Ontwikkelen en vermarkten arrangementen Digitale informatievoorziening op het gebied van cultiir, recreatie en toerisme Super food - Health - Gezondheid - Duurzaamheid & Milieu (denk o.a. aan opkomst elektrische fietsen 7. Verbinding Nieuwe Hollandse Waterlinie – Biesbosch 8. Social media (reviews) 9. Aansluiting promotionele ontsluiting via Visit Brabant 10. Belevingstoerisme gebaseerd op lokale verhalen 11. Groei van het plattelandstoerisme 12. Authenticiteit scoort 13. Betekenisvol genieten (quality time, leerzaam edutainment 14. ‘Uit-staan’ (rust en stilte) 15. Vergrijzing: betrekken van ouderen bij kunst en cultuur 16. Internationaal toerisme (Duitsland, België) 17. Biesbosch MuseumEiland en het Visserij cultuurhistorisch museum (Museum de Rivier) willen (nog meer) als bezoekerscentrum fungeren en de samenwerking qua back-office intensiveren 18. Avontuur- en inzichtzoekers en buitenlandse gasten zijn nog nader uit te breiden doelgroepen die beide ook bekend staan als cultuurliefhebbers 19. Toeristisch-recreatief aanbod van de regio blijft groeien 20. Aantrekkelijke bestemming voor meerdaags verblijf als eiland tussen meerdere aantrekkelijke toeristische bestemmingen in 21. Cultuurraad heeft de potentie om na herziening van taken, doelen en organisatievorm een coördinerende rol te spelen in het culturele veld 22.

Visserijmuseum Het Arsenaal te Woudrichem heeft de potentie om een interessant nieuw museum te worden. Idem het openen van een Oorlogsmuseum 23. De website Alle Cultuur Altena heeft potentie om kunst en cultuur te promoten bij de inwoners van Altena 24. Kunst en cultuurdeelname leveren een belangrijke bijdrage aan ontwikkeling en welzijn van de inwoners en dragen op deze manier een positieve bijdrage aan het behalen van de doelen van Vitaal Altena 25. De versterking van de vestigingen van de bibliotheek in Werkendam en Aalburg (en wellicht ook in Almkerk) biedt kansen voor de versterking van culturele activiteiten voor de inwoners van die kernen. 26. Realiseren van cultureel centrum dat centrale rol gaat spelen op het gebied van (passieve en actieve) cultuurparticipatie en ontmoeting Bedreigingen 1. Stakeholders zijn regelmatig eenmanszaken. Het toeristisch- en culturele aanbod wordt gedragen door niet -ondernemers (veel vrijwilligers). Beperkte daadkracht en investeringsmogelijkheden 2. Negatieve effecten recreatie op natuurwaarden 3. Stikstof regelgeving

4. Verhoging btw op verblijfsrecreatie en kunst en cultuur met 21% 5. Bezuinigingen nieuw kabinet op cultuur 6. Het zogeheten 'ravijnjaar 2026’ met dalingen op budget van het landelijke gemeentefonds kan negatieve consequenties hebben voor gemeentelijke cultuurbudgetten 7. Dubbele vergrijzing en gebrek aan jonge vrijwilligers heeft invloed op aantal vrijwilligers dat zich kan inzetten voor de culturele sector 8. Krapte op de arbeidsmarkt is bedreiging voor bedrijfsvoering van culturele organisaties en evenementen 9. Culturele verenigingen krijgen te weinig nieuwe leden om voort te kunnen bestaan 10. Weekendafsluitingen en afsluitingen tijdens de vakanties voor werkzaamheden A27 Conclusie SWOT-analyse Op basis van de analyse kunnen we de volgende (hoofd)conclusies trekken: - We onderscheiden ons op het gebied van cultuureducatie en participatie door de aanwezigheid van de bibliotheek op school, het aanbieden van muziekonderwijs op alle basisscholen en ondersteuning aan het onderwijs bij cultuureducatie. - Altena heeft een bruisend verenigingsleven met veel evenementen waardoor er in elke kern veel te doen is. - Naast een plattelandsgemeente zijn we ook een aantrekkelijke, groene en waterrijke gemeente met een goede infrastructuur voor fietsers en wandelaars, midden in een regio vol met grote steden en culturele en toeristische trekpleisters.

Hierdoor is Altena een kansrijke uitvalbasis voor meerdaags verblijf. - De gemeente Altena heeft een rijke cultuurhistorie die zichtbaar en beleefbaar moet zijn voor inwoners en bezoekers. - Op dit moment is er al een uitgebreid en divers aanbod op het gebied van cultuur, recreatie en toerisme maar doen we wel de juiste dingen? We moeten focus aanbrengen, kiezen voor de juiste doelgroepen met een passende (gebieds)marketingstrategie.

4.7 Informatie Op dit moment hebben we verschillende vormen van informatievoorziening voor bezoekers en inwoners om te kunnen wandelen, fietsen en varen: -

Informatiepanelen van VVV Biesboschlinie met interessante achtergrondinformatie Routeborden van VVV Biesboschlinie Hollandse waterlinie Belevingskaarten van Bureau Glaap Brabantse Natuurpoorten Wandel- en fietsknooppunten netwerk Visit Brabant routebureau Kano knooppunten netwerk in de Noordwaard Toeristische objectbewegwijzering in de vorm van bruin met witte borden

Informatiepanelen en routeborden van VVV Biesboschlinie Om wildgroei te voorkomen van informatiepanelen en borden, willen we zoveel als mogelijk bij de borden van de gemeente één huisstijl aanhouden en dat is de huisstijl van VVV Biesboschlinie. Dit geldt uiteraard niet voor de borden van Visit Brabant etc. Daarnaast willen we (grote) informatiepanelen alleen gebruiken als het echt noodzakelijk is, aangezien de investeringskosten hoog zijn, het vaak vandalisme gevoelige objecten zijn, en het beheer en onderhoud ook kostbaar is en vaak niet goed geregeld is.

Ten slotte willen we met QRfgoed het cultureel erfgoed digitaal ontsluiten met QR-codes waardoor er alleen nog een klein bord nodig met een QR-code in QRfgoed huisstijl. Hollandse waterlinie Voor de Hollandse Waterlinie zijn in 2024 door het Pact van Loevestein nieuwe informatieborden geplaatst. Belevingskaarten van Bureau Glaap Op een aantal locaties, waaronder in Vesting Woudrichem, staan belevingskaarten van Bureau Glaap. Brabantse natuurpoorten Dit jaar vervanging paneel Biesboschmuseumeiland, vissershang en fort altena moeten nog? Wandel- en fietsknooppunten netwerk Visit Brabant routebureau Het routebureau van Visit Brabant heeft sinds 2023 het beheer en onderhoud overgenomen voor het wandel- en fietsknooppunten netwerk in Altena. Een van de kenmerken van het wandel- en fietsknooppunten netwerk zijn de bekende paaltjes met groen-gele bordjes met pijlen én de panelen waarop de dichtbij zijnde wandel- of fietsknooppunten te zien zijn. Aangezien Visit Brabant pas sinds 2019 het beheer en onderhoud van de wandel- en fietsknooppunten onder haar hoede heeft, is de kwaliteit van de panelen nog niet helemaal goed en staan er ook nog veel oude panelen in de gemeente. Daarom heeft Visit Brabant in 2024 een inventarisatie gedaan met welke wandelpanelen nog vervangen moeten worden in Altena en waar zij nog kansen zien om wandelpanelen toe te voegen.

De inventarisatie van de fietspanelen staat in 2025 op de planning en moet er op elke (nieuwe) startlocatie ook een fiets- en wandelpaneel komen. Ten slotte hebben zij ook een ontwikkelplan gemaakt voor de hele regio West-Brabant waarin het vervangen van de panelen onder andere genoemd wordt als kans naast het toevoegen van belevingsroutes, ommetjes en ruiterroutes. Kano knooppunten netwerk in de Noordwaard Naast het wandel- en fietsknooppunten netwerk hebben we in Altena ook nog een uniek kano knooppunten netwerk. De knooppunten liggen in de Noordwaard. Op deze manier kunnen kanoërs in dit gebied zelf hun route bepalen. De knooppunten worden aangegeven met bordjes aan de bruggen. Toeristische objectbewegwijzering in de vorm van bruin met witte borden Bewegwijzering is van groot belang om weggebruikers vlot en doeltreffend naar hun bestemming te geleiden en daarmee onveilig (zoek)gedrag te voorkomen. Voor auto bewegwijzering naar toeristische objecten zijn de bruin-witte wegwijzers in het leven geroepen. Het uitgangspunt bij deze vorm van bewegwijzering is dat de weggebruiker (auto) zo lang mogelijk de verwijzingen volgt naar het toeristische “object”. Denk bijvoorbeeld aan een camping. De borden worden betaald door de eigenaar van het object (vaak een ondernemer). De wegbeheerder maakt een bordenplan en bepaalt daarmee hoeveel en waar borden geplaatst mogen worden.

Ook in de gemeente Altena staan deze bruin-witte borden. Hiervoor zijn in 2020 beleidsregels opgesteld, wat een harmonisatie was van de regels die de gemeente Wijk en Aalburg, Werkendam en Woudrichem hadden opgesteld.

Aangezien we nu vijf jaar verder zijn, en bewegwijzering een belangrijk onderdeel is van bezoekersmanagement, is het van belang om deze beleidsregels te actualiseren en daarna de beleidsregels toepassen in de praktijk door oude borden en borden die niet meer voldoen aan de regels te saneren.

5.1 Huidige doelgroepen Rustzoeker Rustzoekers houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn dan ook het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving. Ze regelen het liefst zoveel mogelijk van tevoren en houden niet van verrassingen of drukte. Juist rust en privacy zijn voor hen van belang. Kernwoorden en waarden: Kalm, rustig, serieus, rust, ruimte en regelmaat, vertrouwde omgeving, zijn op zichzelf. Vakantie en vrije tijd staan voor: Uitrusten en bijkomen, wandelen en fietsen, ontzorgd worden, van tevoren zoveel mogelijk regelen, komen graag terug. Favoriete activiteiten: Wandelen, fietsen (natuur), met rust gelaten worden, uitrusten en bijkomen. Voorkeuren voor verblijf: Een huisje of bungalow op een park met veel voorzieningen, rustig gelegen b&b of naar een bekende hotelketen Voorkeuren cultuur- en erfgoedbeleving: Algemeen De Rustzoeker is een echte genieter in eigen tijd en plaats: de Rustzoeker onderneemt ten opzichte van het gemiddelde minder graag dan gemiddeld culturele activiteiten en bezoekt ook minder graag erfgoedlocaties. Rustzoekers die dat wél doen, houden vooral van het bezoeken van kastelen en forten. Voor een Rustzoeker hoeft het allemaal niet zo gek, een activiteit in zijn eigen omgeving is al genoeg.

Als Rustzoekers wel culturele activiteiten ondernemen dan doen zij dit vooral voor de rust en ontspanning en om even geen gedoe te hebben. Beduidend minder vaak dan gemiddeld is de Rustzoeker op zoek naar inspiratie, het beleven van nieuwe dingen of het opdoen van kennis. Musea Bezoekt vooral graag: een geschiedenismuseum, streekmuseum, volkenkunde museum Gezelschap: met partner, met gezin Belangrijke kenmerken museum: educatief, laagdrempelig, inspirerend Komt terug naar een museum vanwege: algehele ervaring, vernieuwende collectie/tentoonstelling, te weinig tijd om alles in een keer te zien Belemmeringen om naar een museum te gaan: de afstand is te groot of het onderwerp spreekt onvoldoende aan, de toegangsprijs Voorstelling of concert Bezoekt vooral graag: muziek, musical, cabaret/comedy Gezelschap: met partner of met een vriend(in), met gezin Belangrijke kenmerken voorstelling of concert: vertrouwd, laagdrempelig, inspirerend Belemmeringen om een concert/voorstelling te bezoeken: toegangsprijs, afstand is te groot, het aanbod spreekt onvoldoende aan Erfgoed Leuk om te bezoeken: opengestelde kastelen en forten, (archeologische) monumenten en (pre) historische vindplaatsen en molens