Document · PDF

Bijlage 1 Definitief concept Kernstrategie Woudrichem

Raadsvergadering 3 maart 2026, gemeente AltenaBij agendapunt: Kernstrategie Woudrichem13.595 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Gezien de mogelijkheden die de huidige gebouwen bieden, in combinatie met gewenste gebruiksruimtes in de openbare ruimte, lijkt een clustering en vernieuwbouw van de Werf of het Rondeel tot één volwaardige multifunctionele accommodatie (MFA) met eventuele daghoreca het meest voor de hand liggend. Jongeren stimuleren om te blijven De demografische ontwikkelingen in Woudrichem geven aanleiding tot zorgen over een afname van de levendigheid. Om een duurzame toekomst voor de stad te waarborgen is het noodzakelijk om in te zetten op verjonging, door een verruiming van het woningaanbod, verbetering van werkgelegenheid en het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving voor jongere generaties. Dit draagt bij aan een levendige en toekomstbestendige kern.

Bouwstenen Planvorming centrumfuncties al aanjager benutten • In de planvorming rondom de gemeentelijke gebouwen dient verder uitgewerkt te worden, hoe de verdeling van functies in de kern vorm gaat krijgen. Gezien de mogelijkheden, die de huidige gebouwen bieden, in combinatie met de wenselijke gebruiksruimtes in de openbare ruimte, ligt een uitbreiding van de Werf of het Rondeel naar één volwaardige MFA met bibliotheek en evt. daghoreca het meest voor de hand. Aandacht voor jeugd, kunst en cultuur en voldoende overmaat voor bovenlokaal gebruik zijn belangrijk om een brede rol in Altena te kunnen blijven spelen. Daarnaast is het belangrijk om de laagdrempelige ingang via de bibliotheek naar achterliggende (maatschappelijke) voorzieningen te behouden. • Gezien de provinciale eis om binnenstedelijk te verdichten is woningbouw op eventueel vrijkomende plekken een goede optie. Het zoeken naar inpassing van voldoende betaalbare woningen en woningen voor senioren wordt actief in de planvorming van het centrumgebied betrokken. • Naar de toekomst toe biedt de planvorming rondom De Werf en het Rondeel ook aanknopingspunten als aanjager voor een aantrekkelijkere openbare ruimte, die verbindingen legt en uitnodigt tot verblijf. Hierbij wordt ook verkeersveiligheid en de klimaatbestendigheid geïntegreerd.

Samenwerking actief stimuleren • Om een optimaal resultaat te bereiken moet in de combinatie van functies actief worden gezocht naar synergie in de samenwerking. De bibliotheek kan zowel in advisering aan gemeente Altena als in de uitvoering, gezien haar maatschappelijke rol en ervaring met samenwerking in multifunctionele setting, een leidende rol innemen. • Ook op het terrein van gezondheid, zorg en een breed cultureel- educatief aanbod is samenwerking belangrijk: verenigingen, ondernemers en horeca, zorg-, gezondheidszorg en sportaanbieders/verenigingen kunnen hierin een belangrijke bijdrage leveren.

3.5 Wonen en zorg In Altena zetten we in op duurzaamheid en veelzijdigheid in het wonen en op gemengde wijken. Het verbeteren van de energieprestatie van woningen en de woonkwaliteit van de huidige woningvoorraad is belangrijk. Daarnaast zetten we in op nieuwbouw. We zorgen voor woningen voor ouderen die in Woudrichem willen blijven wonen en voor jongeren die Woudrichem niet willen verlaten. We zorgen ook voor mensen die het moeilijk hebben. Wat is de ambitie? Het juiste aanbod • Meer woningen met de juiste kwaliteit, met name voor starters, ouderen en kwetsbare groepen, waarbij per locatie onderscheid wordt gemaakt in het gewenste aanbod. • Er wordt gezocht naar uitbreiden van wonen met zorg als het gaat om ouderen, mensen met verstandelijke beperking, dementie, maatschappelijke opvang en psychiatrische problematiek in samenwerking met de huidige zorgaanbieders en de woningcorporatie. Bij woonruimte voor kwetsbaardere inwoners is het beleidsuitgangspunt dat deze centraal en goed bereikbaar moeten zijn, daarom wordt op dit moment gewerkt aan de uitbreiding van dit aanbod in de buurt van de Lemmenskamp. Toevoeging van gestapelde betaalbare woningen en woningen voor senioren bij ’t Rond zou hierbij ook gecombineerd kunnen worden met (beperkte) ruimte voor onzelfstandige wooneenheden. Gemengde wijken • Binnenstedelijke verdichting.

Met clustering bij ’t Rond en het benutten van potentiële locaties langs de randen van de bebouwde kom in Woudrichem Noord is het mogelijk om ook een grotere mix aan te brengen binnen de bestaande bebouwing. • Revitalisering van wijken, die dit nodig hebben. Vergeleken bij andere kernen heeft Woudrichem veel sociale woningbouw en lijken er in Woudrichem kwetsbaardere buurten te ontstaan. In Woudrichem Noord, bij het Egmondpark, is een bredere mix aan woningen gewenst. De woningbouwtypologie en categorie moet hierbij aansluiten bij de huidige voorraad. In de participatie is de toevoeging van seniorenwoningen als wenselijke woonvorm benoemd. Onderzoek naar onttrekking van corporatiewoningen als starterswoningen is een goede optie om meer menging te introduceren, daarnaast biedt de locatie ook gelegenheid om middenhuur toe te voegen. • Door clustering van voorzieningen in het centrum zijn enkele locaties geschikt te maken voor verdichting in de vorm van vervangende nieuwbouw. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om gestapelde woningen voor kleinere huishoudens, zoals ouderen en starters toe te voegen in directe nabijheid van openbaar vervoer en zou in de toekomst een functionele optimalisatie in het centrumgebied van Woudrichem kunnen worden bereikt. Er moet dan wel in samenspraak met inwoners gezocht worden naar acceptabele hoogteaccenten.

Snelle planontwikkeling • Het vaststellen van een programma Woudrichem Zuid zorgt voor versnelling van woningbouw in dit gebied. In nauwe samenwerking met het waterschap en de provincie worden passende plannen ontwikkeld. Passend betekent hierbij passend in het stedelijk weefsel, bij de ondergrond en bij de kenmerken van de nieuwe Hollandse waterlinie. Verduurzaming van de voorraad • Gestreefd wordt naar verduurzaming van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad. De woningcorporatie is voortvarend bezig woningen te isoleren naar energielabel B. • Voor de vesting is een handleiding ontwikkeld, waardoor duurzaamheidsmaatregelen aan nietmonumenten aan de buitenschil gemakkelijker realiseerbaar worden. • Voor de rest van de voorraad is het belangrijk om onder inwoners bekendheid over duurzaamheidsmaatregelen en subsidiemogelijkheden te vergroten. • Tegelijkertijd moet er, ook bij nieuwbouwplannen, duidelijk aandacht besteed worden aan warmtetransitie, eventuele collectieve oplossingen in het kader van de netcongestie en het inpassen van trafovoorzieningen. 20

Bouwstenen Versnelling van planvorming • Gezien de sterke behoefte aan woningen, met name ook voor de doorstroming, is het project Woudrichem Zuid vooruitlopend op vaststelling van de kernstrategie door de gemeenteraad opgestart. Planvorming centrumfuncties al aanjager benutten • Om te komen tot een optimale doorontwikkeling van het centrum wordt woningbouwontwikkeling geïntegreerd in de planvorming rondom voorzieningen. Qua typologie is toevoeging van appartementen het meest wenselijk in een hoogte van maximaal 4-5 lagen (afhankelijk van de directe omgeving). Gezien de ligging is er een voorkeur voor woningen voor kleine huishoudens, waarbij uit de participatie blijkt dat er behoefte is aan betaalbare woningen op deze plek. Samenwerking zoeken • Opstarten van de planontwikkeling voor Woudrichem Noord op de middellange termijn om te werken aan sociale vernieuwing en een sterkere mix aan woningbouwsegmenten. Gemeente Altena zoekt in deze opgaaf samenwerking met de woningbouwcorporatie, die een groot deel van het huidig vastgoed in eigendom heeft.

3.6 Bereikbaarheid en parkeren De auto domineert het straatbeeld in Woudrichem. We willen echter gezond en veilig bewegen stimuleren. Daarbij gaat het niet alleen om fietsen of lopen, maar ook om dit zonder obstakels te kunnen doen, gezien de vergrijzing wordt dit aspect steeds belangrijker. Net als goed openbaar vervoer, voldoende vervoer over water en deelmobiliteit. De auto voor de deur kan in de toekomst minder vanzelfsprekend zijn, omdat er meer ruimte in straten nodig is voor vergroening, water en plekken voor ontmoeting, sport en spel. Wat is de ambitie? De leefkwaliteit en aantrekkingskracht voor bewoners en bezoekers in de vesting verhogen. • De mobiliteit in Woudrichem is sterk gericht op de auto. In de vesting leidt dit tot zoekverkeer en parkeerdruk, wat ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit en verblijfskwaliteit. Tegelijkertijd is de bereikbaarheid met openbaar vervoer zeer matig. Dit vormt een barrière voor het reizen met nietmotorisch verkeer en bevordert het autobezit zowel in de vesting als in de rest van Woudrichem. Om autoverkeer terug te dringen is het belangrijk om de verbindingen met openbaar vervoer te verbeteren. Voor bezoekers die met de bus naar Woudrichem komen, is het belangrijk dat er een goede en mooie wandelroute vanaf de halte naar de vesting komt.

Parkeer- en verkeersveiligheidsproblematiek adresseren • Veel inwoners ervaren overlast door hoge parkeerdruk en onvoldoende verkeersveiligheid in de vesting en bij ‘t Rond. • Voor een succesvolle toeristisch-recreatieve ontwikkeling van de vesting is het van belang dat de openbare ruimte uitnodigt tot verblijf. Dit vraagt om een inrichting waarin de auto ondergeschikt is en ‘te gast’ blijft. Ondanks uiteenlopende opvattingen over mogelijke oplossingen is het noodzakelijk om een heldere en handhaafbare lijn vast te stellen. Deze lijn dient duidelijk te zijn voorafgaand aan de planvorming rondom de rioleringswerkzaamheden. • Bij binnenstedelijke verdichtingsplannen dient de parkeer- en verkeersveiligheidsproblematiek worden meegenomen. Bij planvormig moet worden toegewerkt naar een efficiëntere inrichting van de openbare ruimte, waarbij ook de bereikbaarheid van bedrijven geborgd blijft. Mobiliteitsmanagement • Gemeente werkt samen met andere organisaties aan bestemmingsmanagement voor de Biesbosch en verbetering van vervoer over water in de Vestingdriehoek. Het is zinvol om te onderzoeken hoe lopende samenwerkingsverbanden benut kunnen worden om de bereikbaarheid van Woudrichem zonder auto door zowel inwoners als recreanten te verbeteren. Hierbij kan ook gekeken worden naar mogelijkheden voor scholieren en studenten met betrekking tot hun opleidingslocatie.

Bouwstenen Rioolvervanging in de vesting benutten voor integrale verbeteringen De herinrichting van de vesting na de rioolvervanging biedt een gelegenheid om, voorafgaand aan de planvorming, samen met inwoners duidelijke afspraken te maken over de volgende onderwerpen: • • •

Het reguleren van inwonersparkeren binnen de vesting; Het autoluw of autovrij maken van de vesting voor recreanten, waarbij de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid niet significant negatief worden beïnvloed; Het vinden van oplossingen voor het verlies van parkeerplaatsen bij vergroening van de openbare ruimte.

Routeverbindingen verbeteren Proberen om afspraken in het kader van mobiliteitsmanagement te verbreden en de bereikbaarheid van Woudrichem te verbeteren. Specifieke aandachtspunten hierbij zijn: • 22

Optimalisatie van de verbinding naar treinstation Gorinchem en langeafstandstrajecten per bus;

• •

Aanpassing van de venstertijden van Riveer om de bereikbaarheid voor werkende te verbeteren; Optimaliseren van aantrekkelijke fiets- en wandelverbindingen als volwaardig alternatief voor autoverkeer.

Mobiliteitsbeleid intensief uitdragen • Lokaal stimuleren van alternatieve vervoerswijzen, per openbaar vervoer, inclusief trein-, bus- en veerverbindingen en actief vervoer, zoals wandelen en fietsen. • De bereikbaarheid per openbaar vervoer verbeteren, onder andere door een duidelijke en aantrekkelijke wandelroute te realiseren vanaf de bushalte bij ’t Rond naar de vesting. • Deelmobiliteitsoplossingen ondersteunen en • De bekendheid van bestaande openbaarvervoermogelijkheden vergroten.

Hoofdstuk 5: De ruimtelijke randvoorwaarden Om de in de gebiedsagenda geschetste ontwikkeling mogelijk te maken worden ruimtelijke randvoorwaarden gesteld. Deze vormen samen het fysieke raamwerk voor de activiteiten van inwoners, bezoekers en ondernemers in Woudrichem.

5.1. Ruimtelijk totaalbeeld

Legenda

5.2 Landschapskenmerken Ligging Altena ligt ten zuiden van de Merwede en de Afgedamde Maas. De grotere kernen, waaronder Woudrichem, bevinden zich aan de Boven-Merwede. Woudrichem vormt een bijzonder punt doordat het op het grensgebied 24

ligt van drie provincies: Noord-Brabant, Zuid-Holland en Gelderland. Het meest westelijke deel van Altena maakt deel uit van Nationaal Park De Biesbosch. Het gebied kent een overwegend agrarisch landschap, met een open karakter en uitgestrekte landbouwgronden. Woudrichem ligt in het noorden van het Land van Altena aan de monding van de Afgedamde Maas in de Waal. Die twee rivieren stromen daarna samen verder als de Boven-Merwede. Deze samenvloeiing is ook het ‘drieprovinciënpunt’ waar de grenzen tussen de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland bij elkaar komen. De Afgedamde Maas ligt aan de oostkant van het stadje, met aan de overzijde het Slot Loevestein, in de buurgemeente Zaltbommel. De Boven-Merwede stroomt aan de noordkant langs Woudrichem. Aan de overkant ligt Gorinchem, de grootste stad in de omgeving. Binnen de gemeente Altena, aan de linkeroever van de rivieren, ligt Woudrichem tussen Sleeuwijk en Rijswijk. Andere nabijgelegen dorpen zijn Giessen en Almkerk en iets verder weg Nieuwendijk en Werkendam. Tot de fusie van Aalburg, Werkendam en Woudrichem op 1 januari 2019 was Woudrichem een aparte gemeente.

Omgeving Gemeente Al tena. Bron data: PDOK (TOPNL), 2024 & CBS (bestandbodemgebrui k), 2017 & PDOK (provi nci es, gemeenten en wijken), 2023

Omgeving Het landschap van Altena wordt sterk beïnvloed door de rivieren die het omringen. De ligging aan de Merwede en de Afgedamde Maas heeft het gebied gevormd tot een typisch rivierenlandschap, met oeverwallen, komgronden en uiterwaarden. De Biesbosch in het westen vormt een belangrijk natuurgebied met een waterrijk karakter. Het grootste deel van Altena is echter ingericht voor agrarisch gebruik, met akkerbouw en veeteelt als voornaamste activiteiten. De historische kern van Woudrichem is gebouwd op een hoger gelegen oeverwal. Deze hogere ligging bood bescherming tegen overstromingen en maakte de plek geschikt voor vestigingsbouw. In latere uitbreidingen, zoals Woudrichem Zuid, is ook gebouwd op lager gelegen komgronden. Deze gronden zijn van nature minder geschikt voor bebouwing vanwege hun natte en slappe bodemstructuur. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen moet daarom extra aandacht worden besteed aan waterhuishouding en bodemdaling.

Hoogteverschillen Binnen Woudrichem zijn duidelijke hoogteverschillen te onderscheiden. De vesting is gelegen op een oeverwal en heeft daardoor een strategische ligging die in het verleden belangrijk was voor bewoning en verdediging.

Hoogtekaart (bron: PDOK - AHN, DTM 0,5m)

De dijk, die deels samenvalt met de hoofdverdedigingslinie, ligt eveneens hoger. De gebieden ten zuiden van de vesting, waaronder het voormalige inundatiegebied, liggen lager. Hoewel deze verschillen in het veld niet altijd direct zichtbaar zijn, zijn ze wel af te lezen op hoogtekaarten. Vooral de zuidzijde van Woudrichem Zuid en het gebied ten zuidoosten van de vesting vallen op als lager gelegen. Bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen is het van belang deze subtiele hoogteverschillen mee te nemen in de plannen, vooral met het oog op klimaatadaptatie en een duurzaam watersysteem.

Natuurli jk systeem van gemeente Al tena (bron data: Wageni ngen Envi ronmental Research (WENR) & Geo - inspirati e, 2023)

Bodem Voor de reeds bebouwde gebieden in en rond Woudrichem zijn geen gedetailleerde bodemgegevens beschikbaar; deze worden aangeduid als 'bebouwd gebied'. In Woudrichem Zuid bestaat de bodem voornamelijk uit zavel en lichte klei. Deze bodemsoorten hebben een redelijke draagkracht, maar zijn gevoelig voor inklinking en volumeverandering bij wisselende vochtcondities. Traditionele funderingsmethoden, zoals 26

fundering op staal, strokenfundering of paalfundering, zijn hier toepasbaar mits goede drainage wordt voorzien. Gezien de hoge grondwaterstand en het overstromingsrisico kunnen alternatieve bouwmethoden, zoals bouwen op terpen of op palen, een duurzame oplossing bieden voor toekomstige woningbouw in dit gebied.

5.3. Cultuurhistorie De Hollandse Waterlinies De strategische positie van Altena in Midden-Nederland, gecombineerd met het lage landschap, vormde een ideale locatie voor de aanleg van de Hollandse Waterlinies. Het basisprincipe van deze linies was het gecontroleerd onder water zetten (inunderen) van land, waardoor er een fysieke barrière ontstond die de vijand op afstand hield. Zo ontstonden een veilige zijde (achter de linie) en een onveilige zijde (voor de linie), bepalend voor verdedigingsstrategie en ruimtelijke inrichting. De Oude Hollandse Waterlinie, aangelegd in de zeventiende eeuw, was de eerste verdedigingslinie in dit gebied. Deze bood echter geen bescherming aan de stad Utrecht, wat leidde tot de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in 1815. De vestingstad Woudrichem maakte al deel uit van de Oude Hollandse Waterlinie en werd ten tijde van de Nieuwe Hollandse Waterlinie aangepast en gemoderniseerd om te voldoen aan de nieuwe militaire inzichten en verdedigingsbehoeften.

Waterli ni es (bron data: Ri jksdienst Cultureel Erfgoed, 2023)

Werelderfgoedstatus Vanwege de unieke militaire, landschappelijke en culturele waarde van de Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft deze linie sinds 2021 de status van UNESCO Werelderfgoed. Deze status brengt een bijzondere beschermingsopgave met zich mee: ruimtelijke ontwikkelingen mogen de kernkwaliteiten van het erfgoed niet aantasten. Dit vraagt om zorgvuldige afwegingen bij toekomstige ruimtelijke ingrepen.

Strategi sch l andschap Vesti ngdriehoek (bron data: Gebiedsanal yse Kernkwali tei ten Holl andse Waterli ni es Feddes / Olt hof l andschapsarchi tecten, 2024)

Vestingdriehoek De Vestingdriehoek bestaat uit de historische vestingsteden Gorinchem, Woudrichem, het middeleeuwse Slot Loevestein en het Fort bij Vuren. Samen vormden deze vestingen een krachtig verdedigingssysteem dat in staat was om de Waal effectief af te sluiten en bescherming te bieden tegen vijandelijke troepen. De onderlinge zichtlijnen en onderlinge versterking vormden de kern van deze strategische samenwerking. Woudrichem kreeg vanwege haar ligging binnen deze driehoek een prominente rol en werd daarom versterkt met vestingwerken.

Strategi sch l andschap Vesti ngdriehoek (bron data: Gebiedsanal yse Kernkwali tei ten Holl andse Waterli ni es Feddes / Olt hof l andschapsarchitecten, 2024)

Woudrichem als Vestingstad In Woudrichem zijn nog veel sporen van het strategische militaire landschap zichtbaar. De historische vesting met haar omringende gracht is uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Daarnaast zijn in het landschap rondom Woudrichem, met name ook bij Oudendijk, nog verschillende betonnen groepsschuilplaatsen uit de 20e eeuw aanwezig, die herinneren aan de latere militaire geschiedenis. Ook zijn de sluizen en het inundatiekanaal – belangrijke onderdelen van het inundatiesysteem – grotendeels intact gebleven, hoewel ze moeilijk toegankelijk zijn.

Bodemkaart (bron data: BRO bodemkaart 2023)

Het Strategische Landschap Het strategische landschap van de Hollandse Waterlinies in Altena is opgebouwd uit diverse, samenhangende elementen: • • • • • •

Hoofdverdedigingslijnen Militaire verdedigingswerken en groepsschuilplaatsen Verboden kringen (bouwvrije zones rond militaire objecten) Inundatiekanalen en -sluizen Inundatiekommen (gebieden bedoeld om te overstromen) Accessen (doorgangen en routes door het geïnundeerde gebied)

Op kaartniveau zijn twee hoofdverdedigingslijnen zichtbaar. De noordelijke linie stamt uit de tijd van zowel de Oude als de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd deze linie tijdelijk naar het zuiden verplaatst, maar kort voor de Tweede Wereldoorlog werd de oorspronkelijke noordelijke linie opnieuw in gebruik genomen.

Strategi sch l andschap Vesti ngdriehoek (bron data: Gebiedsanal yse Kernkwali tei ten Holl andse Waterli ni es Feddes / Olt hof l andschapsarchitecten, 2024)

Verboden kringen en zichtlijnen Van oudsher was het verboden om te bouwen in de zogenoemde verboden kringen rondom de vesting. Deze bouwvrije zones waren essentieel om: • •

schootsvelden vrij te houden vrij zicht vanuit de vesting en verdedigingslinie te waarborgen

Zichtlijnen speelden een cruciale rol in de verdedigingsfunctie. Ze zorgden voor overzicht over het omringende landschap en maakten het mogelijk om vijandelijke troepen vroegtijdig te signaleren. Zichtlijnen De zichtlijnen vormden een essentieel onderdeel van de militaire strategie van de Hollandse Waterlinies. Vanuit de vestingsteden, forten en hoofdverdedigingslijnen moest het omliggende landschap goed zichtbaar blijven, zodat vijandelijke troepen op tijd konden worden waargenomen. De meeste van de oorspronkelijke zichtlijnen zijn in de loop der tijd onderbroken door bebouwing of begroeiing. Een analyse van de huidige situatie laat zien waar zichtlijnen nog intact zijn en waar ze worden geblokkeerd. Het is van groot belang om de overgebleven zichtlijnen: • • •

te behouden waar mogelijk te herstellen mee te nemen in toekomstige plannen en vergunningverlening

Op deze manier wordt niet alleen de ruimtelijke kwaliteit van het gebied versterkt, maar ook de beleving van het erfgoedlandschap en het strategische karakter van de linie hersteld. Inundatiekanaal Het hoofdinlaatpunt voor de inundatie bevond zich ten zuidwesten van de vesting Woudrichem, waar het water vanuit de Boven-Merwede via een inundatiesluis en een doorlaatsluis het land werd binnengelaten. Deze constructies maakten onderdeel uit van het gecontroleerde inundatiesysteem van de Hollandse 30

Waterlinies. Hoewel de oorspronkelijke inundatiewerken grotendeels intact zijn gebleven, is de samenhang tussen de sluizen, het inundatiekanaal en de aangrenzende inundatiekom in het landschap nog maar beperkt waarneembaar. Het historische systeem is visueel en fysiek nauwelijks herkenbaar voor de bezoeker of bewoner. Met toekomstige planvorming in Woudrichem ontstaat de kans om een deel van de beleving terug te brengen. Ambities en aanbevelingen Gebaseerd op de Gebiedsanalyse Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies zijn de volgende uitgangspunten van belang bij toekomstige ruimtelijke en landschappelijke ontwikkelingen binnen het gebied van de Hollandse Waterlinies: •

•

Versterken van de linie als recreatieve structuur Ontwikkelingen moeten bijdragen aan het beleefbaar maken van de linie via wandel-, fiets- en vaarroutes. Versterken van de beleefbaarheid van de dubbele linie De unieke combinatie van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie verdient extra aandacht en uitleg in het landschap. Behoud van herkenbare veilige en onveilige zijden Deze ruimtelijke structuur is essentieel voor de historische werking van de linie en moet herkenbaar blijven in het landschap. Behouden van het open, groene karakter van de inundatiekom De inundatiekommen dienen hun agrarisch gebruik, rust en openheid te behouden, passend bij de oorspronkelijke functie.

Voor het inundatiestelsel is het advies: • • • •

Het openhouden van de ruimte rondom de sluizen. Verbeteren van de fysieke toegankelijkheid tot het inundatiekanaal. Zichtbaar maken van de relatie tussen het kanaal en het omliggende inundatielandschap. Toepassen van subtiele landschappelijke ingrepen en informatieve voorzieningen (zoals paden, zitplekken en informatieborden) die de historische betekenis duiden.

5.4. Stedenbouwkundige structuur Ruimtelijke ontwikkeling en verdedigingsstructuur Woudrichem is ontstaan en gegroeid vanuit haar strategische ligging en de bijbehorende verdedigingswerken. Deze ligging heeft geleid tot een unieke stedenbouwkundige structuur waarin militaire, landschappelijke en civiele elementen op samenhangende wijze zijn vervlochten. In Woudrichem wonen ongeveer 4.620 inwoners (peildatum 1-1-2024) en er zijn 2.026 woningen. Beschermd stadsgezicht Het historische centrum binnen de vesting herbergt de oudste bebouwing, waaronder monumentale woonhuizen, de stadspoort, het arsenaal, en de kerk. In 1972 werd dit gebied vanwege zijn uitzonderlijke cultuurhistorische waarde aangewezen als beschermd stadsgezicht. De gaafheid en herkenbaarheid van deze structuur zijn van grote waarde voor de identiteit van Woudrichem.

Bouwjaar, beschermd stadsgezi cht en gedefiniëerde stadsrand (bron data: BAG pand PDOK, 2024 & Register van beschermde stads en dorpsgezi chten 1972)

Stedelijke uitbreidingen Na het opheffen van de vestingstatus in 1955 en het vervallen van de verboden kringen in 1963, zijn, enigszins los van de vesting, naoorlogse planmatige woonwijken toegevoegd. Hoewel in de jaren 70 van de vorige eeuw de wens was om de vestingwerken te slijpen, is dit er niet van gekomen. Desondanks heeft deze ontwikkeling het open karakter van het strategische landschap grotendeels aangetast. De oorspronkelijke zichtlijnen en openheid, essentieel voor de militaire functie en historische beleving, zijn hierdoor op veel plekken verdwenen. Deze uitbreidingen vonden plaats in verschillende perioden en zijn herkenbaar in hun stedenbouwkundige gelaagdheid: • • •

Woudrichem-Noord: Een uitbreidingswijk met voornamelijk eengezinswoningen, veelal in sociale huur. Woudrichem-Zuid: Een uitbreidingswijk met voornamelijk eengezinswoningen. Zuidoostelijke stadsrand: Gedefinieerd door een nieuwe gracht en woontorens (circa 2010), waarmee een markante grens naar het open landschap is getrokken.

Typologieën en dichtheden Woudrichem kent een gevarieerd woningaanbod, inclusief appartementen rondom Het Rond, in grote lijnen: • •

Binnen de vesting: Voornamelijk historische rijwoningen in een compacte opzet. Buiten de vesting: Een mix van rijtjeshuizen, twee-onder-een-kapwoningen, en enkele appartementencomplexen, met name rondom het centrumgebied 't Rond.

Dit leidt tot een stedelijker karakter rondom ’t Rond en een meer suburbaan karakter in de omliggende wijken. De contrasten in dichtheid, bouwstijl en straatprofiel dragen bij aan een gevarieerd, maar ook kwetsbaar stedenbouwkundig geheel.

Gebruiksfuncties (bron data: BAG pand (PDOK, 2024) , TOPNL (PDOK) & bestandbodemgebruik CBS, 2017) 68

De huidige voorraad bestaat (net als in andere kernen van Altena) voornamelijk uit grondgebonden koopwoningen. Het aandeel appartementen (17%) en het aandeel (sociale) huur (34%) ligt wel wat hoger dan gemiddeld in de gemeente. De gemiddelde woningwaarde is €373.000 (2023), het percentage inwoners van 65 jaar en ouder is 24% en hiermee wat hoger dan gemiddeld. Belangrijke gebouwen Woudrichem kent veel monumentale gebouwen, zoals de Gevangenpoort, de Grote Kerk, het Arsenaal en de molen Nooit Gedagt. Deze en andere gebouwen vormen samen het historische hart van de stad, zoals beschreven in de Erfgoedvisie. Voor de kerken, waaronder de Sint Johannes Nepomucenuskerk en de Sint Martinuskerk, zijn in de Kerkenvisie paspoorten opgesteld. De gebouwen zijn beeldbepalend en hebben een rol in het gezamenlijk geheugen van Woudrichem. Het is dan ook belangrijk om deze gebouwen te behouden en ook op de lange termijn te gebruiken, bij voorkeur met maatschappelijk relevante functies. Voorzieningen Woudrichem heeft 110 woningen met zorg voor ouderen intra- en extramuraal en 15 woningen voor mensen met een verstandelijke handicap. Hierdoor beschikt Woudrichem over een goede startpositie voor uitbreiding van dit soort voorzieningen in de huidige marktomstandigheden. De kwalitatieve vraag in Woudrichem is gevarieerd.

Door de groeiende groep 1+2 persoonshuishoudens (zowel starters als senioren) is er behoefte aan middeldure huur- en koopappartementen. Er is ook behoefte aan grondgebonden koopwoningen, gericht op starters en gezinnen. Met name de vraag naar goedkope en middeldure koopwoningen wordt in de huidige plannen nog onvoldoende voorzien.

Mobili teit skaart. Bron data: regi onal e fi et s - en wandelnetwerken (PDOK, 2024) & Uit gangspunten Kernenst rategie Gebiedsagenda Woudri chem & Oudendijk

5.5. Beperkingen De ruimte voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in Woudrichem wordt beïnvloed door diverse factoren die zorgvuldige afweging vragen: • Beschermd stadsgezicht De vesting van Woudrichem, de Postweide en delen van de uiterwaarden zijn aangewezen als beschermd stadsgezicht. Dit betekent dat nieuwe ontwikkelingen zorgvuldig moeten worden ingepast, met respect voor het historische karakter van het gebied. Ingrijpende veranderingen zijn binnen dit gebied uitgesloten. • Gedefinieerde stadsrand Aan de zuidoostzijde van Woudrichem is de stadsrand scherp gedefinieerd door een gracht en woontorens. Deze overgang markeert de scheiding tussen stedelijk en landelijk gebied en vormt een duidelijke fysieke en visuele grens aan verdere stedelijke uitbreiding. • Buisleiding en veiligheidszones Ten westen van Woudrichem bevindt zich een buisleiding, waarvoor een plaatsgebonden risico geldt. Binnen de bijbehorende veiligheidszones is woningbouw beperkt mogelijk, wat de ontwikkelruimte in dat deel van het gebied verkleint.

Beperki ngen rui mtelijke ont wikkeli ng Woudrichem, Studi o Marco Vermeulen

5.6. Kansen Gebaseerd op de Gebiedsanalyse Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies zijn de volgende uitgangspunten van belang bij toekomstige ruimtelijke en landschappelijke ontwikkelingen binnen het gebied van de Hollandse Waterlinies: • • • • • • • •

Voor het inundatiestelsel is het advies: • • • •

Volgend uit de aanbevelingen zijn er kansen voor integrale verbetering. Teven komen drie locaties naar voren als meest geschikt voor woningbouw: •

•

De uitbreiding bij Woudrichem Zuid kan gecombineerd worden met de wateropgave en de beleefbaarheid van het strategisch landschap. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijke entree voor Woudrichem die ook relatie heeft met de identiteit en de erfgoedstatus. Door te verdichten en aanpassing van de openbare ruimte bij ‘t Rond kan de verblijfskwaliteit worden opgewaardeerd. De ontwikkelingen hier kunnen ook bijdragen aan de realisatie van een prettige looproute tussen vesting een Woudrichem Zuid, de “blauwe loper”. Stedelijke vernieuwing en inbreiding in Woudrichem Noord, omgeving het Graaf van Egmontpark/Groenendijk, in combinatie met een parkachtig landschap kan een aantrekkelijk groen verblijfs- en woongebied dichtbij de vesting opleveren.

Kansenkaart rui mtelijke ontwikkeli ng Woudrichem, Studi o Marco Vermeulen

Evaluatiecriteria bouwlocaties Bij het bepalen van geschikte locaties voor woningbouw zijn de volgende criteria uit de Gebiedsanalyse Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies van belang: • • • • •

Inpassing binnen cultuurhistorisch waardevolle context. Versterking van ruimtelijke samenhang tussen vesting en nieuwe kern. Combinatie met wateropgaven en landschappelijke beleving. Mogelijkheid tot bijdragen aan recreatieve routes, verblijfskwaliteit en langzaamverkeersstructuur. Beperkte impact op zichtlijnen en strategische elementen van het historische landschap.

Evaluatie van eventuel e woni ngbouwl ocati es Woudrichem, St udi o Marco Vermeul en

Locatiekansen voor woningbouwontwikkeling Woudrichem Zuid Een mogelijke uitbreiding ten zuiden van Woudrichem biedt kansen voor synergie van woningbouw, wateropgave en beleving van het strategisch landschap. Deze ontwikkeling kan een aantrekkelijke entreezone creëren met een directe relatie tot het erfgoed en de identiteit van Woudrichem. De locatie is ontwikkelbaar in 3 deelgebieden, waarvan deelgebied 1 binnen de tijdshorizon van de huidige kernstrategie valt. De overweging Woudrichem zuid te uit te breiden naar de west- en oostkant toe kan gemaakt worden aan het einde van de looptijd van de kernstrategie. Verdichting bij ‘t Rond Door verdichting rond ‘t Rond kan de verblijfskwaliteit van dit centrumgebied worden verhoogd. Dit sluit aan bij het versterken van de functie als voorzieningenkern en biedt kansen om de “Blauwe Loper” – een langzaamverkeersroute van de vesting tot aan Woudrichem Zuid – vorm te geven en aan te laten sluiten op het recreatieve netwerk. Inbreiding bij Graaf van Egmontpark Een kleinschalige inbreiding in combinatie met een parkachtig landschap bij het Graaf Egmondpark, ten oosten van de vesting, biedt kansen voor een groen en rustig woonmilieu met hoge landschappelijke kwaliteit en nabijheid tot het historisch centrum.

Door deze ingreep kan een grotere sociale mix worden gerealiseerd en de gebruiksmogelijkheden en aantrekkelijkheid van het park verhoogd.

Locat iekansenkaart woningbouwont wi kkeli ng Woudri chem , Studi o Marco Vermeul en

Hoofdstuk 6: Samenwerking en participatie Komende tien tot vijftien jaar gaat gemeente Altena haar beleid voor Woudrichem verder uitvoeren om de maatschappelijke samenhang te versterken en een gezonde en duurzame leefomgeving te creëren. Dit doet de gemeente via de kernstrategie. De gemeente heeft dit document opgesteld samen met inwoners, ondernemers en andere partijen in het gebied. Waar mogelijk wordt het vervolgproces zo vormgegeven, dat het aansluit op de gevoerde gesprekken met stakeholders. Als gespreksleidraad voor de participatie heeft gemeente Altena een Gebiedsagenda opgesteld voor Woudrichem en Oudendijk samen. In verschillende werkvormen is de mening van inwoners gevraagd en de gebiedsagenda verder aangescherpt. Deze is vervolgens uitgewerkt in een kernstrategie per kern. In dit hoofdstuk is te lezen wat de belangrijkste conclusies zijn. De volledige resultaten staan in het participatieverslag als bijlagen bij deze kernstrategie. Resultaten op hoofdlijnen In de periode van augustus 2024 tot september 2025 heeft in meerdere stappen participatie plaatsgevonden voor de kernstrategie van Woudrichem en Oudendijk. In grote lijnen zijn de volgende onderwerpen besproken: Over het algemeen zijn inwoners van Woudrichem en Woudrichem-vesting tevreden over hun woonomgeving, die wordt gewaardeerd om de rustige ligging en de gemoedelijke sfeer.

Uit de gesprekken blijkt een breed gedragen behoefte aan maatwerk en behoud van identiteit binnen de kernen. Tegelijkertijd is er ook behoefte aan meer verbinding tussen vesting en kern in Woudrichem. In beide kernen is sprake van dubbele vergrijzing, waardoor de vraag naar passende huisvesting en zorgvoorzieningen gaat toenemen. Er is in Woudrichem behoefte aan versnelling in woningbouw voor starters en ouderen, uitbreiding van sociale en middenhuur en verduurzaming van het bestaande woningbestand. Binnenstedelijke verdichting en clustering van zorgvoorzieningen worden als kansrijk gezien. Naast de culturele potentie en het belang van dragende voorzieningen is door de provincie het belang van de zichtlijnen naar het landschap en de herontwikkeling binnen bestaand stedelijk gebied benadrukt. Meerdere locaties zijn besproken als woningbouwlocaties, waarbij er wel verschillen in mening zijn over de uitvoering. Rondom ’t Rond wordt seniorenhuisvesting en betaalbaarheid breed gesteund. Over bouwhoogte zijn de meningen verdeeld: 33% vindt vijf lagen acceptabel, anderen zien liever drie of vier lagen. Ook over het Egmontpark zijn de meningen verdeeld, behoud van de groene functie versus kans voor seniorenwoningen. Voor Woudrichem Zuid zijn ontsluiting en een heldere uitbreidingsstrategie voor de toekomst belangrijke punten.

De openbare ruimte vraagt om investeringen in verblijfskwaliteit, vergroening en klimaatadaptatie, waarbij meer horeca en een betere inrichting en actiever gebruik van ’t Rond gewenst is. Waterbeheer en bodemgesteldheid zijn cruciale aandachtspunten, met nadruk op infiltratie, waterberging en robuust ontwerp. Toerisme wordt gezien als economische kans, mits goed afgestemd op de leefbaarheid. Er is behoefte aan versterking van toeristische infrastructuur, betere verbindingen en benutting van culturele voorzieningen. Tegelijkertijd is er spanning tussen levendigheid en rust, vooral in de vesting. Parkeerdruk, verkeersveiligheid en de vitaliteit van ondernemingen in de vesting zijn hier een aandachtspunt. Sociale voorzieningen zoals bibliotheek, scholen en het Rondeel worden gewaardeerd, maar zijn aan vernieuwing toe. Organisaties vragen om duidelijkheid over toekomst en toekomstige samenwerking. De diverse sportverenigingen vervullen een belangrijke sociale rol en werken actief aan verbreding van het aanbod en behoud van leden. Tot slot is er brede waardering voor de integrale aanpak van de kernstrategie, met nadruk op samenwerking, flexibiliteit en behoud van lokale identiteit.

Colofon (toevoegen in publiekversie) • • • • •

Naam van de auteur(s) Redactie en vormgeving Fotografie en illustraties Uitgever en drukker Publicatiejaar en druk

Bijlage 1. 2.

Bronnenlijst Participatieverslag

Bronnenlijst Algemeen • Bestuursakkoord_2022-2026 • Provincie Omgevingsverordening januari 2024 • Wegwijzer_programma_met_werkblad_b_-_def Economie, recreatie, toerisme • 2021-12-22-Visie-op-Werken • 2023 Economisch adviesraad • 2023-0706_Uitvoeringsprogramma_Vestingsagenda_Wou drichem • Factsheet aanpak werklocaties • Horecaregels Altena • KSO21 Hoofdrapport Koopstromenonderzoek • Richtinggevende principes Detailhandel 2019 provincie Noord Brabant • Vestingagenda Woudrichem 2018 • Vestingagenda Woudrichem eindversie 20220622 Wonen en zorg • Wonen en zorg in Breda en omstreken, Kaartinformatie t.b.v. regionale WoonZorg analyse, MapGallery Breda E.O. (wzwkaart.nl), Data Woudrichem en Oudendijk • Regionale woningbouwmonitor in te vullen voor update q2 • 2023 Regionale woondeal SRBT • 2024 Bijlage programmaplan Wonen • 2024 RIB programmaplan wonen • Nota Grondbeleid Altena 2024 • 2024-0228_Bijlage_Getekende_grondprijsbrief_bij_RIB_G rondprijsbrief_2024 • AN_Rapport onderzoek woonvormen_dementie 04-2021 • Eindrapportage Woonzorganalyse Breda, bijlage 1 • factsheet Altena woonzorganalyse • Nota Grondbeleid Altena 2024 _ Lokale wet- en regelgeving • Woonvisie Altena 2021-2025 Klimaatbestendigheid en energietransitie • Puntensysteem klimaatadaptatie, groen & biodiversiteit • 1-landelijke-maatlat-factsheets-en-overzichtstabel • Klimaatadaptatiestrategie 2021-2027

•

Rijk: whitepaper-wat-betekent-water-en-bodemsturend-voor-de-ruimtelijke-ordening • Systeemoverzicht Stedelijk Water Altena_def • Warme Deken Advies Adviescommissie Omgevingskwaliteit 6 augustus 2024.pdf • Bomenbeleidsplan 2022 • Warme Deken Vraag aan college -2024-05-30 .pdf • Klimaateffectatlas Nederland - Klimaateffectatlas • Kaartlagen uit de Klimaateffectatlas - ArcGIS Mobiliteit • 2021-05-18 RV Mobiliteitsvisie 2040 - Altena Samen Vooruit • 2024-09-12 BLIQ verkeersveiligheidsrapportage • 2024 SPV MAATREGELPAKKET GEMEENTE ALTENA Cultuurhistorie • 1972 besluit beschermd stadsgezicht vesting Woudrichem • 2012 Monitor Toerisme Land van Heusden en Altena Def • 2014 Beeldenreeks Integraal ruimtelijk ontwerp Liniepad • 2014 cultuurhistorie Liniepad Woudrichem • 2014 Gebiedsplan Woudrichemse Waterkant • 2015 Kernkwaliteiten NHW ten zuinde van de Lek Deel 2 • 2015 NHW begrenzing Woudrichem • 2018 visuele integriteit waterlinies • 2022 Erfgoedvisie Altena 2022-2027 • 2024 Kwaliteitsteam HW definitief advies Wylax Woudrichem • 2024 NHW Gebiedsanalyse Land van Altena Cultuur, onderwijs en voorzieningen • Rapport prognoses basisscholen gemeente Altena 2023, 2e versie • 2024 Brief beroepsorganisatie Kunstenaars • 2024-04-19_Brief_Rekenkamer_Altena_ voorzieningen_voor_jongeren • 20240713_SMV_Museum de Rivier • KNLTB 2023 handreiking padel en geluid v1-0 • Visie_op Cultuur_in_Altena •

Kerkenvisie gemeente Altena 2024 Aparte projecten • diversen

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16524040/1