Bijlage 1 Definitief concept Kernstrategie Woudrichem

Concept kernstrategie Woudrichem Definitief concept

1

Inhoud Concept kernstrategie Woudrichem ................................................................................................................. 1 Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................................................................................... 3 Leeswijzer .................................................................................................................................................... 3 Hoofdstuk 2: Achtergrond ................................................................................................................................ 4 Historie......................................................................................................................................................... 4 Maatschappij ................................................................................................................................................ 4 Lokale vraagstukken..................................................................................................................................... 5 Participatie ...................................................................................................................................................

5 Beleid ........................................................................................................................................................... 5 Hoofdstuk 3: De gebiedsagenda, het maatschappelijk vertrekpunt .................................................................. 7 3.1 De maatschappelijke basis: Identiteit en gemeenschap ........................................................................... 7 3.2. Cultuurhistorie: recreatie en toerisme .................................................................................................... 8 3.3 Gezondheid, groen en bewegen .............................................................................................................. 8 3.4. Voorzieningen en ontmoeten ................................................................................................................. 9 3.5. Wonen en zorg ..................................................................................................................................... 10 3.6. Bereikbaarheid en parkeren .................................................................................................................

11 Hoofdstuk 4: Ambities en bouwstenen per thema ...........................................................................................13 4.1 De maatschappelijke basis: Identiteit en gemeenschap ..........................................................................13 4.2 Cultuurhistorie: recreatie en toerisme ................................................................................................... 15 4.3 Gezondheid, groen en bewegen .............................................................................................................17 4.4 Voorzieningen en ontmoeten ................................................................................................................ 18 3.5 Wonen en zorg ...................................................................................................................................... 20 3.6 Bereikbaarheid en parkeren .................................................................................................................. 22 Hoofdstuk 5: De ruimtelijke randvoorwaarden ............................................................................................... 24 5.1. Ruimtelijk totaalbeeld ..........................................................................................................................

24 5.2 Landschapskenmerken ......................................................................................................................... 24 5.3. Cultuurhistorie ..................................................................................................................................... 27 5.4. Stedenbouwkundige structuur ............................................................................................................. 31 5.5. Beperkingen......................................................................................................................................... 34 5.6. Kansen ................................................................................................................................................. 35 Hoofdstuk 6: Samenwerking en participatie ................................................................................................... 38 Colofon (toevoegen in publiekversie) ............................................................................................................. 39 Bijlage ............................................................................................................................................................ 39

2

Hoofdstuk 1: Inleiding De komende tien tot vijftien jaar gaat Altena haar omgevingsbeleid verder uitvoeren om de maatschappelijke samenhang te versterken en een gezonde en duurzame leefomgeving te creëren. Dit doet de gemeente voor Woudrichem via een kernstrategie. De kernstrategie legt kaders voor de ontwikkeling van de stad Woudrichem vast als onderdeel van het Programma bebouwde omgeving onder de Omgevingsvisie. Zijn er in de toekomst bijvoorbeeld plannen voor woningbouw of de herinrichting van een straat? Zijn er plannen voor horeca of een gezondheidscentrum? Dan moeten die aansluiten bij de ambities en bouwstenen uit de kernstrategie. De kernstrategie is echter geen blauwdruk voor de ontwikkeling en geen beeldkwaliteitsplan, inrichtingsplan voor de openbare ruimte of kavelpaspoort. Dergelijke beleidsdocumenten worden in de toekomst opgesteld op basis van de kernstrategie wanneer dat nodig is. Ook worden bouwstenen van de kernstrategie voorzien van uitvoeringsprogramma’s, om deze verder op te pakken. De kernstrategie is een leidraad, opgebouwd op thema’s, die inhoudelijk samenhangen en vaak ook overlap hebben: Thema 1: eigenheid en gemeenschap • Iedere kern en iedere wijk is anders, uniek. We willen bijzondere eigenschappen bewaren, maar ook drempels verlagen.

Hoe bouwen we verder aan een sterke gemeenschap en eigenheid voor Woudrichem? Thema 2: cultuurhistorie: recreatie en toerisme • Wij leven in een gebied met rijke geschiedenis, die we ook aan anderen willen laten zien. Hoe kan de Nieuwe Hollandse Waterlinie voor werkgelegenheid zorgen en interessant zijn voor eigen inwoners én toeristen? Thema 3: gezondheid, groen en bewegen • Het klimaat wordt warmer en natter. Hier moeten we in de openbare ruimte rekening mee houden. Dit biedt ook kansen om meer groen aan te leggen. Hoe kan dit groen uitnodigen om (ook) buiten te bewegen? Thema 4: voorzieningen en ontmoeten • Op dit moment heeft Woudrichem veel voorzieningen. Maar dat is niet vanzelfsprekend. We hebben ook in de toekomst voldoende vrijwilligers, werknemers en klanten nodig. Hoe zorgen we ervoor dat voorzieningen en verenigingen voor iedereen blijven bestaan? Thema 5: wonen en zorg • Voor jongeren en jonge gezinnen is het moeilijk om een geschikt huis te vinden. Dit geldt ook voor ouderen en mensen die zorg nodig hebben. We willen hier iets aan doen. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen goed kan blijven wonen in Woudrichem? Thema 6: bereikbaarheid en parkeren • In Woudrichem gebruiken veel mensen de auto. We willen samen met u nadenken over verkeersveiligheid en parkeren. En ook over fietspaden, voetpaden en beter openbaar vervoer.

Hoe zorgen we ervoor dat iedereen op een duurzame manier kan reizen?

Leeswijzer Na deze inleiding beschrijven we in hoofdstuk 2 op hoofdlijnen de achtergrond van de ontwikkelingen in en om Woudrichem. In hoofdstuk 3 en 4 worden per thema de volgende punten uitgewerkt: 1. 2. 3.

De gebiedsagenda als maatschappelijk vertrekpunt; De ambitie: als hoofd-ontwikkellijn tot 2040. De bouwstenen: geven richting aan de uitvoering.

In hoofdstuk 5 volgen het ruimtelijk totaalbeeld en de ruimtelijke randvoorwaarden voor de verdere ontwikkeling tot 2040. We sluiten af met een beschrijving van het participatieproces in hoofdstuk 6.

3

Hoofdstuk 2: Achtergrond Met de kernstrategie zetten we de lijnen uit voor de ontwikkeling van Woudrichem. De stad Woudrichem met haar verdedigingswerken maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie die als UNESCO werelderfgoed een belangrijke cultuurdrager in Altena vormt. Dit biedt zowel kansen als ook beperkingen in de ontwikkeling. Ook zijn er vanuit de provincie, regio en lokaal nog diverse doelstellingen in beleid vastgesteld, vaak in samenspraak met de bevolking.

Historie De historie van Woudrichem is sterk bepalend voor de toekomst van deze enige stad in gemeente Altena. De geschiedenis van Woudrichem begint in de negende eeuw. Een marktplaats ontstond op een oeverwal, waar nu de Hoogstraat en de Molenstraat liggen. Rond het jaar 1000 ontstonden een aantal nederzettingen, voornamelijk ten noorden van de Alm, die op Woudrichem waren gericht. Het stadje lag strategisch dicht bij het Hertogdom Brabant, Gelre en het Graafschap Holland aan de samenvloeiing van de Maas en Waal. Woudrichem groeide in de 14e eeuw zoveel dat in 1356 Willem VII van Horne, de Heer van Altena, Woudrichem stadsrechten gaf. In hetzelfde jaar bracht de graaf van Holland de grafelijke riviertol van Niemandsvriend in Sliedrecht naar Woudrichem. Als gevolg hiervan, evenals door andere privileges, zoals het visrecht uit 1362 kwam de plaats tot bloei. De economische terugslag begint als Woudrichem in 1420 haar riviertol aan Gorinchem verliest. Een jaar later wordt het nog erger, wanneer een deel van het achterland onder water komt te staan door de St. Elizabeth vloed. De verdedigingswerken worden daarna onvoldoende onderhouden. Woudrichem werd regelmatig belegerd. Daarom werd er in de 16de eeuw een vestinggordel gebouwd rond de stad. Om de stad te verdedigen tegen de komst van Franse troepen onder Lodewijk XIV in 1672, werd de omgeving onder water gezet.

De inundatie werkte goed, want Woudrichem werd niet ingenomen door de Fransen. De economische situatie bleef echter slecht en in 1700 kreeg Woudrichem daarom vrijstelling van belastingen. In 1814 werd Woudrichem opgenomen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In de omgeving van de stad mocht voortaan niet meer gebouwd worden en in 1815 werd in de dijk een sluis gebouwd, waardoor het omliggende land gemakkelijk zou kunnen worden geïnundeerd. Pas in 1955 werd de vesting opgeheven. Dit schiep de mogelijkheid om woonwijken buiten de vestingwallen aan te leggen. Vanaf 1971 is de historische stadskern gerestaureerd. Dit centrum en het directe ommeland is geklasseerd als beschermd stadsgezicht. Samen met Gorinchem en Slot Loevestein vormt de Vestingdriehoek een strategisch waterwapen. Omdat de vestingwerken in zeer goed bewaarde staat zijn is de Nieuwe Hollandse Waterlinie, als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam, sinds 26 juli 2021 op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst.

Maatschappij Historische situatie De zoetwatervisserij, met soorten als zalm, elft en fint, vormde van oudsher een belangrijke economische sector in Woudrichem. Dit belang blijkt onder meer uit het gemeentewapen en dat van het Land van Altena, beide voorzien van twee zalmen. In 1875 werd de verbetering van de levensomstandigheden van de lagere klasse nog toegeschreven aan de toegenomen visvangst. Door de toenemende vervuiling van de rivieren verdween deze vorm van broodwinning echter in de jaren 1950. Naast visserij kende Woudrichem landbouw (aardappelen, suikerbieten, haver, rogge), melkveehouderij en tuinbouw (fruit en groenten). De industriële activiteiten beperkten zich tot ambachtelijke beroepen en enkele mandenmakerswerkplaatsen. Uit de visserij ontstond begin 20e eeuw de visverwerkende industrie. Rond 1920 startte Wijnbelt & Co als zoetwatervishandel; eind jaren 1930 werd de visconservenfabriek Wylax International B.V. opgericht. Dit bedrijf werd later onderdeel van het Britse Linton Park plc. In 2020 werd de fabriek definitief gesloten. Tot in de jaren 1970 kende Woudrichem economische achteruitgang. Vanaf die periode begon het toerisme aan betekenis te winnen, mede dankzij de restauratie van de historische vesting en de opkomst van de watersport. Het stadje werd ook aantrekkelijk voor stedelingen om zich hier te vestigen. 4

Huidige situatie Woudrichem functioneert primair als woonstad, met een duidelijk onderscheid in typologie tussen de historische vesting en de uitbreidingen buiten de vesting. Binnen de vesting speelt het culturele en toeristische karakter een grotere rol, met enkele horecagelegenheden, kleinschalige winkels en culturele voorzieningen. Daarnaast vormt de historische binnenstad zelf een toeristische trekpleister. Buiten de vesting is de functiemenging functioneel van aard. Rondom het centrumgebied ‘t Rond zijn voorzieningen geconcentreerd die het dagelijks leven ondersteunen, zoals supermarkten, scholen, sportfaciliteiten en zorginstellingen. De sfeer is hier levendiger. De omliggende wijken bestaan voornamelijk uit woongebieden.

Lokale vraagstukken Voor de kernstrategie zijn lokale voorwaarden van belang. Zoals in veel andere gemeenten in Nederland is ook in Altena het gebrek aan voldoende woningen een urgent thema. In Woudrichem wordt gestreefd naar voldoende woningen in de juiste segmenten als versterking van de kwaliteit binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie.De dubbele vergrijzing en de veranderende zorg- en welzijnsarrangementen hebben in Altena bijzonder groot effect, gezien de grootte van en afstanden tussen de kernen. Het is essentieel om hierop voor te sorteren, vooral voor kwetsbare groepen. In Woudrichem zijn corporatie en zorgaanbieders al druk bezit om in een basis te leggen voor goede zorg in de toekomt. Woudrichem speelt een belangrijke rol als kern in Altena, vooral door haar bovenlokale functie. Het bouwen van nieuwe woningen kan helpen voor verjonging en de leefbaarheid op lange termijn te verbeteren. Meer jonge bewoners zorgen voor een sterke basispopulatie, wat het onderwijs en andere voorzieningen ondersteunt. Het is daarom belangrijk om ervoor te zorgen dat jongeren en jongvolwassenen in Woudrichem willen blijven wonen of er na hun opleiding weer terugkeren. Dit kan worden gestimuleerd door goede bereikbaarheid, voldoende activiteiten en meer werkgelegenheid.

Om duurzame en aantrekkelijke voorzieningen in Woudrichem veilig te stellen, is het nodig om meer activiteiten in gebouwen te bundelen en samenwerking te versterken. Dit kan bijvoorbeeld door verschillende organisaties samen te brengen in gedeelde gebouwen, wat kosten bespaart en personeelstekorten helpt opvangen. Daarnaast vraagt de klimaatverandering om aanpassingen in de openbare ruimte. Door deze efficienter in te richten kan de gemeente duurzaam blijven functioneren en voorbereid zijn op de toekomst. Binnen de kernstrategie worden hier richtlijnen voor aangedragen.

Participatie Gemeente Altena heeft in het verleden al meerdere participatietrajecten georganiseerd, waarvan de uitkomsten verwerkt zijn in de kernstrategie. Zo heeft participatie plaatsgevonden in het kader van de maatschappelijk agenda, de Vestingagenda, toerisme en cultuur en in het kader van energietransitie. Inbreng uit de één op één gesprekken met stakeholders en de participatiebijeenkomsten hebben lokale kleur gegeven aan beleidsdoelstellingen die verwerkt zijn in de kernstrategie. De gebiedsagenda, die in de loop van het traject is gevuld, is als maatschappelijk vertrekpunt in de strategie opgenomen. Een totaaloverzicht is opgenomen in de bijlage.

Beleid De uitgangspunten voor ontwikkeling van Woudrichem zijn integraal vastgelegd in de Omgevingsvisie Altena 2040, die sectoraal is uitgewerkt in diverse beleidsstukken. Nieuwe beleidslijnen zijn, voor zover bekend, in de kernstrategie verwerkt. Voor sommige sectoren is nog geen beleid geformuleerd, hiervoor is in de strategie een voorzet gedaan op basis van gegevens uit Woudrichem. Gemeente Altena heeft in regionaal verband afspraken gemaakt over economie, toerisme en woningbouw. Belangrijk in dit kader is de doelstelling om de toeristische ontwikkeling te versterken, woningen in verschillende categorieën toe te voegen en de vitaliteit te handhaven.

5

Het rijk en de provincie bewaken de kwaliteit van de integrale ontwikkeling en beoordelen of deze past binnen de cultuurhistorische betekenis van deze omgeving. Ook kijken zij of er voor de toekomst voldoende rekening gehouden wordt met de invloeden van het water en de draagkracht van de bodem. Deze beoordeling vindt plaats aan de hand van de provinciale verordening. Ook Rijkswaterstaat en het waterschap toetsen de plannen. Daarnaast heeft in dit gebied het advies van het kwaliteitsteam Nieuwe Hollandse Waterlinie een grote rol in de provinciale beoordeling van plannen. Dit maakt de invulling van de verschillende vraagstukken uitdagend.

6

Hoofdstuk 3: De gebiedsagenda, het maatschappelijk vertrekpunt De kernstrategie zet de koers uit voor de komende vijftien jaar. Daarom heeft gemeente Altena ervoor gekozen om de kernstrategie breed vorm te geven. Als leidraad voor het gesprek met inwoners, ondernemers en andere partijen uit het gebied is een gebiedsagenda gebruikt, die steeds verder is aangescherpt. Hierin komen feiten, doelstellingen, wensen en zorgen van samen in een document. Deze dienen als maatschappelijk uitgangspunt voor de 6 thema’s in de kernstrategie. Onderstaand een overzicht van de onderwerpen:

3.1 De maatschappelijke basis: Identiteit en gemeenschap Sociale cohesie en saamredzaamheid • Sociale netwerken zijn belangrijk voor een gezonde leefstijl, het is daarom essentieel om deze te versterken. Het beleid van Altena is gericht op sterke gemeenschappen die ook vanuit verschillende sociale en culturele achtergronden verbinding zoeken. Verenigingen en buurten vormen een belangrijke drager. Inwoners ontmoeten elkaar veelal gewoon op straat of bij winkels. • Hoewel in de vesting de bewonerssamenstelling de afgelopen decennia is verandert door vertrek van oorspronkelijke inwoners, is de binding onderling sterk, met name door een gedeelde leefstijl. Vestinginwoners zijn in verschillende vorm goed verenigd en op cultureel vlak zeer actief. • Inwoners van de rest van Woudrichem hebben geen belangenvertegenwoordiging. In de kern wonen veel inwoners, die oorspronkelijk uit de vesting afkomstig zijn. Zij treffen elkaar veelal bij verenigingen. • Momenteel worden activiteiten in de vesting door inwoners van buiten de vesting soms als exclusief of gesloten ervaren. Omgekeerd nemen inwoners van de vesting beperkt deel aan het aanbod in het Rondeel. De wens is om deze scheiding te verzachten. Hoewel culturele voorkeuren uiteenlopen, biedt cultuur kansen om verbinding tot stand te brengen.

De huidige culturele, recreatieve en toeristische ontwikkelingen in het gebied kunnen hieraan bijdragen. • Inwoners van Woudrichem waarderen hun woonsituatie. Vooral vanwege de fijne, rustige en landelijke ligging. Ook wordt gemoedelijkheid met regelmaat genoemd als kwaliteit. Meer dan 85% voelt zich verbonden met buren en andere bewoners binnen hun gebied. Er zijn ook punten voor verbetering. De verkeersdrukte en -veiligheid, parkeerdruk en gemeentelijk onderhoud zijn de meest genoemde aandachtspunten. • Het Daily Urban System is vanzelfsprekend groter dan Woudrichem zelf. Woudrichem is in grote lijnen een woonstad en hoewel Woudrichem redelijk voorzien is, zijn bewoners voor inkopen en werkgelegenheid aangewezen op steden in het ommeland. Dit is ook te zien aan de sterke koopkrachtafvloeiing van Altena. Uit de participatiegesprekken blijkt dat steden zoals bijvoorbeeld Oosterhout en Breda in detailhandel en horeca een deel van de koopkracht uit Woudrichem opvangen. • In een recent onderzoek van de rekenkamer over voorzieningen voor jongeren wordt aandacht gevraagd voor uitgaansgelegenheden en bereikbaarheid. Beide onderwerpen zijn ook in de participatie vaak bevestigd. In de toekomstige ontwikkeling van Woudrichem zijn er voldoende aanhakingspunten om hierin verbetering te brengen.

Cultuur als verbindend element: • Er is voldoende cultureel aanbod in Woudrichem dat de potentie heeft om verder door te groeien. De culturele voorzieningen mogen meer in de ‘spotlights’, zoals het (kleinschalig) theater. Cultuur is een verbindend element dat bij kan dragen aan een gedeelde droom. In de recente enquête over cultuur, recreatie en toerisme in Altena wordt dan ook bevestigd dat cultuur en recreatie, maar ook het tonen van lokale waarden aan bezoekers, belangrijk wordt gevonden door inwoners van Altena. Naast aandacht voor goede faciliteiten en steun voor initiatieven op het gebied van kunst en cultuur wordt ook aandacht gevraagd voor jeugd en jongeren. Fysieke en historische kenmerken: • Binding aan een plek ontstaat ook door fysieke kenmerken. Woudrichem is de enige stad in de gemeente en wordt door inwoners gezien als de parel van Altena. De stad kan in potentie een grote aantrekkingskracht hebben voor inwoners en bezoekers. De sfeer en authenticiteit, cultuurhistorie en landschappelijke kwaliteiten zijn gewaardeerde identiteitsdragers, evenals voorzieningen. 7

•

Ten opzichte van andere kernen in Altena kent Woudrichem een groot aantal goedkope sociale huurwoningen. Daarom is sociale vernieuwing een aandachtspunt om de leefbaarheid op de langere termijn te behouden.

3.2. Cultuurhistorie: recreatie en toerisme Het UNESCO-werelderfgoed en het beschermd stadsgezicht • Woudrichem heeft veel te bieden: een mooie omgeving, een historische vesting, goede voorzieningen in de kern en een ruim ruraal achterland. • Het UNESCO-werelderfgoed en het beschermd stadsgezicht spelen een centrale rol in de toekomstige ontwikkeling. De verbinding tussen de kern Woudrichem en de vesting is momenteel onvoldoende. Er zijn beperkte aanleidingen voor bewoners uit de kern om de vesting te bezoeken, terwijl de aantrekkingskracht van voorzieningen in de kern op vestingbezoekers ook niet groot is. Het huidige retailen horeca-aanbod in de vesting van Woudrichem is van goede kwaliteit, maar beperkt toegankelijk. Er is ruimte voor verbetering. • Met betrekking tot woningbouw heeft het kwaliteitsteam Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) geadviseerd niet alleen de stad te laten groeien, maar deze ook positioneren binnen haar landschappelijke context. Hierbij moeten erfgoed, stedelijke expansie en het behoud van groene kwaliteiten zorgvuldig worden geïntegreerd. Het kwaliteitsteam geeft meerdere aandachtspunten mee, die van belang zijn in het kader van UNESCO.

Dit betreft onder andere de kwaliteit van de oever van de Afgedamde Maas, de groene parkzone rondom de vesting, en de versterking van de stadsranden en de overgang naar het landschap om de historische waterlinie te benadrukken. De gemeente heeft een analyse laten opstellen voor de gewenste ontwikkellijn, welke door het kwaliteitsteam positief is beoordeeld. Gewenste en feitelijke ontwikkeling • De ontwikkeling van kwaliteitstoerisme in Altena vormt een belangrijke stap voor het stimuleren van werkgelegenheid en het behoud van vitale functies voor inwoners. Hierbij is het essentieel dat dit niet resulteert in een situatie waarin de vesting uitsluitend fungeert als openluchtmuseum, wat het woongenot van bewoners zou kunnen aantasten. Deze kijk op toerisme kan werkgelegenheid in Woudrichem bevorderen en de aantrekkelijkheid voor jongeren versterken. • De ontwikkelingsrichting is vastgelegd in de Vestingagenda en het programma Vitaal Altena, en wordt geconcretiseerd door projecten zoals de plannen van het Visserijmuseum en Landgoed Kraaiveld. Het lokale museum, gevestigd in het monumentaal Arsenaal in de vesting, doet onderzoek naar een herbestemming en een nieuw museaal concept. Hierbij wordt samengewerkt met een aantal andere stichtingen binnen en buiten de vesting, onder andere de VVV Biesboschlinie.

Dit soort belangrijke initiatieven dragen bij aan zowel de versterking van de lokale economie als de verbetering van het toeristische aanbod. • Tegelijkertijd is er sprake van een tegengestelde trend binnen de vesting. Ondanks inspanningen van inwoners en ondernemers is het lastig om commerciële voorzieningen in stand te houden. De aanhoudende verkoop van panden met een gemengde bestemming voor bewoning leidt tot verminderde levendigheid en aantrekkelijkheid binnen de vesting. Het versterkte karakter van "rustig wonen" brengt de levensvatbaarheid van commerciële voorzieningen verder in het gedrang. Het gebrek aan voorzieningen ontmoedigt langer verblijf in de vesting en kan er tevens toe leiden dat toeristisch bezoek door inwoners eerder als hinderlijk wordt ervaren. Deze trend vermindert niet alleen de verbinding tussen inwoners van de kern en de vesting, maar heeft ook een negatieve invloed op het toerisme. • Er wordt in de vesting veel overlast ervaren door autoverkeer, motoren en parkeren. Met toenemend toerisme is het nodig om na te denken over mobiliteitsmanagement. Dit punt is opgenomen in de Vestingagenda.

3.3 Gezondheid, groen en bewegen Koesteren en versterken van groen • Altena wil het groen behouden en versterken. Voldoende (openbaar) groen op woonlocaties creëert een karakteristiek woonmilieu en draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Het groen 8

• •

•

wordt ook gewaardeerd door de inwoners. Beleidsdoelstelling is de aanleg minimaal 20% openbaar groen door de ontwikkelende partij bij nieuwe binnenstedelijke ontwikkelingen en de aanwijzing van minstens één boom die oeroud mag worden per kern. Verder biedt Nota Kwaliteitsverbetering Landschap aanknopingspunten voor biodiverse groeninrichting en het versterken van groen- en natuurzones. Voldoende speel- en ontmoetingsmogelijkheden versterken de recreatieve waarde van de openbare ruimte. Water is een belangrijk element in het rijksbeleid. Hoge grondwaterstand en gevoeligheid voor wateroverlast zijn leidend in de ontwikkelingen. Daarnaast heeft het rijk met de Beleidslijn Grote Rivieren plekken aangewezen als bergingsgebied. Hiermee wordt rekening gehouden in de ruimtelijke plannen. Op dit moment zijn er nog weinig maatregelen genomen om de buurten klimaatadaptief te maken. Sommige gebieden in Woudrichem zijn gevoelig voor droogte en hittestress door de hoge dichtheid en verstening in het gebied. Dit is op veel plekken in de vesting het geval. Binnen de komende jaren zal de riolering in de vesting worden vervangen. Op dat moment kan ook de openbare ruimte heringericht worden en eventuele parkeer- en verkeersveiligheidsproblematiek worden aangepakt.

3.4. Voorzieningen en ontmoeten Aandachtspunten voorzieningen, economie en ontmoeten • Het gemeentelijke beleid richt zich op het behouden van vitale en leefbare kernen met voldoende draagkracht en een aangenaam verblijfsklimaat. Centra met publieke commerciële en maatschappelijke voorzieningen fungeren als sociale ontmoetingsplekken en ondersteunen zowel zelfredzaamheid als samenredzaamheid. Zij hebben een cruciale rol als ontmoetingsplaats, werkgelegenheidsbron en locatie voor vrijwilligersactiviteiten. Vitale voorzieningen vereisen echter ook een solide basis van inwoners, werknemers en bezoekers. • Het compacte aanbod van dagelijkse voorzieningen rondom en nabij Het Rond in Woudrichem maakt de kern tot een bovenlokaal aantrekkingspunt. Winkels zoals de Lidl en Action, evenals publieke voorzieningen als de bibliotheek en het Rondeel, trekken bovenlokaal publiek. Veel van deze bezoeken zijn echter doelgericht en genereren weinig verblijfswaarde of combinatietransacties. Daarnaast staan voorzieningen onder druk door demografische veranderingen, gewijzigde marktomstandigheden zoals de groei van online verkopen en personeelschaarste en bezuinigingen vanuit de overheid. • In Woudrichem is het draagvlak voor voorzieningen te danken aan bezoek uit andere kernen. Het bedienen van een ruimer voedingsgebied heeft echter ook nadelen, zoals een verhoogde parkeerdruk door autogebruik.

Dit kan worden geadresseerd door verbeteringen in langzaam verkeer en openbaar vervoer, wat de bereikbaarheid vergroot en de parkeerdruk vermindert. Ook het toevoegen van extra woningen en verjonging door doorstroming zal een positief effect hebben. Naar verwachting blijft de basispopulatie voor lokale scholen gelijk tot 2040 bij toevoeging van ca. 300 woningen in Woudrichem en 30 woningen in Oudendijk tot 2028. Na de looptijd van deze kernstrategie kan verdere uitbreiding van de plancapaciteit noodzakelijk zijn om autonome behoeften te vervullen en voorzieningen levensvatbaar te houden. • Inzet op sociale cohesie en het voorkomen van eenzaamheid zijn belangrijke beleidsdoelen, met name voor jongeren en ouderen. Passende voorzieningen, zoals laagdrempelige maatschappelijke accommodaties, kerken en lokale winkels, kunnen hierin een sleutelrol vervullen. De suggesties uit het rekenkameronderzoek met betrekking tot faciliteiten voor jongeren is relevant in Woudrichem en kan worden geïntegreerd in toekomstige planvorming. • Kerken vervullen een belangrijke rol in gemeenschapsvorming, vrijwilligerswerk en zorginitiatieven. De gemeente wil deze rol versterken door diaconale en sociale initiatieven vanuit kerken actief te faciliteren en samenwerking tussen kerkelijke en maatschappelijke organisaties te stimuleren.

In overleg met kerkeigenaren en inwoners wordt, in lijn met de kerkenvisie, gezocht naar passende invulling bij dreigende leegstand, zoals bijvoorbeeld in de katholieke kerk in Woudrichem. • De vesting van Woudrichem kent diverse commerciële voorzieningen, waaronder horeca, een theater en de VVV. Het lokale toerisme vormt een belangrijke economische pijler voor ondernemers, maar een breder draagvlak door frequenter bezoek van inwoners zou de continuïteit versterken. De toevoeging van

9

•

•

•

•

•

•

maatschappelijk relevante voorzieningen, zoals een gezondheidscentrum, nabij de vesting kan de aantrekkingskracht vergroten en functioneren als verbindende factor. Woudrichem en Oudendijk herbergen 650 bedrijven, waarvan circa 70% zelfstandigen zonder personeel (ZZP). De relatieve schaarste aan middenstandsbedrijven kan impact hebben op voorzieningen, vooral omdat deze vaak een actieve rol spelen in de ondersteuning van sport en cultuur. Het versterken en verbreden van de lokale economie is dan ook wenselijk. Sportvoorzieningen in Woudrichem zijn goed bereikbaar en hoeven, met een richtafstand van 50 m tussen veldsport en woonbestemming en richtafstand van 160 m voor de geplande aanleg van paddelbanen door de tennisvereniging, niet verplaatst te worden voor de geplande uitbreiding van Woudrichem Zuid. Versterking op de sportvoorzieningen op de huidige locatie is voor de komende tijd wenselijk. Intensivering van het gebruik van de gemeentelijke gebouwen is nodig in het kader van efficiënt gebruik en beheer(-kosten). De huidige voorzieningen van het Rondeel en de Eben Haezerschool voldoen niet meer aan de hedendaagse eisen en worden inefficiënt gebruikt. Beide gebouwen moeten op de korte termijn worden gerenoveerd, resp. vervangen. Ook de Werf kent deze problematiek, zij het in geringere mate.

In de planvorming ligt clustering van de publieksvoorzieningen op een centrale plek voor de hand. In de participatie zijn verschillende aandachtspunten geschetst, die bij vernieuwing van de voorzieningen een belangrijke plek dienen te krijgen: de mogelijkheid om laagdrempelig jeugdactiviteiten aan te bieden, integratie van activiteiten van en voor ouderen en de directe toegankelijkheid van en via de bibliotheek. Het bieden van voldoende voorzieningen in de gezondheidszorg en op cultureel-maatschappelijk vlak vormt een belangrijke basis. De bibliotheek, die nu fungeert als laagdrempelige toegangspoort (bibliotheek nieuwe stijl) voor maatschappelijke voorzieningen door samenwerking in hetzelfde gebouw, speelt hierin een cruciale rol. In aanloop naar de wijziging van de Bibliotheekwet in 2026 vervult de bibliotheek in Woudrichem, als hoofdvestiging van Altena, een essentiële functie binnen de participatiewetgeving. Gezien de huidige context van dubbele vergrijzing en jeugdproblematiek, is deze functie des te belangrijker. Versterking van deze functie met bovenlokale betekenis in de kern Woudrichem is dan ook noodzakelijk. Een sterkere clustering kan leiden tot meer synergie, een beter en breder gebruik van voorzieningen en een versterkte binding tussen inwoners.

Bij de planvorming voor de toekomstige ontwikkeling van de Eben Haezerschool, de Werf en het Rondeel wordt hiermee rekening gehouden. Momenteel wordt er actief gezocht naar een geschikte locatie voor een gezondheidscentrum in Woudrichem. Er zijn verschillende opties: vestiging in de kern, wat het aanbod verbreedt en koppelkansen biedt, of vestiging aan de rand van de vesting, wat een verbinding met de vesting creëert. Zorgverleners hebben aangegeven dat zij qua ruimte voorbereid willen zijn op de toekomst en geen directe koppeling wensen met commerciële functies. Daarnaast is directe bereikbaarheid bij spoedinzet cruciaal, waardoor een koppeling met het huidige parkeerterrein in de kern, gezien de verkeersdrukte, niet wenselijk is.

3.5. Wonen en zorg •

•

10

Gemeente Altena streeft naar zorgvuldige en evenwichtige spreiding van kwetsbare huishoudens over alle wijken, kernen en de totale gemeente. Er moet een goede balans zijn tussen sterke schouders en mensen die wat ondersteuning nodig hebben op wijkniveau. Het uitgangspunt hierbij is een verdeling van sociale huur (30%), betaalbare koop en middeldure huur (40%). Conform de regionale woningbouwmonitor wordt uitgegaan van een toevoeging van woningen, bij voorkeur door inbreiding of uitbreiding op locaties dicht bij de kern. Over het algemeen is het streven om de juiste woningen toe te voegen, waarbij beleidsmatig drie opgaven voorrang hebben: o Levensloopgeschikte woningen voor senioren in de directe nabijheid van voorzieningen zoals winkels, zorg en openbaar vervoer conform de richtlijnen van Woonkeur; o Betaalbare woningen voor starters; o Nieuwe woonvormen die tegemoetkomen aan de huidige maatschappelijke trends (zoals gemeenschapszin, zorgen voor elkaar, duurzaamheid, kleiner wonen, wonen voor mensen met een extra zorgbehoefte).

•

•

•

•

•

•

Uit de participatie blijkt dat met name woningen voor starters en senioren gewenst worden. Dit sluit aan bij de doelstelling om in het centrum senioren op goed bereikbare plekken te huisvesten en aanbod te creëren voor starters. Gemengde wijken bevorderen een evenwicht tussen mensen die ondersteuning kunnen bieden en degenen die ondersteuning nodig hebben. Net als elders in Altena is er behoefte aan grondgebonden koopwoningen voor starters en gezinnen. Het streven is om nieuwe woningen zoveel mogelijk binnen de bestaande bebouwde omgeving te bouwen, mits dit niet ten koste gaat van het dorpse karakter, de leefbaarheid, een gezonde leefomgeving of de historische lintbebouwing. Anders wordt gezocht naar potentiële locaties aan de randen van de bebouwde kom. Het woonbeleid maakt het mogelijk om woningen te splitsen, mits dit geen leefbaarheidsproblemen veroorzaakt. Gezien de dichte bebouwing in Woudrichem ligt grootschalige woningsplitsing daar echter niet voor de hand. De planvorming in Woudrichem Zuid vereist specifieke samenwerking met het waterschap en de provincie. Het kwaliteitsteam Hollandse Waterlinies heeft concrete aanbevelingen gedaan aan de gemeente betreffende uitbreiding in dit gebied. Een van de aanbevelingen is om te kijken naar ontwikkelruimte binnen de stad en om de stad landschappelijk te positioneren.

Hierdoor worden stad en landschap harmonisch verbonden en blijft de beleving van de Waterlinie behouden. Door groen en natuur te integreren, kan Woudrichem duurzaam ontwikkelen zonder de kernkwaliteiten van het erfgoed aan te tasten. Het kernteam adviseert om rekening te houden met de lage, natte ligging van het gebied en om de historische verkavelingsstructuren en zichtlijnen te behouden. Deze aanpak voldoet aan de hydrologische eisen van het gebied en de uitgangspunten van bodem- en waterbeheer. De energie- en warmtetransitie zijn belangrijke vraagstukken voor de komende decennia. In Woudrichem zijn veel bestaande gebouwen oud of gebouwd voor halverwege de vorige eeuw. Veel gebouwen worden nu nog verwarmd met gas. In de toekomst moeten alle woningen overgaan op duurzame warmtebronnen. Door vaak slechte isolatie gaat veel energie verloren, daarom is het doel om in Altena 3.000 woningen aardgasvrij gereed te maken tegen 2030. Daarnaast wordt natuurlijke koeling en het voorkomen van airco's steeds belangrijker. Om deze transitie mogelijk te maken, zijn verschillende adviesen subsidiemogelijkheden beschikbaar. Voor panden in het beschermd stadsgezicht van de vesting is beleid vastgesteld dat de beoordeling van isolatiemaatregelen aan de buitenkant van niet-monumenten vergemakkelijkt.

Voor de bouw van nieuwe wijken moet daarnaast steeds meer rekening gehouden worden met netcongestie. Oplossingen om op collectief niveau het net te ontlasten door ingrepen op wijkniveau worden steeds belangrijker.

3.6. Bereikbaarheid en parkeren •

•

•

11

Door te investeren in goede fiets- en voetgangersvoorzieningen ontstaat er een gezonde en veilige leefomgeving. De aanwezige infrastructuur in Woudrichem geeft echter alle ruimte aan de auto om zich een weg te banen. In het mobiliteitsbeleid voor Woudrichem zijn geen specifieke maatregelen vastgesteld, maar verkeersveiligheid en parkeerproblematiek bij Het Rond en de Vesting zijn veelvuldig genoemd. De rotonde bij Het Rond wordt als onveilig en onoverzichtelijk ervaren en een van de kruispunten is opgenomen in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid. De parkeerdruk in de Vesting wordt grotendeels veroorzaakt door bewoners, met extra belasting door toerisme en gasten. Dit komt, doordat het aantal parkeerplaatsen in de vesting grofweg gelijk is aan aantal woningen. Onderzoek wijst uit dat de parkeerplaatsen bij Schapendam en Mosterdpot voldoende capaciteit bieden, behalve tijdens evenementen. De, in het kader van aantrekkelijkheid, meest optimale oplossing zou een (grotendeels) autovrije openbare ruimte in de vesting zijn. In de participatie bleek dat het draagvlak hiervoor beperkt is. Mogelijke alternatieven zijn: o Betaald parkeren voor toeristen en bezoekers, gecombineerd met parkeervergunningen voor bewoners; o Blauwe zones met een maximale parkeerduur voor toeristen, wat een vriendelijker alternatief biedt dan betaald parkeren.

•

•

•

12

De bereikbaarheid met openbaar vervoer is beperkt en openbaar vervoer rijdt niet op zondag. Dit geldt zeker voor de vesting, waar de afstand tot de dichtstbijzijnde bushaltes 750 tot 1000 m bedraagt. Samenwerking met Gorinchem en Dordrecht richt zich op verbetering van vervoer over water, dat essentieel is voor scholieren en werkenden. De concessiehouder Riveer biedt beperkte venstertijden, waardoor het vervoer minder aansluit op avonddiensten. Door de status (zijnde geen openbaar vervoer, waardoor OV-kaarten niet gelden) is dit vervoermiddel minder toegankelijk. Samen met de vestingdriehoek, o.a. Gorinchem, Zaltbommel, West-Betuwe en Loevestein wordt gewerkt aan mobiliteit voor toerisme, met een focus op optimalisatie van fietsverbindingen en vervoer over water. Het voetveer naar Loevestein speelt een belangrijke rol in het vervoer van toeristen en draagt bij aan het ontlasten van de parkeerdruk in en om Woudrichem. De bedrijven op de Hoge Maasdijk uiten zorgen over de routing door de kern, met betrekking tot verkeersveiligheid, maar met name ook qua bereikbaarheid bij een eventuele herinrichting bij ’t Rond.

Hoofdstuk 4: Ambities en bouwstenen per thema 4.1 De maatschappelijke basis: Identiteit en gemeenschap Identiteit in Woudrichem uit zich in levendige verenigingen, veel activiteiten en binding aan de woonplek. In Woudrichem willen we de historie benutten om verbinding te leggen en het oude, nieuwe en nog te ontwikkelen Woudrichem te verbinden. Niet alleen de oude en nieuwe delen van Woudrichem, maar ook de inwoners onderling. Want in een sterk geïndividualiseerde samenleving is gemeenschap een groot goed. Daarnaast willen wij drempels verlagen en de samenhang tussen de vesting en de kern verder versterken. Wat is de ambitie? Drempels verlagen De eigenheid van Woudrichem draagt bij aan een gevoel van verbondenheid en heeft op zichzelf waarde. Tegelijkertijd bestaat de wens om de onderlinge verbinding – met name tussen de kern van Woudrichem en de vesting – te versterken. Het creëren van ontmoetingskansen is hiervoor essentieel. Een goede routeverbinding en het aanbieden van voorzieningen die relevant of aantrekkelijk zijn voor alle inwoners, kunnen hierbij ondersteunen. Belangrijk is dan om zowel in de fysieke aanpak als in de sociale programmering aandacht te hebben voor het betrekken van de verschillende doelgroepen. Er wordt gestreefd naar het verlagen van sociale drempels via het culturele aanbod.

Momenteel worden activiteiten in de vesting door inwoners van buiten de vesting soms als exclusief of gesloten ervaren. Omgekeerd nemen inwoners van de vesting beperkt deel aan het aanbod in het Rondeel. Hoewel culturele voorkeuren uiteenlopen, biedt cultuur kansen om verbinding tot stand te brengen. De huidige culturele, recreatieve en toeristische ontwikkelingen in het gebied kunnen hieraan bijdragen. De planvorming rondom de voorzieningen in het centrumgebied biedt aanknopingspunten voor een intensievere samenwerking tussen de diverse organisaties in Woudrichem. Door voorzieningen te herzien en aan te passen, kunnen deze aantrekkelijker worden voor een breder publiek. Verbindingen optimaliseren Routenetwerken en betekenisvolle plekken in deze netwerken zijn belangrijk als het gaat om de fysieke leefomgeving. Binnen de ruimtelijke planvorming is het van belang nadrukkelijk aandacht te besteden aan de verbinding tussen oude en nieuwe wijken in Woudrichem. Het toevoegen van betekenisvolle plekken die ontmoeting en cohesie bevorderen, draagt bij aan een samenhangende leefomgeving. Versterken van wat er al is Woudrichem beschikt over potentie op het gebied van muziek en kunst.

Deze komt momenteel vooral tot uiting in de cultuurhistorische waarde van de vesting, die door vrijwilligers actief wordt uitgedragen via evenementen, stadsrondleidingen, het plaatselijk museum, de historische haven en andere initiatieven. Daarnaast zijn er een klein theater, diverse galerieën en kunstenaars gevestigd, evenals een relatief groot aantal inwoners met creatieve beroepen. De cultuurhistorische ontwikkeling wordt verder versterkt via de Vestingagenda. Naast deze voorzieningen beschikt Woudrichem over een goed uitgeruste bibliotheek en een ruime zaal voor muziekoptredens, die ook wordt benut door verenigingen uit andere kernen van Altena. De lopende planvorming rond De Werf en het Rondeel biedt een natuurlijk moment om bestaande faciliteiten beter op elkaar af te stemmen en nieuwe vormen van samenwerking en synergie te realiseren. Daarnaast biedt de samenwerking tussen de corporatie en zorgvoorzieningen kansen voor ontmoetingsplekken in en rondom de Lemmenskamp. Ook leegstaande gebouwen in de vesting zijn kansrijk als culturele of maatschappelijke ontmoetingsplekken. De Sint Johannes Nepomucenuskerk bijvoorbeeld was tot december 2024 in gebruik door de katholieke gemeenschap. Het gebouw is beeldbepalend in de vesting.

13

Meer aanbod voor jongvolwassenen Vitale verenigingen en maatschappelijke organisaties zijn essentieel voor de leefbaarheid van de kernen. Om deze vitaliteit te behouden, is het van belang de effecten van de huidige demografische ontwikkeling te verzachten. Veel jongeren verlaten de regio voor studie, maar keren later graag terug. Daarnaast is er een groep jongeren die de wens heeft om te blijven wonen in de kernen. Het behouden en aantrekken van inwoners vraagt om uitbreiding van de werkgelegenheid, verbetering van de bereikbaarheid en beschikbaarheid van passende woningen. Bouwstenen Centrumfuncties al aanjager benutten • De planvorming rondom de toekomst van De Werf en het Rondeel vormt een natuurlijk momentum voor het stimuleren van synergie en de integrale verbetering van het centrumgebied van Woudrichem. Door deze ontwikkeling te benutten voor het verbeteren van voorzieningen en het inrichten van een openbare ruimte die uitnodigt tot verblijf, kan ’t Rond zich ontwikkelen tot een aantrekkelijker centrumgebied voor heel Woudrichem en een verbindende rol vervullen tussen de kern en de vesting. • De integratie van de bibliotheek en het maatschappelijk-cultureel centrum Rondeel biedt kansen om naast efficiënter gebruik van de gebouwen ook de ruimtelijke structuur en loopstromen bij ’t Rond te verbeteren.

Tegelijkertijd kan hiermee een moderne, multifunctionele voorziening ontstaan. In lijn met participatieresultaten en aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek met betrekking tot jongerenvoorzieningen, verdient het aanbeveling om in deze ontwikkeling ruimte te bieden faciliteiten voor jeugd en horeca. • In de planvorming is een herwaardering van de Middelvaartsesteeg als belangrijke langzaamverkeersroute essentieel. Op termijn kan ook de ruimtelijke structuur langs de Almkerkseweg tussen de vesting en Woudrichem-Zuid met een beter voetpad en meer aandacht voor de waterverbinding verder worden versterkt. Deze doelstelling wordt aangeduid als de “blauwe loper”. Economische maatregelen verder uitwerken in retail- en horecabeleid • Woningbouw en aanvullende voorzieningen kunnen bijdragen aan een completer aanbod en verbetering van de ruimtelijke structuur. Binnen het nog op te stellen detailhandelsbeleid zal het benodigde economisch programma nader moeten worden uitgewerkt. Inwoners zien met name kansen in de combinatie van wonen met zorg en wonen met commerciële functies. Hoe de retail en horeca in de kern en de vesting elkaar optimaal kunnen ondersteunen en hiermee een economische drager voor Woudrichem kan ontstaan, zal in het beleid worden uitgewerkt.

Ontmoetingsplekken toevoegen • Ter versterking van de verbinding tussen kern en vesting is het wenselijk maatschappelijke voorzieningen te situeren in het vestingpark, nabij het kruispunt Benjaminslaan – Burgemeester van der Lelystraat / Acacialaan. Dit kan in gebouwde vorm of als ontmoetingsplek in het groen. Door deze voorziening te koppelen aan een nieuwe voetgangersverbinding via het inundatiekanaal naar de vesting, kan een sterk verbindend ruimtelijk element ontstaan dat alle bewoners ten goede komt.

14

4.2 Cultuurhistorie: recreatie en toerisme Altena is trots op haar cultuurhistorie en wil Woudrichem, als historisch stadje binnen het Unesco Werelderfgoed, verder wil ontwikkelen als toeristisch trekpleister. De vesting en een groot deel van het ommeland met vesting gerelateerde werken ligt in de Nieuwe Hollandse Waterline (NHW). Veel inwoners, ruim 85% van de respondenten in de participatie rond de Vestingagenda, vinden dat deze rijke historie meer geëtaleerd mag worden, waarbij de levendigheid van de vesting als (negatief) aandachtspunt wordt benoemd. De cultuurhistorie biedt een rijke voedingsbodem voor cultuur in brede zin en een basis voor stedelijkheid in Altena. Wat is de ambitie? De stad als recreatief trekpleister Woudrichem beschikt over potentie om een grotere recreatieve en culturele rol te vervullen binnen de gemeente Altena. De combinatie van de toeristisch-recreatieve ontwikkeling en de noodzakelijke woningbouw biedt een kansrijk vertrekpunt om de stedelijke ontwikkeling vorm te geven. Dit omvat ook verbetering van het gebruik van de openbare ruimte en de optimalisatie van bestaande en nieuwe voorzieningen. De waterverbindingen met Gorinchem, Slot Loevestein en Fort Vuren zijn belangrijk om de vesting en de unieke kenmerken van de Hollandse Waterlinie als onderdeel van de Vestingdriehoek zichtbaarder en beleefbaarder te maken.

Als zich in de toekomst mogelijkheden voordoen om de havens verder te ontwikkelen en de watersportsector sterker te positioneren, kan dit de aantrekkingskracht vanaf het water aanzienlijk vergroten. Verdergaande samenwerking met andere partijen op het gebied van bestemmings- en mobiliteitsmanagement, zoals voor de Biesbosch en binnen de vestingdriehoek, kan bijdragen aan verbeterde vervoersverbindingen voor zowel bezoekers als inwoners. De ambitie is dat niet alleen de vesting, maar ook de kern Woudrichem en het achterland profiteren van de toeristische ontwikkeling en deze mede ondersteunen. Dit betekent dat de economische, recreatieve en toeristische impuls – onder andere voortkomend uit de Vestingagenda – bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van het gehele gebied en tegelijkertijd het gehele gebied actief bijdraagt aan de aantrekkelijkheid en gastvrijheid richting recreanten en toeristen, die de vesting bezoeken.

Cultuurhistorie zichtbaar maken Gebaseerd op de gebiedsanalyse van de Hollandse Waterlinies zijn de volgende uitgangspunten van belang bij ruimtelijke en landschappelijke ontwikkelingen in en om Woudrichem: • Zichtlijnen behouden en versterken • Versterken van de linie als recreatieve structuur • Versterken van de beleefbaarheid van de dubbele linie • Behoud van herkenbare veilige en onveilige zijden • Behouden van het open, groene karakter van de inundatiekom • Uiterwaarden open en natuurlijk houden Ontmoetingsplekken toevoegen In lijn met de cultuurhistorische uitgangspunten wordt ingezet op het realiseren van een strategisch gelegen en goed bereikbaar Vestingpark, bij voorkeur met een doorgaande wandelroute langs het water. Dit park versterkt de herkenbaarheid en toegankelijkheid van het inundatiekanaal, het sluizencomplex, de vesting en de molen, en vormt de basis voor nieuwe recreatieve routes in dit gebied. Hierdoor wordt het behoud van de laatste open zichtlijn van de vesting over de historische schootsvelden naar het buitengebied veiliggesteld. Landschappelijke ingrepen – zoals paden, zit- en speelgelegenheden en informatieve elementen – kunnen bijdragen aan de recreatieve beleving en het duiden van de cultuurhistorische betekenis van het gebied.

Versterken van het culturele profiel van de vesting In de vestingagenda worden stappen gezet richting verdere ontwikkeling van de vesting. Twee centrale onderdelen, die essentieel zijn voor het toekomstig functioneren van de vesting, vereisen meer aandacht: het 15

behoud van voorzieningen onder de thema's "Bijzondere vesting, economisch sterk" en "Sterke deelgebieden", en de aanpak van de parkeerproblematiek onder het thema "Onderzoek mogelijkheden parkeren inwoners en bezoekers". Het is van cruciaal belang om deze onderwerpen voortvarend op te pakken en duidelijke keuzes te maken. Dit is met name relevant in de context van de intaketafel en ter voorbereiding op de geplande rioolvervanging. Bouwstenen Vestingagenda uitvoeren • Altena gaat onverminderd door met de uitvoering van de Vestingagenda, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de projecten 4.3 en 4.4 (Onderzoek mogelijkheden parkeren bewoners en bezoekers en Aantrekkelijke routes naar parkeren) om, vooruitlopend op de planvorming voor de rioolvervanging, de parkeeroplossingen te adresseren. • Er wordt ingezet op functies en voorzieningen op de juiste plek (projecten 3.9 'Bijzondere vesting, economisch sterk en 3.10 Sterke deelgebieden) om de economische kracht te versterken. In de vestingagenda is vastgelegd dat Arsenaal, Kerkstraat en de Hoogstraat/Molenstraat geschikt zijn voor commerciële voorzieningen. Een wijziging naar activiteit wonen wordt hier, met name in de plint, in principe niet toegestaan. In de Landpoortstraat en Vissersdijk wordt gestreefd naar meer kleinschalige ambachtelijke bedrijvigheid en vestiging van kunst en cultuur.

• Initiatieven vanuit het Visserijmuseum, kerken en overige cultuurdragers worden zoveel mogelijk gefaciliteerd en historische gemeentelijke gebouwen in de vesting worden actief ingezet om het kwaliteitstoerisme verder te bevorderen. Een passende verhuur van vastgoed, afspraken met vastgoedeigenaren en het stimuleren van initiatieven kan bijdragen aan verbetering in deze situatie. In de ontwikkeling van het retail- en horecabeleid wordt een specifieke paragraaf opgenomen met maatregelen voor de vesting, naar een effectieve set aan maatregelen om het huidig spiraal te keren. • Gebaseerd op eerder genoemde projecten worden in de aanloop naar vervanging van het hoofdriool plannen ontwikkeld, die bijdragen aan het verblijfsklimaat voor zowel inwoners als bezoekers. Uitgaande van de ambitie om de verblijfsduur in de vesting te vergroten, spelen onderwerpen, zoals inrichting van verblijfsplekken, bestratingsmateriaal en vergroening hierbij een rol (project 4.1 Handboek openbare ruimte / visie op inrichting). Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies benutten • Gebaseerd op de Gebiedsanalyse Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies, waarin de ambitie is uitgesproken om de cultuurhistorische elementen beter beleefbaar en toegankelijk te maken bied een vestingpark een grote kans. Vooral rondom de inundatiesluizen is verbetering te vinden door: • Het openhouden van de ruimte rondom de sluizen.

• Verbeteren van de fysieke toegankelijkheid tot het inundatiekanaal. • Zichtbaar maken van de relatie tussen het kanaal en het omliggende inundatielandschap. • Toepassen van subtiele landschappelijke ingrepen en informatieve voorzieningen (zoals paden, zitplekken en informatieborden) die de historische betekenis duiden.

16

4.3 Gezondheid, groen en bewegen Gezondheid wordt beïnvloed door veel aspecten in de fysieke leefomgeving. Zo heeft de aanwezigheid van groen in de buitenruimte een positieve invloed op spelen, bewegen, ontmoeten, en ons mentale welzijn. Biodiversiteit en klimaatadaptatie, die hieraan gekoppeld kunnen worden hebben ook veel raakvalk met het omgevingsbeleid van de provincie. Door slim om te gaan met het groen, water en de draagkracht van de bodem, kunnen we meebewegen met het klimaat en tegelijk een gezonde leefomgeving bieden. Wat is de ambitie? Een gezonde en duurzame leefomgeving • Het huidige recreatieve netwerk in Woudrichem beter aansluiten op de cultuurhistorische kwaliteiten van het gebied. Met name het inundatiekanaal en de sluizen worden in bestaande routes nauwelijks aangedaan. Toevoeging van een logische recreatieve verbinding aan de zuidzijde van de vesting, voor een ‘rondje vesting’, eventueel verbonden met de Qrfgoed kinderroute in de vesting. • Op basis van de gebiedsanalyse met als uitgangspunt de beleefbaarheid van het strategisch landschap in combinatie met stedelijke en landschappelijke kwaliteit wordt gestreefd naar aanvulling van wandel- en fietsrouten onder andere ook langs de vestingwerken van de Hollandse Waterlinie. • Aanpakken van de gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast, droogte en hittestress voor een gezonde en veilige leefomgeving.

Sommige buurten hebben extra groen nodig om deze klimaatopgave te vervullen. Vooral in de vesting ligt hier duidelijk een opgaaf. • Initiatieven, zoals de energiecoöperatie in Woudrichem, actief faciliteren en duurzaamheidssubsidies bekend maken. Duurzaam bewegen en ontmoeten • Uitnodigen tot bewegen in de buitenruimte door een netwerk van (groene) ontmoetingsplekken: openbare ruimtes met gebruikswaarde en (gedeeltelijke) zelfregie door inwoners. • Behoud en versterking van zichtlijnen en looproutes vanuit de vesting en vanaf de hoofdverdedigingslijn richting buitengebied. Bouwstenen Actief gebruik maken van lopende trajecten • De landschapszone Sleeuwijk Woudrichem actief benutten om Woudrichem beter te koppelen aan zijn omgeving; • In de planvorming voor de rioolvervanging in de vesting expliciet aandacht geven aan vergroening; • In de nieuwbouwontwikkelingen speelt water en bodem een belangrijke rol. De waterbergingsopgaaf in Woudrichem Zuid kan bijdragen aan een aantrekkelijke en recreatieve entree voor de hele stad; • De openbare ruimte bij ’t Rond meenemen in planvorming voor de voorzieningen. Ontmoetingsplekken toevoegen • Een “Vestingpark” implementeren en functioneel versterken door ontmoetingsplaatsen in het groen, met name voor jeugd en door maatschappelijke voorzieningen, zoals voorzieningen voor sport en gezondheid.

• Door de sportverenigingen te stimuleren om hun aanbod te verruimen, bijvoorbeeld in het geval van de tennisvereniging met het aanbod van paddel, wordt de ontmoetingsfunctie verruimd en de levensvatbaarheid van voorzieningen verbeterd. • Algemeen biedt integratie van elementen in lopende planvorming de mogelijkheid het eindbeeld in stappen te bereiken. Voor de langere termijn kan gemeente afspraken maken met eigenaren. Routeverbindingen verbeteren • Introductie van een recreatieve voetgangersroute, de “blauwe loper”, die verwijst naar het historisch natte landschap. Deze route verbindt de entree van Woudrichem met het inundatiekanaal en maakt de relatie tussen het kanaal en het omliggende inundatielandschap ervaarbaar. Hij vormt ook een fysieke en visuele verbinding met ‘t Rond, waardoor de verblijfskwaliteit en doorgankelijkheid van de kern richting

17

•

vesting versterkt wordt. Door het bijsturen in lopende en toekomstige plannen kan het eindbeeld in stappen bereikt worden. Het ‘Rondje Woudrichem’, recreatieve wandel- en fietsroute die de stad omsluit en de historische structuur van stad en inundatie beleefbaar maakt, verder aanvullen. In de planvorming van het nieuwe Woudrichem Zuid kan hiermee rekening worden gehouden.

4.4 Voorzieningen en ontmoeten In Altena zetten we in op zelfredzaamheid, op het leren van vaardigheden, die je verder brengen en de mogelijkheid bieden je eigen leven vorm te geven. Hierbij horen niet alleen scholen en andere organisaties, die bezig zijn met onderwijs in de brede zin, maar ook commerciële voorzieningen, die de mogelijkheid bieden in je levensonderhoud te voorzien. Daarnaast vindt gemeente Altena het belangrijk dat mensen dagbesteding hebben, waar ze anderen ontmoeten, in het betaalde en onbetaalde werk, in hun vrije tijd en op straat. We kijken hierbij vooral naar jongeren, die in gemeenschap opgroeien en voldoende toekomstperspectief nodig hebben om te willen blijven en ouderen, waarvan de ondersteuningsbehoefte stijgt. Wat is de ambitie? Economische vitaliteit borgen De uitdaging ligt in een verhoging van de verblijfskwaliteit en economische vitaliteit voor Woudrichem totaal. Hierbij speelt het beter uitlichten van de culturele voorzieningen en het behoud van ondernemingen in de vesting, het verbeteren van de verblijfskwaliteit van ’t Rond en het versterken van de balans en verbinding tussen beide gebieden een grote rol. Verlenging van verblijfsduur Met het oog op toekomstige economische ontwikkeling is het verlengen van de verblijfsduur in de kern van Woudrichem wenselijk.

Dit kan worden gestimuleerd door een passende inrichting van het gebied bij ’t Rond, waarbij maatschappelijke en commerciële voorzieningen alsmede de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte centraal staan. Tijdens participatietrajecten is gebleken dat vergroening, horeca en sfeerverbetering, evenals het optimaliseren van verkeer en parkeermogelijkheden, prioriteiten zijn. Voor de vesting is een soortgelijke doelstelling geformuleerd, die al in de Vestingagenda is vastgelegd. Toeristisch-recreatieve ontwikkeling Het versterken van de toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht van het centrum zal een positieve bijdrage leveren aan de lokale economie. Om de economische vitaliteit van lokale ondernemingen te verbeteren, wordt ingezet op het behoud van voldoende voorzieningen voor de dagelijkse behoeften van inwoners. Tegelijkertijd moet het aanbod in Woudrichem, met name voor inwoners van omliggende kernen, worden uitgebreid. Het versterken van de verblijfskwaliteit van ’t Rond, onder meer door vergroening, toegankelijke verblijfsmogelijkheden en een verbeterde verbinding met de vesting, vormt een belangrijk speerpunt. In de vesting komt ook het gebruik van kerken en kerk-omgevingen een belangrijke rol toe. Optimalisatie van gebouwen en functies In de planvorming rondom de gemeentelijke voorzieningen wordt de verdeling van functies binnen de kern verder uitgewerkt.