Betrokken en bewuster integer- onderzoek naar integriteit gemeente Altena

pagina 30 van 40

2. Belangenverstrengeling Van belangenverstrengeling is sprake als het publiek belang wordt vermengd met het persoonlijk belang van een raadslid. Hierdoor is een zuiver besluiten of handelen in het publiek belang niet meer gewaarborgd. Raadsleden vermijden niet alleen feitelijke belangenverstrengeling, maar ook de schijn ervan. Artikel 2.1 Betaalde en onbetaalde functies die een raadslid vervult naast het raadslidmaatschap worden openbaar gemaakt op de website van de gemeente. Het raadslid levert de informatie over een functie, die openbaar gemaakt moet worden, aan bij de griffier. Wijzigingen meldt het raadslid binnen één week bij de griffier. De griffier draagt zorg voor een register. Artikel 2.2. De informatie over de betaalde en onbetaalde functies betreft in ieder geval de omschrijving van de functie, de organisatie voor wie de functie wordt verricht, of de functie al dan niet bezoldigd is en of er een potentieel conflict kan optreden met het raadslidmaatschap. Artikel 2.3 Een raadslid mag zijn invloed en stem niet gebruiken om een persoonlijk belang veilig te stellen of het belang van een ander of van een organisatie bij wie hij een persoonlijke betrokkenheid heeft. Artikel 2.4 Een raadslid moet actief en uit zichzelf belangenverstrengeling en de schijn daarvan tegengaan.

Artikel 2.5 Een raadslid onttrekt zich van deelname aan de stemming als er sprake is van een beslissing waarbij belangenverstrengeling aan de orde is of om kwesties waarbij het gaat om een belang van een individu of organisatie waarbij hij een substantiële betrokkenheid. Her raadslid onthoudt zich van stemming wanneer het gaat dan om kwesties waar hij zelf een (direct) persoonlijk belang bij heeft. Artikel 2.6 Een raadslid onthoudt zich bij beslissingen waarbij belangenverstrengeling aan de orde is, niet alleen van stemming (zie art. 2.5) maar ook van de beïnvloeding van de opiniëring en besluitvorming in de andere fases van het besluitvormingsproces. Artikel 2.7 Een raadslid dat een bestuursfunctie bekleedt bij een door de gemeente gesubsidieerde organisatie bespreekt met de burgemeester en griffier of en op welke wijze deze functies te combineren zijn. Artikel 2.8 Een raadslid dat beroepsmatig of als adviseur betrokken is bij een aanvraag bij de gemeente bespreekt tijdig met de burgemeester en griffier op welke wijze in deze te handelen. Artikel 2.9 Een raadslid dat liefdes- of familierelaties onderhoudt met een medewerker van de gemeentelijke organisatie doet daarvan melding en bespreekt tijdig met de burgemeester en griffier op welke wijze in deze te handelen.

pagina 31 van 40

Artikel 2.10 Een raadslid doet er opgaaf van dat hij of zijn partner substantiële financiële belangen heeft – bijvoorbeeld aandelen, opties en derivaten – in ondernemingen waarmee de gemeente zaken doet of waarin de gemeente een belang heeft. Deze financiële belangen zijn openbaar en worden ter inzage gelegd. Ook een tussentijds ontstaan substantieel financieel belang dient opgegeven te worden. 3. Omgaan met informatie Raadsleden beschikken over veel informatie. Daar gaan zij zorgvuldig mee om. Anders wordt de geloofwaardigheid van zowel henzelf als van de gemeente aangetast. Daarom geldt een aantal basisregels voor hoe een integer raadslid met informatie moet omgaan. Artikel 3.1 De raad ziet er op toe dat het college van burgemeester en wethouders respectievelijk de burgemeester de raad goed informeert. Het college en de burgemeester verstrekken alle inlichtingen die de raad dan wel individuele raadsleden voor de uitoefening van hun taak nodig hebben. Wanneer dit in strijd is met het openbaar belang wordt de informatie onder oplegging van geheimhouding verstrekt. Artikel 3.2 Een raadslid dat de beschikking krijgt over gegevens waarvan hij het geheime karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, is verplicht tot geheimhouding van die gegevens, behalve als de wet hem tot mededeling verplicht.

Artikel 3.3 Een raadslid maakt niet ten eigen bate of ten bate van een ander, gebruik van in de uitoefening van het ambt verkregen informatie. Artikel 3.4 Een raadslid houdt zich niet vanuit verschillende functies bezig met hetzelfde onderwerp, tenzij dit vanuit een privébelang onvermijdelijk is. In dat geval maakt hij dit bespreekbaar en benoemt dit expliciet. Artikel 3.5 Een raadslid maakt brieven niet openbaar en stuurt e-mails niet door zonder instemming van de afzender. Bij twijfel over de bedoeling van de afzender informeert hij hier eerst naar. 4. Aannemen van geschenken en uitnodigingen Als zij de ambtseed of belofte afleggen, verklaren raadsleden dat zij geen giften of gunsten hebben gegeven of beloofd om te worden benoemd. Ook beloven ze dat ze geen geschenken zullen aannemen of beloften zullen doen in ruil voor een tegenprestatie. Artikel 4.1 Een raadslid mag zijn invloed en zijn stem niet laten kopen of beïnvloeden door geld, goederen of diensten die hem zijn gegeven of hem in het vooruitzicht zijn gesteld. Artikel 4.2 Geschenken en giften die een raadslid uit hoofde van zijn functie ontvangt, worden gemeld. De griffier zorgt voor de registratie van deze giften en hun gemeentelijke bestemming. pagina 32 van 40

Artikel 4.3 Indien een raadslid geschenken of giften ontvangt die een waarde van minder dan € 50,-vertegenwoordigen, kunnen deze in afwijking van artikel 4.2 worden behouden en behoeven ze niet te worden gemeld en geregistreerd. Het gaat in deze situatie om incidentele, kleine attenties, waarbij de schijn van corruptie minimaal is. Artikel 4.4 Een raadslid accepteert geen faciliteiten en diensten van anderen die hem uit hoofde van of vanwege zijn functie worden aangeboden, tenzij het weigeren ervan het raadswerk onmogelijk zou maken, én de schijn van corruptie minimaal is. Artikel 4.5 Een raadslid accepteert lunches, diners, recepties en andere uitnodigingen die door anderen betaald of georganiseerd worden, alleen als dat behoort tot de uitoefening van het raadswerk of de aanwezigheid beschouwd kan worden als functioneel, én tegelijkertijd de schijn van corruptie minimaal is. 5. Gebruiken van voorzieningen Raadsleden bevinden zich als het gaat over ‘vergoeding van kosten’ of ‘gebruik maken van voorzieningen’ in een glazen huis. Ze moeten zich voortdurend bewust zijn van het feit dat ze niet alleen verantwoord met publieke middelen omgaan, maar ook helder zijn over de hoogte van de kosten die zij maken. Hiermee voorkomen raadsleden dat ze in een kwetsbare positie terecht komen.

Artikel 5.1 Een raadslid gebruikt geen gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen voor privédoeleinden. Artikel 5.2 Een raadslid houdt zich aan het beleid dat is vastgesteld voor het gebruik van interne voorzieningen van algemene aard, zoals vergaderfaciliteiten, computerapparatuur met toebehoren, voorzieningen in de Fractiekamer en dergelijke. Artikel 5.3 Een raadslid houdt zich aan de regelgeving en het beleid dat is vastgesteld met betrekking tot onkostenvergoedingen en declaraties (o.g.v. KB betreffende rechtspositie raads- en commissieleden, ministeriële circulaires en de Verordening rechtspositie raads- en commissieleden). 6. Onderlinge omgang en de gang van zaken tijdens vergaderingen Elk raadslid, elke bestuurder, elke griffiemedewerker, elke ambtenaar verdient respect. Een respectvolle omgang met elkaar maakt het beter mogelijk met elkaar tot een werkelijke beraadslaging te komen. Dat is wezenlijk voor een zorgvuldige besluitvorming. Bovendien is de manier waarop men in de raad met elkaar omgaat van invloed op de geloofwaardigheid van de politiek. Representativiteit als vertegenwoordiger van het openbaar bestuur staat daarom hoog in het vaandel. Artikel 6.1 Raadsleden gaan respectvol met elkaar en met collegeleden, ambtenaren en burgers om. pagina 33 van 40

Artikel 6.2 Raadsleden bejegenen elkaar, de griffie en andere ambtenaren correct in woord, gebaar en geschrift, inclusief social media. Artikel 6.3 Een raadslid kan voor feitelijke informatie rechtstreeks contact opnemen met ambtelijk medewerkers. Het raadslid onthoudt zich van het vragen naar een oordeel van de medewerker alsmede van het geven van aanwijzingen of opdrachten. Artikel 6.4 Een raadslid houdt zich tijdens de vergadering aan het reglement van orde en volgt de aanwijzingen van de voorzitter op. Artikel 6.5 Een raadslid onthoudt zich in woord, gebaar en geschrift, inclusief social media, van persoonlijke uitingen over individuele ambtenaren in vergaderingen en in het openbaar. Artikel 6.6 Raadsleden gedragen en tonen zich representatief als vertegenwoordiger van de gemeente Altena. 7. Naleving van de gedragscode Naast het vaststellen ervan is het van belang dat er op wordt toegezien dat de Gedragscode ook daadwerkelijk wordt nageleefd. In de code zijn immers de regels en waarden vast waaraan het handelen van raadsleden minimaal moet voldoen. Artikel 7.1 De raad ziet er op toe dat de raad, de fracties en de individuele raadsleden de Gedragscode naleven. Artikel 7.2 Een raadslid dat twijfelt of een handeling die hij wil verrichten of nalaten een overtreding van de code zou kunnen zijn, wint hierover advies in bij de griffier.

Artikel 7.3 Als een raadslid vermoedt dat een regel van de gedragscode wordt overtreden door een ander raadslid of een wethouder, dan rust op hem de verplichting om hiervan melding te doen bij de burgemeester. Als het vermoeden zich richt op de burgemeester doet het raadslid de melding bij de plaatsvervangend raadsvoorzitter. Artikel 7.4 In het geval er een concreet vermoeden is dat een raadslid een regel van de Gedragscode heeft overtreden, kan de burgemeester na overleg met de fractievoorzitters besluiten een onderzoek hiernaar te doen verrichten. Betreft het vermoeden de persoon van de burgemeester dan treedt de waarnemend voorzitter van de gemeenteraad in samenspraak met de commissaris van de Koning in de positie om te besluiten tot een onderzoek. Artikel 7.5 De gemeenteraad bespreekt het thema integriteit tenminste twee maal per raadsperiode. De actualiteit van de Gedragscode wordt daarbij in ogenschouw genomen. pagina 34 van 40

Bijlage 2 Artikelen uit Ambtenarenwet, Algemene Wet Bestuursrecht, Wetboek van Strafrecht en Wetboek voor Strafverordening relevant voor integriteit Ambtenarenwet Artikel 4: 1. Een overheidswerkgever voert een integriteitsbeleid dat is gericht op het bevorderen van goed ambtelijk handelen en dat in ieder geval aandacht besteedt aan het bevorderen van integriteitsbewustzijn en aan het voorkomen van misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie. 2. Een overheidswerkgever zorgt ervoor dat het integriteitsbeleid een vast onderdeel uitmaakt van het personeelsbeleid, in ieder geval door integriteit in functioneringsgesprekken en werkoverleg aan de orde te stellen en door het aanbieden van scholing en vorming op het gebied van integriteit. 3. Een overheidswerkgever draagt zorg voor de totstandkoming van een gedragscode voor goed ambtelijk handelen. 4. Een overheidswerkgever maakt jaarlijks een verantwoording met betrekking tot de uitvoering van dit artikel openbaar. 5. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden vastgesteld met betrekking tot het derde lid Artikel 5.1 Een overheidswerkgever draagt zorg voor: a. de aflegging van de eed of belofte door de ambtenaar bij zijn indiensttreding; b.

de registratie van nevenwerkzaamheden van ambtenaren die de belangen van de dienst voor zover deze in verband staan met hun functievervulling, kunnen raken; c. de openbaarmaking van de krachtens onderdeel b geregistreerde nevenwerkzaamheden van ambtenaren aangesteld in een functie waarvoor ter bescherming van de integriteit van de openbare dienst openbaarmaking van nevenwerkzaamheden noodzakelijk is; d. de aanwijzing van ambtenaren die werkzaamheden verrichten waaraan in het bijzonder het risico van financiële belangenverstrengeling of het risico van oneigenlijk gebruik van koersgevoelige informatie verbonden is, het aanwijzen van de financiële belangen die zij niet mogen bezitten of verwerven en de registratie van de door hen gedane meldingen als bedoeld in artikel 8, tweede lid, onderdeel b; e. een procedure voor het omgaan met bij een ambtenaar levende vermoedens van misstanden binnen de organisatie waar hij werkzaam is. Artikel 7 De ambtenaar legt een eed of belofte af, overeenkomstig een bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld formulier, dat voor verschillende functies verschillend kan zijn. Artikel 8 1 Het is de ambtenaar niet toegestaan: a.

nevenwerkzaamheden te verrichten waardoor de goede vervulling van de functie of de goede functionering van de openbare dienst, voor zover deze in verband staat met zijn functievervulling, niet in redelijkheid zou zijn verzekerd;

pagina 35 van 40

middellijk of onmiddellijk deel te nemen aan aannemingen en leveringen ten behoeve van openbare diensten, tenzij de overheidswerkgever waarmee hij een arbeidsovereenkomst heeft daarvoor toestemming heeft verleend; c. financiële belangen te hebben, effecten te bezitten of effectentransacties te verrichten waardoor de goede vervulling van zijn functie of de goede functionering van de openbare dienst, voor zover deze in verband staat met zijn functievervulling, niet in redelijkheid zou zijn verzekerd; d. financiële belangen te bezitten of te verwerven, welke door de overheidswerkgever waarmee hij een arbeidsovereenkomst heeft zijn aangewezen op de voet van artikel 5, eerste lid, onderdeel d; e. zonder toestemming van de overheidswerkgever giften, vergoedingen, beloningen en beloften van een derde aan te nemen of hierom te vragen, indien de ambtenaar als ambtenaar met deze derde betrekkingen onderhoudt. b.

2 De ambtenaar is verplicht aan de overheidswerkgever waarmee hij een arbeidsovereenkomst heeft: a. opgave te doen van de nevenwerkzaamheden die hij verricht of voornemens is te gaan verrichten, die de belangen van de dienst voor zover deze in verband staan met zijn functievervulling, kunnen raken; b. indien hij is aangewezen in de zin van artikel 5, eerste lid, onderdeel d, melding te doen van zijn financiële belangen alsmede van het bezit van en transacties met effecten die de belangen van de openbare dienst voor zover deze in verband staat met zijn functievervulling, kunnen raken en daaromtrent desgevraagd nadere informatie te verschaffen. Artikel 9 De ambtenaar en de gewezen ambtenaar zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen hen in verband met hun functie ter kennis is gekomen, voor zover die verplichting uit de aard der zaak volgt. Algemene Wet Bestuursrecht Artikel 2.4 1. Het bestuursorgaan vervult zijn taak zonder vooringenomenheid. 2. Het bestuursorgaan waakt ertegen dat tot het bestuursorgaan behorende of daarvoor werkzame personen die een persoonlijk belang bij een besluit hebben, de besluitvorming beïnvloeden. Artikel 2.5 1.

Een ieder die is betrokken bij de uitvoering van de taak van een bestuursorgaan en daarbij de beschikking krijgt over gegevens waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt, is verplicht tot geheimhouding van die gegevens, behoudens voor zover enig wettelijk voorschrift hem tot mededeling verplicht of uit zijn taak de noodzaak tot mededeling voortvloeit. 2. Het eerste lid is mede van toepassing op instellingen en daartoe behorende of daarvoor werkzame personen die door een bestuursorgaan worden betrokken bij de uitvoering van zijn taak, en op instellingen en daartoe behorende of daarvoor werkzame personen die een bij of krachtens de wet toegekende taak uitoefenen. pagina 36 van 40

Wetboek van Strafrecht: verduistering (artikel 359) vervalsing (artikel 360) verduistering, beschadiging, vernieling van akten, bewijsmateriaal, bescheiden e.d. (artikel 361) fraude en corruptie (artikel 362 en 363) geheimschending (artikel 272) In het Wetboek van Strafvordering is in artikel 162 de verplichting voor de ambtenaar neergelegd om direct aangifte te doen van misdrijven.

pagina 37 van 40

Bijlage 3 (Uitgangspunten van) de gedragscode voor ambtenaren in Altena In de landelijke Basisnormen staat onder meer dat de organisatie: - regels over integriteit opstelt; - regelmatig onderzoekt welke functies veel met vertrouwelijke informatie te maken hebben en waar risico’s voor fraude zijn; - een eigen gedragscode moet hebben; - regels heeft voor het omgaan met vertrouwelijke informatie, bijvoorbeeld voor beveiliging van computerapparatuur; - diploma’s of getuigschriften van nieuw personeel controleert; - een verklaring van goed gedrag vraagt aan nieuw personeel. De Basisnormen schrijven ook voor dat ambtenaren: - een eed of belofte moeten afleggen; - hun nevenwerkzaamheden moeten melden; - geschenken of diensten met een waarde van meer dan € 50 niet mogen accepteren. Integriteit gedragscode voor werknemers van de gemeente Altena geeft een uitwerking van de gedragsregels. Er zijn 9 regels opgesteld, die allemaal ook worden toegelicht. Integriteit betekent in de organisatie: 1. Je werkt op een professionele manier, je treedt correct op en je draagt verantwoordelijkheid voor je eigen handelen. 2. Je gaat zorgvuldig en vertrouwelijk om met gevoelige informatie. 3. Je houdt zakelijk en privé goed uit elkaar. Je verricht geen nevenactiviteiten die een goede functievervulling belemmeren of die het goed functioneren van de gemeente in de weg staan. 4.

Je bent terughoudend in het aannemen van relatiegeschenken en neemt geen geld of gunsten aan. 5. Je beoordeelt of een uitnodiging van een derde meerwaarde heeft voor de gemeente. 6. Je gaat verantwoord om met gemeentelijke eigendommen en beschikbaar gestelde faciliteiten. 7. Je vermijdt (de schijn van) vriendjespolitiek als je te maken krijgt met belangen van bekenden (familieleden, kennissen, ex-collega’s). 8. Je meldt twijfelachtige zaken op het gebied van integriteit van collega’s of maakt ze bespreekbaar. 9. Als leidinggevende houd je je niet alleen aan deze 8 gedragsregels, je geeft ook het goede voorbeeld. De uitwerking van de regels is terug te vinden op Altenaplein.

pagina 38 van 40

Bijlage 4 Gebruikte documenten -

Gemeente Altena, Handreiking integriteit voor raadsleden Gemeente Altena, Gedragscode Gemeente Altena, Dilemmagesprekken Gemeente Altena, Spiegelvragen/ Het Kompas Gemeente Altena, Leidraad voor integriteitsgesprek met raadsleden, 2019 Gemeente Altena, De Regeling op de organisatie van het raadswerk, 2020 Gemeente Altena, Integriteit gedragscode voor werknemers van de gemeente Altena, 2020 Integriteit gedragscode voor ambtenaren van de gemeente Altena Gemeente Altena, Integriteitsverklaring voor medewerkers die reeds in dienst waren van de gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem Integriteitsverklaring Gemeente Altena voor ingehuurde medewerkers Gemeente Altena, Ambtseed/ -belofte voor huidige medewerkers Gemeente Altena, Ambtseed/ -belofte voor nieuwe medewerkers Gemeente Altena, Dilemmaspel Gemeente Altena, Regeling nevenwerkzaamheden Gemeente Altena, Regeling relatiegeschenken: gedragscode voor aannemen en Gemeente Altena, Regeling melden vermoeden misstanden, 2022 Gemeente Altena, Jaarverslagen Integriteit 2019, 2020, 2021 van het college en de ambtelijke organisatie Rijksoverheid, Basisnormen integriteit voor ambtenaren VNG, Integriteitstoets en/of risicoanalyse integriteit voor kandidaat wethouders, 2018 VNG website, Toolkit integriteit bestuurders Handreiking integriteit van politieke ambtsdragers bij provincies, gemeenten en waterschappen, 2021.

pagina 39 van 40

Bijlage 5 Gesprekspartners Interviews Naam A. de Hoop A. Bouwman A. van Maren E. de Ridder E. Lichtenberg H. Peet I. Vertoute K. Bikker K. Nijssen L. vd Dool M. Milbou M. Groenenberg N. Zarroy R. Wuijstwinkel T. van Tilborg V. Comans W. v.d. Hoeven

Functie Vertrouwenspersoon Raadslid Medewerker evenementen Manager Veiligheid, Toezicht, Handhaving Burgemeester Griffier Regisseur dienstverlening Projectleider Projectbureau Beleidsadviseur veiligheid Directeur RO PenO, coördinator integriteit Manager Publiek Directeur Governance & Integrity Gemeentesecretaris Journalist Juridisch adviseur sociaal domein Raadslid

Sprekers Expertmeeting Integriteit (7 april 20022) E. v.d. Torre Lokale Zaken H. Scherpenzeel Griffier Schiedam, portefeuillehouder integriteit Vereniging van Griffiers N. Zarroy Directeur Governance & Integrity Workshop Integriteit in het inwerkprogramma voor raadsleden (4-6-2022) Diverse raadsleden, burgerleden, collegeleden en directieleden

pagina 40 van 40