Document · PDF

Accountantsverslag 2024

Raadsvergadering 1 juli 2025, gemeente AltenaBij agendapunt: Jaarrekening 2024 (incl toelichting rapportage Auditcommissie)12.439 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Accountantsverslag 2024 Gemeente Altena, 26 juni 2025

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de leden van de auditcommissie van de gemeente Altena Postbus 5 4286 ZG ALMKERK Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 26 juni 2025 Ons kenmerk 2506463894/JV Behandeld door: M.F.B. Heuer MSc RA 088 288 0708

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Altena. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Altena. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena. Wij verstrekken bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 6 november 2024 en met ons auditplan, dat op 9 oktober 2024 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben dit accountantsverslag toegelicht aan de auditcommissie tijdens de vergadering van 10 juni 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

J. van Koert MSc RA 088 288 2306

J. van Koert MSc RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen inzake de jaarrekeningcontrole en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Altena. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen gecontroleerd die samenhangen met de balans en het overzicht van baten en lasten. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld van deze controle terug, met daarbij een beknopte managementsamenvatting voor de Altena. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025.

Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekening 2024

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 van de gemeente Altena uitgevoerd en hebben d.d. 26 juni 2025 bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende controleverklaring verstrekt. Wanneer wij een doorkijk maken naar de komende jaren zien wij dat het eigen vermogen van de gemeente de afgelopen jaren (zoals begroot) is afgenomen en dat deze trend zich naar verwachting de komende jaren zal doorzetten. Hierdoor zullen, om uw gemeente op lange termijn financieel gezond te houden, scherpe(re) keuzes gemaakt (moeten) worden. Hiertoe heeft de organisatie verschillende mogelijkheden in deze ombuigingsopgave onderzocht om de begroting financieel in evenwicht te brengen. Voor de gehele gemeente (raad, college en ambtelijke organisatie) geldt daarbij dat het belangrijk is om nu keuzes te durven maken op basis van het palet dat is voorgelegd bij de gemeenteraad. Met andere woorden: stel prioriteiten, parkeer onderwerpen, breng volgorde aan bij de onderwerpen. Belangrijke onderwerpen hierin zijn wat ons betreft het voorzieningenniveau op kernniveau, prioritering van de investeringen en de mogelijkheden om de gemeentelijke opbrengsten te vergroten (belastingen). Dit helpt in de richting waar de gemeente Altena (in de toekomst) voor staat.

Wat voor gemeente wil Altena zijn over bijvoorbeeld 20 jaar? Hierbij past het ook om in de begroting 2026 het debat met elkaar te voeren of de te behalen doelen voldoende SMART geformuleerd zijn, zodat in de verschillende bestuursrapportages de voortgang goed met elkaar gemonitord kan worden. Dit is nodig wanneer ‘scherper aan de wind gezeild wordt’. In dit proces willen wij (nogmaals) het belang van een voorspelbare begroting benadrukken. Het afgelopen jaar zijn immers de afwijkingen tussen de realisatie en de (aangepaste) begroting toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren. Dit betekent niet per definitie dat de kwaliteit van de begroting is afgenomen en/of dat begrotingsafwijkingen minder tijdig zijn geconstateerd maar is in het licht van een ombuigingsopgave wel van belang.

Opstel- en controleproces

Het controleproces van de jaarrekening is minder soepel verlopen in vergelijking met voorgaand boekjaar. Daarbij hebben wij moeten constateren dat het opsteldossier op onderdelen niet tijdig gereed was, wat invloed heeft gehad op de uiteindelijke doorlooptijd van onze controle. Daarbij ontbraken in het eerste door ons ontvangen controle-exemplaar een aantal essentiële onderdelen van de jaarstukken zoals een volledig ingevulde SiSa-bijlage en de rechtmatigheidsverantwoording. Deze vertraging in het gereed hebben van het opsteldossier kan duiden op tekortkomingen in het opstelproces en prioritering van deze eerder benoemde onderdelen. Wij zien in bredere zin diverse aandachtspunten wat betreft het verbeteren van de financiële beheersing en de kwaliteit van het planning-en-controlproces. Specifiek benoemen wij de volgende aandachtpunten: •

Onvoldoende periodiciteit c.q. prioriteit bij de financiële analyses, challenges en dossieropbouw.

•

Onvoldoende borging van continuïteit in de aanwezige kennis.

•

De toename van de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten in het algemeen.

•

Onvoldoende een “eigen standpunt” innemen bij (complexe) verslaggevingsvraagstukken o.b.v. geldende wet- en regelgeving.

Wat betreft het inspelen op deze aandachtsgebieden zien wij, zoals ook in onze Boardletter 2024 opgenomen, een sterkere rol die is weggelegd voor een centrale (financial) controlfunctie, die aan de hand van duidelijke rollen en verantwoordelijkheden de robuustheid van de financiële verantwoording en het financiële verantwoordingsproces moet borgen. Dit achten wij noodzakelijk voor de verdere, noodzakelijke, groei in het volwassenheidsniveau van de organisatie.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1,99 miljoen, respectievelijk € 5,98 miljoen.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de financiële en controleverordening (die door uw raad is vastgesteld op 12 december 2023) en het normenkader 2024 (die door uw raad is vastgesteld op 17 december 2024) bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Het college van B&W heeft in zijn rechtmatigheidsverantwoording fouten en onduidelijkheden gerapporteerd die uitkomen boven de verantwoordingsgrens. Deze hebben hoofdzakelijk betrekking op de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen, die deel uitmaken van het ‘voorwaardencriterium’.

•

In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 1,99 miljoen, respectievelijk € 5,98 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken. Hieruit zijn geen materiële tekortkomingen gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage, die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

Middels onze boardletter 2024 (kenmerk: 2412D43061.02/BF) hebben wij onze observaties met u gedeeld omtrent de ontwikkelingen op het gebied van de frauderisicoanalyse en frauderisicomanagement. Wij vragen via deze weg nogmaals aandacht om verdere professionaliseringsstappen te zetten op dit gebied.

•

Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2024 zijn er door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Opstel- en controleproces

•

Het controleproces is minder soepel verlopen in vergelijking met voorgaand jaar. Het opsteldossier was op onderdelen niet volledig gereed bij aanvang van de controle. Daarbij ontbraken in het eerste door ons ontvangen controle-exemplaar een aantal essentiële onderdelen van de jaarstukken zoals een volledig ingevulde SiSa-bijlage en rechtmatigheidsverantwoording. Deze vertraging in het gereed hebben van het opsteldossier kan duiden op tekortkomingen in het opstelproces en prioritering die hierin worden geven aan deze eerder benoemde onderdelen. Specifiek voor het verantwoordingsproces rondom de SiSa-bijlage adviseren wij u om een strakkere (centrale) coördinatie en kwaliteitscontrole te implementeren. Wij benadrukken dan ook dat het belangrijk is dat de organisatie gedurende het jaar al start met de verantwoordingsdossiers, conform een gestandaardiseerde (centrale) werkinstructie/-wijze. Tijdens de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij moeten constateren dat een deel van de onderliggende SiSa-dossiers niet tijdig opgesteld waren alsmede dat hierin een duidelijke structuur ontbrak (ondanks door ons aangereikte hulpmiddelen in de vorm van werklijsten). Dit heeft tot inefficiënties in de controle geleid. Wij adviseren u dit proces intern en samen met ons te evalueren en, waar nodig (al dan niet gezamenlijk), passende maatregelen te treffen.

Financiële positie

•

De financiële positie ultimo 2024 is afgenomen ten opzichte van 2023. Uw vermogenspositie is met € 7,0 miljoen afgenomen.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 22,8 miljoen (2023: € 26 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Altena onderkende en aanwezige risico’s van € 6,6 miljoen (2023: € 13 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2024 ad € 1,7 miljoen (2023: voordelig € 7,0 miljoen).

•

Wanneer wij kijken naar de verantwoording van de gemeente Altena over 2024 en een doorkijk maken naar de komende jaren (op basis van de meerjarenraming zoals opgenomen in de begroting 2025 en excl. ombuigingen) zien wij dat de verschillende kengetallen (m.u.v. de grondexploitatiequote) zullen toe bewegen naar de meest risicovolle categorie (zoals benoemd door de VNG). Hierdoor zullen, om uw gemeente op lange termijn financieel gezond te houden, scherpe(re) keuzes gemaakt (moeten) worden.

Getrouwheid

Rechtmatigheid

Frauderisicoanalyse

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Realiteitsgehalte begroting

De afgelopen jaren hebben wij de voorspellende waarde van uw begroting onder de aandacht gebracht. Met de begrotingstechnisch uitdagende jaren die u te wachten staan, blijft adequaat begroten en budgetbeheersing een belangrijk punt van aandacht. De afgelopen jaren bestaan aanzienlijke verschillen tussen begroting en realisatie. Om concrete stappen te zetten bij deze constatering adviseren wij het volgende:

•

Versterk de sturende, monitorende en normerende rol van de directie.

•

Versterk de centrale interne (financiële) controlefunctie, welke aan de hand van duidelijke rollen en verantwoordelijkheden de robuustheid van het budgetbeheersingsproces moet borgen.

•

Formuleer de te behalen doelen SMART.

Wij zien deze stappen van essentieel belang om de betrouwbaarheid van de informatievoorziening te verhogen en de gemeenteraad in staat te stellen adequate keuzes te maken in een tijd dat de financiering van gemeentelijke taken onder druk staat

Kwaliteit verslaggeving

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken de volgende aandachtspunten: •

De kwaliteit van de toelichtingen en analyses kan worden verbeterd. Zo ontbreken vaak de oorzaakanalyses en worden verschillen veelal cijfermatig verklaard. Wat de oorzaak is van een afwijking en of deze al dan niet eerder was te voorzien, blijkt in een aantal gevallen niet.

•

Een logische vervolgstap is het meer integreren van de doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s, en vervolgens de begroting en de jaarrekening.

•

Het uitgangspunt is hierbij dat de toelichtingen en analyses betrekking hebben op de brutolasten en -baten. In diverse gevallen zijn deze echter gebaseerd op het saldo van baten en lasten (netto) of wordt de uitsplitsing naar baten en lasten niet gemaakt en worden verschillende afwijkingen hierdoor onderbelicht of niet (geheel) verklaard.

Wij hebben, ondanks de bovenstaande (verbeter)punten, wel vastgesteld dat de jaarstukken kwalitatief gezien voldoende zijn om het gewenste inzicht aan de gebruikers te verschaffen. Wij hebben tevens vastgesteld dat de jaarrekening voldoet aan het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor provincies en gemeenten.

Interne beheersing

Sociaal domein

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld via de boardletter 2024 (met kenmerk: 2412D43061.02/BF). In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Wij hebben in 2024 een IT-audit uitgevoerd, uit onze analyse blijkt dat enkele bevindingen en aanbevelingen die wij vorig jaar hebben gerapporteerd zijn opgevolgd (4 van de 9). Wij zien echter ook dat een aantal bevindingen nog onderhanden zijn dan wel nog niet zijn opgevolgd (5 van de 9). Wij adviseren deze aanbevelingen te prioriteren en op te volgen.

•

Net als in voorgaande boekjaren hebben wij een onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de lasten in het kader van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), als gevolg van het ontbreken van voldoende en geschikte controle-informatie. Deze onzekerheid bedraagt voor de Jeugdwet € 1,4 miljoen en voor de Wmo € 0,7 miljoen (totaal 2023: € 0,7 miljoen). De onzekerheden zijn toegenomen ten opzichte van 2023. Deze onzekerheden hebben geen impact op ons uiteindelijke oordeel bij de jaarrekening 2024.

•

De uitvoering van de Jeugdwet is regionaal belegd bij de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Wij hebben tijdens het uitvoeren van onze controlewerkzaamheden ten aanzien van de Jeugdwet, ter plaatse bij de Regio WBO Jeugd, vastgesteld dat voor het onderdeel ‘Jeugdzorg+’, waarover vorig jaar nog zekerheid bestond, inmiddels (wederom) onvoldoende geschikte controle-informatie is verkregen. Deze lasten zijn daarom meegenomen als onzekerheid in onze oordeelsvorming.

•

Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) hebben wij vastgesteld dat deze, net als in voorgaande jaren, rechtmatig zijn verstrekt.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

•

Wat betreft de grondexploitaties hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen inzake de jaarrekening 2023 geanalyseerd (‘backtesting’).

•

Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten;

•

beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten;

•

externe deskundigen heeft ingeschakeld bij diverse projecten, ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten;

•

een aannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.

Overig

•

Op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen zijn wij van mening dat de waardering van de grondexploitaties juist is en consistent is met voorgaand jaar.

•

Uit bijlage A en B bij dit accountantsverslag blijkt welke (niet-)gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Bevindingen jaarrekening

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is afgenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 7,0 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 8,6 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 1,7 miljoen positief bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 27% van het balanstotaal (ultimo 2023: 36% van het balanstotaal) en is afgenomen ten opzichte van 2023. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.

Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in de reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2024

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

73,3

75,5

67,6

66,1

67,0

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 8,6

-/- 9,2

-/- 2,7

-/- 4,3

-/- 7,1

Gerealiseerd resultaat

1,7

7,0

10,6

5,8

6,2

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

-/- 7,0

-/- 2,2

7,9

1,5

-/- 0,9

Eigen vermogen per 31 december

66,3

73,3

75,5

67,6

66,1

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)

Totale baten

187.454

Totale lasten

-/- 194.420

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

-/- 6.966

Af: stortingen in reserves

-/- 5.051

Bij: onttrekkingen aan reserves

13.685

Saldo mutaties reserves

8.633

Gerealiseerd resultaat

1.667

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 7,0 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 4,3 miljoen (begroting na wijziging).

De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 1,7 miljoen.

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van de overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die het aanmerkt als acceptabel dan wel niet-acceptabel. In het onderdeel “analyse begrotingsrechtmatigheid” in de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de (niet-)acceptabele begrotingsafwijkingen. De belangrijkste hiervan betreffen hogere overheadlasten en lasten t.a.v. de algemene dekkingsmiddelen waar onvoldoende rekening mee was gehouden in de begroting.

(5)

(10)

2020

2021

2022

2023

2024

2023

2024

2023

2024

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 10 5 -

(5) 2020

2021

2022

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 12 10 8 6 4 2

2020

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

2022

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs. Realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 1,7 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad de financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college zijn beleid en doelen kan realiseren.

(2) (4)

U heeft als gemeenteraad de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realisatie hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

(6) (8) Begroting 2023

Een van de oorzaken is de afwijking ten aanzien van geplande uitgaven en niet tijdig centraal signaleren van dergelijke wijzigingen in de realisatie. Dit is mede het gevolg van de wisselwerking in de informatievoorziening van decentraal naar centraal die op onderdelen ontoereikend is om centraal te kunnen monitoren en tijdig beslissingen te nemen. Om concrete stappen te zetten bij deze constatering adviseren wij het volgende:

Begroting 2024

Realisatie 2024

Baten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 200 150

•

Versterk de sturende, monitorende en normerende rol van de directie.

100

•

Versterk de centrale interne (financiële) controlefunctie, welke aan de hand van duidelijke rollen en verantwoordelijkheden de robuustheid van het budgetbeheersingsproces moet borgen.

•

Realisatie 2023

Begroting 2023

Formuleer doelen SMART.

Wij zien deze stappen als van essentieel belang om de betrouwbaarheid van de informatievoorziening te verhogen en de gemeenteraad in staat te stellen adequate keuzes te maken. Wij zijn op dit aspect in onze management letter 2024 verder ingegaan.

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Lasten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 250 200 150 100 50 Begroting 2023

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Realisatie 2023

Begroting 2024 Interne beheersing

Realisatie 2024 Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor de gemeente Altena (werkelijk over de periode 2019-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

40%

Solvabiliteit

18%

35%

16%

Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

30%

Nettoschuldquote

20%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de nettoschuldquote. De nettoschuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

Begroot Werkelijk

Wanneer wij kijken naar de verantwoording van de gemeente Altena over 2024 en een doorkijk maken naar de komende jaren zien wij dat de verschillende kengetallen (m.u.v. de grondexploitatiequote) zullen toe bewegen naar de meest risicovolle categorie (zoals benoemd door de VNG. Hierdoor zullen, om uw gemeente op lange termijn financieel gezond te houden, scherpe(re) keuzes gemaakt (moeten) worden. Hiertoe heeft de organisatie verschillende mogelijkheden in deze ombuigingsopgave onderzocht om de begroting financieel in evenwicht te brengen.

12% 10% 8% 6% 4%

15%

2% 10% 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Analyse:

14%

25%

Structurele exploitatieruimte Voor het beoordelen van de financiële positie is het ook van belang om te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, waarbij de structurele baten en lasten worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatiequote

20%

160%

Netto schuldquote

Begroot

2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028

14,0%

140%

Werkelijk

Structurele exploitatieruimte

12,0% 120%

10,0% 8,0%

100%

6,0%

80%

Begroot

60%

Werkelijk

40%

2,0% 0,0% -2,0%

20%

-4,0%

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

4,0%

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

-6,0% 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Begroot

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Werkelijk

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voor de gehele gemeente (raad, college en ambtelijke organisatie) geldt daarbij dat het belangrijk is om nu keuzes te durven maken op basis van het palet dat is/wordt voorgelegd bij de gemeenteraad. Met andere woorden: stel prioriteiten, parkeer onderwerpen, breng volgorde aan bij de onderwerpen. Dit helpt in de richting waar de gemeente Altena (in de toekomst) voor staat. Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben de jaarstukken tijdens onze werkzaamheden integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken, vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. ij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken de volgende aandachtspunten: 1. De kwaliteit van de toelichtingen en analyses behoeft verbetering. Oorzaakanalyses ontbreken vaak nog. Voorkomende verschillen worden bovendien veelal cijfermatig verklaard, waarbij in de meeste gevallen niet duidelijk wordt waardoor een afwijking is veroorzaakt en of deze al dan niet eerder was te voorzien. 2.

Een logische vervolgstap is het meer integreren van de doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s, en vervolgens in de begroting en de jaarrekening. 3. Het uitgangspunt is dat de toelichtingen en analyses betrekking hebben op de brutolasten en -baten. In de programmaverantwoording constateren wij echter dat de financiële analyses en de verschillenverklaring gebaseerd zijn op het saldo van baten en lasten (netto) per taakveld. Hierdoor, en ook vanwege het tussentijds verrekenen hiervan met de reserves, blijven diverse afwijkingen onderbelicht of worden deze niet (geheel) verklaard.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is toegenomen tot 3,5 (2023: 2,0).

Beschikbare weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 22,7 miljoen (2023: € 26 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.

5 2020

2021

2023

Benodigde weerstandscapaciteit

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 6,6 miljoen (2023: € 13 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een afname. Uw weerstandscapaciteit van € 22,7 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 6,6 miljoen. Dit is door het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2022

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 2020

2021

2022

2023

2024

Ratio weerstandscapaciteit

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Speerpunten van de auditcommissie Speerpunten van de auditcommissie

Speerpunt | Inhuur - eigen personeel

De auditcommissie heeft ons – als vertegenwoordiging van de gemeenteraad – ter ondersteuning van haar controlerende rol, specifiek gevraagd aandacht te besteden aan bepaalde posten van de programma’s, gemeentelijke producten, specifieke projecten en/of organisatieonderdelen. Voor de controle over het boekjaar 2024 zijn twee speerpunten aangedragen.

Uw auditcommissie heeft ons het volgende speerpunt meegegeven:

Speerpunt | Overhead

Uw auditcommissie heeft ons gevraagd om nader onderzoek te doen naar het volgende speerpunt: “Op welke manier worden overheadkosten toegerekend bij de bepaling van de kostendekkendheid van de leges omgevingsvergunningen en evenementen en in hoeverre gebeurt dit op een adequate wijze?”. Vanuit de wet- en regelgeving (Gemeentewet en het BBV) volgen een aantal principes ten aanzien van de externe verslaggeving van heffingen en rechten. Gemeenten kunnen ter bestrijding van lasten een heffing of recht (leges) in rekening brengen. Heffingen en rechten (leges) zijn maximaal 100% kostendekkend, het betreft dan ook een integrale kostprijs dus inclusief overhead en (omslag)rente (zowel directe als indirecte lasten).

Wij hebben specifiek onderzoek gedaan naar de toerekening van overheadkosten bij de bepaling van de tarieven voor omgevingsvergunningen en evenementen. Hierbij hebben wij het volgende geconstateerd: •

De tarieven omtrent bovenstaande leges worden bepaald door een begrote tijdsbesteding per legestype op medewerker niveau te vermenigvuldigen met een standaard uurtarief.

•

De standaard uurtarieven worden bepaald per team/afdeling o.b.v. het totaal aan (directe)salariskosten per fte inclusief een opslag voor overhead. Deze overheadopslag wordt berekend door het totaal aan overheadkosten te delen door het aantal beschikbare uren van het directe personeel. Hierdoor is de overheadopslag per uur tussen de verschillende teams en afdelingen gelijk.

Inhuur- vs “eigen” personeelskosten

“Wat is de kostenverhouding tussen ingehuurd personeel en het eigen personeel van de gemeente Altena over de afgelopen jaren?”

35.000.000

Het tekort op de arbeidsmarkt raakt ook de gemeente Altena waardoor de inhuur van tijdelijke krachten soms onvermijdelijk is. Over het boekjaar 2024 bestond circa 15% van het personeelsbestand van de gemeente Altena uit tijdelijke inhuurkrachten. Deze tijdelijke medewerkers hebben een gemiddelde kostenlast per FTE van circa € 134.500, terwijl het eigen personeel een lagere kostenlast per FTE heeft van circa € 86.500.

30.000.000

Over de afgelopen drie jaar zien we een stijging van het aantal FTE dat wordt ingehuurd door de gemeente Altena. Over de afgelopen drie jaar is dit met circa 40% toegenomen (gemeten in gemiddeld aantal FTE). De verhouding ten opzichte van het totaal van het “eigen” personeel is echter beperkt toegenomen (van circa 13% naar 15%). Wij hebben het verloop over de afgelopen jaren hiernaast weergegeven.

10.000.000

Hoewel inhuur van tijdelijke krachten soms een noodzakelijke reactie is op de huidige (veranderende) marktomstandigheden, is het van belang dat de gemeente Altena hier effectief grip op houdt. De tijdelijke inhuurkrachten kunnen waardevolle expertise en specifieke vaardigheden bieden die op dat moment nodig zijn. Echter, de continuïteit van kennis en ervaring kan in gevaar komen omdat veel van deze tijdelijke medewerkers na afloop van hun contract weer vertrekken. Dit kan leiden tot een gebrek aan diepgaande kennisopbouw binnen de organisatie, wat op de lange termijn nadelige gevolgen kan hebben voor de kwaliteit van de dienstverlening en de stabiliteit van de gemeentelijke organisatie. Wij benadrukken dan ook het belang van kennisoverdracht en kennisborging binnen uw gemeentelijke organisatie.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

25.000.000 20.000.000 15.000.000

5.000.000 2022

2023

Personeelskosten eigen personeel

2024 Personeelskosten inhuur

Inhuur vs “eigen” personeel in FTE

500 450 400 350

300 250 200 150 100 50 2022

De bovengenoemde systematiek vindt consistent tussen de verschillende leges (groepen) plaats en is passend in het kader van de wet- en regelgeving.

40.000.000

2023 FTE eigen personeel

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2024 FTE inhuur Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf 2023 nemen gemeenten de rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Aan de hand hiervan legt het college verantwoording af over het rechtmatig handelen (o.b.v. het normenkader) in het boekjaar. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft de verantwoordings- en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens is door het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en bij het trekken van de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college, waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. Het totaal van de onrechtmatigheden bedraagt € 13,1 miljoen, waarvan uw college € 7,0 miljoen als acceptabel aanmerkt. Op basis hiervan resteren er voor € 6,1 miljoen onrechtmatigheden die uw college kwalificeert als zijnde niet-acceptabel.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 17 december 2024. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Onderstaand gaan wij verder in op de verschillende onderdelen van de rechtmatigheidsverantwoording. Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium).

Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen waaronder een “nul-proef” en controle op kredietoverschrijdingen. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Hieruit blijkt het volgende: Kredietoverschrijdingen € 362.899 waarvan € 270.961 als acceptabel is aangemerkt

Begrotingsrechtmatigheid € 8.434.000 waarvan € 6.771.000 als acceptabel is aangemerkt Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan het uitvoeren van de financiële beheershandelingen. Deze eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals die is opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op de verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor de eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan: grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, het omgaan met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Evenmin worden de voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Hierbij kan worden gedacht aan: het niet naleven van de voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen, met als gevolg dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn.

Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Het onderwerp ‘aanbestedingen’, dat niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant valt, is onderstaand nader toegelicht, inclusief de wijze waarop het college dit onderwerp in zijn werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording en specifiek de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt.

Wij constateren dit jaar een stijging in de omvang van onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een onrechtmatigheid van € 4,3 miljoen, terwijl over 2023 onrechtmatigheden zijn geconstateerd ter grootte van € 3,3 miljoen. De geconstateerde onrechtmatigheden zijn in omvang grotendeels doorlopend uit 2023. In uw paragraaf bedrijfsvoering heeft uw college de rechtmatigheidsfouten toegelicht en maatregelen beschreven ter voorkoming van soortgelijke bevindingen in de toekomst. Wij achten dit positief maar dringen wel aan op het daadwerkelijk in de praktijk brengen van deze maatregelen. Dit gezien ook de stijging van het aantal onrechtmatigheden (in aantallen) ten opzichte van voorgaand jaar. Hierbij benadrukken wij dat als gevolg van de complexe materie en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kan worden gekozen. Onze adviezen, zoals opgenomen in de managementletter 2024, blijven daarmee van kracht.

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Sociaal domein Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2024 een controleverklaring met beperking verstrekt.

In een aantal gevallen is geconstateerd dat een zorgleverancier onvoldoende informatie heeft verstrekt aan de gemeente Altena, met als gevolg een onzekerheid inzake de getrouwheid van de verantwoorde lasten. De hiermee samenhangende onzekerheid in de jaarrekening van de gemeente Altena bedraagt € 2,1 miljoen (Jeugd) €1,4 miljoen & WMO € 0,7 miljoen.

Uw organisatie heeft, evenals in voorgaande jaren, de aanvullende internebeheersingsmaatregelen en interne controles ook over 2024 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is er voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van de PGB-gelden. Met de getroffen beheersingsmaatregelen en de uitgevoerde interne controles is er wat betreft de PGB-bestedingen over 2024 voldoende zekerheid verkregen over zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid van deze bestedingen. Sociaal domein | Jeugdzorg en Wmo Uw gemeente voert het aan cliënten verstrekken van de voorzieningen in het kader van de Wmo en de Jeugdwet in eigen beheer uit, waarbij specifiek voor Jeugdzorg wordt samengewerkt met de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Ten aanzien van deze onderdelen is uw gemeente voor het getrouw en rechtmatig kunnen verantwoorden van de hiermee samenhangende lasten (deels) afhankelijk van de gecontroleerde productieverantwoordingen en/of bestuursverklaringen waarmee de zorgleveranciers aan de gemeente Altena verantwoording afleggen over de bestedingen. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor de jeugdzorg ook bij uw gemeente in de afgelopen jaren (fors) gestegen. Verwacht wordt dat deze ontwikkeling ook in de komende jaren nog doorzet.

In het geval van het ontbreken van gecontroleerde productieverantwoordingen en/of bestuursverklaringen van zorgleveranciers is er in beginsel geen sprake van voldoende en geschikte controle-informatie en blijft er dus onzekerheid bestaan over de getrouwe en rechtmatige verantwoording van de hiermee samenhangende lasten. De gemeente Altena hanteert echter binnen het eigen beheersingssysteem een ‘controlemix’ die ondanks het ontbreken van de verantwoordingen voldoende zekerheid biedt over de getrouwheid en rechtmatigheid van deze lasten. © 2025. Deloitte Nederland. Accountantsverslag 2024 - 2506463894/JV/21

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost waarbij sprake is van de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is niet alleen vanwege het saldo ultimo 2024 ad € 6,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren baten ad € 16,3 miljoen en lasten ad € 11,0 miljoen. Deze nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor het waarderen van de grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde, plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2024 gaat het om tien individuele projecten. De gemeente Altena schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 4,4 miljoen bedraagt (2023: € 5,9 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 3,0 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces inzake de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, met als gevolg dat de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de daarbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en vanuit de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 20 15 10 5 2020

2021

2022

2023

Ontwikkeling boekwaarde

De 5 P’s vormen de basis voor het actualiseren van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 7 6 5 4 3 2 1 -

Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

2024

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) In het kader van onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen bij het actualiseren van de grondexploitaties (vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor de kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode) hebben wij de volgende vragen in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, of deze onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op een passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er sprake van consistentie met de algemene economische omgeving en met de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente; met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), waarbij de verwachtingen, indien nodig, naar beneden zijn bijgesteld. Daarmee is tevens nagegaan of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion’-methode (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2024 voor € 0,2 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2023: € 0,4 miljoen). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle op de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en van de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, aangezien de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.

•

Externe deskundigen heeft ingeschakeld bij diverse projecten, ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een aannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2024 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij het controleren van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties inzake Bronkhorst, Achter de Schans fase 1 en Achter de Schans fase 2 de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn. Deze projecten hebben wij nader geanalyseerd als onderdeel van onze controle. Voor deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en van gerealiseerde kosten.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Fraude, integriteit en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Tijdens onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, de omvang en de frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze management-/Boardletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en over de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben hierin geadviseerd om: •

De frauderisicoanalyse op te stellen en hierbij een koppeling te maken met uw interne beheersmaatregelen.

•

Aandacht te besteden aan financiële verslaggevingsrisico’s, waaronder (fraude)mogelijkheden ten aanzien van resultaatsturing.

•

De frauderisicoanalyse te betrekken in de communicatie tussen het college, de auditcommissie en de gemeenteraad.

•

De interne-beheersingsmaatregelen t.b.v. frauderisico’s in de verbijzonderde interne controles (VIC-plannen en VIC’s) te betrekken om bestaan en werking van beheersmaatregelen te kunnen toetsen.

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw ambtelijke organisatie, indien hier aanleiding voor is. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan de geïdentificeerde integriteitskwesties, en dat u hierover tijdig met ons in contact treedt.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen inzake de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 26 Jun 2025

Overige bevindingen Voorzieningen Onderhoudsegalisatievoorzieningen Het BBV biedt de mogelijkheid tot het vormen van een egalisatievoorziening voor de onderhoudslasten. Een van de voorwaarden voor het vormen en in stand houden hiervan is dat een actueel (maximaal 4 jaar oud) meerjarenonderhoudsplan (MJOP) ten grondslag ligt aan de voorziening. De gemeente Altena heeft ultimo 2024 één nieuwe onderhoudsegalisatievoorziening, namelijk ten behoeve van het onderhouden van de gemeentelijke sportvoorzieningen. In het kader van deze voorziening wordt er met ingang van 1 januari 2024 een nieuw MJOP gehanteerd. Wij hebben in de controle van deze voorziening vastgesteld dat, bij het instellen van de voorziening, de hiervoor in het verleden gevormde bestemmingsreserve is omgezet naar een voorziening. Echter, op basis van de voorschriften uit de notitie Materiële vaste activa van de commissie BBV, dient een dergelijke voorziening egaliserend van aard te zijn (waarbij de dotatie gelijk is over de jaren om de benodigde kosten over de looptijd van het beheerplan te kunnen dekken). Bij de initiële verwerking in de jaarrekening 2024 was dit egaliserend karakter niet aanwezig alsmede waren verschillende (vervangings-)investeringen opgenomen in het MJOP welke niet opgenomen mogen worden in een dergelijke voorziening.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15739601/2