Document · PDF

Accountantsverslag 2023 Altena

Raadsvergadering 2 juli 2024, gemeente AltenaBij agendapunt: Jaarrekening 2023 (incl toelichting rapportage Auditcommissie)12.806 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Accountantsverslag 2023 Gemeente Altena, 27 juni 2024

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland

Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de leden van de auditcommissie van de gemeente Altena Postbus 5 4286 ZG ALMKERK Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 27 juni 2024 Ons kenmerk 2406F74B07/WK Behandeld door N.W. van den Akker MSc EMITA 088 288 4556

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Altena. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Altena. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena. Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 6 november 2023 en met ons auditplan, dat op 9 oktober 2023 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben dit accountantsverslag toegelicht aan de auditcommissie tijdens de vergadering van 11 juni 2024. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

M.F.B. Heuer MSc RA 088 288 0708 J. van Koert MSc RA 088 288 2306 J. van Koert MSc RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. De onderwerpen linken dan ook door naar de verdiepende teksten, die zijn te raadplegen door op de categorie of het onderwerp te klikken. Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken.

2. Rechtmatigheid

2. Het college heeft in zijn rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd die de verantwoordingsgrens overstijgen.

3. Fraude

3. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2023 zijn er door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

1. Financiële positie

1. De financiële positie ultimo 2023 is afgenomen ten opzichte van 2022. Uw eigen vermogen is gedaald met € 2,2 miljoen. Het weerstandsvermogen is voldoende om de door u onderkende risico’s te kunnen opvangen.

Financiën

2. Realiteitsgehalte begroting 3. Kwaliteit jaarstukken

2. Wij hebben in voorgaande rapportages reeds uw aandacht gevestigd op het realiteitsgehalte van de begroting. Wij constateren dat de gemeente stappen heeft gezet op dit punt en dat zij de nodige procesverbeteringen heeft doorgevoerd. Wij blijven echter aandacht vragen voor het realistisch begroten. 3. Wij hebben vastgesteld dat de jaarstukken kwalitatief gezien voldoen aan de daaraan te stellen eisen. In dit kader hebben wij vastgesteld dat schattingen op een gedegen wijze zijn onderbouwd en dat de jaarstukken het vereiste inzicht verschaffen aan de gebruikers.

Sociaal domein

1. Onzekerheden 2. Prestatielevering zorg

1. Net als in voorgaande boekjaren hebben wij een onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de lasten in het kader van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), als gevolg van het ontbreken van voldoende en geschikte controle-informatie. Deze onzekerheid bedraagt voor de Jeugdwet € 0,51 miljoen en voor de Wmo € 0,16 miljoen (totaal 2022: € 0,8 miljoen). 2. Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) hebben wij vastgesteld dat deze, net als in voorgaande jaren, op een getrouwe wijze zijn verantwoord.

Grondexploitatie

IT-omgeving

1. Schattingen

1. De grondexploitaties zijn getrouw weergegeven, zoals blijkt uit onze controlewerkzaamheden.

2. Voorziening

2. De gemeente heeft haar voorziening voor verlieslatende complexen geactualiseerd en heeft deze in overeenstemming gebracht met de verwachte negatieve resultaten per grondexploitatie.

1. IT-maturity

1. Wij hebben een IT-maturity assessment uitgevoerd, als onderdeel van onze IT-auditwerkzaamheden. De resultaten hiervan zijn separaat gerapporteerd in onze boardletter 2023 (met kenmerk: 240262F5EO.01/CVD).

2. Cybersecurity 3. General IT controls

2. De aandacht voor cybersecurity is vanaf het najaar van 2024 wettelijk verankerd in de Europese NIS2-richtlijn. Wij vragen uw aandacht voor de mogelijke impact van deze nieuwe wetgeving op de IT-omgeving van de gemeente Altena. 3. In onze boardletter 2023 hebben wij onze belangrijkste bevindingen ten aanzien van de general IT controls aan u gerapporteerd.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1,85 miljoen, respectievelijk € 5,55 miljoen.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de financiële en controleverordening (die door uw raad is vastgesteld op 12 december 2023) bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Het college van B&W heeft in zijn rechtmatigheidsverantwoording fouten en onduidelijkheden gerapporteerd die uitkomen boven de verantwoordingsgrens. Deze hebben hoofdzakelijk betrekking op de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen, die deel uitmaken van het ‘voorwaardencriterium’.

•

In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 1,85 miljoen, respectievelijk € 5,55 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken. Hieruit zijn geen materiële tekortkomingen gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage, die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

De gemeente Altena heeft met het aanstellen van de concerncontroller, de directeur bedrijfsvoering en de gemeentesecretaris (per juni 2024) een aantal belangrijke posities vast ingevuld. Wij hebben vernomen dat er, onder leiding van de concerncontroller, nader opvolging gegeven zal worden aan onze adviezen. Dit betreft onder andere het verder actualiseren van de frauderisicoanalyse.

•

Het aantal te verantwoorden SiSa-regelingen is de afgelopen jaren fors toegenomen. Uw gemeente heeft, in overeenstemming met vooraf gemaakte afspraken, een compleet opsteldossier opgeleverd ter onderbouwing van de SiSa-bijlage bij de start van de jaarrekeningcontrole.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

Als onderdeel van het voorwaardencriterium van de rechtmatigheidsverantwoording is het van belang om de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen te toetsen. Wij hebben bij de start van onze controle van de rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld dat er in meerdere gevallen niet rechtmatig is gehandeld door de gemeente. Dit heeft geresulteerd in een anders dan goedkeurende rechtmatigheidsverantwoording van het college. Wij adviseren de organisatie dan ook passende maatregelen te nemen om niet-naleving van de Europese aanbestedingswetgeving in de toekomst te voorkomen.

•

De gemeente Altena heeft ultimo 2023 één onderhoudsegalisatievoorziening, namelijk ten behoeve van het baggeren van de gemeentelijke watergangen. In het kader van deze voorziening wordt er met ingang van 1 januari 2023 een nieuw Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) gehanteerd. Het plan voor de jaarrekening 2023 is op dit punt niet bijgesteld naar de stand per 31 december 2023, terwijl dat conform het BBV wel had gemoeten. Deze actualisatie is naderhand alsnog uitgevoerd en heeft geresulteerd in een aanpassing in de conceptjaarrekening. Verder hebben wij geconstateerd dat de gemeente ter onderbouwing van de onderhoudsegalisatievoorziening een tijdshorizon hanteert van 40 jaar. Echter, in het MJOP wordt uitgegaan van een tijdsperiode van 10 jaar. De gemeente gaat er in haar berekeningen vanuit dat de onderhoudswerkzaamheden zich om de 10 jaar herhalen, zonder dat hiervoor een verdere onderbouwing aanwezig is. Wij adviseren u dan ook de onderhoudskosten voor de tussenliggende periode te laten onderzoeken of de tijdshorizon van de voorziening in lijn te brengen met het MJOP.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

De gemeente Altena heeft met het aanstellen van de concerncontroller, de directeur bedrijfsvoering en de gemeentesecretaris (per juni 2024) een aantal belangrijke posities vast ingevuld. Wij hebben vernomen dat er, onder leiding van de concerncontroller, nader opvolging gegeven zal worden aan onze adviezen omtrent het verder actualiseren van de frauderisicoanalyse.

•

Voor verdere observaties inzake fraude en met betrekking tot uw interne beheersing verwijzen wij tevens naar de boardletter 2023 (met kenmerk: 240262F5EO.01/CVD).

•

Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2023 zijn er door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

•

Het controleproces is relatief soepel verlopen, maar wij zien in vergelijking met vorig jaar een stagnatie optreden in de positieve kwaliteitsimpuls ten aanzien van het opstel- en controleproces. Het opsteldossier was nagenoeg volledig gereed bij aanvang van de controle. Ons aandachtspunt in het opsteldossier betrof de onderbouwing van de door de gemeente opgenomen voorzieningen. Hierbij was het voor de gemeente lastig om het juiste lijstwerk te verzamelen ter onderbouwing van haar schattingen en had bijstelling van de onderhoudsegalisatievoorziening (nog) niet plaatsgevonden. Wij adviseren u dit proces intern en samen met ons te evalueren en, waar nodig (al dan niet gezamenlijk), passende maatregelen te treffen.

•

Wij hebben geconstateerd dat onze adviezen uit eerdere jaren omtrent de opbouw van de verschillende SiSa-dossiers ter harte zijn genomen. Dit heeft geresulteerd in een kwalitatief beter opsteldossier in vergelijking met voorgaande jaren, wat wij als een positieve ontwikkeling zien.

•

De financiële positie ultimo 2023 is afgenomen ten opzichte van 2022. Uw vermogenspositie is met € 2,2 miljoen afgenomen.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 26 miljoen (2022: € 23 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Altena onderkende en aanwezige risico’s van € 13 miljoen (2022: € 11 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2023 ad € 7,0 miljoen (2022: voordelig € 10,6 miljoen).

Realiteitsgehalte begroting

•

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en de mogelijkheden. Daarmee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In de afgelopen jaren heeft uw gemeente reeds maatregelen genomen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht dichter bij elkaar te brengen. Een goed voorbeeld hiervan is het, door de organisatie geïnitieerde, ‘keuzenpalet ombuigingen’, waarin de organisatie een duidelijk beeld tracht te geven van het financiële effect van wettelijke taken, politieke (beleids)doelstellingen en individuele raadsbesluiten. Dergelijke initiatieven om aandacht te houden voor dit onderwerp juichen wij toe.

Kwaliteit verslaggeving

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken de volgende aandachtspunten:

Frauderisicoanalyse

Opstel- en controleproces

Financiële positie

•

De kwaliteit van de toelichtingen en analyses kan worden verbeterd. Zo ontbreken vaak de oorzaakanalyses en worden verschillen veelal cijfermatig verklaard. Wat de oorzaak is van een afwijking en of deze al dan niet eerder was te voorzien, blijkt in een aantal gevallen niet.

•

Een logische vervolgstap is het meer integreren van de doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s, en vervolgens de begroting en de jaarrekening.

•

Het uitgangspunt is hierbij dat de toelichtingen en analyses betrekking hebben op de brutolasten en -baten. In diverse gevallen zijn deze echter gebaseerd op het saldo van baten en lasten (netto) of wordt de uitsplitsing naar baten en lasten niet gemaakt en worden verschillende afwijkingen hierdoor onderbelicht of niet (geheel) verklaard.

Wij hebben, ondanks de bovenstaande (verbeter)punten, wel vastgesteld dat de jaarstukken kwalitatief gezien voldoende zijn om het gewenste inzicht aan de gebruikers te verschaffen. Wij hebben tevens vastgesteld dat de jaarrekening voldoet aan het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor provincies en gemeenten.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

Sociaal domein

Grondexploitatie

•

Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld via de boardletter 2023 (met kenmerk: 240262F5EO.01/CVD). In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Wij hebben in 2023 een IT-audit uitgevoerd, waarover middels de boardletter 2023 aan u is gerapporteerd. Onze conclusie is dat er sprake is van tekortkomingen die van invloed zijn op de jaarrekening, de compliance en/of de operationele prestaties. Vanwege deze conclusie konden wij tijdens onze controle over 2023 niet zonder meer steunen op de IT-omgeving en/of op (informatie uit) de applicaties. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.

•

Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en de jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, bijvoorbeeld voor de controle van de memoriaalboekingen. In het najaar van 2024 zullen wij nader met u van gedachten wisselen over de vereisten in de automatiseringsomgeving en over de inrichting van uw financiële administratie, met als doel de diverse mogelijkheden van data-analyse maximaal te benutten.

•

Net als in voorgaande boekjaren hebben wij een onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de lasten in het kader van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), als gevolg van het ontbreken van voldoende en geschikte controle-informatie. Deze onzekerheid bedraagt voor de Jeugdwet € 0,51 miljoen en voor de Wmo € 0,16 miljoen (totaal 2022: € 0,8 miljoen). De onzekerheden zijn gedaald ten opzichte van 2022. Middels onze aanvullende controlewerkzaamheden hebben wij voldoende en geschikte controle-informatie over deze massa verkregen.

•

De uitvoering van de Jeugdwet is regionaal belegd bij de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Wij hebben tijdens het uitvoeren van onze controlewerkzaamheden ten aanzien van de Jeugdwet, ter plaatse bij de Regio WBO Jeugd, vastgesteld dat voor het onderdeel ‘Jeugdzorg+’, waarover in voorgaande jaren nog onzekerheid bestond, inmiddels voldoende en geschikte controle-informatie is verkregen. Deze lasten zijn daarom niet meer meegenomen als onzekerheid in onze oordeelsvorming.

•

Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) hebben wij vastgesteld dat deze, net als in voorgaande jaren, rechtmatig zijn verstrekt.

•

Wat betreft de grondexploitaties hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen inzake de jaarrekening 2022 geanalyseerd (‘backtesting’).

•

Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.

•

Externe deskundigen heeft ingeschakeld bij diverse projecten, ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een aannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.

Overig

•

Op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen zijn wij van mening dat de waardering van de grondexploitaties juist is en consistent is met voorgaand jaar.

•

Uit bijlage A bij dit accountantsverslag blijkt welke (niet-)gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Bevindingen jaarrekening

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is afgenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 2,2 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 9,2 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 7 miljoen positief bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 36% van het balanstotaal (ultimo 2022: 39% van het balanstotaal) en is afgenomen ten opzichte van 2022. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.

Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in de reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

75,5

67,6

66,1

67,0

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 9,2

-/- 2,7

-/- 4,3

-/- 7,1

Gerealiseerd resultaat

7,0

10,6

5,8

6,2

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

-/- 2,2

7,9

1,5

-/- 0,9

Eigen vermogen per 31 december

73,3

75,5

67,6

66,1

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

177.116

Totale lasten

-/- 179.242

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

-/- 2.126

Af: stortingen in reserves

-/- 5.082

Bij: onttrekkingen aan reserves

14.163

Saldo mutaties reserves

9.081

Gerealiseerd resultaat

6.955

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 2,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 9,4 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 10

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 7 miljoen.

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

(5) 2020

2021

2022

2023

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 10 5 (5) 2020

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 15 10 5 2020

2021

2022

2023 Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/13

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor de gemeente Altena (werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Nettoschuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de nettoschuldquote. De nettoschuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 2020

Structurele exploitatieruimte Voor het beoordelen van de financiële positie is het ook van belang om te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, waarbij de structurele baten en lasten worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

2021

2022

2023

2020

Werkelijk

2021

2022

2023

Werkelijk

Structurele exploitatieruimte

Nettoschuldquote 70%

14%

68%

12% 10%

66%

64%

62%

60%

58%

0% 2020

2021

2022

2023

2020

Werkelijk

2021

2022

2023

Werkelijk Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/14

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs. realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 7 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad de financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college zijn beleid en doelen kan realiseren.

10 5 -

(5) Begroting 2022

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In de afgelopen jaren heeft uw gemeente reeds maatregelen genomen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht dichter bij elkaar te brengen. Een goed voorbeeld hiervan is het, door de organisatie geïnitieerde, ‘keuzenpalet ombuigingen’, waarin de organisatie een duidelijk beeld tracht te geven van het financiële effect van wettelijke taken, politieke (beleids)doelstellingen en individuele raadsbesluiten. Dergelijke initiatieven om aandacht te houden voor dit onderwerp juichen wij toe.

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Baten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 200 150 100 50 -

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken

Begroting 2022

Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2023 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben de jaarstukken tijdens onze werkzaamheden integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken, vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 200 150 100 50 Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023 Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/15

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken de volgende aandachtspunten: 1. De kwaliteit van de toelichtingen en analyses behoeft verbetering. Oorzaakanalyses ontbreken vaak nog. Voorkomende verschillen worden bovendien veelal cijfermatig verklaard, waarbij in de meeste gevallen niet duidelijk wordt waardoor een afwijking is veroorzaakt en of deze al dan niet eerder was te voorzien. 2. Een logische vervolgstap is het meer integreren van de doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s, en vervolgens in de begroting en de jaarrekening. 3. Het uitgangspunt is dat de toelichtingen en analyses betrekking hebben op de brutolasten en -baten. In de programmaverantwoording constateren wij echter dat de financiële analyses en de verschillenverklaring gebaseerd zijn op het saldo van baten en lasten (netto) per taakveld. Hierdoor, en ook vanwege het tussentijds verrekenen hiervan met de reserves, blijven diverse afwijkingen onderbelicht of worden deze niet (geheel) verklaard.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2023; de ratio weerstandsvermogen is afgenomen tot 2,0 (2022: 2,1).

Beschikbare weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 26 miljoen (2022: € 23 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.

5 2020

2021

Benodigde weerstandscapaciteit

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 13 miljoen (2022: € 11 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een toename. Uw weerstandscapaciteit van € 26 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 13 miljoen. Dit is door het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2022

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

2,25 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75

0,50 0,25 2020

2021

2022

2023

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Speerpunten van de auditcommissie Speerpunten van de auditcommissie De auditcommissie heeft ons – als vertegenwoordiging van de gemeenteraad – ter ondersteuning van haar controlerende rol, specifiek gevraagd aandacht te besteden aan bepaalde posten van de programma’s, gemeentelijke producten, specifieke projecten en/of organisatieonderdelen. Voor de controle over het boekjaar 2023 zijn twee speerpunten aangedragen. Speerpunt | Rentemethodiek

Uw auditcommissie heeft ons gevraagd om nader onderzoek te doen naar het volgende speerpunt: “De mate waarin de gekozen rentemethodiek adequaat is toegepast door de gemeente Altena”. De notitie rente van de commissie BBV geeft richtlijnen over hoe gemeenten de kosten van rente moeten toerekenen aan de verschillende onderdelen van de organisatie en projecten. Dit proces helpt bij het verkrijgen van een nauwkeurig beeld van de werkelijke kosten van activiteiten en investeringen, wat weer belangrijk is voor effectieve budgettering en het financieel beheer van de gemeentelijke financiën.

Als onderdeel van onze controle hebben wij beoordeeld of de gemeente de gekozen rentemethodiek, zoals opgenomen in de begroting en uiteindelijk in de jaarrekening, nauwkeurig heeft toegepast.

“Het terugdringen van de organisatorische risico’s gezien de kwetsbare eenmansfunctie op het werkgebied van de grondexploitaties.”

“Een gemakkelijk leesbare bestuurlijke samenvatting standaard toevoegen in het raadsvoorstel bij en in de P&C-documenten.”

De organisatorische kwetsbaarheid omtrent het werkgebied van de grondexploitaties is door de organisatie deels opgevolgd. Door de krappe arbeidsmarkt is voor deze functie geen aanvullende vaste invulling gevonden. Dit wordt echter door de organisatie opgevangen door de langjarige inhuur van specialisten van een gerenommeerd kantoor. Hierdoor zijn, in de basis, de kwetsbaarheden uit vorig jaar op de korte termijn opgevangen. Wel is de aanbeveling om deze extra functies structureel in te vullen.

In het door ons ontvangen raadsbesluit bij de jaarrekening is een dergelijke bestuurlijke samenvatting opgenomen. Hiermee is voldoende opvolging gegeven aan dit advies.

“P&C-producten/jaarrekening meer als integrale en heldere monitor voor de raad doorontwikkelen.” Wij hebben in het kader van dit speerpunt uitsluitend gekeken naar de jaarrekening en geven hierbij een aantal adviezen omtrent het verder versterken van het budgetrecht van de gemeenteraad. Dit zijn de volgende: •

De kwaliteit van de toelichtingen en analyses kan worden verbeterd. Zo ontbreken vaak de oorzaakanalyses en worden verschillen veelal cijfermatig verklaard. Waardoor een afwijking is veroorzaakt en of deze al dan niet eerder was te voorzien, blijkt in een aantal gevallen niet.

•

Een logische vervolgstap is het meer integreren van de doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s, en vervolgens in de begroting en de jaarrekening.

•

Het uitgangspunt is dat de toelichtingen en analyses betrekking hebben op de brutolasten en -baten. In diverse gevallen zijn deze echter gebaseerd op het saldo van baten en lasten (netto) of wordt de uitsplitsing naar baten en lasten niet gemaakt en worden verschillende afwijkingen hierdoor onderbelicht of niet (geheel) verklaard.

Op basis van onze controlewerkzaamheden concluderen wij dat de gemeente de gekozen rentemethodiek adequaat en consistent toepast. Speerpunt | Opvolging aandachtsgebieden 2022 Uw auditcommissie heeft ons het volgende speerpunt meegegeven: “De wijze waarop opvolging is gegeven aan de aandachtsgebieden uit de rapportage Auditcommissie bij de jaarrekening 2022” In de rapportage van de Auditcommissie d.d. 26 juni 2023 zijn vier adviezen aan de gemeenteraad opgenomen. Wij hebben hiernaast per advies de opvolging beoordeeld.

“Meer duiding en toelichting bij het overhevelen van budgetten en meer toewerken naar een actuele en realiseerbare investeringsplanning” In dit kader hebben wij de investeringsplanning nader beoordeeld. Hierover hebben wij reeds aan u gerapporteerd in onze boardletter 2023 d.d. 6 februari 2024 (met kenmerk: 240262F5EO.01/CVD). In het kader van het overhevelen van budgetten hebben wij gekeken naar de wijze waarop budgetoverhevelingen worden toegelicht en onderbouwd in c.q. naar aanleiding van de jaarrekening 2023. Hierin constateren wij dat de aard van de verschillende overhevelingen goed geduid wordt door de organisatie maar dat de oorzaakanalyses en het eventuele effect op de uitvoerbaarheid van andere taken in het volgende boekjaar nog versterkt kunnen worden. Daarnaast is het te overwegen om de verschillende budgetoverhevelingen, naast de toelichting per programma, te clusteren zodat er (voor de leesbaarheid) een totaaloverzicht ontstaat met over te hevelen budgetten.

Deze adviezen komen overeen met hetgeen is opgenomen onder onze toelichting onder “Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken”.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen, waarin het zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief de begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden, en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen, is opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ in het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens

Via de financiële verordening, die is vastgesteld op 12 december 2023, heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. Het college heeft de verantwoordingsgrens gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en bij het trekken van de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college, waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten en de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college blijken onrechtmatigheden die de verantwoordingsgrens te boven gaan. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering van 7 november 2023. Wij hebben vastgesteld dat het normenkader voor het college leidend is geweest bij het komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en de controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld in de vergadering van 12 december 2023.

In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen voor de wijze en diepgang van het rapporteren over de rechtmatigheid en voor de wijze waarop het college moet omgaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. De financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij de investeringen heeft geautoriseerd. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan het uitvoeren van de financiële beheershandelingen. Deze eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt over de situaties waarin lastenoverschrijdingen weliswaar onrechtmatig maar wel acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, namelijk een controle op programmaoverschrijdingen, waaronder een nulproef en een controle op kredietoverschrijdingen.

Kredietoverschrijdingen Er is sprake van een aantal overschrijdingen van de gevoteerde investeringskredieten. Omdat de rapportagegrens hierbij wordt overschreden, zijn deze kredietoverschrijdingen toegelicht in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Uit onze werkzaamheden blijkt dat de kredietoverschrijdingen adequaat zijn toegelicht. Totaal is voor een bedrag van € 0,6 miljoen aan kredietoverschrijdingen niet passend binnen de vooraf door de gemeenteraad vastgestelde kaders.

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s de kaders vast die van invloed zijn op de verslaggeving. Het gaat hierbij om het geven van invulling aan de ruimte die het BBV biedt voor de eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, en het omgaan met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en per definitie ook onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. De voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden evenmin opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet-naleven van de voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslagen bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen, met als gevolg dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist en/of onvolledig zijn. Het niet-naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, worden hierna nader toegelicht, inclusief de wijze waarop het college deze in zijn werkzaamheden heeft betrokken.

Begrotingsrechtmatigheid Wat betreft de begrotingsrechtmatigheid is het autorisatieniveau van de raad leidend bij het bepalen van onrechtmatigheden. Het autorisatieniveau van de raad van de gemeente Altena betreft het totaal van de baten en lasten op programmaniveau. Op dit niveau is er geen sprake van begrotingsoverschrijdingen die niet passend zijn binnen de vooraf door de gemeenteraad vastgestelde kaders. Het college heeft deze begrotingsafwijkingen adequaat toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/20 Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording en specifiek de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt. Wij constateren dit jaar een stijging in de omvang van onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van € 3,3 miljoen, terwijl over 2022 geen onrechtmatigheden zijn geconstateerd. De geconstateerde onrechtmatigheden zijn grotendeels het gevolg van onrechtmatigheden ten aanzien van de opvang van ontheemde Oekraïners. Bij de initiële opdrachtverstrekking was sprake van zogenoemde “dwingende spoed”. Bij de verlenging van deze opdrachten was er echter onvoldoende rekening gehouden met de aanbestedingsvereisten. Dit aspect zien wij overigens landelijk bij meerdere gemeenten terugkomen. In uw paragraaf bedrijfsvoering heeft uw college de rechtmatigheidsfouten toegelicht en maatregelen beschreven ter voorkoming van soortgelijke bevindingen in de toekomst. Wij achten dit positief maar dringen wel aan op het daadwerkelijk in de praktijk brengen van deze maatregelen.

Uw gemeente heeft in de afgelopen jaren diverse maatregelen getroffen om de naleving van de interne en Europese aanbestedingsregels beter te borgen. In de praktijk kan echter, als gevolg van de complexe materie en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure worden gekozen. Onze adviezen, zoals opgenomen in de managementletter 2023, blijven daarmee van kracht.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Sociaal domein Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2023 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2023 bedragen circa € 0,8 miljoen (2022: € 0,7 miljoen).

In één geval is geconstateerd dat een zorgleverancier onvoldoende informatie heeft verstrekt aan de gemeente Altena, met als gevolg een onzekerheid inzake de getrouwheid van de verantwoorde lasten. De hiermee samenhangende onzekerheid in de jaarrekening van de gemeente Altena bedraagt € 0,7 miljoen.

Uw organisatie heeft, evenals in voorgaande jaren, de aanvullende internebeheersingsmaatregelen en interne controles ook over 2023 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is er voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. In dit kader is er onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van de PGB-gelden. Met de getroffen beheersingsmaatregelen en de uitgevoerde interne controles is er voor de PGB-bestedingen over 2023 voldoende zekerheid verkregen over zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid van deze bestedingen. Sociaal domein | Jeugdzorg en Wmo Uw gemeente voert het aan cliënten verstrekken van de voorzieningen in het kader van de Wmo en de Jeugdwet in eigen beheer uit, waarbij specifiek voor Jeugdzorg wordt samengewerkt met de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Ten aanzien van deze onderdelen is uw gemeente voor het getrouw en rechtmatig kunnen verantwoorden van de hiermee samenhangende lasten (deels) afhankelijk van de gecontroleerde productieverantwoordingen en/of bestuursverklaringen waarmee de zorgleveranciers aan de gemeente Altena verantwoording afleggen over de bestedingen. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor de jeugdzorg ook bij uw gemeente in de afgelopen jaren (fors) gestegen. Verwacht wordt dat deze ontwikkeling ook in de komende jaren nog doorzet.

In het geval van het ontbreken van gecontroleerde productieverantwoordingen en/of bestuursverklaringen van zorgleveranciers is er in beginsel geen sprake van voldoende en geschikte controle-informatie en blijft er dus onzekerheid bestaan over de getrouwe en rechtmatige verantwoording van de hiermee samenhangende lasten. De gemeente Altena hanteert echter binnen het eigen beheersingssysteem een ‘controlemix’ die ondanks het ontbreken van de verantwoordingen voldoende zekerheid biedt over de getrouwheid en rechtmatigheid van deze lasten. © 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/22 Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost waarbij sprake is van de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is niet alleen vanwege het saldo ultimo 2023 ad € 6,9 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad € 21,5 miljoen en lasten ad € 14,7 miljoen. Deze nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor het waarderen van de grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde, plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2023 gaat het om veertien individuele projecten. De gemeente Altena schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 5,9 miljoen bedraagt (2022: € 5,1 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 4,9 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces inzake de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, met als gevolg dat de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de daarbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en vanuit de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 20 15 10

5 2020

2021

2022

2023

Ontwikkeling boekwaarde

De 5 P’s vormen de basis voor het actualiseren van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 10 8 6 4 2 -

Nog te realiseren baten

Nog te realiseren lasten Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/23

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) In het kader van onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen bij het actualiseren van de grondexploitaties (vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor de kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode) hebben wij de volgende vragen in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, of deze onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op een passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er sprake van consistentie met de algemene economische omgeving en met de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente; met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), waarbij de verwachtingen, indien nodig, naar beneden zijn bijgesteld. Daarmee is tevens nagegaan of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion’-methode (POCmethode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2023 voor € 0,4 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2022: € 0,2 miljoen). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle op de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en van de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, aangezien de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.

•

Externe deskundigen heeft ingeschakeld bij diverse projecten, ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een aannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij het controleren van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties inzake Bronkhorst, Achter de Schans fase 1 en Achter de Schans fase 2 de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn. Deze projecten hebben wij nader geanalyseerd als onderdeel van onze controle. Voor deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en van gerealiseerde kosten. Accountantsverslag 2023 2406F74B07/WK/24 © 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Jesper Van Koert on 27 Jun 2024

Fraude, integriteit en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Tijdens onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, de omvang en de frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en over de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben de volgende observaties ten aanzien van uw frauderisicoanalyse: •

Uw interne frauderisicoanalyse is gericht op de geïdentificeerde risico’s op basis van de eigen kernprocessen. Naast de focus op de risico’s die worden geïdentificeerd vanuit het perspectief en op basis van de processen van iedere afdeling, adviseren wij u om het gehele fraudelandschap bij de analyse te betrekken, om zo de kans te verkleinen dat er risico’s worden gemist of weggelaten. Hierbij kunnen bijvoorbeeld aspecten worden meegenomen als: de waarschijnlijkheid van omkoping en corruptie, mogelijkheden van fraude(sturing) in de financiële overzichten, en het risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14340743/4