Accountantsverslag 2022 Altena
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente Altena 22 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Altena Postbus 5 4286 ZG ALMKERK Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Altena. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Altena.
22 juni 2023
Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Altena een goedkeurende controleverklaring te verstrekken
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena. Wij verstrekken bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.
Behandeld door
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 8 december 2022 en met ons auditplan, dat op 6 december 2022 is besproken in uw auditcommissie.
23069AB85A/CVD M.F.B. Heuer MSc RA 088 288 0708 Maheuer@deloitte.nl N.W. van den Akker MSc 088 288 4556 Nivandenakker@deloitte.nl J. van Koert MSc RA 088 288 2306 Jvankoert@deloitte.nl
Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij hebben onze conceptrapportage op 13 juni 2023 besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: J. van Koert MSc RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
10
Bevindingen jaarrekening
12
•
De financiële positie van uw gemeente
13
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
26
•
27
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
28
•
29
Overige aangelegenheden
Bijlagen
30
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
31
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
32
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
33
•
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
34
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
37
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/3
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.58 miljoen, respectievelijk € 4.74 miljoen.
Welke verbeteringen zien Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: wij? • Vooruitlopend op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording, met ingang van boekjaar 2023, heeft uw gemeente al diverse acties ondernomen om naar de rechtmatigheidsverantwoording toe te groeien. Wij zien dit als een positieve ontwikkeling. Uw gemeente kan zich op dit vlak echter nog verder ontwikkelen. Hierover hebben wij uitgebreid gerapporteerd aan het college, in onze managementletter van 17 januari 2023, en aan de auditcommissie in onze boardletter van 17 januari 2023. •
Belangrijke aandachtspunten
Financiële positie
Bestuurlijke samenvatting
Het aantal te verantwoorden SiSa-regelingen is in de afgelopen jaren fors toegenomen. Uw gemeente heeft, in overeenstemming met hierover vooraf gemaakte afspraken, bij de start van de jaarrekeningcontrole een compleet opsteldossier opgeleverd ter onderbouwing van de SiSa-bijlage. Door het gebruik van vooraf afgestemde formats konden wij deze controle op een efficiënte wijze uitvoeren.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
De controle van de grondexploitaties is relatief moeizaam verlopen, als gevolg van het uitvallen van een belangrijke functionaris binnen het fysieke domein. Gezien de impact van de grondexploitaties op de jaarstukken, is het voor de continuïteit van uw gemeente van belang dat de aanwezig kennis geborgd blijft, ook onder onvoorziene omstandigheden.
•
Doordat de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels voornamelijk achteraf plaatsvindt, kost het uw gemeente veel moeite om voldoende en geschikte controle-informatie aan te leveren. In lijn met de aanbevelingen zoals opgenomen in de managementletter en de boardletter adviseren wij u om prioriteit te geven aan de implementatie van een verplichtingenadministratie. Wij hebben van uw organisatie vernomen dat hier reeds plannen voor zijn gemaakt. Verder zien wij verbetermogelijkheden in de dossiervorming voordat een opdracht wordt verstrekt, bijvoorbeeld bij de onderbouwing van de opdrachtwaarde voorafgaand aan het in de markt uitzetten van een opdracht. Daarbij dient te worden vermeld dat dit proces voldoende navolgbaar is indien uw organisatie het inkoopbureau inschakelt.
•
De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 23,1 miljoen (2021: € 20,2 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Altena onderkende en aanwezige risico’s van € 11 miljoen (2021: € 10,9 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en de realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2022, ad € 10,6 miljoen (2021: voordelig € 5,8 miljoen). Een dergelijke (hoog) saldo past in het landelijke beeld.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Opstel- en controleproces •
De controle van de jaarrekening 2022 heeft nagenoeg volledig op locatie plaatsgevonden en het controleproces is soepel verlopen. Het opsteldossier was volledig gereed bij aanvang van de controle en was kwalitatief van een hoog niveau. Ons enige aandachtspunt in het opsteldossier betrof de oplevering voor de grondexploitaties. Als gevolg van persoonlijke omstandigheden en van personele krapte binnen uw gemeente was het moeilijk om de juiste controle-informatie te verkrijgen. Dit heeft tevens tot diverse aanpassingen in de jaarstukken geleid. Wij adviseren u dit proces intern te evalueren en waar nodig passende maatregelen te treffen.
•
In onze managementletter en boardletter d.d. 17 januari 2023 hebben wij uitgebreid gerapporteerd over de kwaliteit van en internebeheersingsmaatregelen binnen de voor de jaarrekeningcontrole relevante processen. Wij hebben geconstateerd dat de gemeente nog de nodige stappen kan zetten in het doorontwikkelen van de interne beheersing. Zeker met het oog op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording met ingang van boekjaar 2023 is het van belang dat het doorontwikkelen van de interne beheersing prioriteit krijgt.
•
Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (de gemeenteraad) gedeeld en zijn besproken in de auditcommissie.
Kwaliteit verslaggeving
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Wij hebben geconcludeerd dat de inschattingen van het management aanvaardbaar zijn.
Grondexploitatie
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’).
•
Tijdens onze controle hebben wij specifiek aandacht besteed aan de parameters waarmee het toekomstige prijspeil wordt ingeschat in de waardering van de grondexploitaties. In vergelijking met het beeld in voorgaande jaren zijn de vooruitzichten ten aanzien van de opbrengstontwikkeling nu een stuk negatiever. Hierbij geldt echter wel dat het gros van de geraamde toekomstige opbrengsten reeds onder contract is, waardoor (macro-)economische ontwikkelingen hierop geen directe invloed hebben. Tegelijkertijd wordt er ten aanzien van de kostenstijgingen nog steeds een forse toename verwacht in de komende jaren. Daarmee is rekening gehouden in de parameters. Wij hebben vastgesteld dat de toegepaste parameters op een aanvaardbare wijze zijn ingeschat en toegepast in de jaarrekening 2022.
•
In 2022 zijn Achter de Schans fase II en Cronenburg-Uitwijk als nieuwe grondexploitaties geopend. Deze projecten hebben wij met bijzondere aandacht betrokken in onze controle. Wij hebben geen bevindingen geconstateerd die specifiek betrekking hebben op nieuwe projecten.
•
Een van de maatregelen die het kabinet gebruikt heeft om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De Tozo-regeling is reeds in 2021 afgelopen. De verantwoording over 2022 bestaat daardoor enkel uit correcties op de eerdere verstrekkingen en uit baten uit hoofde van terugvorderingen en aflossingen. De omvang hiervan is (zeer) beperkt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld en geïmplementeerd dat zichtbaar wordt nageleefd, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
Interne beheersing
Sociaal domein | gevolgen corona
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/6
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Sociaal domein
Realiteitsgehalte begroting
Bestuurlijke samenvatting
•
Net als in voorgaande boekjaren hebben wij een onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de lasten Jeugdwet en Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning), als gevolg van het ontbreken van voldoende en geschikte controle-informatie. Deze onzekerheid bedraagt voor de Jeugdwet € 0,2 miljoen en voor de Wmo € 0,6 miljoen (totaal 2021: € 1,9 miljoen). De onzekerheden zijn afgenomen ten opzichte van 2021, doordat er ten aanzien van de zorgaanbieders voor de Jeugdwet aanvullende controlewerkzaamheden zijn verricht met betrekking tot de kleine zorgaanbieders zonder gecontroleerde productieverantwoording. In 2021 betrof dit voor het grootste deel de onzekerheid. Op basis van onze aanvullende controlewerkzaamheden hebben wij voldoende en geschikte controle-informatie over deze massa verkregen.
•
De uitvoering van de Jeugdwet is regionaal belegd bij de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Wij hebben tijdens het uitvoeren van onze controlewerkzaamheden met betrekking tot de Jeugdwet, ter plaatse bij de Regio WBO Jeugd, vastgesteld dat voor het onderdeel ‘Jeugdzorg+’ geen verantwoording en/of controleverklaring wordt verkregen. Deze lasten zijn daarom (deels) meegenomen als onzekerheid in onze oordeelsvorming. Wij adviseren u om in regioverband actie te ondernemen op het ontbreken van deze zekerheid.
•
Tijdens onze detailwerkzaamheden ten aanzien van de Jeugdwet hebben wij een afwijking geconstateerd betreffende de buiten de beschikte periode geleverde zorg. Wij hebben deze fout, ad € 56k, geëxtrapoleerd.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) hebben wij vastgesteld dat deze, net als in voorgaande jaren, rechtmatig zijn verstrekt.
•
In 2022 werd de nieuwe (eenmalige) regeling energietoeslag ingevoerd. Als onderdeel van onze controleaanpak hebben wij dossiercontroles uitgevoerd op de energietoeslag. Wij hebben vastgesteld dat de lasten uit hoofde van de energietoeslag rechtmatig en getrouw zijn verantwoord.
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2022 blijken (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen, in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van circa € 10,6 miljoen ten opzichte van de gewijzigde begroting 2022, tonen de blijvende relevantie aan van het ervoor zorgen dat de verschillende begrote (investerings)projecten en activiteiten in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit, zodat alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar kunnen worden gerealiseerd.
•
Wij adviseren u om blijvend onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo 2022 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en de tussentijdse informatievoorziening zijn te verbeteren. Een mogelijke aanpak hiervoor is het ‘zero based’ opbouwen van de begroting 2024. Feitelijk is dit het ‘vanaf nul’ opzetten van de begroting, in plaats van – sterk vereenvoudigd gesteld – het indexeren van de begroting 2023 en het met nieuwe projecten, investeringen en activiteiten aanvullen hiervan. Dit dwingt de organisatie om opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken, die moeten worden geanalyseerd in relatie tot de beschikbare personele capaciteit, zodat er realistische(r) begroting kan worden opgesteld. Overigens merken wij hierbij op dat een dergelijke ‘nulmeting’ in het verleden al eens is uitgevoerd voor delen van de begroting (bijvoorbeeld het sociaal domein), en dat deze problematiek de continue aandacht heeft van het college en de directie.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Wij hebben geen onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van het niet-naleven van de Europese aanbestedingsregels (2021: € 0).
Begrotingsrechtmatigheid
•
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijdingen naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in de ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’, vanaf pagina 213 in de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen, mede op basis van de analyse van het college, niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Frauderisicoanalyse
•
Zoals reeds door ons gemeld in eerdere rapportages, adviseren wij u om de beknopte frauderisicoanalyse, als onderdeel van het interne- controleplan, uit te breiden en te vertalen naar concrete acties.
•
Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
•
Wij hebben geen fraudegevallen geconstateerd tijdens onze controle.
•
Als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn de gemeenten dit jaar geconfronteerd met een toestroom van vluchtelingen, waarbij zij verantwoordelijk zijn gesteld voor het uitkeren van leefgeld en voor het bieden van opvanglocaties. Deze maatregelen worden bekostigd en verantwoord via de SiSa-bijlage. Als onderdeel van onze controle van deze SiSa-bijlage hebben wij de uitvoering van deze maatregelen gecontroleerd. Wij hebben daarbij geen bevindingen te melden.
Overig
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022, dat op 20 december 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Toelichting uitgebreide controleverklaring De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Hierin geeft de accountant namelijk aan of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en de financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft, in combinatie met een wijziging in de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole), geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij, in het onderdeel ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’, aanvullend verslag over onze controleaanpak met betrekking tot frauderisico’s, de naleving van de wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Altena verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Altena uitgevoerd en zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd, groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen. Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’), constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Er zijn geen belangrijke wijzigingen doorgevoerd in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en dat deze consistent zijn gebruikt.
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) geconstateerd in de in de SiSa-bijlage 2022 verantwoorde informatie.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/10
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Altena Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NV COS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. Deze grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting, en SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/11
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 8 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 2,6 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 10,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2022
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
67,6
66,1
67,0
57,5
-/- 2,7
-/- 4,3
-/- 7,1
1,0
Gerealiseerd resultaat
10,6
5,8
6,2
8,5
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
7,9
1,5
-/- 0,9
9,5
Eigen vermogen per 31 december
75,5
67,6
66,1
67,0
Tussentijdse resultaatbestemming
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 34% van het balanstotaal (ultimo 2021: 30% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten, plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente, hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
12.633
Saldo mutaties reserves
2.626
Gerealiseerd resultaat
10.567
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
156.350
Totale lasten
-/- 148.409
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
7.941
Af: stortingen in reserves
Overige aangelegenheden
-/- 10.007
Bijlagen
23069AB85A/CVD/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 7,9 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,5 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
De jaarrekening 2022 sluit – na het verwerken van de mutaties in de reserves – met een voordelig/nadelig gerealiseerd resultaat van circa € 10,6 miljoen.
5
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
(5)
De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
15 10
2019
2020
2021
2022
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 15 10 5 (5)
2019
2020
2021
2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 15 10 5 -
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente Kengetallen voor de gemeente Altena over de periode 2019-2022
35% 34% 33% 32% 31% 30% 29% 28%
Solvabiliteit
15%
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
10% 5%
2019
2020
2021
2022
0%
2019
2020
Werkelijk
2021
2022
Werkelijk
Netto schuldquote 70% 68% 66% 64% 62% 60% 58%
Solvabiliteit
Grondexploitatiequote
Structurele exploitatieruimte
2020
2021
2022
Werkelijk
Bestuurlijke samenvatting
Netto schuldquote
10% 5%
Structurele exploitatieruimte
0%
2019
2020
2021
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Deze weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen, en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.
15%
2019
Grondexploitatiequote
Interne beheersing
2022
Bij het beoordelen van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, aangezien wordt gekeken naar de structurele baten en lasten, die worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2022 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 10,6 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad de financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college zijn beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op datgene wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. Zo zijn in het verleden delen van de begroting (zoals bijvoorbeeld het sociaal domein) al eens opnieuw vanaf nul opgebouwd. Verder is de realisatie van investeringskredieten ook meer over de jaren verspreid, en is specifiek over dit onderwerp een rapport opgesteld door de rekenkamercommissie.
Desondanks adviseren wij u de haalbaarheid van de begroting blijvend te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Saldo baten en lasten | Begroting vs. realisatie (x € 1 miljoen) 15 10 5 (5)
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Baten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 150 100 50 -
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Lasten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 150 100 50 -
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is daarbij met 0,24 toegenomen.
Uw weerstandscapaciteit van € 23 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 11 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 23 miljoen (2021: € 20,2 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van vorig jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 11 miljoen (2021: € 10,9 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een kleine toename van de gekwantificeerde risico’s, met € 0,1 miljoen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 30 25 20 15 10 5 -
2019
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,50 2,25 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 -
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/17
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost waaraan de belangrijkste schattingen ten grondslag liggen, betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is niet alleen vanwege het saldo ultimo 2022 ad € 16,0 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 33,7 miljoen en lasten ad € 17,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend zal zijn en tot een (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2022 gaat het om vijftien individuele projecten. De gemeente Altena schat ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 5,1 miljoen bedraagt (2021: € 4,4 miljoen).
Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is vrijwel volledig in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel (€ 31k) van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
•
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben in de afgelopen jaren een forse stijging laten zien. Deze situatie is omgeslagen door het afkoelen van de economie en door het monetair beleid, leidend tot een grotere onzekerheid over het kunnen realiseren van de (verkoop)prijzen.
•
Plankosten: als gevolg van de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor het actualiseren van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 -
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Nog te realiseren baten Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Nog te realiseren lasten
Bijlagen
23069AB85A/CVD/18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er sprake van consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en van gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 0,2 miljoen tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 0,6 miljoen). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle op de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit, ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is hierdoor (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de kosten en opbrengsten van een project subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Blokland, Bronkhorst, Achter de Schans I en Achter de Schans II de belangrijkste projecten zijn binnen uw gemeente. Wij hebben deze, op grond van onze professionele oordeelsvorming, geselecteerd voor nadere controle. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. De controle van de grondexploitaties verliep dit jaar relatief moeizaam, als gevolg van het uitvallen van een sleutelfunctionaris in het actualisatieproces. Wij hebben intensief contact gehad met uw gemeente over (o.a.) het op de juiste wijze toepassen van de parameters en de aannemelijkheid van de gemaakte schattingen. Als gevolg van onze controlewerkzaamheden zijn de grondexploitaties meerdere keren gewijzigd.
In 2022 is de trend van stijgende vastgoedprijzen doorbroken. Als gevolg van de renteverhogingen van de ECB, bedoeld om de inflatie op meerdere terreinen te drukken, is de rente op de kapitaalmarkt in een jaar tijd fors toegenomen. Dit maakt het voor consumenten en voor bedrijven duurder om geld te lenen voor het financieren van vastgoed.
Bijlagen
23069AB85A/CVD/19
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) In combinatie met de nog steeds stijgende bouwkosten stagneren of dalen de verwachte resultaten van, met name, de grondexploitaties die zich nog volop in de uitvoeringsfase bevinden. Bij de grondexploitaties van de gemeente Altena is het effect van deze macroeconomische ontwikkelingen in 2022 voor de bestaande grondexploitaties overigens beperkt geweest. Dit heeft mede als oorzaak dat de gemeente voor een groot deel van de nog te realiseren opbrengsten reeds verkoopcontracten heeft afgesloten met ontwikkelaars.
Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties, en dus in de jaarrekening 2022, zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties, en dus in de jaarrekening 2022, zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/20
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft door de accountant niet in alle gevallen te worden meegewogen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Deze zijn in te delen in de categorieën zoals genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Algemene dekkingsmiddelen
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en dat het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat deze hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Bereikbaar Altena
3.000 2.000 1.000 (1.000) (2.000) (3.000) (4.000) (5.000) (6.000) (7.000) (8.000) Duurzaam Altena
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Veelzijdig Altena
In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Altena samenredzaam
De begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Inwoners en bestuur
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen nader worden vastgelegd in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden hebben wij een overschrijding geconstateerd op het krediet voor de vervanging van lichtmasten ad € 165.000. In de jaarrekening is toegelicht dat het college deze overschrijding wil dekken uit de onderschrijding op het krediet voor de vervanging van armaturen. Omdat de besluitvorming hierover plaatsvindt op het moment van het door de raad vaststellen van de jaarstukken, is deze nog niet gevoteerd. Wij wegen deze overschrijding daarom mee in onze oordeelsvorming.
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de begrotingsrechtmatigheid naar de ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ zoals opgenomen in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. De lastenoverschrijding op het programma ‘Algemene dekkingsmiddelen’ weegt niet mee in onze oordeelsvorming. Daarmee heeft deze lastenoverschrijding ook geen verdere impact op de strekking van onze verklaring.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/22
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Tijdens onze controle vragen wij u jaarlijks om ons inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en over de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben de volgende adviezen uitgebracht aan het management ten aanzien van het onderwerp ‘frauderisicobeheersing’: •
De interne frauderisicoanalyse is vaak gericht op de geïdentificeerde risico’s op basis van de eigen kernprocessen. Naast de focus op de risico’s die worden geïdentificeerd op basis van het perspectief en de processen van iedere afzonderlijke afdeling, adviseren wij u om het gehele fraudelandschap bij deze analyse te betrekken, om zo de kans te verkleinen dat er risico’s worden gemist of weggelaten (denk hierbij bijvoorbeeld aan corruptierisico’s).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
In de frauderisicoanalyse dient tevens een beschrijving van de restrisico’s te worden opgenomen, naast een beschrijving van de wijze waarop hiermee wordt omgegaan (bijvoorbeeld accepteren/mitigeren/vermijden). Het verdient tevens aanbeveling om in te gaan op de risicobereidheid ten aanzien van fraude- en compliancerisico’s. Het is belangrijk dat uw organisatie, mede in relatie tot de aanstaande rechtmatigheidsverantwoording, ook het bestaan en de werking toetst van de (huidige en aanvullende) beheersingsmaatregelen die worden opgenomen in de frauderisicoanalyse.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en waar wij inlichtingen over inwinnen, indien noodzakelijk. Wij hebben op basis van onze controle en de met u gevoerde besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat er sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Voorziening voor verlofsparen
Sociaal domein | PGB-bestedingen
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.
Met de invoering van de Cao gemeenten 2021-2022 kunnen medewerkers vanaf 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Deze uren verjaren niet. Het verlofsparen kan dus leiden tot verlofstuwmeren, die de medewerkers bijvoorbeeld kunnen inzetten voor een sabbatical of om eerder met pensioen te gaan. Bij het bepalen van de omvang van de voorziening verlofsparen zijn er op landelijk niveau diverse uitvoeringsvragen ontstaan. De commissie BBV heeft daarom eind januari 2023 een nadere toelichting bij de voorziening verlofsparen gepubliceerd. Hieruit blijkt onder andere dat gemeenten voor het spaarverlof, zoals dit vanaf 2022 van toepassing is, een voorziening moeten vormen, omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft het toevoegen en opnemen van spaarverlof.
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2022 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2022 bedragen circa € 0,7 miljoen (2021: € 1,0 miljoen).
Wij hebben over 2022 geen onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Dit ligt in lijn met het beeld van vorig jaar, toen wij evenmin onrechtmatigheden hebben geconstateerd. Wel is door uw gemeente nog een aantal belangrijke vervolgstappen te zetten, om te borgen dat zij blijft voldoen aan de Europese aanbestedingsregels. In onze managementletter en in de boardletter hebben wij gerapporteerd over het belang van een verplichtingenadministratie. Wij hadden geconstateerd dat de (verbijzonderde) interne controles op de naleving van de Europese aanbestedingsregels overwegend achteraf plaatsvinden. Verder zien wij verbetermogelijkheden ten aanzien van de dossiervorming voordat een opdracht wordt verstrekt. Te denken valt aan het onderbouwen van de opdrachtwaarde voorafgaand aan het in de markt uitzetten van een opdracht. Daarbij dient vermeld te worden dat dit proces voldoende navolgbaar is op het moment dat uw organisatie het inkoopbureau inschakelt.
Uw gemeente heeft, in lijn met de nadere toelichting van de commissie BBV, het uitgangspunt gehanteerd dat al het bovenwettelijke verlof ultimo 2022 wordt opgenomen in de voorziening verlofsparen. Op basis van dit uitgangspunt is in 2022 een voorziening verlofsparen van € 1,3 miljoen gevormd.
Met het oog op de rechtmatigheidsverantwoording en de in het interne-controleplan opgenomen controlewerkzaamheden ten aanzien van de Europese aanbestedingsregels, adviseren wij u om aan het opvolgen van deze bevindingen de juiste prioriteit te geven.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Uw organisatie heeft de vorig jaar getroffen aanvullende interne-beheersingsmaatregelen en interne controles ook over 2022 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. In dit kader is er onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGB-gelden. Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is er voor de PGB-bestedingen over 2022 voldoende zekerheid verkregen over zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid van deze bestedingen. Sociaal domein | Jeugdzorgkosten De jeugdzorgkosten bestaan uit de kosten voor lokale en regionale jeugdzorg. De uitvoering van de regionale jeugdzorg is door uw gemeente belegd bij de Regio WBO Jeugd (gemeente Breda). Deze is verantwoordelijk voor het uitvoeren en verantwoorden van de Jeugdzorg, vanaf het moment van toeleiding via de gemeente. Onderdeel hiervan is dat de Regio WBO Jeugd tevens verantwoordelijk is voor de ontvangst van de productieverantwoordingen en voor de controle hierop. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg in de afgelopen jaren (fors) toegenomen. Verwacht wordt dat deze ontwikkeling ook in de komende jaren nog doorzet.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23069AB85A/CVD/24
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Altena
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen In regioverband is afgesproken dat er bij een productie onder de € 125.000 (op regioniveau) geen controleverklaring hoeft te worden aangeleverd. Over deze productie is alsnog zekerheid verkregen, op basis van het uitvoeren van detailcontroles op de zorglevering door partijen waarbij geen gecontroleerde productieverantwoording is aangeleverd. Op basis van deze werkzaamheden is bij één zorgaanbieder geconstateerd dat zorg is geleverd buiten de periode van de door de gemeente afgegeven beschikking. Deze afwijking hebben wij geprojecteerd op het totaal van de jeugdzorglasten waarbij geen controleverklaring is aangeleverd en is door ons bij onze oordeelsvorming betrokken. Zie hiervoor Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen. Bij een aantal zorgaanbieders met een productie boven € 125.000 is evenmin een controleverklaring aangeleverd. Hierdoor zijn wij niet in staat om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen ten aanzien van de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van deze lasten. Deze onzekerheid is tevens meegenomen in onze oordeelsvorming. Zie hiervoor Bijlage A2 – Onzekerheden in de controle. Sociaal domein| Wmo Het aan cliënten verstrekken van voorzieningen in het kader van de Wmo is binnen uw gemeente volledig in eigen beheer.
Net als bij het verantwoorden van de kosten van de jeugdzorg, is uw gemeente voor het getrouw en rechtmatig (kunnen) verantwoorden van de lasten van de Wmo afhankelijk van de gecontroleerde productieverantwoordingen en/of bestuursverklaringen.
Sociaal domein|Gevolgen corona De gevolgen van corona voor de jaarstukken 2022, waaronder specifiek het sociaal domein, zijn zeer beperkt. Als onderdeel van onze controle op de SiSaverantwoording hebben wij een verplichte kwalitatieve toets uitgevoerd op het gemeentelijke beleid inzake Misbruik & Oneigenlijk gebruik in het kader van de Tozo (G4)-regeling. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente over een M&O-beleid beschikt waarin de getroffen interne-beheersingsmaatregelen zijn vermeld, zoals de controle achteraf en de wijze waarop u gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste. Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2022 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben de jaarstukken gedurende het uitvoeren van onze werkzaamheden integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken, vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.
Evenals bij de jeugdzorg is er bij de Wmo sprake van een onzekerheid ten aanzien van de rechtmatigheid en de getrouwheid van de verantwoorde lasten. Deze bedraagt circa € 0,6 miljoen. Zie hiervoor Bijlage A2 – Onzekerheden in de controle. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing