Woonzorgvisie Almere 2025-2040 (25202) RAPPORTAGE AANDACHTSGROEPEN
Tekst van het document
●
Het aantal jongeren met jeugdhulp met verblijf per jaar zal volgens deze benadering slechts beperkt toenemen, van 460 in 2024 naar 480 in 2040.
Tabel 2-7: Prognose jongeren met jeugdhulp, Almere (2024-2050) Bron: ABF
Jongeren met jeugdhulp Jeugdhulp zonder verblijf Jeugdhulp met verblijf
2024 5.180 4.730 460
2030 5.150 4.690 460
Woonzorganalyse Almere 2024
2035 5.260 4.790 470
2040 5.460 4.970 480
33
34
2.5 Vrouwenopvang plus slachtoffers mensenhandel Bronnen: Jaarrapportage 2021 Urgentiedienstverlening gemeente Almere (Het Vierde Huis, 2022) Jaarrapportage 2022 Urgentiedienstverlening gemeente Almere (Het Vierde Huis, 2023) Kwartaalrapportage Almere 1e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023) Kwartaalrapportage Almere 2e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023) Prognoses wonen met zorg in de wijk in Almere (O&S Almere, 2019) Trend ontwikkelrapportage kwantitatief 2020-2022 (LDH, 2023) Toekomstbeeld opvangplekken maatschappelijke opvang (MO Regio Flevoland)
Vrouwenopvang Vrouwenopvang is het tijdelijk bieden van onderdak en begeleiding aan vrouwen die, al dan niet gedwongen, niet meer thuis kunnen wonen in verband met relatieproblemen, of in aanraking zijn geweest met huiselijk geweld (bijvoorbeeld 'blijf-van-mijn-lijfhuizen'), of het slachtoffer van mensenhandel zijn.
In Almere staat het Oranjehuis van Blijf Groep om huiselijk geweld te stoppen en waarin vrouwen, maar soms ook mannen, tijdelijk worden opgevangen. In het Oranjehuis zijn 55 opvangplekken, waarvan er 7 gereserveerd zijn voor mannen. Naast noodopvang telt dit Oranje Huis 23 appartementen voor vrouwen met of zonder kinderen. In de praktijk komen slachtoffers van mensenhandel ook terecht in de maatschappelijke opvang.
2.5.1
Omvang en samenstelling ●
Uitgaande van de urgentieaanvragen zijn er in 2022 10 aanvragen vanuit de vrouwenopvang gedaan, maar komt 2023 op minstens het dubbele aantal uit.
2.5.2
Huisvestingsvraag ●
In de eerste twee kwartalen van 2023 zijn 13 urgentieaanvragen vanuit de vrouwenopvang toegekend; op jaarbasis zijn er dat naar schatting zo’n 20 à 30, waarvoor een sociale huurwoning met urgentie beschikbaar zou moeten komen.
Tabel 2-8: Urgentieaanvragen en toekenningen (2023) Bron: Het Vierde Huis Q1-2022 Q2-2022 Q3-2022 Q4-2022 Q1-2023 Q2-2023
gemiddeld per kwartaal
2020
2021
2022
594
550
321
Aantal urgentieaanvragen w.v. Vrouwenopvang
111
62
71
77
97
84
84
1
4
2
3
8
4
4
Behandelde urgentieaanvragen Toegekende urgentieaanvragen w.v. Vrouwenopvang
59 22
102 56
75 28
64 22
73 20
84 31
76 30
5
8
7
Woonzorganalyse Almere 2024
10 584 307
523 244
300 128
0
9
35
Volgens de presentatie “Prognose woonbehoefte wonen met zorg in de wijk in Almere” van de afdeling Onderzoek & Statistiek is de huisvestingsvraag van vrouwen die uitstromen uit de vrouwenopvang gericht op gewone woningen (met of zonder ambulante begeleiding).
2.5.3
Prognose ●
Een prognose van O&S van de gemeente uit 2019 veronderstelt een jaarlijkse woningbehoefte voor vrouwen uit de opvang van 40 à 50 woningen.
●
Als we uitgaan van het aantal toegekende urgentieaanvragen onder vrouwenopvang volgens Het Vierde Huis en een gemiddelde van 25 per jaar verbinden aan de bevolkingsprognose van de leeftijdsgroep 15-64 jaar, dan komen we iets lager uit op zo’n 25 à 30 woningen per jaar.
Tabel 2-9: Prognose woonvraag vrouwenopvang vanuit toekenningen urgenties, Almere (2024-2050) Bron: ABF
Woonvraag vrouwenopvang (vanuit toekenning urgenties)
2024
2030
2035
2040
25
25
30
30
2.6 Ex-gedetineerden Bronnen: Beleidsinformatie, trends en ontwikkelingen, C10 Vrijwillige nazorg volwassen ex-gedetineerden (bijlage 2) (GGD Flevoland) Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen (CBS/MHA): Huisvesting voor Aandachtsgroepen - Personen die uitstromen uit detentie - Almere (waarstaatjegemeente.nl) Prognose woonbehoefte wonen met zorg in de wijk in Almere (Onderzoek & Statistiek, 2019)
Uitstromers uit detentie Voor de MHA zijn personen die uitstromen uit detentie gedefinieerd als personen die in het betreffende jaar zijn uitgestroomd uit detentie en op 31 december van hetzelfde jaar in de BRP staan ingeschreven. Een relatief grote groep personen (ca. 20%) die na detentie Nederland verlaat blijft hierdoor buiten beschouwing: van hen kan immers geen woongemeente en/of huisvestingssituatie worden bepaald.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen personen die zijn uitgestroomd na korter dan 3 maanden in detentie en personen die zijn uitgestroomd na 3 maanden of langer in detentie.
2.6.1
Omvang en samenstelling ●
In 2023 zijn volgens de GGD Flevoland 331 detentiemeldingen vanuit Almere, tegenover 424 in 2022 en eveneens 331 in 2021.
●
Het aantal unieke Almeerders dat in 2023 in detentie is ingestroomd was 296. Sommige gedetineerden stromen namelijk in één jaar meerdere malen in en uit detentie. Meestal gaat het
Woonzorganalyse Almere 2024
dan om twee detenties. Voor Flevoland als geheel is zo’n 12% van de instromers meerdere malen in detentie ingestroomd. ●
In 2023 bedroeg de uitstroom van geditineerden in detentie uit Almere 280 personen. Voor 2022 komt de GGD uit op 394 unieke personen.
●
Circa 30% van de uitstromers uit detentie heeft 3 maanden of langer vastgezeten.
●
Huishoudens met ex-gedetineerden die minstens 3 maanden in detentie zijn geweest in Almere, zijn gemiddeld in ongeveer 44% van de gevallen een eenpersoonshuishouden; 18% is een paar zonder kinderen, 30% een paar met kinderen. 21% vormt een eenoudergezin. De uitstromers kunnen hierbij ook de kinderen in huishoudens zijn.
●
2.6.2
Behalve volwassenen is er ook nog in- en uitstroom van jeugdigen in/uit detentie.
Huisvestingsvraag ●
Van de in 2023 uitgestroomde gedetineerden met een afgesloten dossier had 25% een hulpvraag. Dit is mogelijk een onderschatting omdat niet alle hulpvragen terechtkomen bij de GGD, onder meer vanwege een gebrek aan screening van de gedetineerden (mede door arbeidstekorten).
●
In 2023 had ruim één op de drie hulpvragen van gedetineerden betrekking op het gebied van huisvesting, gevolgd door hulpvragen op het gebied van werk en inkomen (26%), schulden (15%) en zorg (13%).
Het tekort aan huisvesting is een breed probleem dat ook de doelgroep (ex-)gedetineerden raakt. Binnen verschillende gemeenten wordt gemerkt dat het steeds lastiger wordt om passende huisvesting te vinden en de wachttermijnen hiervoor blijven toenemen (ook met urgentie).
●
De huisvestingsvraag van personen die uitstromen uit detentie of TBS is doorgaans gericht op gewone woningen (met of zonder ambulante begeleiding).
In de huisvestingsverordening van de gemeente Almere zit een bepaling die het mogelijk maakt om vanuit de vrijwillige nazorg enkele keren per jaar te bemiddelen naar een urgentiewoning. Hoewel deze bepaling erg waardevol is, wordt in de praktijk opgemerkt dat het lastig is om gebruik te maken van deze regeling en deze hierdoor steeds onaantrekkelijker wordt. De wachttijd wordt steeds langer en het aantal woningtoewijzingen blijft achter bij de aanvragen. Naast het vinden van huisvesting, is ook het behouden hiervan tijdens detentie een belangrijk aandachtspunt. In het Bestuurlijk Akkoord ‘kansen bieden voor re-integratie’ (2019) staat dat gemeenten zich inspannen om bestaande huisvesting zo veel mogelijk te behouden. De Participatiewet biedt een mogelijkheid tot het doorbetalen van huur tijdens detentie. In Almere hebben de gemeente en GGD afspraken over bijstandsverlening voor vaste woonlasten tijdens detentie vastgelegd.
Woonzorganalyse Almere 2024
36
2.6.3
Prognose ●
37
Op basis van de verwachte ontwikkeling van het aantal personen 15 t/m 69 jaar mag de komende 15 jaar een stijging van het aantal uitstromers uit detentie van Almeerders worden verwacht, van 340 in 2024 naar 390 in 2040.
●
Uitgaande van een hulpvraag op het vlak van huisvesting bij een kwart tot 35% van de uitstromers zal het in de beschouwde periode gaan om 85 tot 120 woningen of woonruimten in 2024 tot 100 tot 135 woningen of woonruimten in 2040.
Tabel 2-10: Prognose uitstroom uit detentie en hulpvraag bij huisvesting van personen uit detentie, Almere (2024-2040) Bron: ABF
Uitstromers uit detentie Met hulpvraag voor huisvesting 25% Met hulpvraag voor huisvesting 35%
2024 340
2030 360
2035 380
2040 390
85 120
90 125
95 135
100 135
Woonzorganalyse Almere 2024
03 Vergunninghouders
Bronnen: Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen (CBS/MHA): Huisvesting voor Aandachtsgroepen - Vergunninghouders - Almere (waarstaatjegemeente.nl) Onderzoek internationals 2010-2022 gemeente Almere (Decisio, 2024) Plan van Aanpak 2024 Huisvesting urgenten (Projectteam huisvesting urgenten Almere, 2024)
Vergunninghouders Asielzoekers ontvangen de status van vergunninghouder zodra zij een tijdelijke verblijfsvergunning verkrijgen. De vergunning wordt na vijf jaar meestal omgezet in een vergunning voor onbepaalde tijd; de persoon is vanaf dat moment geen vergunninghouder meer. Soms wordt de tijdelijke verblijfsvergunning verlengd, bijvoorbeeld omdat de persoon het inburgeringsexamen nog niet behaald heeft, en blijft de persoon vergunninghouder. Ook komt het voor dat de verblijfsvergunning wordt ingetrokken, bijvoorbeeld omdat de veiligheid in het land van herkomst sterk is verbeterd. In dit geval moet de persoon Nederland verlaten.
Het COA bepaalt elk half jaar het aantal vergunninghouders dat elke gemeente moet huisvesten: de gemeentelijke taakstelling, gebaseerd op het aantal mensen dat in een gemeente woont. De prognose voor deze taakstelling wordt berekend aan de hand van het aantal vergunninghouders in asielopvang op 1 januari, de voorgaande taakstelling en de verwachte aantallen die in de komende periode een verblijfsvergunning krijgen. De taakstelling is de afgelopen jaren toegenomen. Ook wordt een groei van het aantal alleenstaande vergunninghouders waargenomen, wat de druk op kleine betaalbare woningen (die toch al heel hoog is) verder verhoogt. Om de alleenstaande vergunninghouders beter op te vangen worden soms drie vergunninghouders in een huis opgevangen of gaan ze naar de tussenvoorziening. Naar schatting vraagt zo'n 60% van de alleenstaande vergunninghouders gezinshereniging aan. Daardoor is er een toenemende vraag naar grotere gezinswoningen. Hier kan maar weinig aan worden voldaan. Er bestaat een brede zorg over jongeren die aankomen, maar niet de begeleiding krijgen die nodig is. Begeleiding van jongeren 18 stopt als iemand 18 wordt en de inzet van vluchtelingenwerk is ook maar beperkt. Er is daardoor behoefte aan een brede methodiek die ervoor zorgt dat jongeren (versneld) klaar gemaakt kunnen worden voor zelfstandigheid.
3.1.1
Omvang en samenstelling ●
Eind 2021/begin 2022 waren er in Almere volgens de MHA 1.140 vergunninghouders die vóór 2021 voor het eerst zijn gehuisvest, 190 vergunninghouders die in 2021 voor het eerst zijn gehuisvest en 235 vergunninghouders die nog niet zijn gehuisvest en nog in een COAopvanglocatie verbleven. In totaal waren er daarmee eind 2021 1.565 vergunninghouders in Almere ingeschreven.
●
Eind 2022 waren er 1.490 statushouders ingeschreven in Almere.
Woonzorganalyse Almere 2024
39
●
De grootste groep statushouders in Almere was in 2022 afkomstig uit Syrië (35%), op afstand gevolgd door vergunninghouders uit Eritrea (11%) en Iran en de groep met onbekende nationaliteit (beide 10%).
●
In 2022 was 60% van alle vergunninghouders in Almere man.
●
De meeste statushouders hebben een leeftijd van 25-34 jaar (29%), gevolgd door de 15-24jarigen (22%) en de 25-45-jarigen (19%); 12% in 2022 behoort tot de leeftijdsgroep 45-54 jaar.
●
83% van deze vergunninghouders maakte toen deel uit van een zelfstandig particulier huishouden, de rest van een institutioneel huishouden (bijvoorbeeld de opvanglocatie).
●
De 1.300 vergunninghouders in een particulier huishouden vormden 760 huishoudens. Meerdere vergunninghouders wonen vaak samen in één huishouden of woonruimte.
●
34% van de particuliere huishoudens met een vergunninghouder in Almere eind 2021 was een eenpersoonshuishouden, 11% vormde een paar zonder kinderen; met bijna 38% huishoudens van een paar met kinderen en 15% in een eenoudergezin was er in ruim de helft van huishoudens met vergunninghouders dus sprake van een ouder-kindrelatie.
●
Behalve de vergunninghouders woonden er in 2022 1.525 ontheemde Oekraïners in Almere. De opvang voor Oekraïners duurt langer van verwacht en de veelal sobere en onzelfstandige wijze van opvang kan leiden tot extra druk op (ambulante) hulp/zorg. Indien de opvang nog veel langer nodig is, zal in de toekomst ook rekening gehouden moeten worden met het verduurzamen van deze opvang en bieden van meer zelfstandige opvang.
●
58% van deze groep was vrouw.
●
30% van de ontheemde Oekraïners had een leeftijd van 30-44 jaar, 27% van 18-29 jaar, 20% was jonger dan 18 jaar.
3.1.2
Huisvestingsvraag Het landelijke beeld is dat de ruime meerderheid van de vergunninghouders in een corporatiewoning woont. Dat is in Almere ook zo maar iets minder dominant. Door de druk op de asielketen wordt echter de druk op gemeenten om aan de huisvestingsopgave volgens de taakstelling statushouders te voldoen pregnanter. Gemeenten kiezen daardoor - uit nood- vaker voor marginale en/of onzelfstandige huisvesting. Dit levert risico’s op (latere) dakloosheid op en kan ook druk opleveren op (ambulante) hulp en zorg. ●
In Almere woonde eind 2021 86% van de vergunninghouders in een corporatiewoning, tegenover 92% landelijk, en ruim 5% in een private huurwoning. 9% van de vergunninghouders woonde in een koopwoning. Wanneer vergunninghouders in een koopwoning wonen impliceert dat overigens niet per se dat zij ook eigenaar-bewoner zijn.
●
Van de corporatiewoningen met vergunninghouders in Almere woonde eind 2021 had eind 2021 zo’n 90% een huur tot aan de hoge aftoppingsgrens.
●
In Almere is in 2021 5% van de 1.675 vrijgekomen corporatiewoningen in 2021 toegewezen aan een huishouden met ten minste één vergunninghouder (landelijk 6%).
Woonzorganalyse Almere 2024
40
●
In 2023 is er volgens het Plan van Aanpak Huisvesting Urgenten aan 193 vergunninghouders een sociale huurwoning via urgentie/directe bemiddeling toegewezen, van de 446 toewijzingen via urgentie/directe bemiddeling in totaal. Over het hele jaar 2023 is daarmee 18% van de sociale huurwoningen in Almere toegewezen aan vergunninghouders.
●
Voor 2024 wordt, mede op basis van een gemiddelde huishoudensgrootte van 1,4, een totaal aantal te huisvesten vergunninghouders geschat van 456 huishoudens.
●
Vanaf 2023 schommelt de taakstelling per half jaar tussen de 200 en 250 te huisvesten vergunninghouders. Voor de prognose wordt vanaf 2030 een aantal van 400 aangehouden.
●
Vanwege gezinshereniging hebben vergunninghouders vaak behoefte aan een grote woning. Circa 60% van de vergunninghouders doet een verzoek tot gezinshereniging en 9 van de 10 keer is dat verzoek succesvol. In 2023 waren er 219 vergunninghouders die gemiddeld 4 nareizigers ontvangen. De nareizigers komen doorgaans in een tijdsbestek van 3 jaar, waarbinnen idealiter een grote woning beschikbaar zou moeten zijn. Aan grote woningen voor minstens 5 personen is echter een groot tekort en de verwachting is dat dit tekort alleen nog zal toenemen. Bovendien kennen deze woningen een lagere mutatiegraad en komen ze dus ook minder snel weer vrij.
Figuur 3-1: Taakstelling en huisvesting vergunninghouders, Almere (2020-2024)
Huisvesting en taakstelling vergunninghouders Almere 350 300 250 200 150 100 50 0 tweede halfjaar 2020
eerste halfjaar 2021
tweede halfjaar 2021
eerste halfjaar 2022
tweede halfjaar 2022
Realisatie huisvesting vergunninghouders
3.1.3
eerste halfjaar 2023
tweede halfjaar 2023
eerste halfjaar 2024
Taakstelling vergunninghouders
Prognose Een realistische prognose van het aantal vergunninghouders in de gemeente is niet eenvoudig: het aantal vergunninghouders is sterk afhankelijk van de schommelingen in de asielstroom, die lastig te voorspellen is. De realisatie huisvesting urgenten gebeurt vanuit het aanbod van sociale huurwoningen dat beschikbaar komt uit mutaties van bestaande sociale huurwoningen, gerealiseerde nieuwbouw van sociale huurwoningen en uit het aanbod van eventuele uitbreiding van de woonvoorraad en innovatieve interventies.
Woonzorganalyse Almere 2024
41
●
Uitgaande van een gelijk percentage vergunninghouders in de bevolking en op basis van de bevolkingsprognose van Almere zou het aantal vergunninghouders oplopen van 1.630 in 2024 naar 2.220 in 2040. Bedenk hierbij dat in de prognose van Almere op termijn wordt uitgegaan van een afnemend saldo buitenlandse migratie. Houdt de sterke migratie van de laatste jaren aan, dan zal de prognose hoger uitvallen en de huisvestingsopgave evenzeer.
●
Voor de jaarlijkse woonvraag kan echter beter worden gekeken naar de halfjaarlijkse taakstelling. De omvang van de taakstelling is weliswaar afhankelijk van het aantal inwoners in Almere maar de omvang wordt toch vooral bepaald door de ontwikkeling van de asielmigratie, die lastig in te schatten is. Op basis van de cijfers uit de vorige figuur kan rekening worden gehouden met aantal van 300 à 400 jaarlijks te plaatsen vergunninghouders.
●
Het aantal benodigde grote woningen voor deze groep zal uitgaande van een aanvraag- en slaagpercentage van 54% jaarlijks uitkomen tussen de 160 en 215, gemiddeld 190. Bij een aandeel van 5% tot 10% huishoudens met minstens 6 personen zouden er jaarlijks 10 tot 20 voor huishoudens van deze omvang nodig zijn.
Tabel 3-1: Prognose vergunninghouders, Almere (2020-2024) Bron: ABF
Vergunninghouders in BRP Taakstelling per jaar Woningvraag per jaar * + 91 herhuisvestingen
2024 1.630 479
2030 1.750 400
2035 1.860 400
2040 1.970 400
*
300 à 400
300 à 400
300 à 400
365
Woonzorganalyse Almere 2024
42
04 Personen met een beperking
Bronnen: Primos Wonen met zorg 2023 Memo werkgroep zorgvastgoed “Voorlopige zorgvastgoedvraag geplot op aanbod” (Almere, 2024)
Cliënten Gehandicaptenzorg Wlz Personen met een indicatie voor verblijf krijgen zorg toegekend in de vorm van een zorgzwaartepakket. Voor de Gehandicaptensector zijn in totaal 30 verschillende ZZP’s ontwikkeld die – in verband met het geringe aantal cliënten bij sommige ZZP’s – zijn samengevoegd tot 7 hoofdcategorieën. Allereerst is een onderscheid gemaakt tussen de verstandelijke gehandicapten (VG) en de lichamelijk gehandicapten (LG). De eerstgenoemde groep personen is vervolgens nader ingedeeld in vijf subgroepen op basis van zorgzwaarte, waarbij de zwaar verstandelijk gehandicapten nog zijn onderscheiden naar somatiek en gedrag(sregulering). ●1
Verstandelijk gehandicapten, verblijf met behandeling (LVG1-6 en SG-LVG1)
●2
Verstandelijk gehandicapten, verblijf licht ( VG1 en VG2)
●3
Verstandelijk gehandicapten, verblijf middel (VG3 en VG4)
●4
Verstandelijk gehandicapten, verblijf zwaar, somatiek (VG5 en VG8)
●5
Verstandelijk gehandicapten, verblijf zwaar, gedrag (VG6 en VG7)
De lichamelijk gehandicapten worden vanwege de geringe aantallen niet nader uitgesplitst. Resumerend: ●6
Lichamelijke gehandicapten (LG1-7, ZGvis1-5 en ZGaud1-4)
Daarnaast wordt een categorie zogenaamde sectorvreemde ZZP’s onderscheiden. Dit betreft de in een GHZinstelling verblijvende personen met een ZZP in de GGZ- of V&V-sector. ●7
GHZ sectorvreemd
In de begrippenlijst zijn de ZZP’s nader toegelicht (bijlage B).
4.1 Omvang en samenstelling ●
Begin 2023 zijn er in Almere 500 cliënten met een beperking die gebruikmaken van intramurale Wlz-zorg, waarvan 87% (435 cliënten) verstandelijk gehandicapt (VG) is.
●
Op dit moment is er sprake van een wachtlijst. Aannames variëren van 65 - 150 wachtenden, waarbij wordt gesignaleerd dat sommige ouders hun kinderen bij meerdere zorgaanbieders op de wachtlijst hebben staan, om meer kans te maken op een plek. Cliënten wonen vaker langer thuis (tot 18-20 jaar) en daardoor is er sprake van een achterstand in de uitstroom uit gezinssituaties. Organisaties achten het van belang dat de wachtlijst wordt ingelopen.
●
44% van de cliënten met een verstandelijke beperking heeft een zware gedragsproblematiek.
●
De lichamelijk gehandicapten (LG, met 65 cliënten zo’n 13% van alle intramurale cliënten met een beperking in Almere) betreft een vrij kleine maar zeer diverse groep, waartoe ook visueel en auditief gehandicapten behoren.
Woonzorganalyse Almere 2024
44
Tabel 4-1: Indeling intramurale gehandicaptenzorg in hoofdcategorieën, aantallen cliënten, Almere (2023) Bron: Fortuna 2023 abs 50 10 140 45 190 65 0 500
Verstandelijk Gehandicapten, verblijf behandeling Verstandelijk Gehandicapten, verblijf licht Verstandelijk Gehandicapten, verblijf matig Verstandelijk Gehandicapten, verblijf zwaar, somatiek Verstandelijk Gehandicapten, verblijf zwaar, gedrag Lichamelijk Gehandicapten, verblijf GHZ verblijf, sectorvreemd Totaal intramuraal verblijf gehandicaptenzorg
●
%
% 11 2 32 10 44
100
10 2 28 9 38 13 0 100
De leeftijdsverdeling in de verschillende cliëntengroepen verschilt, hoewel het grootste deel van de verstandelijk gehandicapten (VG)in Almere jonger dan 45 jaar is.
●
Onder cliënten met VG matig en VG zwaar, gedrag is een kwart van de cliënten tussen de 45 en 65 jaar; onder cliënten met VG zwaar, gedrag is dit 35%.
●
Onder cliënten met een lichamelijke beperkingen is de leeftijdsgroep 45-64 jaar het grootst en is niet meer dan 39% jonger dan 45 jaar. Ook is het aandeel 65-plussers met 16% in deze groep groter dan bij de verstandelijk gehandicapten het geval is.
Figuur 4-1: Cliënten GHZ naar leeftijdsklasse per hoofdgroep GHZ, Almere (2023) Bron: Fortuna 2023 100%
4%
1% 4%
9%
25%
80%
25%
3% 13%
35% 45%
60% 40%
96%
100%
72%
71% 53%
20%
39%
0% VG behandeling
VG licht
VG matig <45
45-64
VG zwaar, somatiek 65-74
VG zwaar, gedrag
LG
75+
4.2 Huisvestingsvraag In tegenstelling tot in de sector Verpleging en Verzorging mag de intramurale Gehandicaptenzorg, evenals de GGZ, wel meebewegen met de vraag en is er geen capaciteitsbeperking opgelegd. ●
Het aantal intramurale plaatsen in de GHZ (vanuit gebruiksdata) in Almere wordt geraamd op zo’n 500.
4.3 Prognose ●
De vraag naar intramurale GHZ-zorg vanuit Almere zal volgens Fortuna 2023 gaan toenemen van 490 plaatsen in 2023 naar 560 plaatsen in 2040.
Woonzorganalyse Almere 2024
45
●
Ook door organisaties wordt verwacht dat vanwege de groei van de gemeente Almere ook de groep mensen met VG groeit. Deze groei wordt versterkt doordat de levensverwachting van mensen met een verstandelijke beperking toeneemt. Triade-Vitree rekent met een jaarlijkse groei van 4%.
●
De stijging vindt met name plaats in de groep verstandelijk gehandicapten met zware gedragsproblematiek; het aantal lichamelijk gehandicapten in de intramurale GHZ zal licht stijgen.
●
De groei moet volgens organisaties opgevangen worden met extra intramuraal aanbod.
●
Bij nieuwbouw of vernieuwing kijken organisaties naar nieuwe woonvormen, waarbij, bekeken vanuit het oplopende tekort aan personeel, meer wordt gedacht vanuit teams en locaties (clustering van cliënten met vergelijkbare zorgvragen voor het efficiënt in kunnen richten van zorg en inzetten van personeel. De wens daarbij is wel om die locaties en activiteiten (zoals dagbesteding) zo veel mogelijk aan te laten sluiten bij zo normaal mogelijk leven.
●
65 personen hadden begin 2023 een LG-indicatie. Op basis van de demografische ontwikkelingen wordt verwacht dat het aantal mensen met een LG-indicatie licht zal toenemen, volgens Fortuna 2023 naar 90 in 2040.
●
Fokuswonen biedt plek aan 20 mensen met een lichamelijke beperking die 24- uurs zorg nodig hebben.
Figuur 4-2: Vraagraming intramurale GHZ-zorg in Almere (2020-2024) Bron: Fortuna 2023
Vraagraming intramurale GHZ-zorg
VG behandeling VG licht VG middel VG zwaar somatiek VG zwaar gedrag LG Totaal
Woonzorganalyse Almere 2024
2023 2030 2035 2040 50 50 50 50 10 . . . 140 140 140 140 40 50 50 50 180 210 220 230 70 80 80 90 490 530 540 560
46
05 Ouderen
Bronnen: Monitor huisvesting aandachtsgroepen (CBS/MHA): Huisvesting voor Aandachtsgroepen – Inleiding – Almere (waarstaatjegemeente.nl) Monitor ouderenhuisvesting: https://55plus.datawonen.nl/ Onderzoek wonen met zorg en ondersteuning in Flevoland 2023 (Companen) Primos Wonen met zorg 2023 (ABF) Wonen in de Metropoolregio Amsterdam (WiMRA) 2023
5.1 Omvang en samenstelling Ouderen vormen in aantal de grootste van alle aandachtsgroepen. ●
Het aantal personen van 55 jaar of ouder in Almere is de afgelopen jaren gestaag toegenomen. In 2022 woonden er bijna 60.000 personen van 55 jaar of ouder in Almere, waaronder bijna 10.000 75-plussers.
●
Het grootste deel van de 55-plussers woont in een particulier huishouden. Slechts 2% van alle inwoners van 55+ woont in een institutioneel huishouden. Onder personen van 85+ is dat aandeel in Almere 16%.
●
Het aantal ouderen per huishouden neemt af naarmate de leeftijd hoger wordt. Daardoor is het aantal huishoudens bijna gelijk aan het aantal woonruimten. Dit betekent dat ouderen in een particulier huishouden bijna uitsluitend in een zelfstandige woning wonen en hun woning dus niet delen met andere huishoudens.
●
Van de particuliere huishoudens 55+ is in totaal 35% alleenstaand, vormt 39% een huishouden van een paar zonder kinderen, 20% een paar met kinderen en 7% een eenoudergezin. Ten opzichte van 2018 is het aandeel alleenstaanden licht toegenomen en het aandeel paren zonder kinderen licht afgenomen.
●
Naarmate de leeftijd (van de referentiepersoon) van het huishouden hoger is neemt het aantal alleenstaanden sterk toe en het aantal paren zonder kinderen af. Van de ouderenhuishoudens van 65-74 jaar in Almere is 34% alleenstaand maar van de huishoudens 65-84 jaar is dat 46% en van de huishoudens 85+ 65%. In 2018 waren die twee laatste percentages overigens nog hoger.
5.2 Woonvormen voor senioren ●
Circa twee derde van de oudere huishoudens 55+ in Almere woont in een koopwoning. Dat percentage is sinds 2018 nauwelijks veranderd.
●
Huishoudens 75+ wonen in veel mindere mate in een koopwoning, maar het percentage ouderen 75-84 jaar is wel gestegen, van 47% eind 2018 naar 56% eind 2022.
●
Ook onder ouderen 85+ is het aandeel woningbezitters gestegen (van 23% naar 31%), maar zij wonen in meerderheid in een corporatiewoning.
●
Opvallend is dat het aandeel huishoudens woonachtig in een private huurwoning in Almere groter is onder huishoudens 75+ dan voor oudere huishoudens jonger dan 75 jaar.
Woonzorganalyse Almere 2024
48
5.2.1
Huisvestingsvraag De geschikte huisvesting voor senioren wordt in de volgende typen onderscheiden: ●
Nultredenwoning: een woning die geschikt is voor ouderen of andere zorgvragers met een (lichte) lichamelijke beperking. De woning is zowel intern als extern toegankelijk. Dat betekent dat de woning te bereiken is zonder trap te lopen (extern toegankelijk) en keuken, badkamer, toilet en minimaal 1 slaapkamer zonder trappen te bereiken zijn (intern toegankelijk).
●
Geclusterd wonen voor senioren: dit zijn woningen die deel uitmaken van een complex of groep van woningen die speciaal bestemd zijn voor ouderen. De woningen zijn levensloopgeschikt (ze voldoen aan dezelfde kenmerken als nultredenwoningen). De inrichting van het complex is bij voorkeur dementievriendelijk en gericht op sociaal contact en gemeenschapsgevoel. Er is een ontmoetingsruimte inpandig of in de directe nabijheid.
●
Zorggeschikte woningen: zelfstandige woningen in een geclusterde woonvorm die zo zijn ingericht dat hier goed verpleegzorg geleverd kan worden. Zorggeschikte woningen gelden als alternatief voor traditionele verpleeghuisplekken. Ze zijn rolstoel- of rollatorgeschikt, met voldoende ruimte bij de entree, in de toiletruimte en in de badkamer. Ze kunnen onderdeel zijn van een complex waar alle bewoners gebruik maken van Wlz-zorg, maar ook van een geclusterde woonvorm waar ook mensen zonder Wlz-indicatie wonen. Zorggeschikte woningen zijn een alternatief voor een traditioneel woonzorgcentrum of verpleeghuis. Vanwege Rijksbeleid mag het aantal intramurale verpleeghuisplekken de komende jaren nauwelijks verder stijgen. De stijging van de vraag naar plekken waar Wlz-zorg kan worden geleverd, zal dus voor een groot deel moeten worden opgevangen in zorggeschikte woningen. De zorg wordt dan extramuraal geleverd, via een Volledig Pakket Thuis (VPT) of een Modulair Pakket Thuis (MPT).
Daarnaast wordt in het prognosemodel Primos wonen met zorg de categorie aangepaste woning onderscheiden. ●
Aangepaste woning: een bestaande woning of nieuwbouwwoning waarin ten behoeve van personen met een handicap of lichamelijke beperking speciale voorzieningen zijn aangebracht of die bouwkundig is aangepast. Daarbij kan het gaan om een traplift, hellingbaan, aan- of uitbouw, maar ook om kleinere aanpassingen.
Een groot deel van de senioren woont in een reguliere, niet specifiek voor ouderen bedoelde woningen. Vaak is dit de woning waar mensen al jaren wonen. Een belangrijke voorwaarde voor langer zelfstandig wonen van ouderen is een geschikte woning. In de Monitor Ouderenhuisvesting worden geschikte woningen gedefinieerd als woningen die reeds geschikt zijn, of geschikt te maken zijn met een beperkte investering (maximaal € 10.000), voor ouderen met een beperking. Meer specifiek moet de woning (na eventuele aanpassing) zowel extern als intern toegankelijk zijn zonder traplopen. Extern toegankelijk betekent dat de woonkamer bereikbaar is vanaf de straat zonder trap te hoeven lopen. Intern toegankelijk betekent dat vanuit
Woonzorganalyse Almere 2024
49
de woonkamer de keuken, het toilet, de badkamer en tenminste één slaapkamer bereikt kunnen worden zonder traplopen. Aanpassingen om woningen geschikt te maken zijn onder meer het drempelloos maken van de woning of het installeren van een traplift. Er zijn geen registraties met betrekking tot de (potentiële) geschiktheid van woningen. In de vorige Monitor is daarom op basis van andere woningkenmerken uit verschillende registerbestanden (BAG, dVi, RVO-database) een ‘woninggeschiktheidsbestand’ ontwikkeld. In dit bestand is voor iedere woning in Nederland ingeschat of deze (potentieel) geschikt is of niet. Er kan geen onderscheid gemaakt worden tussen woningen die al geschikt zijn en woningen die nog geschikt gemaakt moeten worden.
●
Volgens de Monitor ouderenhuisvesting is het aandeel niet geschikte woningen van huishoudens 55+ in Almere in 2020 niet groter dan 7%.
●
Uit de Factsheet Almere van WiMRA 2023 (Wonen en ouder worden) blijkt dat ruim de helft (54%) van de 65-plussers in Almere de eigen woning geschikt om oud in te worden.
●
32% van de ouderen in Almere geeft aan dat de woning na enige aanpassing geschikt zal zijn (32%).
●
13% van de huishoudens vindt de eigen woning niet geschikt om oud in te worden (MRA: 15%).
●
De 65-plussers die in een huurwoning wonen, geven vaker aan dat hun woning levensloopbestendig is (67%) dan 65-plussers die in een koopwoning wonen (46%).
●
Verder vinden 75-plussers hun woning vaker geschikt om oud in te worden (66%) dan 65-75jarigen (49%).
●
32% van de 65-plussers in Almere heeft interesse in een woonvorm speciaal geschikt voor ouderen. De woonvorm die het meest aantrekt, is een zelfstandige woning in een hofje voor ouderen.
●
Van alle 65-plussers met interesse in een aangepaste woonvorm, denkt 65% aan deze woonvorm (in de MRA 56%). Op de tweede plaats komt een aanleunwoning (28%), gevolgd door het wonen in een woongroep van gelijkgestemden (23%).
5.3 Prognose 5.3.1
Bevolkings- en huishoudensprognose ●
Het aantal ouderen in Almere gaat sterk stijgen. In Almere zal het aantal personen van 75-84 jaar in 2040 ruim 2 maal (223%) zo groot zijn als in 2024 en het aantal 85-plussers meer dan 2,5 keer (270%) zo groot.
●
De groei van de aantallen personen jonger dan 75 jaar blijft daarbij relatief gezien sterk achter
●
In absolute zin gaat het aantal personen van 75-84 jaar in Almere tussen 2024 en 2040 toenemen met 10.400 en het aantal 85-plussers met bijna 3.700.
Woonzorganalyse Almere 2024
50
Figuur 5.1: Bevolkingsprognose per leeftijdsgroep Almere (2024-2044) Bron: gemeente Almere 2024
Bevolkingsprognose Almere (2024=100) 600 500
400 300
200 100
55-64 jaar
75-84 jaar
2050
2048
2049
2046
2047
2044
2045
2042
2043
2040
65-74 jaar
2041
2038
2039
2036
2037
2034
2035
2032
2033
2030
< 55 jaar
2031
2028
2029
2026
2027
2024
2025
0
85+ jaar
Met behulp van informatie over huishoudens uit de Primos-prognose is ook de huishoudensontwikkeling per leeftijdsgroep voor Almere bepaald. Met de stijging van het aantal ouderen gaat ook het aantal huishoudens van ouderen in Almere sterk toenemen. De toename onder huishoudens is naar verhouding nog iets groter dan onder de bevolking. In Almere zal het aantal huishoudens van 75-84 jaar in 2040 ruim 2 maal (233%) zo groot zijn
●
als in 2024 en het aantal huishoudens 85+ 3 keer (301%) zo groot. De groei van de aantallen huishoudens jonger dan 75 jaar blijft daarbij relatief gezien sterk
●
achter. In absolute zin gaat het aantal huishoudens 75-84 jaar in Almere tussen 2024 en 2040
●
toenemen met ongeveer 8.150 en het aantal huishoudens 85+ met circa 3.100. Figuur 5.2: Huishoudensprognose Almere (2024-2050) Bron: gemeente Almere 2024, bewerking ABF 2023
Huishoudensprognose Almere (2024=100) 600 500 400
300 200 100
< 55 jaar
55-64 jaar
65-74 jaar
Woonzorganalyse Almere 2024
75-84 jaar
85+ jaar
2050
2049
2048
2047
2046
2045
2044
2043
2042
2041
2040
2039
2038
2037
2036
2035
2034
2033
2032
2031
2030
2029
2028
2027
2026
2025
2024
0
51
52
Bovenstaande laten goed zien hoe sterk vooral de aantallen ouderen vanaf 75 jaar respectievelijk vanaf 85 jaar in Almere gaan toenemen. Vanaf leeftijd 75 krijgen aanzienlijk meer ouderen te maken met mobiliteitsproblemen en vanaf leeftijd 85 hebben veel meer ouderen een zwaardere zorgvraag. Bij beide groepen leidt dit tot een aangepaste woonvraag, veelal naar een voor ouderen meer geschikte woning, in- en extern toe- en zo mogelijk ook doorgankelijk, en desgewenst met ondersteuning van diensten en zorg.
5.3.2
Prognose ouderen met mobiliteitsbeperkingen Met deze stijging van de aantallen oudere personen en huishoudens zal ook in absolute zin het aantal personen met een mobiliteits- en of andere beperking toenemen en daarmee ook de vraag naar voor ouderen (meer) geschikte woningen. Op basis van cijfers uit het WoonOnderzoek Nederland (2021) en in combinatie met registerdata over de huishoudens in Almere (CBS) wordt in het model Primos Wonen met zorg (Fortuna) Extramuraal een schatting gemaakt van de huidige aantallen 65+ huishoudens met een mobiliteitsbeperking in Almere. Op basis van de verwachte vergrijzing wordt hiervan vervolgens een prognose gemaakt. Zie de begrippenlijst voor een toelichting op de indeling van mobiliteitsbeperkingen. Fysieke mobiliteitsbeperkingen hangen sterk samen met leeftijd en gaan vooral spelen vanaf 75 jaar, zoals te zien is in Figuur 5.3. ●
Van alle huishoudens jonger dan 65 jaar in Almere heeft ongeveer 95% geen enkele mobiliteitsbeperking en slechts 1% een zware beperking.
●
Van alle 75+ huishoudens heeft bijna de helft (46%) een mobiliteitsbeperking en heeft 15% een zware beperking.
●
Van de 75+ huishoudens met een matige mobiliteitsbeperking is 58% alleenstaand en onder 75+’ers met een zware beperking is dat zelfs 66%. De meeste ouderen met een mobiliteitsbeperking kunnen voor hulp en ondersteuning dus niet terugvallen op een partner in huis.
Figuur 5.3: Huishoudens naar mobiliteitsbeperking en leeftijd, totaal (links), 65+ (midden) en 75+ (rechts), Almere (2023) Bron: ABF, Fortuna 2023
Woonzorganalyse Almere 2024
53
Vanwege de vergrijzing zal het aantal ouderenhuishoudens met een mobiliteitsbeperking sterk toenemen in de komende tien en twintig jaar. ●
Het totaal aantal huishoudens 65+ met een beperking (licht, matig of zwaar) in Almere neemt tot 2040 toe met 5.370 huishoudens. Veruit het grootste deel hiervan betreft 75-plussers (4.280), zie Figuur 5.4.
Figuur 5.4: Ontwikkeling huishoudens naar leeftijd en mate van mobiliteitsbeperking, Almere (2023-2040) Bron: ABF, Fortuna 2023
1.800 1.600
1.400 1.200 1.000
800 600 400 200 0 <65
65-74 Licht MB
Matig MB
75+ Zwaar MB
Aan de hand van Figuur 5.5 is goed te zien in welke stadsdelen de vergrijzing zich het sterkst manifesteert. ●
In absolute zin zal de toename van 65-plushuishoudens tot 2040 het grootst zijn in Almere Buiten (circa 7.500), gevolgd door Almere Stad met ongeveer 6.850.
●
De relatieve groei van het aantal 65-plushuishoudens tot 2040, ten opzichte van het aantal in 2023 is het sterkst in Almere Poort, gevolgd door Almere Buiten en Almere Hout.
Woonzorganalyse Almere 2024
Figuur 5.5: Ontwikkeling bevolking 75+ en huishoudens 65+ per stadsdeel, Almere Bron: ABF, Primos/Fortuna 2023
Stad Haven Hout Buiten Poort Pampus Almere
5.3.3
2023 abs 10.440 3.530 530 4.750 990 0 20.240
(2023-2040)
Huishoudens 65+ 2023-2040 abs % 6.860 66 2.640 75 730 138 7.510 158 2.630 266 40 20.410 101
Gewenste ontwikkeling geschikte woningen
Uitgangspunten Het stijgend aantal ouderen (met mobiliteitsbeperkingen) betekent ook een toename van de vraag naar geschikte woningen, zoals geclusterde ouderenwoningen. Deze opgave brengen we eveneens met het prognosemodel Fortuna Extramuraal in beeld. De opgave wordt uitgesplitst naar huur/koop en prijsklassen. Bij deze uitsplitsing sluiten we aan bij de ontwikkeling van de totale aantallen huuren koopwoningen per prijsklasse zoals die door het woningmarktmodel van ABF (Primos Woningmarkt) worden weergegeven. Belangrijk is dat de weergegeven opgave betrekking heeft op
de bewoonde woningvoorraad en niet per definitie een nieuwbouwopgave is! Op basis van cijfers uit het WoonOnderzoek Nederland (WoON) 2021 en registratiegegevens over de woningvoorraad (zoals BAG en CBS) maakt het model een schatting van de huidige aantallen voor ouderen geschikte woningen en van de woonsituatie van 65+ huishoudens. Daarbij worden de eerder aangegeven categorieën geschikte woningen onderscheiden: nultredenwoningen, aangepaste woningen en geclusterde ouderenwoningen. De aantallen woningen in de huidige voorraad betreft
Woonzorganalyse Almere 2024
54
zoals gezegd schattingen, de precieze aantallen zijn niet bekend. Het is daarom niet mogelijk om het eventuele huidige tekort aan deze woningtypen aan te geven2. Het Fortuna-model geeft vervolgens aan wat de gewenste ontwikkeling is van het aantal voor ouderen geschikte woningen3. Het model geeft niet aan hoe de geschikte woningen moeten worden gerealiseerd. Daarvoor zijn verschillende mogelijkheden. Bij nultredenwoningen geldt dat deze woningen vaak al via reguliere nieuwbouw van (gelijkvloerse) appartementen (met lift) aan de voorraad worden toegevoegd. Ook via het bevorderen van doorstroming in de bestaande voorraad – meer verhuizingen van ouderen naar nultredenwoningen – zou deze opgave ingevuld kunnen worden. Bij aangepaste woningen geldt dat de opgave gerealiseerd kan worden door bestaande woningen aan te passen middels kleine of grote aanpassingen, zoals het weghalen van drempels of het plaatsen van wandbeugels, brede deuren of een hellingbaan. De opgave ten aanzien van geclusterde woningen kan worden ingevuld door nieuwbouw maar ook door verbouw of het labelen van woningen. Kortom: de opgave om het aantal voor ouderen geschikte woningen uit te breiden is niet uitsluitend een nieuwbouwopgave maar vooral ook een opgave binnen de bestaande woningvoorraad.
Belangrijkste uitkomsten ●
In de periode 2023 t/m 2040 zou de voorraad nultredenwoningen in Almere voor huishoudens 65+ huishoudens moeten toenemen met 2.640 woningen (+ 73%), waarvan het overgrote deel in de koopsector.
●
Bij geclusterde woningen is de opgave 710 woningen (+ 70%). Deze woningen zouden voor het overgrote deel in de sociale huursector gerealiseerd moeten worden.
2
Daarvoor zijn de onzekerheden over de huidige voorraad per woningtype te groot. De waarde van de uitkomsten zit in de gewenste ontwikkeling van de voorraad die het model aangeeft. Om deze ontwikkeling in te kunnen schatten, is het niet nodig om een heel precies beeld te hebben van de huidige situatie. 3 In de online monitor zijn bij Fortuna Extramuraal drie scenario’s beschikbaar: Laag, Midden en Hoog. Dit zijn de drie inkomensscenario’s die ook bij het Socrates-model worden onderscheiden (zie hoofdstuk 1). In deze samenvatting kijken we enkel naar de uitkomsten van het scenario Midden. Ons advies is om dit scenario te gebruiken voor het in beeld brengen van de opgave voor ouderen geschikte woningen.
Woonzorganalyse Almere 2024
55
Figuur 5.6: Gewenste toename geschikte woningen naar eigendom, prijsklasse (prijspeil 2021) en type woning voor huishoudens 65+, Almere (2023-2040) Bron: ABF, Fortuna 2023
1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400
200 0 Huur < aftop.gr. Nultreden
Huur < lib.gr.
Huur ≥ lib.gr.
Aangepaste woningen
Koop ≤ 355 dzd
Koop > 355 dzd
Geclusterde ouderenwoningen
Vooral voor geclusterde woningen geldt dat een uitbreiding van het huidige aanbod nodig is om in de stijgende vraag te voorzien. Deze woningen zijn ook meer geschikt als thuis zwaardere zorg moet worden ontvangen, bijvoorbeeld op basis van een Modulair of Volledig Pakket Thuis. Voor de personen met de zwaarste zorgbehoefte die echt niet meer zelfstandig kunnen wonen maar waarvoor ook geen plek in een verpleeginstelling meer is zijn zorggeschikte woningen nodig. ●
De verwachting is dat in 2040 in Almere voor ruim 800 personen met een intramurale zorgvraag geen intramurale plek meer beschikbaar is, maar dat deze personen de zorg thuis of in een zorggeschikte woning moeten ontvangen.
De opgave is nadrukkelijk meer dan een nieuwbouwopgave. Zeker ook in de bestaande voorraad liggen kansen (zoals de zgn. Lang leven thuisflats in de regio) en er zal geïnvesteerd moeten worden in de aanpassing van de bestaande voorraad, met name in de stedelijke omgeving. Dit vraagt om een gebiedsgerichte uitwerking, in direct samenspel met alle betrokken partijen.
Zorggeschikte woningen De te verwachten totale vraag naar zware (intramurale) zorg in de sector Verpleging & Verzorging in 2040 in Almere komt van – naar schatting – 1.935 cliënten. Volgens het Zorgkantoor is de groei geringer en komt deze uit op 1.800. Het recht op verblijf in de Wlz is echter niet meer realistisch door het personeelstekort en het tekort aan verblijfplaatsen. Een verpleeghuisplek wordt een schaars goed, uitsluitend beschikbaar voor zeer complexe (zware) cliënten met – door de bank genomen – een kortere verblijfsduur. Naar verwachting zal in 2040 in Almere voor 830 cliënten met een Wlz-zorgvraag een verpleegzorgplaats buiten de muren van de huidige zorginstellingen moeten worden geregeld, hoofdzakelijk voor cliënten met dementiezorg. Voor de zorglevering is hierbij de zorgaanbieder
Woonzorganalyse Almere 2024
56
verantwoordelijk, voor de huisvesting de cliënt zelf en indirect veelal een woningcorporatie of een private partij. Indien deze zorg niet, of niet meer, bij cliënten thuis kan plaatsvinden, zijn er extra verpleegzorgplaatsen nodig, te realiseren buiten de muren van de bestaande instellingen. Zorggeschikte woningen en geclusterde woonvormen zijn daarbij het meest geschikt voor levering van intramurale zorg thuis, maar ook in andere woningen kan zorg op basis van MPT of VPT mogelijk zijn. De 830 extramuraal te organiseren verpleegzorgplaatsen hoeven dus niet per definitie allemaal als zorggeschikte woning te worden gerealiseerd. De opgave aan zorggeschikte woningen wordt afgeleid van de vraag naar intramurale zorg minus de verwachte instellingscapaciteit, maar kan in de praktijk lager zijn omdat de zorg wellicht ook in andere geschikte woningen mogelijk is. Figuur 5.7: Cliënten met Wlz-zorg, Almere (2040) Bron: Fortuna 2023 2.500
2.000
1.500
1.000
500
1.935
Extramuraal
830
Intramuraal
320
Intramuraal
785
0 Vraag intramurale zorg in 2040
Opgave verpleegzorgplaatsen extramuraal Toename intramurale capaciteit tot 2040 Huidige intramurale capaciteit
Uitkomsten per stadsdeel Analoog aan de aanpak voor de gemeente in z’n totaliteit is ook voor de uitwerking van de gewenste veranderingen op de woningmarkt op het niveau van de stadsdelen de selectie gelegd op de huishoudens van 65 jaar en ouder. Door de focus te leggen op alleen de 65-plushuishoudens wordt een zuiverder beeld verkregen van de vraag van ouderen op de woningmarkt. De invulling aan nieuwbouw en sloop ten gevolge van de vraag door jongere huishoudens wordt er door de selectie 65+ zoveel mogelijk uitgefilterd. Door de bank genomen is in stadsdelen waar de meeste huishoudens wonen ook de omvang van de vraag naar geschikte huisvesting voor ouderen groter, maar ondanks dat laten de stadsdelen wel
Woonzorganalyse Almere 2024
57
verschillen zien, veroorzaakt door een andere omvang van de bestaande geschikte voorraad en verschillen in de mate van vergrijzing. ●
In Almere is de toename van de vraag naar geschikte woningen tot 2040 onder huishoudens van 65+ zo’n 4.470 woningen terwijl de toename van diezelfde vraag vanuit alle huishoudens op 6.300 uitkomt.
●
Van alle 21.140 geschikte woningen in Almere worden er in 2023 zo’n 6.530 bewoond door een 65-plushuishouden (ruim 30%).
●
De vraag naar uitbreiding van de geschikte woningvoorraad door 65- plushuishoudens tot 2040 omvat in Almere zo’n 4.470 woningen.
Theoretisch betekent dit dat deze opgave in z’n geheel ruimschoots zou kunnen worden ingevuld binnen de huidige geschikte voorraad. Door factoren als beschikbaarheid, gewenst marktsegment en dergelijke zal dit in de praktijk echter maar deels te realiseren zijn. Daarnaast kan de voorraad nultredenwoningen, of aangepaste woningen, in een gemeente wel passen bij de vraag van ouderen, zijn er in principe wel voldoende woningen, maar is er van een optimale verdeling binnen de gemeente geen sprake. In dat geval kunnen eventueel middelen als het anders labelen van bijvoorbeeld een appartementencomplex of het anders toewijzen worden ingezet om de woningen bij de juiste doelgroep te krijgen. Onderstaande figuur geeft de huidige voorraad (kolom links) en de vraag naar uitbreiding van de geschikte woningvoorraad voor 65-plushuishoudens per stadsdeel. ●
In Almere Hout, met weinig door ouderen bewoonde geschikte woningen, wordt nauwelijks uitbreiding voorzien.
●
Van de 6 stadsdelen in Almere bezit Almere Stad met 3.140 woningen de meeste door ouderen bewoonde geschikte woningen. De geschikte woningvoorraad voor 65-plushuishoudens in Almere Stad zou met circa 1.500 woningen mogen worden uitgebreid.
●
In Almere Buiten is de uitbreidingsvraag van de geschikte woningvoorraad voor huishoudens 65+ in absolute zin het grootst, namelijk 1.570 woningen. In Almere Buiten betekent dit een ruime verdubbeling van de huidige capaciteit door ouderen bewoonde geschikte voorraad.
Woonzorganalyse Almere 2024
58
Tabel 5.1: Huidige voorraad en uitbreidingsbehoefte naar voor ouderen geschikte woningen door 65plus huishoudens per stadsdeel, Almere (2023-2040) Bron: ABF, Fortuna 2023
Stadsdeel
Vraagtoename 2023-2040 Totaal
Totaal (%)
Stad
1.510
48%
Haven
800
64%
Hout
50
29%
Buiten
1.570
105%
Poort
520
106%
Pampus
0
-
Almere
4.450
68%
●
De gewenste toename van de geclusterde ouderenwoningen in Almere is redelijk gelijk verdeeld over de 3 stadsdelen Almere Stad, Almere Buiten en Almere Haven. Aan de hand van Tabel 5.2 kan worden geconstateerd dat deze uitbreidingsbehoefte geclusterde woningen in alle 3 de stadsdelen voor verreweg het grootste deel in de huursector moet worden gerealiseerd, en dan vooral in het sociale segment.
●
De vraag naar aangepaste woningen in Almere, totaal groot, concentreert zich in Almere Stad en Almere Buiten met respectievelijk 410 en 380 woningen. Daarnaast is er een vraag naar aangepaste woningen in zowel Almere Haven (170 woningen) als Almere Poort (140 woningen).
●
In al deze wijken heeft deze vraag naar aangepaste woningen wat vaker betrekking op de koopsector. In Almere Stad en Almere Poort ligt het accent daarbij op de dure koopwoningen en in Almere Haven en Almere Buiten betreft het juist vaker het goedkope segment.
Woonzorganalyse Almere 2024
59
Tabel 5.2: Uitbreidingsbehoefte naar voor ouderen geschikte woningen door 65-plushuishoudens per marktsegment per stadsdeel, Almere (2023-2040) Bron: ABF, Fortuna 2023 Huishoudens 65+ Huur < € 763 Nultreden Aangepast Geclusterd Huur > € 763 Nultreden Aangepast Geclusterd Koop t/m € 355.000 Nultreden Aangepast Geclusterd Koop > € 355.000 Nultreden Aangepast Geclusterd Totaal
Stad 320 90 80 140 250 130 40 70 270 170 70 20 690 450 220 20 1.500
Haven 330 150 40 140 140 70 30 40 180 110 60 10 150 90 40 30 810
Hout 10 0 10 0 0 0 0 0 10 10 0 0 50 40 0 0 60
Buiten 550 220 120 200 180 130 10 40 450 280 170 10 400 310 90 0 1.580
Poort 60 60 20 0 140 120 20 0 50 40 10 0 270 180 100 0 550
Totaal Pampus Almere Almere 0 1.260 1.510 0 520 840 0 270 230 0 480 440 0 700 1.170 0 450 900 0 90 110 0 160 160 0 950 1.530 0 600 1.120 0 310 380 0 40 40 0 1.560 2.090 0 1.070 1.570 0 440 470 0 50 50 0 4.480 6.310
Toevoeging van 100 woningen of meer Afname van woningen Door afronding op tientallen kan de optelling van de delen afwijken van de totalen 65+.
5.3.4
Vergelijking met uitkomsten Companen Op basis van de meest recente provinciale bevolkingsprognose uit 2023, inclusief de Woondealafspraken, heeft Companen becijferd dat voor huishoudens 65+ het aantal geschikte woningen in de periode 2022 tot 2040 zou moeten toenemen met 5.900, waarvan ongeveer 2.450 nultredenwoningen, 2.470 geclusterde woningen en 980 zorggeschikte woningen.4 Tabel 5.3: Opgave aan geschikte woningen voor ouderen, Almere (2022 t/m 2039)) Bron: Companen5
Voor de uitbreidingsopgaven van nultredenwoningen en zorggeschikte woningen liggen de aantallen zoals bepaald door Companen in lijn met die van ABF. Voor de geclusterde woningen heeft Companen een veel grotere opgave tot 2040 becijferd dan ABF.
4
Over de exacte aantallen bestaat onduidelijkheid, omdat verschillende prognoses tot andere uitkomsten leiden. De Provincie Flevoland stimuleert het gebruik van een bandbreedte, met de cijfers uit de prognose van Companen als uitgangspunt, zie ook de notitie “Noties bij prognoses voor wonen met zorg van ouderen in Almere (ABF, 2024)”. 5 Prognoses ouderenhuisvesting Flevoland voor werkgroep wzw 28 maart 2024.pdf
Woonzorganalyse Almere 2024
60
06 Overige aandachtsgroepen
6.1 Mantelzorgers Bronnen: Kwartaalrapportage Almere 1e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023) Kwartaalrapportage Almere 2e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023) MantelzorgNL-mantelzorgers-per-gemeente-2021 Wonen met zorg en ondersteuning in Flevoland (Companen, 2023)
Een mantelzorger zorgt onbetaald voor een familielid of vriend met een langdurige ziekte, beperking, verslaving of psychisch probleem. De gemeente, de VMCA (Vrijwilligers & Mantelzorg Centrale Almere) en andere organisaties ondersteunen mantelzorgers en proberen de zorglast iets te verlichten.
6.1.1
Omvang en samenstelling ●
Op 1 januari 2022 waren er in Almere 61.055 mantelzorgers van 15 jaar of ouder (35% van het aantal personen van 15 jaar of ouder en 29% van de hele bevolking).
●
86% van de mantelzorgers in Almere, 52.431 personen, zorgde langdurig (langer dan 3 maanden) voor iemand (30% van alle personen van 15 jaar of ouder), waarvan 10.003 die dat intensief (meer dan 8 uur per week) deden.
●
10,6% van alle mantelzorgers die langdurig zorgen in Almere in 2020 voelde zich zwaarbelast (landelijk 9,1%).
6.1.2
Huisvestingsvraag De meeste huishoudens die mantelzorg ontvangen of mantelzorg geven voeren een eigen huishouden en richten zich ook op eigen huisvesting. Slechts een klein deel heeft de wens om vanwege de mantelzorg of met het oog op toekomstige mantelzorg in een specifieke mantelzorgwoning te wonen.
●
In de eerste twee kwartalen van 2023 waren er in Almere 11 urgentieaanvragen met een mantelzorgurgentie; op jaarbasis zijn er dit rond de 20.
●
Het aantal toegekende aanvragen met mantelzorgurgentie wordt ook op z’n 20 geschat over het laatste jaar.
Woonzorganalyse Almere 2024
62
Tabel 6-1: Urgentieaanvragen en toekenningen (2023) Bron: Het Vierde Huis Q1-2022 Q2-2022 Q3-2022 Q4-2022 Q1-2023 Q2-2023
6.1.3
63
gemiddeld per kwartaal
2020
2021
2022
Aantal urgentieaanvragen w.v. Mantelzorgurgentie
111
62
71
77
97
84
84
594
550
321
4
2
9
0
6
5
4
18
26
15
Behandelde urgentieaanvragen Toegekende urgentieaanvragen w.v. Mantelzorgurgentie
59 22
102 56
75 28
64 22
73 20
84 31
76 30
584 307
523 244
300 128
9
3
6
8
9
5
Prognose ●
Bij een aandeel van 30% mantelzorgers op de bevolking vanaf 15 jaar en de bevolkingsprognose van Almere zal het aantal langdurige mantelzorgers stijgen van ruim 56.000 in 2024 naar bijna 69.000 in 2040.
●
Het potentieel aan mantelzorgers, berekend als het aantal 50-64-jarigen ten opzichte van het aantal 85-plussers, gaat ondanks een groeiend aantal 50-64-jarigen sterk afnemen, van 21 per 85-plusser in 2024 naar 8 in 2040. Dit geeft aan hoe sterk het aantal 85-plussers in Almere zal gaan toenemen en de mantelzorg onder druk komt te staan.
Tabel 6.2: Prognose langdurige mantelzorgers in Almere (2024-2040) Bron: ABF
Woningvraag mantelzorg (jaarlijks)
●
2024 20
2030 30
2035 30
2040 35
Door Companen bedraagt de behoefte aan kangoeroe/mantelzorgwoningen tot 2040 in heel Flevoland ongeveer 150 woningen. Bij een evenredig aandeel voor Almere zou dat neerkomen op ongeveer 80 mantelzorgwoningen voor Almere.
●
Op basis van circa 20 toekenningen van mantelzorgurgenties in 2023 en gekoppeld aan de huishoudensprognose van huishoudens 65+ in Almere mag een stijging van de vraag naar woningen vanuit mantelzorgurgenties worden verwacht, van zo’n 20 naar 35 woningen per jaar. Tussen 2024 en 2040 zou het dan gaan om een totaal van ongeveer 460 woningen na toekenning van een mantelzorgurgentie.
●
De hiervoor aangegeven vraag naar mantelzorgwoningen staat los van de vraag vanuit mantelzorgurgentie, waarbij waarschijnlijk vooral sprake van een verhuizing naar een geschikte woning in de buurt van de mantelzorger zal zijn en niet, zoals bij mantelzorgwoningen, een woning met plaats voor twee huishoudens, het huishouden van degene die mantelzorg ontvangt en het huishouden van de mantelzorger.
Tabel 6.3: Prognose jaarlijkse woningvraag mantelzorgers (met mantelzorgurgentie) in Almere (2024-2040) Bron: ABF
Woningvraag mantelzorg (jaarlijks)
2024 20
2030 30
Woonzorganalyse Almere 2024
2035 30
2040 35
6.2 Medisch urgenten Bronnen: Jaarrapportage 2022 Urgentiedienstverlening gemeente Almere (Het Vierde Huis, 2023) Kwartaalrapportage Almere 1e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023) Kwartaalrapportage Almere 2e kwartaal 2023 (Het Vierde Huis, 2023)
De gemeente Almere kan onder voorwaarden met inwoners op medische gronden urgentie verlenen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om mensen met een lichamelijke beperking (LG) en rolstoelafhankelijkheid en psychische kwetsbaarheid. Via de rapportages van het Vierde Huis is er enig zicht op deze aandachtsgroep. Het Vierde Huis biedt als onafhankelijke stichting gemeenten, waaronder Almere, en corporaties specialistische ondersteuning op het gebied van urgente woonproblemen, door complexe wet- en regelgeving inzichtelijk te maken voor woningzoekenden en hen bij aanvragen te begeleiden. Ook is het Vierde Huis specialist in het aanpakken van woonproblemen. Door de jarenlange ervaring op het gebied van wonen en zorg zijn de verschillende doelgroepen en regels en de te nemen stappen in het proces goed bekend. Het Vierde Huis werkt hierin samen met Woningnet. Verder zijn over deze groep weinig gegevens beschikbaar. In het hoofdstuk over ouderen is wel de vraag naar aangepaste woningen opgenomen, maar deze vraag is niet bepaald vanuit een medische urgentie. Een deel van de vraag aangepaste woningen zal wel via een medische urgentie tot stand komen.
6.2.1
Omvang en samenstelling ●
In de periode 2020-2022 is het aantal urgentieaanvragen in Almere gedaald, van 594 in 2020 en 550 in 2021 naar 321 in 2022.
●
In het tweede kwartaal van 2023 ontving het Vierde Huis 84 urgentieaanvragen, in het eerste kwartaal van 2023 waren er dat 97. In de laatste drie kwartalen van 2022 werden er 62 (Q2), 71 (Q3) respectievelijk 77 (Q4) aanvragen ontvangen.
●
Van de 84 behandelde urgentieaanvragen in Q2 hadden er 49 betrekking op een medische urgentie en 5 op een mantelzorgurgentie. In Q1 waren er dit 54 respectievelijk 6 van de 97.
●
In totaal zijn er in Q2 van 2023 van de 84 behandelde urgentieaanvragen 31 toegekend (37%); in absolute zin meer dan in de vorige kwartalen (Q1-2023, 21%; Q4-2022, 29%; Q3-2022, 39%). Over de hele periode werd gemiddeld 31% van de urgentieaanvragen toegekend.
●
In Q2 van 2023 was het percentage toekenningen bij medische urgentie lager dan gemiddeld over alle aanvragen, namelijk 22%. Van de 41 aanvragen werden er slechts 9 toegekend. Bij de aanvragen met mantelzorgurgentie werden er daarentegen 3 van de 5 toegekend.
Woonzorganalyse Almere 2024
64
Tabel 6-4: Urgentieaanvragen en toekenningen (2023) Bron: Het Vierde Huis Q1-2022 Q2-2022 Q3-2022 Q4-2022 Q1-2023 Q2-2023
6.2.2
65
gemiddeld per kwartaal
2020
2021
2022
Aantal urgentieaanvragen w.v. Mantelzorgurgentie Medische urgentie
111
62
71
77
97
84
84
594
550
321
4 52
2 36
9 32
0 48
6 54
5 49
4 45
18 199
26 216
15 168
Behandelde urgentieaanvragen Toegekende urgentieaanvragen w.v. Mantelzorgurgentie Medische urgentie
59 22
102 56
75 28
64 22
73 20
84 31
76 30
584 307
523 244
300 128
9 0
3 9
6 5
8 72
9 65
5 43
Huisvestingsvraag Bij het toekennen van een urgentie bepaalt de urgentiecommissie, volgens de huisvestingsverordening Almere 2019, welk zoekprofiel passend is. ●
Bij 15 van de 31 toekenningen in Q2 van 2023, dus nagenoeg de helft, werd een driekamerwoning gezocht; bij een kwart een tweekamerwoning en bij een kwart een woning met minstens vier kamers.
Alle urgent woningzoekenden worden bemiddeld naar passende woonruimte. Dit betekent dat zij binnen 6 maanden een éénmalig aanbod ontvangen van een van de corporaties in de gemeente Almere. Hiervoor worden de urgenten op een wachtlijst geplaatst. Er is een wachtlijst voor reguliere urgenten en een wachtlijst voor urgentie die aangewezen zijn op een aangepaste woning (zoals een rolstoeltoegankelijke woning).
6.2.3
Prognose
●
Op basis van de bevolkingsprognose 65+ en het aantal toegekende aanvragen met een medische urgentie in 2022 wordt een geringe stijging verwacht van 130 toekenningen in 2024 naar 210 in 2040.
Tabel 6-5: Prognose toekenningen medische urgentie, Almere (2024-2040) Bron: ABF
Medisch urgenten
2024 130
2030 160
Woonzorganalyse Almere 2024
2035 190
2040 210
6.3 Stoppende sekswerkers Bronnen: Bestaat er wel een probleem rond sekswerkers? (Bestaat er wel een probleem rond sekswerkers? - Almere DEZE WEEK | Dé krant die Almere in beweging brengt) Beleidsnota prostitutie en seksbranche (https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR628680 ) Beleid voor een veilige en gezonde seksbranche (https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/prostitutie/veiligeen-gezonde-prostitutiebranche) Honderden Almeerders thuis zzpér in seksbranche (Honderden Almeerders thuis zzp’er in seksbranche · Omroep Almere) Illegale prostitutie meestal in woningen, het vaakst in Almere (Omroep Flevoland - Nieuws - Illegale prostitutie meestal in woningen, het vaakst in Almere) Stoppen met sekswerk – aansluiting tussen behoeften en ondersteuning: Stoppen met sekswerk - Aansluiting tussen behoeften en ondersteuning | Rapport | Rijksoverheid.nl (Regioplan, 2021)
De seksbranche betreft een bredere groep dan de prostitutiebranche. Prostitutiebedrijven worden meer omvattend gereguleerd dan de overige seksbedrijven. Thuiswerken valt niet onder de term seksbedrijf. Almere zet in op verbetering van de positie van de sekswerker en effectieve contactmomenten met sekswerkers. De gemeente Almere streeft naar een veilige seksbranche. Almere heeft momenteel vier seksinrichtingen met een vergunning. Daarnaast is thuiswerken voor sekswerkers toegestaan als zij zich aan bepaalde regels houden. Er is in Nederland al een aantal jaren een sterk dalende trend te zien in traditionele vormen van prostitutiebedrijven, zoals seksclubs en privéhuizen. Flexibele vormen, waarin meer zelfstandig werkende prostituees hun klanten werven via internet en sociale media, nemen toe. Het huidige beleid van de gemeente is opgesteld in 2000 en dit is toe aan actualisering. Sekswerkers die uit de prostitutie willen stappen, ondervinden daarbij soms problemen. Voor deze sekswerkers zijn er uitstapprogramma’s. Daarbij helpt een begeleider de sekswerker om ander werk te vinden. Ook is er begeleiding bij de zoektocht naar een andere woning. Of bij het vinden van de juiste zorg. Er zijn 18 gemeentes die in hun regio een uitstapprogramma voor prostituees bieden. Almere is er daar een van.
De uitstapprogramma’s vallen onder de Decentralisatie Uitkering Uitstapprogramma’s Prostituees (DUUP). Een uitstapprogramma helpt prostituees bij het vinden van werk, opleiding of dagbesteding buiten de prostitutie. Bij het stoppen met werken in de prostitutie loopt de prostituee vaak tegen praktische problemen aan, zoals het verlies van inkomen, de leefstijl en het sociale netwerk in het prostitutiecircuit, psychische of verslavingsproblemen, huisvesting, verblijfstatus en gebrek aan werkervaring buiten de prostitutie. Wanneer een prostituee met dergelijke problemen te maken krijgt en geen begeleiding krijgt bij het uitstappen, is de kans op terugkeer in de prostitutie groot.