Ontwikkelingsplan Hortus (26005) ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

december 2025

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

HET GROENBLAUWE HART VAN DE STAD

2

Inhoud 5 Voorwoord 1. Inleiding 7 1.1 Algemeen 8 1.2 Beleidskaders 11 1.3 Plangebied en planologisch kader 13 1.4 Leeswijzer 2. Uitgangspunten programma 15 2.1 Wonen 17 2.2 Maatschappelijke voorzieningen 18 2.3 Economisch programma 3. Uitgangspunten verbindingen en systemen 21 3.1 Duurzame basis voor verbindingen en systemen 22 3.2 Groen, ecologie en natuurinclusiviteit 26 3.3 Klimaatadaptatie 27 3.4 Circulariteit 28 3.5 Energie 30 3.6 Mobiliteit en bereikbaarheid 32 3.7 Cultureel erfgoed en kunst 35 3.8 Waterhuishouding en ondergrondse infrastructuur 36 3.9 Milieu 4. Stedenbouwkundig en landschappelijk plan 4.1 Planconcept 4.2 Planlagen 4.2.1 De Plangrens 4.2.2 Het Landschap 4.2.3 De Deelgebieden 4.2.4 De Openbare Ruimte 4.2.5 Bijzonder Programma 4.2.6 Mobiliteit 4.2.7 Parkeren 4.2.8 Woningtypes 4.2.9 Balanswijk 4.3 Deelgebieden 4.3.1 Centrum 4.3.2 Waterhout 4.3.3 De Campus 4.3.4 Weerwatereiland 4.3.5 Het Bos 4.3.6 Waterwonen 4.3.7 Utopia

39 41 42 43 44 45 46 47 48 49 51 52 54 56 60 62 66 68

5. Maatschappelijke impactanalyse

73

6. Economische uitvoerbaarheid

79

7. Uitvoering en beheer 7.1 Ontwikkelstrategie 7.2 Beheer Arboretum 7.3 Beheer

81 83 85

8. Vervolgstappen 8.1 Ruimtelijke procedures en haalbaarheid 8.2 Welstand en Beeldkwaliteit 8.3 Uitwerking van Ontwikkelingsplan 8.4 Participatie

87 89 90 93

3

Hortus (foto: Walter Herfst) 4

Voorwoord

Met de terugkoop van het Hortusterrein heeft Almere de regie terug, én een buitengewone kans in handen. Na jaren van onzekerheid is er nu een unieke kans om samen een nieuw hoofdstuk te schrijven voor een van de meest veelbelovende plekken van onze stad. Hortus is geen gewoon gebied; het is een plek waar natuur, innovatie en stedelijk leven elkaar versterken. Een groenblauw stadshart dat kan uitgroeien tot hét voorbeeld van hoe we in Almere samen wonen, werken en leven in balans met onze leefomgeving. Onze ambitie is groot én helder: een toekomstgerichte stadswijk creëren die duurzaam, gezond en levendig is. Een wijk waar ruimte is voor ideeën, ondernemerschap en groei. En dat is nodig, want we staan voor stevige uitdagingen. De druk op de woningmarkt vraagt om slimme versnelling, de financiële realiteit vraagt om scherpe keuzes, en de samenleving vraagt om kwaliteit en leefbaarheid. Met dit nieuwe ontwikkelingsplan leggen we die puzzel, met respect voor de oorspronkelijke idealen van Hortus, en met volle focus op de kansen van nu. Hortus is een belangrijk onderdeel van de Zuidoevers, het gebied waar wonen en werken samenkomt in een groenblauw stadshart. Hier bouwen we niet alleen woningen en werkplekken; we bouwen aan een gemeenschap. Een plek waar duurzaamheid zichtbaar en voelbaar is in elke straat, elk gebouw en elke dag.

Waar de mobiliteit van de toekomst vorm krijgt, en waar voorzieningen, van onderwijs tot zorg en horeca, zorgen voor een bruisend en verbonden stadsleven. Dit ontwikkelingsplan is geen eindstation, maar een startsein. Een uitnodiging om mee te werken, mee te denken en mee te dromen. Laten we de energie en kansen van dit moment benutten om van Hortus dat groen blauwe stadshart te maken waar Almere trots op is, vandaag én voor de generaties die volgen.

Wethouder Paul Tang - Ruimtelijke ontwikkeling, Volkshuisvesting en Sport

5

6

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

1. Inleiding 1.1 Algemeen

Voor u ligt het Ontwikkelingsplan Hortus met een nieuw stedenbouwkundig en landschappelijk plan voor wat eerder de Floriade Stadswijk werd genoemd. Dit Ontwikkelingsplan is het resultaat van de opdracht, zoals die in 2024 door de raad is geformuleerd bij het besluit om het gebied terug te kopen. Hiermee kreeg de gemeente weer de regie bij de ontwikkeling van Hortus en de mogelijkheid om een nieuw plan te maken. Bij de terugkoop is afgesproken bij het nieuwe plan uit te gaan van de ambities van het Definitief Ontwikkelingsplan uit 2018 en de aangenomen moties. Doel is om op basis van die ambities een dynamisch nieuw stuk stad te ontwikkelen dat het bestaande stadshart niet alleen versterkt, maar ook verrijkt met haar bijzondere karakter. Hortus is een belangrijke stap om de zuidoever van het Weerwater verder te ontwikkelen. Het biedt de kans om een iconische plek te creëren op deze strategische locatie aan het Weerwater; goed bereikbaar en zichtbaar vanuit het bestaande stadshart en de rest van Almere. Hortus wordt het groenblauwe hart van de stad! Een autoluwe stadswijk waar zowel gewoond, gewerkt, geleerd en verbleven gaat worden. Waar energie zoveel als mogelijk zelf opgewekt wordt en duurzaamheid en innovatie centraal staat.

Hortus krijgt een Almeerse identiteit (veel water en groen), maar voegt ook een nieuwe groenblauwe kwaliteit toe aan het stadshart, zodat Almeerders hier niet alleen willen wonen en werken maar ook graag willen verblijven. Daarnaast heeft de raad financiële condities meegegeven waarbij het verbeteren van het resultaat van de oorspronkelijke grondexploitatie het uitgangspunt is. Last but not least gaat het nieuwe plan, gezien de grote behoefte aan woningen in Almere, uit van substantieel veel meer woningen dan de 660, die waren opgenomen in het Definitief Ontwikkelingsplan uit 2018. Het nieuwe plan toont aan dat het mogelijk is met circa 1.500 woningen de oorspronkelijke ambities, zoals het vele groen (arboretum en bestaande bomen), kunnen worden behouden. Hortus kent een paar bijzondere kenmerken die ervoor zorgen dat er snel kan worden begonnen met de ontwikkeling en bouw. Het grootste deel van de infrastructuur (ondergronds en bovengronds) is aangelegd en er is veel geïnvesteerd in groen, waardoor er een arboretum en veel volwassen bomen aanwezig zijn. Daarnaast is er een smart thermal grid aangelegd waarmee warmte en koude kan worden geregeld, waarbij deze kan worden uitgewisseld tussen gebouwen en functies onderling.

En op basis van het oorspronkelijke plan is er een vigerend omgevingsplan, dat de bouw van maximaal 600 woningen, 60 waterwoningen en 47.000 m2 bruto vloeroppervlak aan voorzieningen en bedrijven mogelijk maakt. Een nieuw plan met substantieel meer woningen vraagt om een nieuw omgevingsplan. De procedure hiervan duurt zo’n twee jaar. Gezien de grote woningnood is er de wens en noodzaak om snel te starten met de ontwikkeling en bouw. Vandaar dat aan het nieuwe plan een ontwikkelstrategie is gekoppeld met een fasering zodat, op basis van het huidige omgevingsplan, vanaf medio 2026 kan worden gestart met het uitschrijven van de eerste tender c.q. uitgifte van grond aan een corporatie.

7

INLEIDING

1.2 Beleidskader

Voor de ontwikkeling van een nieuw plan voor Hortus zijn diverse beleidsnota’s van belang en uitgangspunt. In dit hoofdstuk beperken we ons tot die beleidskaders die het meest van invloed zijn op de planvorming van Hortus. Gestart wordt met het beleidskader op het vlak van duurzaamheid, aangezien dit thema bij zowel het oude als nieuwe ontwikkelingsplan een belangrijke rol speelt.

De ambities ten aanzien van uitvoering van duurzaamheid zijn door de gemeente verwoord in de Duurzaamheidsagenda “Een groene, gezonde stad Almere” (2020). Er wordt stapsgewijs toegewerkt naar een 100% duurzame, natuurinclusieve en circulaire gebiedsontwikkeling in 2030 langs de lijnen van de vijf thema’s:

Daarna wordt kort ingegaan op twee belangrijke ruimtelijke kaders waarbij Hortus een integraal onderdeel uitmaakt van het plangebied en waarvan dit Ontwikkelingsplan een verdere uitwerking is. Het betreft ‘Natuurkrachtig Hart van de Stad’ Ontwikkelvisie 2040’ (2024) en het ‘Masterplan Zuidoever Weerwater’ (2025). Tenslotte eindigen we met het belangrijkste beleidskader voor Hortus; de Ontwikkelingsvisie Floriade Stadswijk uit 2018. Bij het besluit tot terugkoop is specifiek aangeven dat de ambitie van dit document uitgangspunt is voor het nieuwe plan.

•

Circulair bouwen

•

Duurzame mobiliteit

•

Duurzame energie

•

Natuurinclusiviteit

•

Klimaatadaptatie

In het in 2018 vastgestelde ontwikkelingsplan ‘Floriade Stadswijk”, dat een belangrijk uitgangspunt vormt voor Hortus, is een stevige duurzaamheidsambitie onder de noemer “growing green cities’ vastgelegd. Daarnaast wordt nadrukkelijk de wens voor innovatie en experiment naar voren gebracht. Op basis van deze ambities is duurzaamheid een integraal onderdeel en verweven met de diverse systemen en verbindingen binnen Hortus. In hoofdstuk 3 wordt dit verder toegelicht.

Een ambitieus duurzaam beleidskader Almere heeft de verantwoordelijkheid als grote ontwikkelende gemeente om, met het oog op de toekomst, duurzaamheid te borgen en de directe reductie van CO2 uitstoot, klimaatverandering en het de achteruitgang in biodiversiteit een halt toe te roepen. Net als in het Ontwikkelingsplan uit 2018 wordt daarom in Hortus een groene, gezonde toekomstbestendige woonwijk gerealiseerd waarin de duurzame ambities van Almere samenkomen. Een toekomstbestendige wijk staat voor een leefomgeving waar nu én in de toekomst prettig, gezond en betaalbaar kan worden gewoond, gewerkt en samengeleefd. Dit vraagt om een andere kijk en manier van ontwikkelen. Hortus is niet enkel een optelsom van losse thema’s, maar een integrale ruimtelijke uitwerking, die vanaf het begin alle relevante waarden afweegt. Hortus wordt een voorbeeld voor toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

Daarnaast onderstreept Almere haar ambities op dit vlak door haar deelname aan onder andere het MRA Houtbouwconvenant, het convenant Toekomstbestendig Bouwen en de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling. De inspanningsverplichtingen, die hieruit voortkomen, vormen een kader voor de ontwikkeling van Hortus.

Almeerse ambities en beleid op duurzaam vlak zijn in verschillende thematische beleidstukken en gebiedsgerichte visies geborgd. In de Leidraad Duurzame Gebiedsontwikkeling (LDGO, 2023) zijn alle relevante ruimtelijke duurzaamheidsuitgangspunten uit Almeerse beleidstukken aan de hand van de vijf hieronder genoemde duurzaamheidthema’s op overzichtelijke wijze samengebracht in één toetsingskader. Dit toetsingskader wordt gebruikt om tijdens de planvorming van Hortus de duurzame doelstellingen te bewaken en kansen in kaart te brengen.

8

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

‘Natuurkrachtig Hart van de Stad’ Ontwikkelvisie 2040

Belangrijk onderdeel van het masterplan is de ontwikkeling van een Green High Tech Campus dat een kritische massa zal bevatten aan bedrijven en kantoren met bijbehorende werknemers zodat een stevige basis ontstaat voor de ontwikkeling van dit nieuwe economisch zwaartepunt. Samen met Aeres Hogeschool en Flevo Campus vormt dit een ecosysteem voor innovatie, onderwijs en ondernemerschap. Binnen het masterplan wordt Hortus een groen stedelijk woongebied, een ecologische en sociale schakel en een proeftuin voor innovatie. Samen vormen de deelgebieden het icoon van duurzame stadsontwikkeling dat Almere internationaal wil uitdragen. Hoofdopgaven en uitgangspunten

Met deze ontwikkelvisie wordt voor het ‘Hart van de Stad’ uitwerking gegeven aan de door de raad vastgestelde visie ‘Almere, Stad met Toekomst’ (2020) en de bijbehorende uitvoeringsagenda. Deze ontwikkelvisie is geen blauwdruk maar schetst de toekomstige ontwikkeling van het centrum van Almere rond het Weerwater. De uitgangspunten en principes van de ontwikkelvisie geven richting aan de lange termijn ontwikkeling van het Hart van de Stad. De visie verbindt de groeiopgave voor woningbouw met verstedelijking, vergroening en klimaatadaptatie. Naar verwachting groeit Almere in 2040 uit tot de vijfde stad van Nederland, met circa 350.000 inwoners. Een gezonde groei vraagt om een nieuwe balans tussen natuur en stad. De visie introduceert ‘natuurlijk verstedelijken’ als nieuwe benadering. In plaats van te strijden tegen water, droogte en hitte, integreert de stad natuurlijke oplossingen als waterbuffering, infiltratie, verkoeling, ecologische corridors en biodiversiteitsverbetering. Die vormen de basiscondities bij verdichting en herinrichting van de openbare ruimte en gebouwen. Hortus wordt volgens deze visie als duurzame groene stadswijk ontwikkeld waarbij gebruik gemaakt wordt van de aanwezige kwaliteiten. De basisinfrastructuur boven- en ondergrond, bomen en planten zijn hier al aanwezig.

Er is al veel bos en een arboretum met een rijk gevarieerd boomassortiment die het bosrijke karakter van de wijk bepalen en van invloed zijn op het nieuwe plan voor dit gebied dat zal worden gemaakt. Masterplan Zuidoever Weerwater

Het Masterplan Zuidoever Weerwater legt de basis voor een groen, innovatief en toekomstbestendig stadsdistrict en omvat de deelgebieden Green HTC, Hortus, ’t Oor Zuid en De Steiger Noord. Dit masterplan is een verdere uitwerking van de ontwikkelvisie Natuurkrachtig Hart van de Stad. In samenhang met de bestaande binnenstad zal een samenhangend innovatiedistrict ontstaan waarin wonen, werken, leren en recreëren geïntegreerd worden. Daarbij wordt ingezet op een balans tussen stedelijke verdichting en landschappelijke kwaliteit waarbij het Weerwater en het bestaande groen een belangrijke rol spelen. De ambitie is om een uniek groenstedelijk centrum te realiseren waar bewoners en bezoekers modern stedelijk kunnen leven in directe relatie met water en natuur. Er wordt gewerkt met een raamwerk van groene en stedelijke structuren: groenblauwe verbindingen tussen bossen en Weerwater, belangrijke routes, pleinen en verdichting rond deze structuren. 9

•

Complementariteit met de binnenstad: de Zuidoever versterkt het centrum door een eigen karakter, zonder concurrentie.

•

Green High Tech Campus: economische motor met kennisintensieve bedrijven, R&D en onderwijs.

•

Wonen in Hortus: een leefbare stadswijk met woningen en bijbehorende voorzieningen, innovatief en groen.

•

Mobiliteit en bereikbaarheid: nadruk op lopen, fietsen, OV en realisatie nieuwe HOV-halte op het Campusplein. Parkeren in hubs, autoluw wonen en werken.

•

Energie: streven naar energieneutraliteit in 2050, o.a. via Smart Thermal Grid.

•

Klimaatadaptatie: regenwaterbuffering, schaduwrijke lanen, vergroening.

•

Ecologie: natte bossen en arboretum versterken biodiversiteit.

INLEIDING

Ontwikkelingsplan Floriade Stadswijk 2018

Plankaart Definitief Ontwikkelingsplan Floriade Stadswijk 2018

Het Ontwikkelingsplan uit 2018 is een zeer ambitieus plan gericht op de transformatie van het voormalige Floriade terrein tot een voorbeeld van duurzame stedelijke ontwikkeling. De ambitie is gericht op de realisatie van een groene, gezonde en innovatieve stadswijk. De stadswijk is ontworpen als een ‘Living Lab’ – een proeftuin voor opschaalbare innovaties op het gebied van energie, mobiliteit, water, voedselproductie en circulair bouwen. Het arboretum, een levende plantenbibliotheek die als groene rand om elke kavel ligt, vormt het hart van deze visie.

Ruimtelijk en programmatisch

De aanleg van de infrastructuur en de aanleg van het groen van de wijk startte al vóór de expo, zodat daarna dit gebied kon transformeren tot een nieuwe stadswijk. De wijk wordt autoluw, toegankelijk en inclusief; met aandacht voor mensen met een beperking en een beperkt budget. Er komen 600 woningen en 60 waterwoningen, verdeeld over verschillende prijsklassen. Het ontwerp respecteert en versterkt de bestaande kwaliteiten van het gebied: volwassen bomen, pioniersbos, waterpartijen en natuurvriendelijke oevers worden zoveel mogelijk behouden en geïntegreerd. Het tapijt van tuinen (het arboretum) – een metafoor voor de verwevenheid van stad en natuur – vormt de basis van de stedenbouwkundige structuur. De openbare ruimte is groen, rustig en klimaatadaptief, met ruimte voor spelen, ontmoeten en biodiversiteit.

•

Wonen: circa 600 woningen en 60 waterwoningen, met een mix van sociale huur (20%), vrije sector huur (40%), middeldure koop (10%) en dure koop (30%).

•

Voorzieningen: ca. 47.000 m² voor o.a. markthal, horeca, zorgen onderwijsfuncties.

•

Mobiliteit: autoluw en grotendeels emissievrij; parkeren in centrale servicepunten, inzet op deelmobiliteit en “Mobility as a Service”.

•

Openbare ruimte: pleinen, parken, een boszone en de boulevard rondom het terrein; water en groen staan centraal.

•

Beheer en circulariteit: gebouwen flexibel inzetbaar en transformeerbaar; circulair bouwen en biobased materialen zijn uitgangspunten.

Belangrijkste ambities als uitgangspunt

Samen met andere partners zet Almere in op vernieuwing. De Floriade Stadswijk moet een showcase worden van ‘Growing Green Cities’, waarin technologie en ecologie elkaar versterken. De bedoeling was dat het groen in het gebied wordt beheerd door een parkmanagementorganisatie. Het arboretum krijgt mogelijk de status van botanische tuin – de eerste in Flevoland – en blijft een blijvende herinnering aan de Floriade.

10

•

Groene en gezonde stad: vergroten van biodiversiteit en leefkwaliteit, stad en natuur tot in de haarvaten verbonden.

•

Circulaire en duurzame ontwikkeling: afval als grondstof, hergebruik van materialen, flexibel en biobased bouwen.

•

Energietransitie: opwekking van schone energie in de wijk, energie-neutrale en emissievrije mobiliteit.

•

Inclusiviteit en sociale meerwaarde: gemengde wijk met ruimte voor sociale huur en diverse doelgroepen.

•

Innovatie en kennisontwikkeling: showcase Growing Green Cities met de thema’s Feeding-, Greening-, Energizing- en Healthying the City.

•

Internationale uitstraling en economische impuls: Floriade als wereldexpo en katalysator voor investeringen, toerisme en bedrijvigheid.

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

1.3 Plangebied, plangrenzen en planologisch kader

Plangebied en plangrenzen

Planologisch en juridisch kader

Hortus ligt tegenover de binnenstad van Almere aan de zuidoever van het Weerwater en omvat grotendeels het voormalige Floriadeterrein. Ten oosten ligt een groenzone tussen A6 en het Weerwater. Ten zuiden de A6, het voormalige Floriadeterrein ten zuiden van de A6 en het bedrijventerrein De Steiger Noord. Ten westen ligt het voormalige voorterrein van de Floriade waar een Green High Tech Campus zal worden ontwikkeld waarvoor inmiddels een masterplan is opgesteld.

De Omgevingswet vormt het juridische kader voor de ontwikkeling van Hortus. Voor het plangebied geldt het Omgevingsplan gemeente Almere en het daarvan onderdeel uitmakende bestemmingsplan ‘Chw bestemmingsplan Almere Centrum Weerwater – Floriade’. Verder is de ontwikkeling van de zuidoever van het Weerwater (dus ook Hortus) onderdeel van de nieuwe Omgevingsvisie Almere; het planologisch kader voor de hele stad, dat onlangs in procedure is gegaan.

Ten opzichte van het Ontwikkelingsplan uit 2018 zijn op twee plekken de plangrenzen aangepast. Allereerst is in het Masterplan Zuidoever Weerwater opgenomen dat een deel van de Hortus onderdeel is geworden van de deelgebieden Campus Hart en Green HTC Oost. Volgens het bijbehorende raadsbesluit zijn deze deelgebieden onderdeel geworden van het nog op te stellen Ontwikkelingsplan Green HTC. Vanuit de wens dat deze deelgebieden een goede aansluiting krijgen met het overige deel van Hortus, worden in het Ontwikkelingsplan Hortus voor deze deelgebieden ruimtelijke voorwaarden opgesteld. Vanuit de wens om een goede overgang tussen wonen en werken vorm te geven is bij nader inzien besloten de plangrens tussen Green HTC en Hortus deels aan te passen. Het merendeel van het gebied boven de Allee, inclusief het bestaande woonzorgcentrum, is onderdeel geworden van het Ontwikkelingsplan Hortus (zie plankaart met nieuwe plangrenzen).

Vanaf 1 november 2022 geldt de bestemming ‘Floriade Stadswijk’ voor het plangebied. Deze bestemming is een living lab waarin nieuwe technologieën op het gebied van voedselproductie, reststromen, energiewinning, mobiliteit, water en waterzuivering worden onderzocht en toegepast. Activiteiten en voorzieningen die invulling geven aan het living lab of aan één van de vier thema’s van de Floriade zijn toegestaan: Feeding the City, Healthying the City, Greening the City of Energizing the City. Binnen de bestemming zijn functies toegestaan die horen bij een stadswijk, zoals wonen, maatschappelijke voorzieningen, kantoren, bedrijven en horeca (t/m categorie B). Tevens zijn detailhandel, dienstverlening, cultuur en ontspanning, sportvoorzieningen, speelvoorzieningen, recreatieve voorzieningen en ondergeschikte workshops toegestaan. Er mogen binnen de bestemming maximaal 600 woningen worden gerealiseerd.

Daarnaast is de grens aan de noord- en oostzijde van het plangebied aangepast. Het Ontwikkelingsplan uit 2018 werd begrensd door de Boulevard: het carré om het voormalige Floriadeterrein. De delen die buiten het carré vielen behoorden wel tot het Floriadeterrein, maar oorspronkelijk niet tot de gebiedsontwikkeling, met uitzondering van de 60 waterwoningen aan de westzijde van de Boulevard. In dit Ontwikkelingsplan zijn nadrukkelijk ook de gebieden op Utopia en Weerwatereiland buiten het carré meegenomen, aangezien deze ruimtelijke maar ook functioneel onlosmakelijk zijn verbonden met de ontwikkelingen die binnen het carré worden voorgesteld. Dit biedt bovendien kansen om de levendigheid en sociale veiligheid buiten het carré te verbeteren.

Binnen de bestemming Floriade Stadswijk mag:

Het plangebied omvat bruto circa 55 hectare (exclusief de deelgebieden die behoren tot de Green HTC en het deel van het voormalige Floriadeterrein ten zuiden van de A6). Dit oppervlak is inclusief het water tussen Waterhout, Utopia en Weerwatereiland en dat deel van het Weerwater waar de waterwoningen zijn geprojecteerd.

•

Maximaal 47.000 m² bruto vloeroppervlak worden gerealiseerd voor bedrijven en voorzieningen;

•

Grootschalige detailhandel en perifere detailhandel zijn niet toegestaan. Ook een grote supermarkt is niet toegestaan, omdat het aantal van 660 woningen onvoldoende is om een supermarkt rendabel te kunnen exploiteren.

•

In totaal is maximaal 1.000 m² winkelvloeroppervlak detailhandel toegestaan. Omvang is maximaal 300 m² winkeloppervlak per vestiging.

•

Kantoren zijn toegestaan tot een maximum van 11.750 m2 brutovloeroppervlak met als voorwaarde maximaal 3.500 m² bruto vloeroppervlak per vestiging.

Op de locatie van de beoogde waterwoningen geldt voor het gebruik de bestemming ‘Floriade Stadswijk Rand’. Deze bestemming laat 60 drijvende woningen toe. Daarmee is in totaal 660 woningen toegestaan. De bestaande bouwregels zijn complexer. Er gelden meerdere bouwregels in het plangebied met variërende bouwhoogten al dan niet met diverse normeringen. Om het goed in beeld te hebben, is een kaart gemaakt met een samenvatting van de nu geldende bouwregels. Zie kaart op volgende bladzijde.

plangebied Hortus

11

INLEIDING

Chw bestemmingsplan

Bestemming Floriade stadswijk - maximaal 600 woningen (+60 wate - maximaal 47.000m² bedrijven en v · maximaal 11.750m² BVO kan · detailhandel maximaal 1000m

Enkelbestemming Zoekgebied hoogteaccent 1 Zoekgebied hoogteaccent 2 Uitgangspunt Floriade Jachthaven Water Waterwoningen Weerwatereiland Bos Oerbos Allee Verkeer

Dubbelbestemming Jachthaven

Veiligheidszone vervoer gevaarlijke

Veiligheidszone vervoer gevaarlijke

Veiligheidszone vervoer gevaarlijke Leidingstrook

Chw bestemmingsplan Almere centrum weerwater - Floriade

Bestemming Floriade stadswijk - maximaal 600 woningen (+60 waterwoningen) - maximaal 47.000m² bedrijven en voorzieningen (circa 15.000m² al gerealiseerd) waaronder: · maximaal 11.750m² BVO kantoor (3.500m² kantoor per vestiging) · detailhandel maximaal 1000m² BVO (totaal 300m² per unit)

Enkelbestemming Floriade stadswijk bouwen 8

Zoekgebied hoogteaccent 2

Floriade stadswijk bouwen 7

maximum bouwhoogte = 12m maximaal 2.250m² > 0m < 56m maximum bouwhoogte = 12m per bestemmingsvlak maximaal 1600m² > 0m < 56m

Uitgangspunt Floriade

Floriade stadswijk bouwen 1

maximum bouwhoogte = 12m

Jachthaven

Floriade jachthaven bouwen 1

maximum bouwhoogte van bouwwerken = 5m maximaal 5% bebouwd

Water

Floriade stadswijk bouwen 3

maximum bouwhoogte = 9m maximaal 5% bebouwd

Waterwoningen

Floriade stadswijk rand - bouwen

bouwwerken en woonschepen maximaal 60 woningen en bouwhoogte 9m maximaal bebouwd 30%. Tussen de bouwwerken of woonschepen moet een tussenruimte van minimaal 5m zijn

Weerwatereiland

Floriade stadswijk bouwen 4

maximum bouwhoogte = 12m maximaal 3.200m² > 0m < 21m

Bos

Floriade stadswijk bouwen 2

maximum bouwhoogte = 12m maximaal 10% bebouwd

Oerbos

Floriade stadswijk bouwen 5

niet bebouwd

Allee

Floriade stadswijk bouwen 6

maximum bouwhoogte = 12m maximaal 19.000m² > 0m < 56m

Verkeer

Verkeer-bouwen

C:\Users\robii\DC\ACCDocs\HvA\gem Almere\Project Files\01_WIP\Werkmap Woonwijk Hortus\03_Informatief\03_Hulptekeningen\ALM-HOR-0000-HOR-INF-0001-HORTUS_BESTEMMINGSPLAN.dwg

Zoekgebied hoogteaccent 1

Dubbelbestemming Jachthaven

Floriade jachthaven bouwen 2

maximum bouwhoogte van bouwwerken = 12m

Veiligheidszone vervoer gevaarlijke stoffen 3 Veiligheidszone vervoer gevaarlijke stoffen 2 Veiligheidszone vervoer gevaarlijke stoffen 1 Leidingstrook

Bestandsnaam:

bouwwerken geen gebouw zijnde tot 3m

Opdrachtgever

Gemeente Almere 12

Project

Hortus

Bezoekadres

14 036

Stadhuisplein 1

info@almere.nl

1315 HR Almere

www.almere.nl

DF.pc3, ----. NLCS color.ctb

Hortus Bestemmingsplan

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

1.4 Leeswijzer

Dit Ontwikkelingsplan Hortus beschrijft het stedenbouwkundig en landschappelijk plan voor het plangebied Hortus. Met o.a. de bijbehorende maatschappelijke impactanalyse, grondexploitatie, beheerparagraaf, duurzame kansenkaart en ontwikkelstrategie is dit plan een belangrijke pijler voor de toekomstige gebiedsontwikkeling. Dit plan start met een voorwoord. Na de inleiding, met meer informatie over aanleiding, opdracht, beleidskader en plangrenzen, volgen de belangrijkste uitgangspunten voor het plan. Hoofdstuk 2 gaat in op de verschillende programmatische uitgangspunten, terwijl hoofdstuk 3 die voor de verbindingen c.q. systemen toelicht. Hoofdstuk 4 vormt de kern van het Ontwikkelingsplan, omdat hier het stedenbouwkundige en het landschappelijke plan wordt toegelicht. Dit betreft niet alleen de opzet van het hele plangebied, maar zoomt ook in op de verschillende deelgebieden binnen het plan. Daarna volgt hoofdstuk 5 met de maatschappelijke impactanalyse, waarin het oude en nieuwe plan naast elkaar worden gezet en de wijzigingen c.q. verbeteringen worden toegelicht. Hoofdstuk 6 geeft informatie over de economische uitvoerbaarheid, terwijl hoofdstuk 7 dieper ingaat op het thema Uitvoering en beheer met informatie over de ontwikkelstrategie, beheer arboretum en de beheerparagraaf.

Tot slot staan we in hoofdstuk 8 stil bij de vervolgstappen die nodig zijn als het Ontwikkelingsplan Hortus is vastgesteld. Dit betreft informatie over de ruimtelijke procedures en haalbaarheid, de beeldkwaliteit, de uitwerking van het Ontwikkelingsplan (met o.a. een duurzame kansenkaart) en de participatie.

13

Functiebos (foto: Walter Herfst) 14

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

2. Uitgangspunten programma 2.1 Wonen

Wat betekent dit voor Hortus?

De gemeente Almere staat voor een grote woningbouwopgave. De wijk Hortus is een van de ambitieuze projecten die hieraan moet bijdragen. Waar het oorspronkelijke plan uitging van 660 woningen, wordt inmiddels uitgegaan van een substantieel grotere woningbouwopgave.

Hortus biedt een unieke kans om een wijk te ontwikkelen die inspeelt op deze diverse woningvraag. De groene, autoluwe opzet spreekt vooral gezinnen en senioren aan. Maar om echt succesvol te zijn, moet het woningaanbod echter nauw aansluiten bij de woonwensen en het financiële draagvlak van de beoogde doelgroepen.

Bij de terugkoop van het gebied is een grondexploitatie vastgesteld die uitgaat van een programma van 660 woningen en een specifieke woningverdeling van 30% betaalbaar en 70% vrije sector. Deze verdeling was gebaseerd op het Definitief Ontwikkelingsplan Floriade Stadswijk uit 2018. Van dit programma zijn inmiddels 80 woningen gerealiseerd in de woontoren Flores waarvan 60 als middeldure huur en 20 als vrije sector huur.

Appartementen zijn geschikt voor stellen, ouderen en alleenstaanden, mits ze voldoende woonoppervlak en comfort bieden. Grondgebonden woningen en waterwoningen trekken vooral gezinnen met hogere inkomens uit de regio. Senioren zoeken comfort, rust en gemeenschapsgevoel, maar ook ruimte en voorzieningen en zorg in de nabijheid. Jongeren vormen een potentieel interessante doelgroep, mits er innovatieve woonconcepten worden ontwikkeld, zoals campusachtige woonvormen, gebruik van friends-contracten of coliving.

In het Ontwikkelingsplan Hortus is onderzocht hoe, binnen de voorwaarde dat de grondexploitatie minimaal sluitend zou zijn, het aandeel betaalbaar en sociale huur zou kunnen worden verhoogd. Uiteindelijk is het gelukt om dit aandeel voor het totaal te verhogen naar 2/3 betaalbaar en minimaal 30% sociale huur. Voor de circa 1.500 woningen in Hortus leidt dat tot de volgende differentiatie: •

30% sociale huur

•

37% middeldure huur / betaalbare koop

•

33% vrije sector huur / dure koop

Hortus kan ook kansen bieden voor nieuwe woonvormen, zoals CPO projecten en wooncoöperaties, waarmee de diversiteit van het woningaanbod in Almere verder wordt vergroot. Conclusies en aanbevelingen - Zorg voor diversiteit in woningtypen. Hortus moet een mix bieden van appartementen en grondgebonden woningen, afgestemd op verschillende levensfasen en inkomensgroepen. Dit is essentieel voor een levendige wijk. - Ruimte telt en benut de ruimte. In een groene, minder hoogstedelijke omgeving zoals Hortus is woonoppervlak belangrijk. Kleine appartementen zijn alleen aantrekkelijk wanneer ze worden gecompenseerd met uitzicht, buitenruimte en voorzieningen. - Investeer in voorzieningen. Voorzieningen maken het verschil. Denk aan speelplekken voor oudere kinderen, ontmoetingsplekken voor senioren en mobiliteitsoplossingen zoals deelauto’s en collectief parkeren dragen bij aan de leefkwaliteit. - Behoud een sterke prijs-kwaliteitverhouding. Prijs-kwaliteitverhouding moet concurrerend blijven. Hortus moet zich onderscheiden van Amsterdam en andere steden door meer ruimte en betaalbaarheid te bieden, zonder concessies te doen aan kwaliteit en duurzaamheid. - Benut de uniciteit van Hortus. De groene, autoluwe opzet van Hortus is een troef. Maak dit expliciet onderdeel van de marketing en positionering richting doelgroepen.

Maar met het opschalen van het aantal woningen rijst de fundamentele vraag: voor wie bouwen we Hortus eigenlijk? Er is onderzoek gedaan naar welke doelgroepen zich aangetrokken voelen tot deze locatie, en hoe het woningaanbod hierop kan worden afgestemd. De woningmarkt in Almere: groei, tekorten en kansen Almere groeit hard. Tot 2040 komen er naar verwachting bijna 30.000 huishoudens bij. Die groei wordt deels veroorzaakt door vergrijzing, maar vooral door instroom van buiten de gemeente – veelal jonge gezinnen uit Amsterdam en de bredere Metropoolregio Amsterdam (MRA). Tegelijkertijd kampt Almere met een fors woningtekort van circa 5.000 woningen, met een additionele behoefte van nog eens bijna 30.000 woningen tot 2040. De vraag is breed: van sociale huur tot dure koop, van appartementen tot grondgebonden woningen. Vooral middeldure huurwoningen, betaalbare koopwoningen en sociale huurwoningen zijn schaars. Almere kent relatief groot aandeel grondgebonden woningen, wat de stad aantrekkelijk maakt voor huishoudens uit stedelijke gebieden waar dit woningtype nog nauwelijks beschikbaar is. Wie komen er naar Almere – en waarom? Nieuwbouw in de vrije sector in Almere trekt vooral inwoners van buiten de stad aan. Waar bij bestaande woningen ongeveer de helft van de nieuwe bewoners afkomstig is uit Almere zelf, geldt bij nieuwbouw dat slechts 14% uit Almere komt.

De rest stroomt in vanuit de MRA (o.a. Amsterdam, Amstelveen, Hilversum), maar ook uit Utrecht, Rotterdam en zelfs Groningen. Deze instroom bestaat grotendeels uit koopkrachtige gezinnen en jonge stellen. Zij zoeken ruimte, betaalbaarheid en een gezinsvriendelijke leefomgeving. Alleenstaanden en ouderen zijn eveneens vertegenwoordigd, maar in mindere mate. Senioren zoeken vooral comfort, rust en uitzicht, terwijl jongeren en alleenstaanden vaker kleinere huurwoningen betrekken. 15

UITGANGSPUNTEN PROGRAMMA

sport- en speelplekken (foto: Walter Herfst) 16

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

2.2 Maatschappelijke voorzieningen

Voor de sociale kwaliteit van Hortus is de nabijheid en toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen van groot belang. Om hier invulling aan te geven is aan de hand van de Leidraad Sociaal Stedelijke Ontwikkeling en het bijbehorende normenkader voor Hortus de ruimtebehoefte voor maatschappelijke voorzieningen bepaald. Voor de wijkverzorgende voorzieningen is deze ruimtebehoefte vertaald naar een brede buurtschool en een gezondheidscentrum. Ook is er ruimte nodig voor een buurtcentrum.

natuurlijke ontmoetingsplek voor buurtbewoners worden en bijdragen aan de brede buurtschool als hart van de wijk.

De brede buurtschool heeft een belangrijke maatschappelijke functie en is het hart van de wijk. Zodanig is het van belang dat deze een centrale plek in de wijk krijgt. Het gebouw biedt naast een basisschool ruimte aan kinderdagopvang en buitenschoolse opvang en is voorzien van een sportzaal (2 gymzalen) die buiten schooltijd ook verhuurd kan worden aan amateursport en buurtbewoners. In de verdere planuitwerking is het een mogelijkheid dat het buurtcentrum met een ruimtebehoefte van 190 m2 ook gecombineerd wordt met de brede buurtschool.

Op het gebied van kunst en cultuur biedt het Centrum nabij gelegenheid voor cultuurbezoek. Voor buurtcultuurparticipatie is plek gewenst in Hortus, ca. 375 m2. Deze kan geboden worden in het gebouw van de brede buurtschool. Bij de uitwerking van de plannen hiervoor dient rekening te worden gehouden met medegebruik en bijbehorende vereisten, zodat buurtbewoners hier ook terecht kunnen voor repetities of andere kunstbeoefening (denk aan repetities van een zangkoor, dansles of tekencursus in de aula of gymzaal van de school).

Naast sport- en speelplekken in de openbare ruimte zijn het inrichten van beweegtracks en recreatieve routes gewenst. Waarbij kansen liggen in het aansluiten bij het Rondje Weerwater, een belangrijk beweegtrack door het gebied en de groenblauwe structuren in het gebied.

Verder biedt Hortus kansen voor een broedplaats voor (circulaire) creatieve bedrijvigheid op de locatie rond het huidige PRICE en Circuloco. Het kan hiermee bijdragen aan de grote ruimtebehoefte die er stadsbreed voor broedplaatsen en ateliers is. Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat kosten voor het ruimtegebruik op een betaalbaar niveau worden gehouden.

De generieke ruimtebehoefte van een brede buurtschool (met 1 gymzaal) is hieronder weergegeven. De brede buurtschool voor Hortus bevat 2 gymzalen zodat deze tezamen als sportzaal ook beschikbaar zijn voor breder gebruik. In de verdere uitwerking dient onderstaande ruimtebehoefte (met toevoeging van 530 m2 voor de 2e gymzaal) vertaald te worden. Er kan daarbij gekozen worden voor een meerlaags schoolgebouw.

Door het toevoegen van kunst in de openbare ruimte, tot slot, kan passend bij de identiteit van Hortus, worden bijgedragen aan de sfeer van een beeldentuin. Zoals dit ook in het oorspronkelijke ontwikkelplan was voorzien, inclusief de inzet van een kwartiermaker beeldende kunst om dit te realiseren. De zeven kunstwerken van Wil Bekkers op Utopia bieden een mooi aanknopingspunt voor eventuele nieuwe kunstwerken in het gebied.

KINDCENTRA 0-12 (IKC) Leerlingen Ruimtebehoefte onderwijs (normering Almere) Kinderopvang (KDO, PSZ, BSO) 4 groepen Gymzaal (KVLO-norm) Overige maatschappelijk functies (n.t.b.) Totaal HVO LOCATIEBEHOEFTE IKC’s Bebouwd oppervlakte (60% begane grond) Bebouwd oppervlakte (40% begane grond) Speelterrein (3m2 per leerling) Fietsparkeren (70% leeringen, 1,5 m2 per fiets) Parkeree onderwijs (16 parkeerplaatsen 25 m2) Parkerer kinderopvang (8 parkeerplaatsen) Brengen en halen (20 parkeerplaatsen) Totaal Locatie

400 2.212 500 530 250 3.492 2-laags 2.095 1.200 420 400 200 500 4.815

Met de toevoeging van deze voorzieningen op de al bestaande voorzieningen (het woonzorgcentrum en de Aeres Hogeschool) krijgt Hortus een volwaardig voorzieningenniveau. De maatschappelijke voorzieningen in Hortus kunnen ook betekenis hebben voor (toekomstige) bewoners en bezoekers van omliggende buurten en wijken, zoals de High Tech Campus, De Steiger en Filmwijk. Andersom kunnen (toekomstige) voorzieningen in deze gebieden ook meerwaarde hebben voor bewoners van Hortus. Verdere planvorming voor deze gebieden dient dan ook te worden afgestemd op de voorzieningen en de behoefte in Hortus. Waarbij het belangrijk is dat een voldoende voorzieningenniveau bewaakt wordt, zeker als er sprake is van toevoeging van een substantieel aantal woningen in de nabijheid. Een nadrukkelijk aandachtspunt hierbij is dat de ontwikkelingen in het centrum ook relevant zijn voor het voorzieningenniveau in Hortus. Vanwege de grote aantallen inwoners die er in het centrum bij komen, dient de ruimtebehoefte voor binnensport (sportzaal/sporthal) in de verdere uitwerking van Hortus afgestemd te worden op de ontwikkelingen in het centrum.

3-laags 1.397 1.200 420 400 200 500 4.117

NB: De 2e gymzaal betekent een extra ruimtebehoefte van 530 m2 BVO op de begane grond.

Het gezondheidscentrum heeft een ruimtebehoefte van 2.100 m2 BVO en vraagt ook een centrale plek in de wijk, waarbij een locatie nabij het bestaande woonzorgcentrum gewenst is. Goede OVbereikbaarheid is vereist, net als goede toegankelijkheid voor mensen met een beperking en voldoende parkeergelegenheid. Voor sporten en bewegen in de openbare ruimte dienen sport- en speelplekken te worden ingericht (skills gardens, playgrounds) in aansluiting op de vraag en behoefte vanuit bewoners en maatschappelijke partners. Volgens het normenkader is het ruimtebeslag bij circa 1.500 woningen hiervoor in totaal 1.000 m2. Het huidige Beweegveld Hortus en de Beweegtrappen bij het centrale plein zijn hier een invulling van. Ook het schoolplein biedt hiervoor kansen, door deze beweegvriendelijk in te richten en ook buiten schooltijd toegankelijk te maken. Met de juiste inrichting kan het een

Maatschappelijke voorziening, buurthuis 17

UITGANGSPUNTEN PROGRAMMA

2.3 Economisch programma Op de huidige PRICE locatie (voormalig Haddock gebouw) wordt ingezet op het ontwikkelen van een circulaire broedplaats van circa 700 m2 bruto vloeroppervlak, die niet alleen gebruik maakt van het bestaande gebouw, maar ook van de opgeslagen onderdelen van de voormalige paviljoens van het Floriade evenement.

Het voormalige Floriadeterrein in Almere staat aan de vooravond van een transformatie naar een groene, duurzame stadswijk: Hortus. Hier wordt een leefomgeving gecreëerd waarin wonen, werken en recreëren samenkomen, zonder dat dit ten koste gaat van het functioneren van de binnenstad van Almere. Om dit te realiseren is onderzocht welke commerciële functies en werkvoorzieningen haalbaar en wenselijk zijn. Het doel is het opstellen van een realistisch economisch programma dat aansluit bij de ambities van de gemeente, de marktvraag en de unieke kwaliteiten van het gebied.

Naast de kantoorachtige bedrijvigheid in het kader van de HTC, kunnen kleinschalige kantoren en bedrijfsruimten, met de focus op thema’s duurzaamheid, circulariteit en agri-food, een plek vinden langs de Allee en rondom de Aeres campus in plinten van woongebouwen. Flexibiliteit in programma en ontwerp is daarbij belangrijk om in de loop der tijd verschillende economische functies te kunnen accommoderen en in te spelen op veranderende marktomstandigheden.

Het gebied biedt sterke troeven, zoals de nabijheid van de binnenstad en de ontwikkeling van een High Tech Campus (HTC) in het kader van het Masterplan Zuidoever Weerwater. Belangrijk onderdeel van dit masterplan is het realiseren van een nieuwe HOV-halte in het toekomstige Campushart van de HTC waarmee de ov-bereikbaarheid van Hortus sterk wordt verbeterd. Ook de goede bereikbaarheid per auto (A6) en de aanwezigheid van kennisinstellingen, zoals Aeres Hogeschool, zijn sterke troeven. Deze kenmerken maken Hortus aantrekkelijk voor de vestiging van bedrijven met de focus op high tech en daarnaast innovatieve concepten die inspelen op de thema’s duurzaamheid, circulariteit en/of agri-food.

Conclusie en aanbevelingen Hortus biedt een unieke kans om een onderscheidende stadswijk te realiseren waarin duurzaamheid, innovatie en leefkwaliteit centraal staan. Het succes van deze ontwikkeling hangt af van een zorgvuldig afgestemd programma dat sterk inzet op high tech en daarnaast op niche markten als agri-food en circulariteit, innovatieve voorzieningen en een sterke ruimtelijke positionering die het groene en waterrijke karakter van het gebied versterkt. Door te kiezen voor kleinschalige werkfuncties in plinten, buurtgerichte voorzieningen en een hotelconcept dat inspeelt op de unieke locatie, kan Hortus uitgroeien tot een inspirerende plek waar wonen, werken en leren centraal staan.

In het kader van de ontwikkeling van de High Tech Campus is specifiek voor Hortus de vestiging van kantoorachtige bedrijvigheid kansrijk. De deelgebieden in Hortus, waar dit specifieke programma, gerelateerd aan de HTC, een plek kan vinden, vormen geen onderdeel van het Ontwikkelingsplan Hortus. De onderbouwing en uitwerking van deze ambitie zal onderdeel uitmaken van het nog op te stellen Ontwikkelingsplan HTC.

Programmavoorstel Functie Commerciële voorzieningen

Voor commerciële voorzieningen is het draagvlak in Hortus beperkt door het aantal woningen. Het advies is om te kiezen voor innovatieve concepten die het groene karakter benadrukken en versterken, zoals biologische horeca. De totale behoefte aan commerciële functies ligt rond de 2.675 m² bruto vloeroppervlak (detailhandel, horeca, sport en dienstverlening) gebaseerd op ca 1.500 woningen. Bij dit aantal woningen is een volwaardige supermarkt niet realistisch maar is een kleinere supermarkt wel mogelijk. Horeca kan deels geconcentreerd worden in het hart van Hortus, maar ook op bijzondere plekken aan het water (wellicht in combinatie met hotel) om de aantrekkingskracht van het gebied te vergroten.

2.075 m²

Broedplaats 700 m2 Horeca

600 m²

Hotel 2.000 m² ___________________________________ Totaal 5.375 m²

Verder wordt de vestiging van een boutique hotel gezien als kansrijk, juist door de ligging van Hortus aan het Weerwater en de nabijheid van de binnenstad. Het advies is om een kleinschalig, natuurinclusief concept te realiseren van circa 2.000 m², met een sterke focus op duurzaamheid en lokale producten. Dit sluit aan bij de identiteit van Hortus en speelt in op de vraag naar bijzondere verblijfsconcepten in de regio. De ruimtelijke inpassing van de commerciële functies vindt bij voorkeur plaats rondom de hoofdontsluiting voor de auto, de HOVhalte en het centrale plein in de Hortus, terwijl horeca en het boutique hotel beter tot hun recht komen aan het water of in het groen.

18

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

19

Satelietfoto Almere 2025 20

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

3. Uitgangspunten verbindingen en systemen 3.1 Duurzame basis voor verbindingen en systemen

Hortus vormt een vernieuwende leefomgeving voor mens en natuur waarbij de Almeerse duurzaamheidsambities dienen als een voorbeeld voor toekomstbestendige gebiedsontwikkeling. In Hortus wordt daarom veel aandacht voor natuur, klimaatadaptatie, duurzame energie, circulariteit en innovatie. Dit zorgt voor een gezonde leefomgeving die bijdraagt aan herstel en behoud van de natuursystemen en waarde toevoegt aan onze leefomgeving.

Ruimte voor innovatie en experiment

De duurzame basis voor Hortus is enkele jaren geleden al gelegd en zichtbaar geworden door het realiseren van de duurzame ambities uit het Ontwikkelingsplan ‘Floriade Stadswijk” (2018). Binnen Hortus komt duurzaamheid in de openbare ruimte nu al sterk naar voren. De thema’s klimaatadaptatie en groen (natuurinclusiviteit) komen tot uiting door de grote hoeveelheid groen (o.a. arboretum) en het relatief beperkte oppervlak aan verharding. Ook de thema’s duurzame energie en duurzame mobiliteit hebben al vorm gekregen door de aanleg van respectievelijk een Smart Thermal Grid en de huidige profielen waarin geen ruimte is gereserveerd voor parkeerplaatsen op maaiveld.

Daarom wordt, tot definitieve invulling, binnen Hortus een locatie gereserveerd voor een ‘Tijdelijke Bouwexpo’. Hier kunnen innovatieve woonconcepten getest en doorontwikkeld worden voordat de definitieve ontwikkeling start. Er wordt ruimte geboden voor experimenten met nieuwe, maar voornamelijk ook bestaande duurzame concepten gericht op opschaling en optimalisatie. De opgedane kennis is direct toepasbaar in Hortus zelf, maar kan ook betekenis krijgen voor toekomstige gebiedsontwikkelingen zoals Almere Pampus. Hortus is zo een vliegwiel voor innovatie in Almere en daarbuiten.

De strategische uitgangspunten voor Hortus bouwen voort op deze duurzame fundering, maar de toename van 660 naar ca. 1500 woningen, vraagt om een realistische vertaling van de opeenstapeling van ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen om deze uitvoerbaar en haalbaar te maken. Aan de initiatiefnemers wordt gevraagd per deelgebied c.q. kavel verder invulling te geven duurzaamheidsambities. Dit vraagt om een gedoseerde en gerichte toedeling van duurzame doelstellingen. Afhankelijk van de opgave per deelgebied c.q. kavel worden op deze wijze passende ambitieuze doelstellingen geformuleerd. Doel is dat de separate ontwikkelingen complementair zijn aan elkaar, waardoor de ambitieuze duurzame basiskwaliteit op systematisch wijkniveau kan worden gewaarborgd.

•

Circulair materiaalgebruik en benutting van reststromen

•

Natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

•

Hernieuwbare energetische concepten

•

Digitalisering en procesoptimalisatie

•

Regelgeving, opdrachtgeverschap en sociale gebruikservaring

Hortus is voor Almere een krachtig instrument om te ervaren wat er komt kijken bij het ontwikkelen van toekomstbestendige wijken. Het biedt de gemeente Almere een unieke kans om kennis op te doen over de cruciale thema’s zoals duurzame, betaalbare en versnelde woningbouw.

De innovaties kunnen zich richten op diverse thema’s, zoals:

Samenwerking met lokale kennisinstellingen zoals PRICE, Aeres Hogeschool en Windesheim zorgen voor een koppeling tussen lokale kennis, onderwijs en onderzoek met de relevante praktijk. Dit vergroot de impact en borgt de kennisontwikkeling. Naast de Tijdelijke Bouwexpo kunnen ook andere experimentele initiatieven in Hortus worden geïntegreerd. Zo wordt samen met netwerkbedrijf Alliander het project ‘Balanswijk’ uitgewerkt. Daarnaast wordt er een tijdelijke locatie gezocht voor de exploitatie van 5 biobased woningen vanuit het Nationaal Groeifonds.

21

UITGANGSPUNTEN VERBINDINGEN EN SYSTEMEN

3.2 Groen, ecologie en natuurinclusiviteit

Arboretum De Floriade Expo 2022 in Almere stond in het teken van de “Groene Stad van de Toekomst”. Het meest onderscheidende van deze expo was het arboretum, een levende planten bibliotheek voor toekomstige generaties. De meeste beplanting daarvoor is geschonken door kwekend Nederland. Waar eerdere expo’s na afloop grotendeels verdwenen, is in Almere een andere koers gekozen. Het arboretum is ontworpen als een duurzame erfenis, een groen raamwerk dat ook na het evenement blijvende waarde heeft.

Het Hortus arboretum bestaat uit een ongeveer 192 rechthoekige kavels (inclusief de zuidkant van de A6) waarin op de buitenranden bomen, struiken en vaste planten worden geplant volgens de alfabetische volgorde van hun botanische naam. Een hele kavel heeft de maat 30x50 meter. Daarvan is de buitenste 4 meter ingevuld met het arboretum.

Dit arboretum is een innovatief voorbeeld van hoe groen kan worden geïntegreerd in de stedelijke structuur. Het vormt de groene infrastructuur van de wijk Hortus, waarin bewoners letterlijk wonen in een botanische tuin. Naast een ruimtelijke drager vormt het tegelijkertijd een ecologische infrastructuur en een educatieve collectie.

principe van het arboretum

arboretum als basis voor de expo en de woonwijk Hortus

Het arboretum met de gridstructuur (rechthoekig raster) is in de oorspronkelijke structuur van het terrein geschoven, dat daarom wordt doorsneden door oude elementen zoals waterstructuren, paden en bestaande bomen. Zo zijn het markante beukenlaantje op Waterhout en andere solitaire oude bomen op het terrein ingepast en blijvend onderdeel van de groenstructuur. Tijdens de expo diende het arboretum als ruimtelijke structuur waarbinnen paviljoens, thematuinen en gebouwen een plek kregen. Dit arboretum is de belangrijkste ruimtelijke erfenis van de expo en daarom gehandhaafd om met het overige groen en blauw de stedenbouwkundige en landschappelijke identiteit te vormen van de nieuwe stadswijk Hortus.

beeld straat met arboretum rand beplanting en geïntegreerde oude bomen

Het arboretum van Hortus is letterlijk een openbaar naslagwerk waarin bezoekers kennis kunnen maken met duizenden soorten bomen en planten. Alle planten en bomen zijn geselecteerd op basis van hun toegevoegde waarde voor een “groene, gezonde stad” – bijvoorbeeld luchtzuivering, verkoeling, eetbaarheid of biodiversiteitsbijdrage. Alleen soorten die goed groeien in de lokale Almeerse grond zijn opgenomen. Het arboretum van Hortus in Almere is daarmee stedenbouwkundig en landschappelijk uniek. Door het te combineren met de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk Hortus, krijgt het een blijvende betekenis als groene ruggengraat van de wijk. Het arboretum illustreert dat groen niet alleen een decoratieve waarde heeft, maar een essentieel onderdeel vormt van een gezonde, leefbare en klimaatbestendige stad voor mens, plant en dier. A-Z verhoudingen binnen het arboretum

22

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

Bos

Het specifieke parklandschap van Hortus kent een goede biodiversiteit door de afwisseling van leefgebieden en het arboretum met bijzondere planten en robuuste groengebieden. Het behouden van de aanwezige diversiteit en omvang van de groengebieden en indien mogelijk de verbetering daarvan is essentieel om de ecologische kwaliteit van Hortus in stand te houden. Om deze reden zijn deze groengebieden (inclusief oevers) opgenomen in het vastgestelde groenblauwe raamwerk.

Naast het arboretum zijn ook bestaande bossen behouden en onderdeel van de nieuwe groenstructuur geworden. Vooral op het Weerwatereiland is het oorspronkelijke bos aanwezig, dat ooit is aangelegd voor de productie van hout. Dit bos bestaat uit twee delen. De kern wordt gevormd door het zogenaamde Oerbos (met oudste boom van Almere) en wordt ongemoeid gelaten. De buitenste ring beslaat het Functiebos .waarin gewoond kan worden in een lage dichtheid (losse bebouwing met enkel terrassen).

Oerbos Functiebos

Oerbos en Functiebos Ecologisch Netwerk Almere

Ecologie en natuurinclusiviteit

Hortus grenst aan verschillende bosgebieden, waterpartijen en ecozones, en dient hierop aansluiting te zoeken. Aan de zuidkant van Hortus is afgelopen jaar de ecozone De Steiger gerealiseerd die onderdeel uitmaakt van het project Ecologische Verbindingen, dat voortkomt uit het Meerjarenperspectief programma Groenblauw. Deze ecozone verbindt o.a. de bosgebieden Almere Hout, Vroege Vogelbos, Beginbos, Kromslootpark en Pampushout.

Voor Almere is het belangrijk dat nieuwe ontwikkelingen ten dienste staan van de verbetering van de biodiversiteit; van gebied, kavel tot het individuele gebouw. Dit geldt specifiek bij Hortus als groene stadswijk, waarin flora en fauna de basis van de wijk vormen en bebouwing wordt ingezet als een verlengstuk hiervan. Vanuit de Visie Ecologie 2020 – Bouwen met natuur is Hortus daarnaast aangewezen (en vastgesteld) als parklandschap. Bij parklandschap vormt het groen het verbindende element bij de inrichting van de stad.

bestaande grote bomen en het arboretum zijn de basis voor de Wijk Hortus Ecologische zones Almere

23

UITGANGSPUNTEN VERBINDINGEN EN SYSTEMEN

In de wijk is de groenstructuur opgezet om de innige harmonie tussen mens en natuur in Almere te benadrukken. Een belangrijke drijfveer van deze opzet is dat stad en natuur, tot in de haarvaten van de nieuwe stadswijk met elkaar worden verbonden. Zo is de stad onderdeel van de natuur, en de natuur onderdeel van de stad. Cruciaal daarbij is dat het bestaande groen zoveel mogelijk wordt geïntegreerd in de verdere ontwikkeling van Hortus. Het arboretum vormt hiervan de basis en biedt naast hoge biodiversiteit ook een belangrijke nalatenschap van blijvende betekenis.

Openbare ruimte c.q. groenstructuren gebouwen

Flora en fauna Met name Weerwatereiland en Utopia eiland zijn geliefd onder vele diersoorten waaronder vleermuizen. Dit komt voornamelijk door de ligging in het Weerwater en de verbinding met de verschillende groengebieden in de omgeving (Lumièrepark, Stadsbos Almere Hout, Vroege Vogelbos, Beatrixpark). Ook de aanwezigheid van duisternis aan de oeverranden speelt hierin een essentiële rol. Het hele Weerwater is aangewezen als essentieel leefgebied voor deze vleermuissoorten. De dieren vliegen en foerageren voornamelijk langs de oevers en bosplantsoenen aan het water.

•

Bever > voor natte kwalitatieve ecologische verbindingen en rustzones

•

Buizerd > voor het behoud van kwalitatief/functionerend bosgebied

•

Bijenorchis > voor botanisch goed ontwikkeld grasland (fase >3)

•

Witbaardzandbij, Icarusblauwtje, Grote klokjesbij > voor bloemen kruidenrijk grasland, nestgelegenheid grondbroedende bijen en een door het seizoen heen gesloten boeiboog.

•

Egel > voor aaneengesloten struik/struwelenstructuren.

•

Grote kattenstaart > voor aanwezigheid nectarrijke moerasvegetaties.

•

Bunzing > voor structuurrijke natuurvriendelijke oevers met dekking, voedsel en verbinding tussen bos(randen) en water.

•

Snoek > voor helder, kwalitatief goed water.

•

Meervleermuis > voor aanwezigheid goed verbonden netwerk van onverlichte waterlopen en diens oevers.

•

Kleine watersalamander > voor land- en waterhabitat voor amfibieën

•

Kleine karekiet > voor rietlandschap

•

Brasem/blankvoorn > voor troebel water (wanneer bevaarbaarheid overal gewenst is)

Gebouwbewonende soorten • Gierzwaluw > voor verblijfplaatsen en voedsel. •

Huismus > verblijfplaatsen, voedsel en schuilgelegenheden.

•

Gewone- en Ruige dwergvleermuis > verblijfplaatsen en voedsel.

•

Laatvlieger > verblijfplaatsen en voedsel.

•

Zwarte roodstaart > verblijfplaatsen, voedsel en schuilgelegenheden.

•

Scholekster > voor aanwezigheid groene (platte) daken: verblijfplaatsen, voedsel en schuilgelegenheden.

Tenslotte is Hortus een van de drie bijzondere gebieden van rode- en oranje-lijstsoorten in/rond Almere. De plantensoorten in dit gebied komen elders in Almere niet of nauwelijks voor, zoals Stengelloze sleutelbloem, Zomerklokje, Kartuizer anjer en Veldsalie. Vermoedelijk aangeplant in de tijd van de Floriade Expo, maar niet minder bijzonder. Het maakt het plangebied bijzonder soortenrijk aan planten en stimuleert een bijzondere biodiversiteit die enkel hier voorkomt. Zo zijn hier een aantal bedreigde nachtvlindersoorten waargenomen die verder in Almere niet veel voorkomen. Daarnaast profiteren ook bijen- en zweefvliegen van deze bijzondere planten.

Vastgestelde vliegroutes vleermuizen: belangrijke lijnen die door gebruik van deze soorten beschermd zijn onder de Omgevingswet.

Daarnaast is Hortus onderdeel van het leefgebied van bevers. In de oksel van de Beverbrug zit een burcht die nog steeds in gebruik is. En ook de otter is meerdere keren op cameravallen waargenomen. De bestaande ecologische kwaliteit van Hortus leidt tot een geliefd leefgebied voor veel diersoorten. Deze diersoorten zijn indicatoren voor het brede palet aan biotopen aanwezig in en rondom Hortus. De volgende gidssoorten zijn daarom leidend in de ontwikkeling en uitwerking van Hortus:

24

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

Ecologische verbindingen Hortus

LEGENDA Uitbreiden oeverzone met meer gradiënt tussen nat en droog

Versterken van verbindingen tussen groene en blauwe zones

Beschermen en versterken beplanting vleermuisroute

Onverlichte waterlopen voor watervleermuis

Meerlaags groen op gebouwen

Doorwaadbaarheid bouwblok borgen

25

UITGANGSPUNTEN VERBINDINGEN EN SYSTEMEN

3.3 Klimaatadaptatie

De klimaatscenario’s voor Nederland schetsen een beeld van een veranderend klimaat, met meer en vaker extreme weersituaties, waar ook Almere mee te maken krijgt. Naast het terugdringen van drijvende factoren achter deze klimaatverandering zijn ook mitigerende klimaatadaptatieve maatregelen nodig om de leefbaarheid van de stad in relatie tot klimaatverandering te borgen (Almeerse Klimaatadaptatie, 2024). In stedelijke omgevingen worden de gevolgen van een veranderend klimaat snel zichtbaar. Een versteende omgeving wordt sneller warmer en droger dan een groenblauwe omgeving. Dit resulteert in stedelijke warmte-eilanden en regenwater infiltreert in versteende omgevingen niet goed in de bodem. Riolen overstromen sneller, water blijft op straat staan en bodemdaling versnelt. Dankzij de voortuitziende visie van de Founding Fathers heeft Almere, vanwege haar ruime en groen opzet, een goede basis gekregen voor een klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving.

Hortus klimaatadaptatie: minder verharding, maximaal groen

Hortus bouwt hier bij uitstek op voort, omdat de bestaande fijnmazige en robuuste groenblauwe infrastructuur wordt behouden en inspeelt op veel van de bovenstaande aandachtspunten. Zo is Hortus bij uitstek een voorbeeld van een wijk waar de 3-30-300 vuistregel is toegepast (iedereen ziet 3 grote bomen vanuit huis, 30% van een buurt is bedekt met bladerdaken van bomen en struiken en binnen 300 meter vanaf de woning is een groene ruimte aanwezig). Verder zorgt de groen inrichting met beperkte verharding ervoor dat eerst sprake is van bovengrondse regenwaterberging en infiltratiemogelijkheden en daarna pas van afvoer en bergen in oppervlaktewater.

Kortom, het behouden en verder ontwikkelen van Hortus als groene stadswijk borgt de doelstellingen voor een klimaatadaptieve stad. Door behoud en versterking van het bestaande groen, de hoeveelheid ‘open’ grond (arboretum, bossen en overige bomen) en de bestaande waterstructuur kunnen de ambities vanuit klimaatadaptatie in hoofdlijnen gerealiseerd worden. In de uitvoeringsfase dienen gespecificeerde ontwerpregels opgesteld te worden op gebouwniveau.

Amsterdam-Almere paviljoen: The Voice of Urban Nature

26

ONTWIKKELINGSPLAN HORTUS

3.4 Circulariteit

De gemeente Almere werkt mee aan het realiseren van de nationale circulaire doelstelling: 100% circulair in 2050 en 50% in 2030. Een circulaire economie zou de wereldwijde CO2uitstoot van bouwmaterialen in 2050 met 38% kunnen reduceren door verminderd gebruik van staal, aluminium, cement en plastic. Circulair ontwerpen en bouwen kijkt naar de milieu-impact, materiaalgebruik en waardebehoud (Het Nieuwe Normaal).

Tenslotte wordt in Hortus circulair bouwen bij voorkeur gekoppeld aan modulaire c.q. fabrieksmatige concepten. Fabrieksmatig bouwen leent zich voor circulaire ontwerpprincipes en de voordelen worden hieronder kort samengevat. De uiteindelijke toepassing van fabrieksmatig bouwen is afhankelijk van een aantal factoren waaronder fasering en ontwikkelingen in de markt en wordt daarom verder afgestemd in de uitwerking.

Om deze doelen handen en voeten te geven is Almere partner van Cirkelstad (Het Nieuwe Normaal) en heeft het MRA Houtbouw Convenant ondertekend. Met de ondertekening van dit convenant spant de gemeente Almere zich in om 20% van de nieuwbouw vanaf 2025 in hout of biobased materialen te realiseren. Ook heeft Almere zich gecommitteerd aan het convenant toekomstbestendig bouwen waarin heldere doelen staan beschreven voor een hoogwaardige circulaire gebouwde omgeving. De focus ligt op het zo veel mogelijk beperken van de uitstoot van CO2 tijdens de productiefase. Er wordt gestuurd op de CO-uitstoot als gevolg van het bouwproces en materialen die in het gebouw zitten (materiaalgebonden emissies).

•

Fabrieksmatig bouwen stuurt op modulair en efficiëntie met minder verspilling, wat een belangrijke stap is om circulaire doelen te behalen, zoals het ontwerpen voor demontage en het hergebruik van materialen.

•

Daarnaast leveren lichtgewicht biobased materialen een voordeel op in fabrieksmatige bouw.

•

Fabrieksmatig bouwen verkort de doorlooptijd van realisatie.

•

Fabrieksmatige bouw vindt in een gecontroleerde omgeving plaats waardoor uitstoot van CO2 en stikstof kan worden verminderd en de kwaliteit hoger is.