Bundel PM 3 juni

1. Kennis te nemen van het Jaarprogramma Implementatie Omgevingswet maart 2021 – maart 2022 Net als het Koersdocument onderscheidt het jaarprogramma maart 2021 – maart 2022 drie programmalijnen. Het jaarprogramma is hier als bijlage bijgevoegd. Het beschrijft de uitgevoerde acties, behaalde resultaten en voorgestelde vervolgenstappen in deze programmalijnen.

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking) 2

2. In te stemmen met de daarin opgenomen vervolgstappen voor het jaar 2021 uitgesplitst naar de drie Programmalijnen

a. Vernieuwend werken Vooral de programmalijn Vernieuwend werken kent een cyclische en stapsgewijze aanpak om systematisch tot een coherent nieuw stelsel voor de fysieke omgeving te komen in de periode tot en met 2029. Deze programmalijn heeft in 2020 door middel van het uitvoeren van pilots en verkenningen op veel plekken in de organisatie kunnen bijdragen aan de programmadoelen die zijn gesteld in het Koersdocument. De Omgevingswet vraagt een integrale kijk op vraagstukken met een andere manier van samenwerken buiten en binnen de gemeente en ook tussen de gemeentelijke afdelingen. Dit betekent een verandering in houding en gedrag op ambtelijk, bestuurlijk en politiek niveau. Daarnaast zijn aanpassingen in beleid en processen in alle fasen van de beleidscyclus nodig om het samenwerkend vermogen van de organisatie aan de voorkant te faciliteren en de samenhang tussen de diverse visies te versterken in bijvoorbeeld een integrale omgevingsvisie.

Deze andere manier van werken is voor Almere niet nieuw en vinden we bij een aantal onderwerpen al heel gewoon. Dit is bijvoorbeeld gedaan bij de Toekomstvisie Markermeer IJmeer, het Havenverbond, maar ook bij het werken nu in Oosterwold. Met name in Oosterwold bleek de manier van werken helemaal in de geest van de Omgevingswet, zodanig zelfs, dat we hier de Aandeslagtrofee 2020 voor hebben ontvangen. Voor ons was dit een duidelijke bevestiging van de goede weg die we in Almere zijn ingeslagen. Deze andere manier van werken gaat hand in hand met veel leren, maar ook verbeteren als dat nodig is. In Almere is de opgave dus ook het integraal versterken, vasthouden en voorzetten van de andere manier van werken, ook wanneer het complex wordt.

Na vaststelling van het koersdocument is de uitvoering van de daarin benoemde pilots en verkenningen gestart. Daarbij zijn, zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau, lessen geleerd over het toepassen van het instrumentarium van de Omgevingswet én het werken in de geest van de wet. Voor het bestuurlijk niveau geldt dat de belangrijkste les is dat bestuurlijke keuzen bepalend zijn voor de toepassing en inzet van het nieuwe instrumentarium en het werken in de geest van de Omgevingswet. De Omgevingswet biedt de kans om de maatschappelijke agenda te laten landen in het ruimtelijke instrumentarium. Door slimme koppelingen te maken kunnen thema’s als gezondheid, duurzaamheid en veiligheid straks een plek krijgen in de omgevingsvisie, programma’s en het omgevingsplan.

Tabel 1 Pi lots en verk enni ngen 2021 Doel1 Doel2 Doel 3 Doel 4 Doel 5

Betere Betere Beter Koesteren Eenvoudi gere Pi lot/ proj ect samenwerk i ng Toegang fysi ek e Belei dscyclus i nstrumentari um A lmeers DNA Regelgevi ng /parti ci pati e omgevi ng

Impact verkenningen Doorlopend Stadsruimte en GO Startnotitie Omgevingsvisie Logisch vervolg Verkenning Monitoring en Nieuw Evaluatie Grond-exploitatie en Stedelijke Nieuw Vernieuwing Professio-neel gesprek gebieds- Logisch vervolg ontwikkeling Leerervaring Bouwen door de Nieuw Buurt Op vlieghoogte - Nieuw stakeholdersplan Reflectief Practicum Nieuw Leerervaringen Logisch vervolg Toekomstbestendige stad Klantreizen Doorlopend Verkenning OW=betere Nieuw dienstverlening Panelgroep Nieuw Inzet Toolkit Omgevingswet Nieuw

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking) 3

De pilots en verkenningen die zijn gestart in 2020 zijn nog niet allemaal volledig afgerond. De vervolgstap is om in 2021 de geleerde lessen te delen en te borgen op de juiste plekken in de organisatie. Hiervoor zullen gesprekken worden gevoerd met betrokken afdelingsmanagers, concerndirecteuren en wethouders over het bestuurlijke ambitieniveau en eigenaarschap op een aantal onderwerpen en tot welke keuzes dit leidt, onder andere in het aanpassen van beleid en processen. Daarnaast wordt er een aantal nieuwe projecten en verkenningen uitgevoerd in 2021 (zie tabel 1). De focus voor 2021 is de overdracht en het borgen van de leeropbrengsten naar de lijn, zodat het instrumentarium en gedachtengoed van de Omgevingswet in de organisatie wordt verankerd.

Op basis van het in beslispunt 3a aangegeven consulterend agendaverzoek en een daarbij behorende meer uitgebreide rapportage gaan we over de opgedane leerervaringen en de voorgestelde pilots en verkenningen voor 2021/2022 graag nader met uw raad in gesprek.

b. Pakket21 In de programmalijn Pakket21 zijn de randvoorwaarden voor invoering van de Omgevingswet benoemd. De activiteiten in Pakket 21 moeten ervoor zorgen dat we per 1-1-2022 in Almere kunnen werken volgens de minimale vereisten voor de Omgevingswet, zowel op technisch, juridisch als op bedrijfsmatig gebied.

Voor het uitvoeren van een Omgevingswet/Wet Kwaliteitsborging ‘proof’ vergunningsproces is begin 2020 een nieuw Vergunningensysteem (LEEF) geselecteerd. Vervolgens is gestart met het inrichten van dit digitaal systeem en de daarbij horende nieuwe en aangepaste werkprocessen.

In 2020 is een onderzoek gestart naar de financiële impact van de geïntegreerde invoering van de Omgevingswet/Wet Kwaliteitsborging. Er is tijd en aandacht besteed aan het verhogen van het kennis- en ervaringsniveau van de Omgevingswet/Wet Kwaliteitsborging bij de medewerkers. De beleidsmatige gevolgen van de invoering van de Omgevingswet/Wet Kwaliteitsborging zijn geïnventariseerd en er is een start gemaakt met het onderzoeken van de mogelijke organisatorische gevolgen. Ook de samenwerking en het maken van werkafspraken met ketenpartners (zoals bijvoorbeeld de Omgevingsdienst) verloopt voorspoedig. Zo is er inmiddels een ketenbrede Omgevingstafel ingericht waarmee we in 2021 verder gaan oefenen.

Medewerkers hebben kennis opgedaan van de instrumenten (visie/ plan/ programma) uit de omgevingswet. Daar waar dat nodig was zijn verdiepende sessies georganiseerd op specifieke onderwerpen. Daarnaast zijn medewerkers opgeleid voor het opstellen van toepasbare regels. Via een leerwerktraject met 16 andere gemeenten is in 2020 gekeken hoe de structuur van een omgevingsplan conform de Omgevingswet kan worden neergezet. Veel zaken komen samen in het omgevingsplan (bestemmingsplannen, bruidsschat, verordeningen, regels van het rijk en de provincie). Iedere regeling/verordening heeft een andere opbouw. Dit betekent dat er afwegingen gemaakt moeten worden als het gaat om de structuur en proces van het omgevingsplan. In 2021 worden keuzes hierin voorgelegd aan de raad. Ook is in 2020 de basis gelegd voor het omzetten van de gemeentelijke verordeningen en zijn eerste verkenningen gedaan om te komen tot een omgevingsvisie.

In de komende periode willen wij in elk geval op een drietal dossiers uit pakket 21 met u het gesprek voeren. Het gaat dan om:

1. De noodzakelijke vaststelling van randvoorwaarden en verordeningen Wij zullen dit jaar een aantal onderwerpen agenderen in het kader van de Omgevingswet waarover wij uw besluitvorming vragen. Dit betreft onderwerpen die onderdeel zijn van de minimale vereisten, waarvan u een uitgebreide uitleg en planning in het jaarprogramma in de bijlage kunt vinden: - De instelling van een commissie Ruimtelijke kwaliteit; - Het vaststellen van de verordening nadeelcompensatie/fysieke leefomgeving; - De aanpassing van de (leges)verordeningen; - Het adviesrecht van de raad bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten

2. De financiële gevolgen van de invoering van de Wet Kwaliteitsborging (WKB) en Omgevingswet. Belangrijke aandachtspunten zijn de financiële gevolgen van de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging. Wij hebben in 2019 opdracht gegeven om te onderzoeken wat de gevolgen zijn voor de

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking) 4

huidige dienstverlening van Almere. Daaruit komt naar voren dat de mogelijke financiële gevolgen voor de gemeente groot zijn. In de risicoparagraaf bij de programmabegroting 2021 en bij de jaarrekening 2020 hebben wij hiervoor aandacht gevraagd. Ook de VNG onderkent dit inmiddels en heeft mede op initiatief van Almere succesvol bij BZK erop aangedrongen om een artikel 2 onderzoek (financiële verhoudingswet) te laten uitvoeren. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in de kosten die vergunningverlening en toezicht op de gehele bouwregelgeving met zich meebrengt voor gemeenten.

Afgelopen jaar is aanvullend onderzocht wat nieuwe verhaalmogelijkheden voor de gemeente Almere kunnen zijn vanuit het perspectief van de Omgevingswet en Wkb. Daarnaast is bekeken welke mogelijke kosten hieraan zijn verbonden voor initiatiefnemers en zijn aanvullend twee – uiterste - beleidsmatige varianten (Financieel optimaliseren en Burger/dienstverlening centraal) uitgewerkt. Deze onderzoeken laten zien dat de invoering van Wkb en Omgevingswet in potentie een grote impact hebben.

3. Het proces naar Omgevingsvisie en Omgevingsplan. U heeft in 2017 de huidige Omgevingsvisie Almere vastgesteld. De vigerende Omgevingsvisie voldoet niet op alle aspecten aan de eisen die de Omgevingswet daaraan stelt. De overgangstermijn geeft ons gelegenheid dat te herstellen. De omgevingswet veronderstelt dat op 31 december 2024 de omgevingsvisie is vastgesteld. Zo is o.a. de energietransitie beperkt beschreven, de beheervisie nog niet integraal opgenomen, de koppelingen met het sociaal domein kunnen nog worden versterkt, de zorgplicht t.a.v. water is nog beperkt opgenomen en tot slot is de consultatieverplichting met andere bestuurs- en adviesorganen nog niet vastgelegd.

Een omgevingsvisie is een belangrijk kaderstellend onderdeel binnen het bouwwerk van de Omgevingswet. Het is een instrument dat door de raad wordt vastgesteld. Het jaar 2024 lijkt ver weg. Graag willen wij met u het gesprek aangaan hoe wij alvast stappen kunnen zetten in dit proces, als opmaat naar een omgevingsvisie in de volgende bestuursperiode maar ook hoe we de omgevingsvisie met elkaar actueel en bespreekbaar houden. Een belangrijke inhoudelijke bouwsteen daarvoor is het Handelingsperspectief, waarover uw raad binnenkort zal spreken. Het Handelingsperspectief raakt echter niet aan alle belangrijke thema’s (bijvoorbeeld de energietransitie en een gezonde, fysieke leefomgeving) die een rol zullen spelen in de toekomstige ontwikkeling van Almere. Daarnaast werken wij momenteel, in samenwerking met meerdere gemeenten, aan de structuur voor het eveneens nog op te stellen Omgevingsplan. Dit leidt tot een voorstel aan de raad over hoe we in Almere de opzet van een nieuw Omgevingsplan willen inrichten en hoe we de uitvoering hiervan willen faseren.

c. Programma-activiteiten Op programmaniveau zijn in 2020 een aantal verkenningen uitgevoerd, zoals de verkenning wisselwerking gezond en fysiek domein en de verkenning sociaal domein en fysiek domein. De verkenning Almere Participeert is komen te vervallen, omdat er in 2020 een begin is gemaakt met het opstellen van de Participatienota. Er is een onderzoek uitgevoerd om te leren van een aantal projecten op het gebied van samenwerken, ruimte voor initiatief en participatie en om te bekijken of en hoe we werken in de geest van de Omgevingswet. Er is geïnvesteerd in het netwerk VNG, BZK, de G40 en Platform Omgevingswet Flevoland. Onderwerpen als ketensamenwerking tussen de diverse overheden zijn ook hier geagendeerd. Samen met Platform Omgevingswet Flevoland zijn bijeenkomsten georganiseerd over de participatie bij de Omgevingswet en het uitdaagrecht. Er is een analoog Omgevingswetspel en uiteindelijk, als gevolg van de coronapandemie, ook een digitale variant ontwikkeld met de bedoeling om ambtenaren kennis te laten maken met de Omgevingswet en wat dit voor verandering betekent in werk, houding en gedrag. Dit spel gebruiken we om met elkaar de betekenis en impact van de omgevingswet te ervaren en te bespreken. In het afgelopen jaar hebben Wij dit spel vijftien keer gespeeld met ruim 100 deelnemers.

Begin oktober 2020 is een Omgevingswetweek georganiseerd met zestien inhoudelijke sessies over de Omgevingswet. De bedoeling was om de deelnemers te enthousiasmeren, te informeren en kennis over te dragen over de Omgevingswet. Aan deze week deden zo’n 170 geregistreerde deelnemers mee. De sessies gingen over inhoudelijke onderwerpen, samenwerken, participatie, ruimte geven voor initiatief en de bestuurlijke dimensie.

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking) 5

In 2021 worden de ingezette programma-activiteiten voortgezet en wordt, nu de invoering van de wet naderbij komt, ook extra ingezet op communicatie, waarbij er zowel aandacht is voor de interne als de externe communicatie. Voor de raad worden periodiek workshops georganiseerd en een vragenc.q. spreekuur.

3. Kennis te nemen van de bestuurlijke agenda, op basis waarvan de raad de komende maanden de volgende onderwerpen tegemoet kan zien

Zoals in de toelichting hierboven al aangegeven, willen wij in de komende periode op een viertal dossiers met u het gesprek voeren. Het gaat dan om: 1. Leerervaringen van de pilots en verkenningen (de uitgebreide rapportage). Hierover zullen wij u in het 2e kwartaal van dit jaar een consulterend agendaverzoek voorleggen. 2. De noodzakelijke vaststelling van randvoorwaarden en verordeningen. In het 3e en 4e kwartaal kunt u de in het beslispunt genoemde raadsvoorstellen daarvoor verwachten. 3. De financiële gevolgen van de invoering van de Wet Kwaliteitsborging (WKB) en Omgevingswet. Ook hierover hebben wij het voornemen u in het 2e kwartaal een consulterend agendaverzoek te doen toekomen. 4. Tenslotte kunt u eveneens in het 2e kwartaal een raadsvoorstel over het proces naar Omgevingsvisie en Omgevingsplan verwachten.

Wij zullen de uitkomsten van het onlangs in opdracht van de raad uitgevoerde onderzoek naar de rol van de raad bij de invoering van de Omgevingswet daar waar mogelijk bij deze voorstellen en agendaverzoek betrekken. We geven u hierbij aan dat, hoewel de planning enigszins is verschoven, we op koers zijn op de diverse onderdelen van het programma.

H OE L UI D T H E T V AS T G E S T EL D E W E T T EL IJK E E N BE L E IDS KA DE R? Z IJN E R E ER DE R E RA AD SB E SL UI T EN O F - BE S P R EK IN GE N D I E R E LEV AN T Z IJN T E NO EM E N? De invoeringsdatum voor de Omgevingswet is 1 januari 2022, waarbij er landelijk wel een aantal aandachtspunten is. Zo zijn er onder andere zorgen bij de VNG en het Ministerie van BZK over een op tijd werkend Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en de incidentele en structurele financiële consequenties bij de invoering van de wet. Ondanks die onzekerheden rond de invoering van de Omgevingswet gaan wij er nog steeds vanuit dat de invoering per 1 januari 2022 gaat plaatsvinden.

Met het Koersdocument Implementatie Omgevingswet heeft de raad enerzijds gekozen voor heldere kaders om te voldoen aan de wettelijke minimale vereisten en anderzijds voor een implementatiestrategie waarbij gemeenteraad, college van B&W en gemeentelijke organisatie al lerend en in interactie met de stad stap voor stap de Omgevingswet implementeren.

W AA ROM W O RD T D IT B E S LU I T AAN DE R AAD V OO R GE LE GD ? Het college legt u dit raadsvoorstel voor om u, zoals aangekondigd in het Koersdocument, in staat te stellen in te stemmen met de jaaragenda. Daarnaast gaat het college graag met u het gesprek aan over de fase waarin de voorbereiding op de invoering van de Omgevingswet zich momenteel bevindt en over de vraag wanneer u de voorstellen die voor de daadwerkelijke ingangsdatum van de wet nog aan u dienen te worden voorgelegd tegemoet kunt zien.

W A T I S H E T D O EL EN H E T B EO O GD E FF EC T V AN H E T V OOR G E S TE LD BE S L UI T? Centraal in onze aanpak is dat het college en de gemeenteraad samen, stap voor stap, de Omgevingswetactiviteiten implementeren voor de komende jaren. Ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Doel is dat de gemeenteraad weet en bepaalt over welke onderwerpen in het komende jaar gesproken moet worden, op welke wijze dat moet gebeuren en waarover besluitvorming moet plaatsvinden. Het college is op basis daarvan in staat om voor een goede bespreking van de diverse deelonderwerpen de juiste voorbereiding te laten plaatsvinden.

W A T ZIJN A L T ER N AT IE V E N V O O R D E RAA D?

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking) 6

1. De raad kan aangeven dat onderdelen van de werkagenda voor de gemeenteraad niet van belang zijn. 2. De raad kan aangeven dat zij graag andere onderwerpen in het kader van de implementatie Omgevingswet geagendeerd wil zien 3. De raad kan andere keuzes maken in de vorm waarin de verschillende onderwerpen besproken moeten worden 4. De raad kan waar zij dat nodig acht nu al inhoudelijk richting meegeven; voor het college is dit raadsvoorstel vooral een procesvoorstel.

W A T ZIJN D E C O N S EQ U EN TI E S V A N DI T B E SL UI T V OO R I NW ON E R S EN O R GANI S A TI E S IN D E S TAD O F A ND E RE D E RD EN ? I S OF W ORD T HI E RA AN IN H E T KA D ER V AN E E N P AR TIC IP A TI E TR AJ EC T AA NDA C HT B E S T E ED ? De inwoners en organisaties krijgen eigen verantwoordelijkheden op het gebied van de fysieke leefomgeving (mensen maken de stad, ruimte voor initiatief) door de implementatie van de Omgevingswet. Tevens zal de dienstverlening van de gemeente richting inwoners en organisaties op gebied van ontwikkelingen in het fysieke domein veranderen (o.a. één overheid, versneld vergunningsverleningsproces, transparante informatievoorziening)

Participatie is hierbij een wezenlijk onderdeel van de Omgevingswet. Het hebben van een participatiebeleid in 2021 is een vereiste bij de invoering van de Omgevingswet.

W E LK E FIN ANC I Ë L E MID D E L EN ZIJ N ME T DI T B E S LUI T G EMO EI D? Voor 2021 is het programmabudget Omgevingswet toereikend. Mocht de gemeenteraad (of het college) besluiten tot aanvullende werkzaamheden in de jaren daarna, dan moet daar apart budget beschikbaar voor worden gesteld.

W ANN E E R W ORD T H E T B E SL UI T V A N DE G E ME E N TE RA A D UI TG EV OE RD, G ER EA LI S E ER D EN W A NN E ER W O RD T D E G EM E EN T E RA AD D AA ROV E R G ER AP P O R TE E RD ?

Uitvoering vindt plaats conform de vastgestelde beslispunten; in overleg met de griffie zal een nadere uitwerking van de planning en agendering plaatsvinden.

IS A AN DE B E S LU I TV O RM IN G O V E R D IT V OO R S T EL EE N FA TA L E T E RMIJ N ( W E T T E LIJK E D EA D LIN E) V ER BO ND E N? ZO JA, W A AR OM ? Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Op dat moment moeten we als gemeente Almere voldoen aan de wettelijke minimale vereisten van de wet. Voor bepaalde onderwerpen is er tot 31 december 2029 de tijd voor implementatie, zoals het opstellen van een omgevingsvisie en definitieve omgevingsplannen.

BIJL AG E N

Jaarprogramma Implementatie Omgevingswet maart 2021- maart 2022, inclusief bestuurlijke agenda

AC H T ER LI GG EN D E S TU KK EN Collegevoorstel Jaarprogramma Maart 2021 – Maart 2022 Implementatie Omgevingswet en besluit 6 april 2021 28 mei 2019 Koersdocument Implementatie Omgevingswet (RV-35) 30 juni 2020: Raadsbrief Stand van zaken Implementatie Omgevingswet

RAADSBESLUIT

IN T E V U L L E N D O O R D E R A A D S G R I F F I E RV-NUMMER PROCEDURE PAGINA

1 RV-46/2021 Carrousel 3 juni 2021 (Videobespreking)

OND ER W E RP Jaarprogramma Implementatie Omgevingswet maart 2021 – maart 2022

De raad van de Gemeente Almere

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders,

Besluit:

1. Kennis te nemen van het Jaarprogramma Implementatie Omgevingswet maart 2021 – maart 2022. 2. In te stemmen met de daarin opgenomen vervolgstappen voor het jaar 2021 uitgesplitst naar de drie Programmalijnen: a. In de programmalijn vernieuwend werken in te zetten op de in dit raadsvoorstel opgenomen 14 pilots en verkenningen 2021 (zie tabel 1) en daarnaast de leeropbrengsten te borgen, zodat het instrumentarium en gedachtengoed van de Omgevingswet in de organisatie wordt verankerd; b. In de programmalijn Pakket 21 het invoeren van de door de VNG geformuleerde minimale vereisten en daarnaast focus op het, onder meer bij het Rijk, in beeld brengen van de kosten van de invoering van de Omgevingswet en start voorbereiding Omgevingsvisie; c. In de programmalijn Programma-activiteiten voortzetten van de in 2020 uitgevoerde activiteiten en intensivering van de communicatie nu de invoering van de wet nadert. 3. Kennis te nemen van de bestuurlijke agenda, op basis waarvan de raad de komende maanden de volgende onderwerpen tegemoet kan zien: a. Een consulterend agendaverzoek voor een uitgebreide bespreking over de leerervaringen vernieuwend werken, waarvan in de jaarrapportage een samenvatting is gegeven. b. Een voorstel voor het proces/traject om te komen tot een Omgevingsvisie en Omgevingsplan dat de basis vormt waarop, na de verkiezingen in 2022, verder gebouwd kan worden. c.

Voorstellen ter besluitvorming over de noodzakelijke vaststelling van randvoorwaarden en verordeningen betreffende: i. De instelling van een commissie Ruimtelijke kwaliteit; ii. Het vaststellen van de verordening nadeelcompensatie/fysieke leefomgeving; iii. De aanpassing van de (leges)verordeningen; iv. Het adviesrecht van de raad bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. d. Een consulterend agendaverzoek over de uitkomsten onderzoeken en de keuzes die moeten/kunnen worden gemaakt over de financiële gevolgen van de invoering van de Wet Kwaliteitsborging (WKB) en Omgevingswet.

Almere,

De raad voornoemd,

De griffier, De voorzitter,

G.J. Broer F.M. Weerwind

Jaarprogramma Implementatie Omgevingswet Maart 2021- Maart 2022

Inhoud Aanleiding ............................................................................................................................................... 3 Doelen ..................................................................................................................................................... 3 Beleidscyclus ........................................................................................................................................... 4 Aanpak .................................................................................................................................................... 4 A Vernieuwend werken .............................................................................................................. 4 B Pakket 21 ................................................................................................................................ 4 C Programma-activiteiten .......................................................................................................... 5 A: Programmalijn Vernieuwend werken................................................................................................. 6 Rapportage..........................................................................................................................................

7 Samenvatting en rode draad .............................................................................................................. 9 Wat staat ons nog te doen in 2021? ................................................................................................. 10 B: Programmalijn Pakket 21 .................................................................................................................. 11 Rapportage pakket 21 en de afdeling Vergunning, Toezicht en Handhaving ................................... 11 Rapportage Pakket 21 en afdeling Stedelijk Beleid .......................................................................... 12 Jaarplan Pakket 21: Minimale Vereisten .......................................................................................... 14 C: Programma-activiteiten .................................................................................................................... 17 Rapportage 2020............................................................................................................................... 17 Vervolgstappen 2021 ........................................................................................................................ 18

2

Aanleiding In het door de raad in 2019 vastgestelde Koersdocument implementatie Omgevingswet heeft de raad de kaders en de richting aangegeven voor de invoering van de Omgevingswet in Almere. De Omgevingswet betreft een complete stelselherziening van de wet- en regelgeving voor het fysieke domein. De wet zou aanvankelijk op 1 januari 2021 in werking treden. De datum van invoering is door het Rijk verplaatst naar 1 januari 2022. De gehele invoering is volgens de planning van het Rijk voltooid op 31 december 2029. Dit heeft zowel betrekking op:

- Het nieuwe instrumentarium (o.a. omgevingsvisie, programma’s, omgevingsplan en omgevingsvergunning) dat in plaats komt van het huidige instrumentarium (o.a. structuurvisie, beleidsplannen, bestemmingsplannen); - De werkwijze en bestuursstijl: ”Van nee, tenzij naar ja, mits” en een betere dienstverlening (vereenvoudiging en versnelling vergunningsverleningsproces); - De digitale omgeving (Digitaal Stelsel Omgevingswet: DSO).

De invoering van de Omgevingswet gaat zowel over de omzetting van vele honderden documenten naar het nieuwe instrumentarium van de wet, over de gewenste verhouding van gemeente ten opzichte van de inwoners en partners van de stad, de ruimte die wordt geboden aan initiatieven in het fysieke domein (Mensen maken de stad) en de gemeentelijke dienstverlening.

Met het Koersdocument Implementatie Omgevingswet heeft de raad gekozen voor heldere kaders om te voldoen aan de wettelijke minimale vereisten en voor een implementatiestrategie waarbij gemeenteraad, college van B&W en gemeentelijke organisatie al lerend en in interactie met de stad stap voor stap de Omgevingswet implementeren, waarbij de kaderstellende rol van de raad van belang is.

Leeswijzer In deze rapportage gaan we eerst in op de doelen van de Omgevingswet en de vertaling daarvan naar Almere, daarna kijken we naar de beleidscyclus zoals die volgens de Omgevingswet is opgesteld en tot slot geven we aan waar we staan met de implementatie van de Omgevingswet in Almere, wat we tot nu hebben gedaan en welke activiteiten nog gepland staan voor 2021 en in het 1 e kwartaal van 2022. Daarbij wordt op een aantal onderdelen aangegeven waarover we in 2021 graag in gesprek gaan met de raad en waarover besluitvorming wordt gevraagd.

Doelen Met het vastgestelde Koersdocument zijn de volgende maatschappelijke doelen beoogd bij de implementatie van de Omgevingswet:

1. Beter instrumentarium: het op maat inrichten van het nieuwe instrumentarium, zodat dit de gedifferentieerde aanpak van de vraagstukken in Almere faciliteert, zowel ruimtelijk als maatschappelijk; 2. Betere Samenwerking: de samenwerking met partners in het fysieke domein beter vorm te geven inclusief het op hoger niveau brengen van de (beleids-)participatie en in het bijzonder het uitgangspunt “Mensen maken de stad”; 3. Koesteren Almeerse DNA-profiel: het koesteren van het Almeerse profiel als groene stad met bijzondere architectuur en stedenbouw, waarbij we erop toezien dat kwetsbare kwaliteiten voor mens en natuur worden gehandhaafd en beschermd; 4. Eenvoudigere Regelgeving: het vereenvoudigen en versnellen van regelgeving en procedures voor gebruikers; 5. Betere Toegang fysieke omgeving: dat iedereen - ongeacht afkomst, opleiding, status - een gelijke positie, informatievoorziening en toegang heeft bij ontwikkelingen van de fysieke omgeving.

3

Beleidscyclus Door de stapsgewijze cyclische aanpak kan de raad de balans aanbrengen tussen zelf ontwikkelen en laten inspireren door inzichten van elders, het tempo bepalen van de implementatie en de toewijzing van financiële middelen vaststellen.

De Omgevingswet biedt een nieuw instrumentarium. De huidige instrumenten: structuurvisie, beleidsplannen, bestemmingsplannen, vergunningen, verordeningen worden vervangen door nieuwe instrumenten: omgevingsvisie, programma, omgevingsplan, omgevingsverordening, projectprocedure en - besluit. Samen vormen de instrumenten een coherent geheel als beleidscyclus. Het is niet zo dat het oude instrument één-op-één wordt vervangen door een nieuw instrument. De nieuwe instrumenten zijn meer vormvrij. Verder zijn ze niet strak omschreven. Zij bieden ruimte om op maat uitgewerkt te worden, zodat zij de lokaal gewenste manier van (samen)werken ondersteunen.

Aanpak De implementatie van de Omgevingswet in Almere wordt in drie onderdelen uitgevoerd:

A Vernieuwend werken Dit is een cyclische stapsgewijze aanpak om systematisch tot een coherent nieuw stelsel voor de fysieke omgeving op te stellen in de periode tot 2029. Hiervoor wordt jaarlijks een agenda opgesteld met pilots en verkenningen waarmee de gemeente ervaring en inzichten gaat opdoen met het nieuwe wettelijke instrumentarium (o.a. omgevingsvisie, programma’s, omgevingsplan) en het werken in de geest van de wet.

B Pakket 21 Het gaat hier om een strakke projectmatige aanpak voor de onderwerpen die bij de inwerkingtreding van de wet (1 januari 2022) wettelijk gereed moeten zijn. Onderdelen zijn o.a. inrichting proces van

4

vergunningverlening (in 8 weken), omzetten verordeningen zodat deze hun werking behouden bij de inwerkingtreding van de nieuwe wet, digitalisering bestemmingsplannen.

C Programma-activiteiten Voor het systematisch en stelselmatig leren van de pilots en verkenningen en te bouwen aan een coherent stelsel voor de fysieke leefomgeving wordt op programmaniveau (overkoepelend niveau) een aantal activiteiten ondernomen voor organisatie, college en raad. Daarvoor worden bijeenkomsten en reflecties georganiseerd die gericht zijn op het gezamenlijk verzamelen en verkennen van de inzichten, daarvan te leren en vervolgens te bepalen wat we moeten gaan aanpassen in onze werkwijzen in en voor de stad en voor de organisatie

5

A: Programmalijn Vernieuwend werken De programmalijn Vernieuwend werken is een cyclische en stapsgewijze aanpak om systematisch tot een samenhangend nieuw stelsel voor de fysieke omgeving op te stellen in de periode tot en met 2029. Er wordt jaarlijks een agenda opgesteld met pilots en verkenningen, waar de gemeente ervaring en inzichten mee opdoet om te werken met het nieuwe wettelijke instrumentarium (o.a. omgevingsvisie, programma’s, omgevingsplan) en het werken in de geest van de wet. Almere heeft bij een aantal initiatieven ook al ervaring in het werken in de geest van de Omgevingswet. In Almere is de opgave dus ook om dit integraal werken te versterken, vast te houden en voor te zetten, ook wanneer het complex wordt

Na vaststelling van het koersdocument is, samen met de projectmanagers van de afzonderlijke genoemde pilots en met de opdrachtgevers, gekeken naar de uitvoeringsmogelijkheden van de, in het koersdocument, voorgestelde pilots en verkenningen. Daarbij is nadrukkelijk meegenomen welke bijdragen de pilots en verkenningen leverden aan het realiseren van de benoemde doelen uit het koersdocument, de bijdragen aan de voor de Omgevingswet benoemde beleidscyclus, de leerbijdragen die nog aanvullend geleverd konden worden voor de Omgevingswet en tot slot, en zeker niet het minst, is gekeken naar de beschikbare middelen en capaciteit.

We zijn aan de slag gegaan met onderstaande lijst van pilots en verkenningen. Hieronder staat een korte beschrijving van de belangrijkste uitkomsten per pilot en verkenning. Deze zijn besproken met projectmanagers en opdrachtgevers waarbij ook gekeken is naar de opvolging. Van alle uitgebreide beschrijvingen en uitkomsten van de pilots en verkenning is een aparte rapportage gemaakt.

6

Rapportage

Pi lots en verk enni ngen 2020 Doel1 Doel2 Doel 3 Doel 4 Doel 5 Betere Betere Beter Koesteren Eenvoudi gere Pi lot/ proj ect samenwerk i ng Toegang fysi ek e Belei dscyclus i nstrumentari um A lmeers DNA Regelgevi ng /parti ci pati e omgevi ng De Vaart IV Doorwerking Stedelijke Vernieuwing Ontwikkelen en door- Almere Haven werking Door-werking, Evaluatie Poort en Oosterwold uitvoering en terug- koppeling Evaluatie Door-werking en Gebiedsontwikkeling Almere uitvoering Evaluatie Participatie-proces Terug-koppeling Cascadepark Verkenning wissel-werking Hele cyclus gezondheid en fysieke domein Verkenning wissel-werking sociaal domein en fysieke Hele cyclus domein

Samenvatting Pilot de Vaart Voor bedrijventerrein De Vaart IV is gekozen om te werken met een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte als experiment onder de Omgevingswet om al nieuwe mogelijkheden te benutten van het omgevingsplan. De gemeente wil graag met betrokkenen in gesprek over dit nieuwe Omgevingsplan. Om te bepalen hoe zij de toekomst van het bedrijventerrein voor zich zien, welke behoefte er leeft en om zo draagvlak te creëren voor het nieuwe Omgevingsplan voor bedrijventerrein De Vaart IV. In deze pilot is dan ook onderzocht hoe participatie rondom het omgevingsplan kan worden vormgegeven.

Vervolgstappen 2021 In 2021 wordt het participatiebeleid stapsgewijs en indien nodig aangepast aan de eisen die de Omgevingswet stelt over participatie.

Samenvatting Stedelijke vernieuwing Almere Haven Bij de opgave voor de stedelijke vernieuwing van de binnenring (centrumgebied) van Almere Haven zit een opgave om 2500 woningen in het gebied te realiseren in de komende vijf jaar (2020-2024). De visie is opgesteld door het Havenverbond; een samenwerkingsverbond, waarbij de gemeente één van de partijen is. Centrale vraagstelling is: welke mogelijkheden biedt de Omgevingswet voor het versnellen van de woningbouwopgave en het uitvoeren van de visie. Er is een workshop georganiseerd waar de onderzoeksvraag centraal stond.

Vervolgstappen 2021 De projectleider van Almere Haven gaat aan de slag met de aanbevelingen uit de workshops.

Samenvatting Evaluatie Poort en Oosterwold In Oosterwold en in Almere Poort wordt geëxperimenteerd met een andere werkwijze waarbij met bestemmingsplannen en overeenkomsten ruimte wordt geboden aan initiatiefnemers. In Almere Poort ligt de nadruk meer op sturen en mogelijk maken met overeenkomsten, terwijl in Oosterwold de nadruk ligt op sturen met ontwikkelplannen. Voor beide situaties is een andere instrumentenmix ingezet die afwijkt van sturing met voornamelijk publiekrechtelijke instrumenten. Doel van deze evaluatie was om te leren van deze werkwijzen vanuit het Omgevingswetperspectief. Specifiek het bieden van ruimte aan initiatiefnemers en wat de impact hiervan is op de organisatie en samenwerking met ketenpartners.

7

Vervolgstappen 2021 Uit de evaluatie komen een aantal aanbevelingen naar voren. Samen met het management van de betrokken afdelingen wordt gekeken wat van de geleerde lessen moet worden meegenomen voor eventuele nieuwe gebiedsontwikkelingen.

Evaluatie gebiedsontwikkeling Almere In Almere wordt op verschillende plekken en op verschillende manieren al ontwikkeld in de geest van de Omgevingswet, zoals in Almere Oosterwold, Duin en de Floriade. Zo zijn er verschillende voorbeelden waar er ruimte is geboden voor initiatieven en neemt de gemeente steeds vaker afstand van de planmatige vorm van gebiedsontwikkeling. Deze evaluatie is uitgevoerd om te onderzoeken wat we hiervan kunnen leren voor toekomstige gebiedsontwikkelingen onder de Omgevingswet.

Vervolgstappen 2021 De invoering van de Omgevingswet kan aangegrepen worden om bewuster en consequenter het goede gesprek te voeren over de uitdagingen die de aanpak van een gebiedsontwikkeling met zich meebrengt voor de gehele gemeentelijke organisatie. Er is een serious game ontwikkeld om vooraf aan een gebiedsontwikkeling het professionele gesprek te voeren over tijd, kwaliteit en geld, maar ook over beleidskeuzes. Op deze manier kunnen we vanuit diverse manieren ervaren welke ingewikkelde vraagstukken er zijn bij gebiedsontwikkeling en ook het goede gesprek hierover voeren. In Q2 zal er een pilot worden gedaan met betrokkenen van verschillende afdelingen om te onderzoeken of deze game verder uitgerold gaat worden binnen de gemeente.

Samenvatting Evaluatie participatieproces Cascadepark In oktober 2018 is het bestemmingsplan Almere Poort uit 2007 hernieuwd. Er is destijds door de raad besloten dat omwonenden bij de woningbouwinvulling van het Cascadepark betrokken moesten worden. Een landschapsarchitect heeft samen met omwonenden getekend hoe het woongedeelte in het noordwestelijke deel van het park eruit moest zien. De evaluatie is uitgevoerd om te leren hoe dit participatieproces is opgezet en hoe de deelnemers het hebben ervaren. Met de inzichten kunnen we in de toekomst inwoners mogelijk nog beter betrekken bij inbreidingstrajecten.

Vervolgstappen 2021 De geleerde lessen uit de evaluatie worden meegenomen in de participatienota 2021.

Samenvatting Verkenning wisselwerking gezondheid en fysiek domein Met de komst van de Omgevingswet worden gemeenten verplicht om al zo vroeg mogelijk na te denken over het realiseren van een gezonde fysieke leefomgeving. Eén van de maatschappelijke doelen is van de Omgevingswet is namelijk een veilige en gezonde fysieke leefomgeving (Artikel 1.3 Ow). Gemeenten kunnen hun eigen gezondheidsambities uitwerken en vaststellen in de verschillende instrumenten van de Omgevingswet. In Almere is ‘Gezond in Almere’ één van de kernopgaven van het college. Omgekeerd kan ‘Gezond in Almere’ bijdragen aan een goede leefomgeving. Daarom is er een verkenning gestart hoe we het onderwerp fysieke domein en het onderwerp gezondheid in de praktijk nadrukkelijker en beter kunnen verbinden en de samenhang versterken (koppelkansen). Daarbij is ook gekeken hoe (het instrumentarium van) de Omgevingswet hieraan kan bijdragen.

Vervolgstappen 2021 De aanbevelingen worden verder uitgewerkt en geborgd in de gemeentelijke organisatie.

8

Samenvatting Verkenning wisselwerking fysiek en sociaal domein De Omgevingswet vraagt om integraal werken en lokaal maatwerk bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. De werelden van fysiek en sociaal binnen de gemeente zijn van oudsher gescheiden, maar geleidelijk komt de samenwerking steeds meer op gang. Om aan dit proces een impuls te geven, is een verkenning gestart naar de wisselwerking tussen het fysieke en sociale domein. Denk aan: taal, kennis, cultuur en persoonlijke factoren. Daarbij is er expliciet gekeken naar samenwerking in de verschillende fasen van de beleidscyclus: strategievorming, uitwerking, implementatie en uitvoering.

Vervolgstappen 2021 Afhankelijk van het bepaalde ambitieniveau kan dit onderwerp verder geborgd worden in de organisatie op strategisch, tactisch en operationeel niveau.

Samenvatting en rode draad De programmalijn Vernieuwend Werken heeft in 2020 door middel van het uitvoeren van pilots en verkenningen op veel plekken in de organisatie kunnen bijdragen aan de programmadoelen die zijn gesteld in het koersdocument voor de implementatie van de Omgevingswet. Er zijn lessen geleerd, zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau, over het toepassen van het instrumentarium van de Omgevingswet én het werken in de geest van de wet.

Belangrijk is te constateren dat er ambtelijk wordt geleerd van de geleerde lessen uit de verschillende pilots en verkenningen. De belangrijkste ambtelijke geleerde lessen zijn:

1. Samen met verschillende afdelingen tot een participatieaanpak komen, zorgt voor integraliteit en duidelijke kaders met betrekking tot bijvoorbeeld participatieruimte. 2. Interne samenwerking tussen afdelingen en domeinen is essentieel om opgaven en gebiedsontwikkelingen integraal te benaderen, gezamenlijk tot oplossingen te komen en als een overheid naar buiten te communiceren naar samenwerkingspartners. 3. Schep heldere kaders voor initiatiefnemers in het publiekrechtelijk instrumentarium, waarbij helder is op welke wijze de gemeente faciliterend kan zijn, maar ook op welke wijze de gemeentelijke toetsing juist en volledig kan plaatsvinden 4. Het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet kan benut worden om sociale opgaven een goede plek te geven in de fysieke leefomgeving.

Voor het bestuurlijk niveau geldt dat de belangrijkste les is dat bestuurlijke keuzen bepalend zijn voor de toepassing en inzet van het nieuwe instrumentarium en het werken in de geest van de Omgevingswet. De Omgevingswet biedt de kans om de maatschappelijke agenda te laten landen in het ruimtelijke instrumentarium. Thema’s als gezondheid, duurzaamheid en veiligheid kunnen straks een plek krijgen in de Omgevingsvisie, programma’s en het Omgevingsplan door slimme verbindingen te maken tussen de verschillende domeinen. Eén van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet is namelijk een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Uitkomsten van de verkenningen laten zien dat het integraal realiseren niet eenvoudig is. In Almere is de opgave dus ook om dit integraal werken te versterken, vast te houden en voort te zetten, ook wanneer het complex wordt. Uiteindelijk begint het ook bij het goed voorbereiden en maken van bestuurlijke keuzes. Het bestuurlijk ambitieniveau is bepalend voor welke koppelkansen tussen het fysieke domein en het sociaal domein/gezondheid verzilverd kunnen worden. De keuze van het ambitieniveau heeft impact op mate van realiseerbaarheid van de onderkende koppellansen, maar ook op het bijbehorende kostenniveau.

9

Wat staat ons nog te doen in 2021? De pilots en verkenningen die zijn uitgevoerd in 2020 nog niet allemaal volledig afgerond. De rapportages (leeropbrengsten) zijn opgeleverd. De vervolgstap is om in 2021 de geleerde lessen te delen en te borgen op de juiste plekken in de organisatie. Hiervoor zullen gesprekken worden gevoerd met betrokken afdelingsmanagers, concerndirecteuren en wethouders over het bestuurlijke ambitieniveau en eigenaarschap op een aantal onderwerpen en tot welke keuzes dit leidt, onder andere in het aanpassen van beleid en processen. Daarnaast wordt er een aantal nieuwe projecten en verkenningen uitgevoerd in 2021, zoals opgenomen is in het overzicht pilots en verkenningen 2021 (pagina 11). Tenslotte is de focus voor 2021 de overdracht en het borgen van de leeropbrengsten naar de lijn, zodat het instrumentarium en gedachtengoed van de Omgevingswet in de organisatie wordt verankerd.

Gezien de uitkomsten van de pilots en verkenningen gaan we in 2021 aan de slag met onderstaande trajecten. Deze komen voort uit:

- Een logisch vervolg (doorontwikkeling) van de pilots en verkenningen die in 2020 zijn uitgevoerd; - Onderwerpen die nog niet aan bod zijn gekomen in 2020, maar wel essentieel zijn om op te nemen in het jaarprogramma Vernieuwend Werken 2021 om klaar te zijn voor de implementatie van de Omgevingswet op 1 januari 2022. - Pi lots en verk enni ngen 2021 Doel1 Doel2 Doel 3 Doel 4 Doel 5

Betere Betere Beter Koesteren Eenvoudi gere Pi lot/ proj ect samenwerk i ng Toegang fysi ek e Belei dscyclus i nstrumentari um A lmeers DNA Regelgevi ng /parti ci pati e omgevi ng

Impact verkenningen Doorlopend Stadsruimte en GO Startnotitie Omgevingsvisie Logisch vervolg Verkenning Monitoring en Nieuw Evaluatie Grond-exploitatie en Stedelijke Nieuw Vernieuwing Professio-neel gesprek gebieds- Logisch vervolg ontwikkeling Leerervaring Bouwen door de Nieuw Buurt Op vlieghoogte - Nieuw stakeholdersplan Reflectief Practicum Nieuw Leerervaringen Logisch vervolg Toekomstbestendige stad Klantreizen Doorlopend Verkenning OW=betere Nieuw dienstverlening Panelgroep Nieuw Inzet Toolkit Omgevingswet Nieuw

10

B: Programmalijn Pakket 21 Zoals genoemd, treedt de Omgevingswet in werking op 1 januari 2022. Voor deze ingangsdatum moet een aantal basiszaken zijn geregeld. Deze zaken zijn landelijk verplicht en zijn door de VNG opgesteld in een lijst met ‘Minimale Vereisten'. De noodzakelijke randvoorwaarden voor de invoering van de Omgevingswet zijn door de raad in het in 2019 vastgestelde Koersdocument Implementatie Omgevingswet benoemd in de programmalijn Pakket 21. De activiteiten in Pakket 21 moeten ervoor zorgen dat we per 1 januari 2022 in Almere kunnen werken volgens de minimale vereisten, zowel op technisch, juridisch als op bedrijfsmatig gebied.

Rapportage pakket 21 en de afdeling Vergunning, Toezicht en Handhaving Software en procesinrichting Voor het uitvoeren van een Omgevingswet-/Wet Kwaliteitsborging- ‘proof’ vergunningsproces is, na een zorgvuldige aanbesteding in 2019, begin 2020 een nieuw Vergunningensysteem (LEEF) geselecteerd. Vervolgens is gestart met het inrichten van LEEF. Hierbij is, vanwege de complexiteit van de transitie, gekozen om de huidige werkwijze en processen in LEEF in te richten. Daarbij, en dat is erg belangrijk, is de keuze gemaakt voor standaardprocesinrichting (dit in tegenstelling tot de voorganger van LEEF wat met name uit maatwerk software bestond). In het eerste kwartaal van 2021 zijn alle medewerkers getraind in het leren werken met het nieuwe systeem. Hierbij zijn de key-users door de leverancier opgeleid, waarna vervolgens via het principe van train-the-trainer alle VTH- medewerkers zijn getraind. LEEF is op 25 maart 2021 succesvol geïmplementeerd. Dit is een cruciale mijlpaal, omdat VTH Almere hierdoor in april kan worden aangesloten op het landelijk Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)

De invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsboring heeft ook gevolgen voor de huidige procesinrichting. Een werkgroep is februari 2021 begonnen met de inventarisatie van welke processen voor de invoeringsdatum aangepast moeten worden. Dit heeft bijvoorbeeld te maken met het vooroverleg, het participatieproces en/of het proces van de omgevingstafel.

Onderzoek financiële gevolgen In 2020 is een onderzoek gestart naar de financiële impact van de geïntegreerde invoering van de Omgevingswet/Wet Kwaliteitsborging. In Almere is bewust gekozen om de implementatie van beide wetten integraal op te pakken, gezien de impact die beide wetten hebben op de dienstverlening van de gemeente zoals bij de vergunning, toezicht en handhaving, het beheer van de openbare ruimte, vastgoed en de uitvoering van beide wetten. De verschuiving van rollen en verantwoordelijkheden in het vergunning- en toezichtproces heeft grote gevolgen voor de legesopbrengsten van Almere. Het bureau Ecorys/Senze heeft voor ons de impact onderzocht en ook aangegeven welke opties en alternatieven zijn om hiermee om te gaan. Met deze inzichten is Almere koploper in Nederland. Een positie die wordt erkend en herkend in het speelveld. Zo is Almere door VNG gevraagd om deel te nemen in een landelijke lobby werkgroep richting BZK, zijn wij geïnterviewd door Binnenlands Bestuur (‘wat voor een gemeente wil Almere zijn’) en heeft recentelijk de verantwoordelijke Ow/Wkb concerndirecteur toelichting gegeven aan een 1e Kamer Commissie over de impact van beide wetten. De 1e Kamer beslist voor de zomer over hun instemming met de geplande invoeringsdatum van de Ow.

Op korte termijn praten we de Raad graag meer gedetailleerd bij over de uitkomsten van het Ecorys onderzoek en de impact hiervan voor Almere.

Opleidingen De invoering van de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging betekent ook dat medewerkers binnen VTH kennis moeten opdoen van het veranderende instrumentarium. Hiertoe is een op maat gemaakt opleidingsprogramma ontwikkeld, bestaande uit een slimme combinatie van off- en online bijeenkomsten, waarbij kennis en gedragsverandering centraal staat. VTH-medewerkers zijn in de

11

eerste helft van 2020 gestart met een e-learning van zes modules. Hierbij staan feiten, technische en juridische zaken over de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging centraal. Maar nieuwe processen en andere rollen betekent in sommige gevallen ook dat er andere vaardigheden nodig zijn. In de tweede helft van 2020 (met vervolg naar begin 2021) is via Serious Gaming hieraan aandacht besteed. Via een spelvorm is in wisselende teams onder leiding van ervaren facilitators hieraan gewerkt. Het resultaat was dat er binnen VTH veel meer inzicht is gekomen wat de te verwachten rolverandering inhoudt.

Organisatiegevolgen De Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging hebben ook gevolgen voor de VTH-organisatie. In 2020 zijn nieuwe rolbeschrijvingen ontwikkeld. Hierin zijn specifieke competenties en kenmerken opgenomen. Deze rolbeschrijvingen worden/zijn in maart/april van dit jaar intern besproken, waarna de rest van 2021 in het teken staat van oefenen. Het eerder geschetste ‘houding en gedrag’ traject speelt een centrale rol hierin. Daarnaast vindt er een verschuiving van werkzaamheden plaats binnen de organisatie, waardoor vanuit de bedoeling van de Omgevingswet (‘mogelijk maken’) gerichter gewerkt kan worden. Zeker inzake de rolbeschrijvingen en verschuiving van werkzaamheden vindt elke drie maanden constructief overleg plaats met de OR. Ook is een klankbordgroep ingericht, bestaande uit medewerkers van alle teams. Deze groep komt gemiddeld elke zes weken bij elkaar en levert gevraagd en ongevraagd advies aan het projectteam dat leidinggeeft aan de implementatie. De Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging zorgen er ook voor dat we beleidsmatig veel veranderingen aan het doorvoeren zijn. Voorbeelden hiervan zijn het Handhavingsbeleid (3e kwartaal 2021) en de nieuwe Legesverordening (zomer 2021 gereed).

Samenwerking Ook de samenwerking en het maken van werkafspraken met onze ketenpartners (zoals bijvoorbeeld de Omgevingsdienst en de Veiligheidsregio) verlopen voorspoedig. Zo is er in 2020 inmiddels een ketenbrede Omgevingstafel ingericht. Aan deze tafel komen de initiatiefnemer, de gemeente, betrokken ketenpartners en belanghebbenden bij elkaar. Het initiatief wordt besproken vanuit de gedachte om het mogelijk te maken, eventueel onder bepaalde randvoorwaarden ("ja, mits..."). Dit levert de initiatiefnemer aan het eind van het gehele verkenningstraject een integraal advies op, waarmee hij de vergunningaanvraag kan opstellen en indienen. Doel is daarbij dat de vergunningaanvraag in acht weken kan worden afgehandeld. De eerste omgevingstafel heeft inmiddels plaatsgevonden in samenwerking met de gemeente Lelystad en de ervaringen zijn zeer positief.

Ambassadeursgemeente Als onderdeel van de invoering van de Wet Kwaliteitsborging en onze voorlopers rol hierbij, is in 2020 door BZK aan Almere gevraagd om Ambassadeur gemeente te worden. Een ambassadeursnetwerk bestaat uit een ambassadeursgemeente (Almere), een aantal omringende gemeenten, aannemers en kwaliteitsborgers. Het ambassadeursnetwerk zorgt ervoor dat er komende maanden (tenminste) tien proefprojecten starten, verdeeld over verschillende soorten gebouwen binnen gevolgklasse 1. Kwaliteitsborgers, aannemers en andere betrokkenen worden uitgenodigd om deel te nemen aan het netwerk. Er zijn op dit moment meerdere lopende proefprojecten zodat we kunnen leren werken met het nieuwe stelsel.

Rapportage Pakket 21 en afdeling Stedelijk Beleid Software en procesinrichting De software voor SBL is na een zorgvuldig uitgevoerd selectieproces aangeschaft, zowel de plansoftware als die voor de toepasbare regels, medewerkers zijn getraind en – erg belangrijk – ze zijn aangesloten op het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Daarmee is alles klaar om te inrichten en testen.

12

De invoering van de Omgevingswet heeft ook gevolgen voor de huidige procesinrichting. Een werkgroep is begonnen met de inventarisatie van welke processen voor de invoeringsdatum gereed moeten zijn. Dit is enerzijds het omzetten van de huidige bestemmingsplan processen maar ook voor de toepasbare regels zullen nieuwe processen moeten worden ontwikkeld.

Opleidingen Medewerkers binnen SBL hebben kennis opgedaan van de instrumenten (visie/ plan/ programma) uit de Omgevingswet. Middels een achttal masterclasses) is de benodigde basiskennis over de Omgevingswet bijgebracht. Het curriculum van deze masterclasses is in samenwerking met verschillende afdelingen in de organisatie (EOG, VTH en gebiedsontwikkeling) opgesteld. Daar waar dat nodig was zijn verdiepende sessies georganiseerd op specifieke onderwerpen. Deze sessies zijn in gezamenlijkheid met andere afdelingen gehouden. Daarnaast zijn de medewerkers opgeleid voor het opstellen van toepasbare regels.

Omgevingsplan Via een leerwerktraject met 16 andere gemeenten is in 2020 gekeken hoe de structuur van een omgevingsplan conform de Omgevingswet kan worden neergezet. Bij het vaststellen van de structuur van het nieuwe Omgevingsplan zijn veel keuzes te maken, elk met hun eigen voors en tegens. Veel zaken komen samen in het omgevingsplan (bestemmingsplannen, bruidsschat, verordeningen, regels van het rijk en de provincie). Iedere regeling/verordening heeft een andere opbouw. Dit betekent dat er afwegingen gemaakt moeten worden als het gaat om de structuur en proces van het omgevingsplan. In 2021 worden de keuzes wat snelheid, manier van opbouwen en volgorde voorgelegd aan de raad.

Daarnaast is in samenwerking met VTH een werkgroep opgericht voor de toepasbare regels (vragenbomen). De toepasbare regels hebben grote invloed op het dienstverleningsniveau welke wordt geleverd. Gestart is met het bepalen welke toepasbare regels er op 1 januari 2022 beschikbaar moeten zijn om minimaal hetzelfde huidige dienstverleningsniveau te behouden. Het is logisch om met de z.g. topactiviteiten te beginnen zodat straks zoveel mogelijk mensen baat hebben bij heldere stroomdiagrammen bij de aanvraag van een vergunning.

Beleidsmatig zijn in de afgelopen periode ook diverse onderwerpen opgepakt. Hierbij valt te denken aan buitenplanse activiteiten, verordening adviescommissie, kostenverhaal, onteigening en planschade. De komende periode zullen enkele van deze onderwerpen ook worden voorgelegd aan de raad.

Tot slot is in 2020 de basis gelegd voor het omzetten van de gemeentelijke verordeningen naar activiteiten voor in het omgevingsplan.

13

Jaarplan Pakket 21: Minimale Vereisten In de onderstaande tabel is weergegeven wat er per minimale vereiste conform de VNG nog moet gebeuren in 2021. A cti e Op welk e mani er i s de afdeli ng met deze verei ste bezi g? Status 1. Implementatieplan maken voor periode 2022-2025 Algemene strategie 2. Uitkomsten financiële impact Ow/Wkb bespreken met College en Raad Op schema 3. Impact bespreken : (‘wat voor een gemeente willen/kunnen we zijn?’) 1. LEEF (systeem voor afhandeling Vergunningsproces) eind maart live 2. Optimaliseren LEEF-vergunningenprocessen en VTW-werkwijzen met specifieke Ow/wkb eisen en verplichtingen 3. Uitvoeren van end-to-end testen (integrale ketentest) op opzet en werking Almeerse werkprocessen 4. Aansluiten LEEF op landelijk Digitaal systeem Omgevingswet Aanvragen, Meldingen en Vergunningen 5. Inrichten Toepasbare Regels ('vragenboom') zodat initiatiefnemers zo zelfstandig Op schema mogelijk het aanvraagproces kunnen managen 6. Vormgeven en inrichten participatieproces (in relatie tot omgevingsplan) 7. Aanpassen bestaande Verordeningen aan eisen en wensen Omgevingswet 8. Herinrichten VTH organisatie op basis van Ow/Wkb principes en uitgangspunten (rolbeschrijvingen, taken, verantwoordelijkheden) 1. Inrichten nieuw plansysteem 2. Optimaliseren nieuwe werkprocessen Planvorming Op schema 3.

Ontwikkelen structuur en opzet Omgevingsplan inclusief implementatieroadmap 4. Impact Bruidsschat is bepaald 1. Aanhaking bij Schone Lucht Akkoord Programma('s) 2. Leren werken met het instrument programma via bijvoorbeeld 'programma water Op schema en riolering Almere Hemelwater' Omgevingsvisie 1. Opstellen startnotitie Omgevingsvisie. Nieuwe omgevingsvisie moet uiterlijk per 31- Op schema Monitoring en evaluatie 12-2024 1. effectief Werken in zijn de beleidscyclus is onderdeel van de Omgevingsvisie Op schema 1. Conform beleidsneutrale overgang (Koersdocument) zijn er geen gevolgen voor bodemtaken/bodembeleid 2. Uitvoeren van impactanalyse op voorkeursrecht, onteigening en kosten 3. Aanpassen legesmodel Overig Op schema 4. Financiële arrangementen herijken 5. Impact op Planschade Verordening vaststellen 6. Communicatieplan (intern en extern) uitvoeren

Toelichting op de Minimale Vereisten Algemene strategie Onder deze minimale vereiste wordt vooral verstaan wat voor ambitie en strategie de Gemeente Almere heeft als het gaat om de jaren na 2021. Hiervoor wordt een nieuw implementatieplan opgesteld. Daarnaast zijn belangrijke aandachtspunten de financiële gevolgen van de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging. Wij hebben in 2019 opdracht gegeven om te onderzoeken wat de gevolgen zijn van beide wetten voor de huidige dienstverlening van Almere. Daaruit komt naar voren dat de mogelijke financiële gevolgen voor de gemeente groot zijn. In de risicoparagraaf bij de programmabegroting 2021 en bij de jaarrekening 2020 hebben wij hiervoor aandacht gevraagd. De VNG heeft mede op initiatief van Almere succesvol bij BZK erop aangedrongen om een artikel 2 onderzoek (financiële verhoudingswet) te laten uitvoeren. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in de kosten die vergunningverlening en toezicht op de gehele bouwregelgeving met zich meebrengt voor gemeenten. Afgelopen jaar is aanvullend onderzocht wat nieuwe verhaalmogelijkheden voor de gemeente Almere kunnen zijn vanuit het perspectief van de Omgevingswet en Wkb.

Daarnaast is bekeken welke mogelijke kosten hieraan zijn verbonden voor initiatiefnemers en zijn aanvullend twee – uiterste - beleidsmatige varianten (Financieel optimaliseren en Burger/dienstverlening centraal) uitgewerkt. Deze onderzoeken laten zien dat de invoering van Wkb en een grote impact hebben. We willen graag voor het zomerreces met de raad consulterend in gesprek over de uitkomsten van beide onderzoeken en de keuzes die we hierbij kunnen (en moeten) maken.

14

Aanvragen, Meldingen en Vergunningen Dit draait vooral om het Omgevingswetproof maken van het vergunningverleningsproces, het Omgevingswetproof maken verordeningen (voor een deel verwijzen verordeningen naar wetgeving die bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet hun juridische werking verliezen) en de aansluiting op het digitale stelsel Omgevingswet (het DSO). In 2021 wordt hoofdzakelijk gewerkt aan het, op het DSO, aansluiten en optimaliseren van het digitale vergunningverleningsproces (programma LEEF). De versoepeling van de aanvraag van vergunningen zorgt voor meer ruimte voor participatie vanuit de bewoners. Het inrichten van die processen is ook nog een belangrijk aandachtspunt waar de afdeling mee bezig is.

In april zal SBL in samenwerking met VTH een DSO ketentest uit gaan voeren onder begeleiding van de VNG. In die test moet duidelijk worden of het hele proces van aanvraag tot verleende vergunning functioneel en technisch goed is ingeregeld.

Bij de afdeling VTH zal vanaf mei 2021, wederom via serious gaming, gewerkt worden aan de praktische toepassing van de eisen van de Omgevingswet (houding en gedrag). Tevens wordt op teamniveau door middel van concrete casuïstiek verder gewerkt aan de praktische toepassing van de beide wetten (Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging). Tenslotte worden vanaf september door een juridisch kantoor vier masterclasses verzorgd over de juridische toepassing/interpretatie van de wetgeving.

De Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging zorgen er ook voor dat we beleidsmatig veel veranderingen aan het doorvoeren zijn. Voorbeelden hiervan zijn het Handhavingsbeleid (3e kwartaal 2021) en de nieuwe Legesverordening (zomer 2021 gereed).

Planvorming Op dit moment werken we, in samenwerking met meerdere gemeenten, aan de structuur voor het eveneens nog op te stellen Omgevingsplan. Dit leidt tot een voorstel aan de raad over hoe we in Almere de opzet van een nieuw Omgevingsplan willen inrichten en hoe we de uitvoering hiervan willen faseren. Graag willen wij over de vraagstukken met betrekking tot het omgevingsplan een gespreksagenda opstellen voor de raad om daarover met elkaar dit jaar het gesprek te voeren. Wij willen de raad voor de zomer een consulterend agendaverzoek voorleggen. Tevens willen we het gesprek aangaan over de verhouding tussen college en raad, onder meer met betrekking tot het adviesrecht en over participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten.