Bundel PM 25 maart 2021

4. Indien wordt gekozen voor positioneren van de speedpedelec op de fietspaden, dan krijgt de speedpedelec-rijder een veilig en direct netwerk. De veiligheidsrisico’s voor de fietsers op de fietspaden zijn beperkt: • Het aantal speedpedelecs in Almere (174, januari 2021, RDW) is gering vergeleken met het aantal snorfietsen (11.970, jan. 2021, RDW), ‘illegale’ brommers en racefietsen in Almere • De meeste speedpedelecs rijden al sinds 2017 ‘illegaal’ op de fietspaden; • De verhouding tussen de breedte van fietspaden en aantal fietsers is op de meeste locaties op orde: behalve op 3 van de 62 telpunten is het is het fietsnetwerk -met een marge van 0,5m- voldoende breed of wordt binnen enkele jaren voldoende breed uitgebouwd.

• De speedpedelec is qua snelheid vergelijkbaar met de snorfiets maar heeft een veel lagere massa, terwijl de snorfiets vanwege het te hoge snelheidsverschil op de dreven nu ook gebruik maakt van het fietsnetwerk; • Een referentie-analyse van de ongevallen op fietspaden over 2017 t/m 2019 laat zien dat het effect van de introductie van speedpedelecs op de verkeersonveiligheid voor fietsers waarschijnlijk klein zal zijn: a) op wegvakken van fietspaden is 4% van de ongevallen tussen fiets en een van de snellere verkeersdeelnemers op de fietspaden (snorfiets +bromfiets+ e-bike); b) op kruispunten van fietspaden is 5% van de ongevallen tussen fiets en snor/brom/ebike; dominant zijn de ongevallen op kruispunten fietspad x woonstraat met een kruisende auto

AGENDAVOORSTEL POLITIEKE MARKT

(ondanks drempels en voorrang voor de fiets); ongevallen tussen speedpedelec en kruisende auto kunnen gebeuren, maar zullen minimaal zijn vanwege het kleine aantal speedpedelecs ten opzichte van het aantal andere snelle verkeersdeelnemers.

Drie scenario’s voor de positie van de speedpedelec in Almere

Het college ziet in potentie drie scenario’s: A. De speedpedelec met een ontheffing toestaan op de fietspaden; dit is het voorkeurscenario, verderop in het advies wordt de reden hiervoor nader toegelicht. B. De speedpedelec met een ontheffing toestaan op de fietspaden, met de plaatsing van onderborden ‘speedpedelecs toegestaan’; dit alternatief heeft als nadeel dat het kostbaar is (circa 15.000 fietspadborden in Almere, inclusief plaatsen € 1,5 miljoen), en kan leiden tot meerkosten als in de toekomst deze borden weer verwijderd zouden moeten worden. C. De speedpedelec blijft op de rijbaan (huidige situatie handhaven); dit scenario heeft als nadelen dat het subjectief en objectief onveiliger is dan een plek op de fietspaden, dat het leidt tot onbegrip bij automobilisten, en dat illegaal gedrag (speedpedelec op het fietspad) blijft voortbestaan.

Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het adviesrapport dat bij dit agendavoorstel is gevoegd.

Voorkeur college Op basis van het advies uit de rapportage van Royal Haskoning DHV hebben wij een voorkeur voor scenario A: het met een ontheffing toelaten van de speedpedelec op het fietsnetwerk in Almere. Deze voorkeur is gebaseerd op de volgende argumenten: • De speedpedelec-rijder krijgt een veiliger plek op de weg ten opzichte van de huidige positie op de dreven; • De effecten op verkeersonveiligheid op de fietspaden zullen naar verwachting beperkt zijn; • In de Mobiliteitsvisie (september 2020) is het beleid verwoord om de snorfiets op het fietspad te houden. De fietspaden in Almere zijn namelijk niet zo druk als in Amsterdam of Utrecht. Bovendien zou het te grote snelheidsverschil op de dreven tussen auto’s en snorfietsen tot meer onveiligheid leiden”. Beleidsmatig is het dan lastig vol te houden de speedpedelec op de fietspaden niet toe te staan, en zeker niet op de snelfietsroute Spoorbaanpad en op andere fietspaden in het hoofdnet fiets die ook 4 meter breed zijn/worden; • Het invoeren van een ontheffing voor speedpedelecs is, in vergelijking met het plaatsen van onderborden, een kostenefficiënte oplossing die in tegenstelling tot het scenario met onderborden kosteloos beëindigd kan worden.

Het college is voornemens om, als na deze consultatie kan worden besloten tot scenario A, de ontheffingen voor speedpedelec-rijders gratis te verstrekken. Dit vanuit de gedachte dat zij niet verantwoordelijk zijn voor het gegeven dat een ontheffing nodig is voor een veilige plek op de weg in Almere. Dit sluit ook aan bij andere ontheffingen voor bewoners -zoals om te kunnen parkeren in een blauwe zone- waarbij de aanvrager ook geen kosten hoeft te betalen. Een besluit van het college kan worden gezien als invulling van de door u in 2017 bij motie gevraagde maatwerkoplossing voor de speedpedelec in Almere.

De kosten van de ontheffingen worden geraamd op €15.000 De kosten voor evaluatie worden geraamd op €45.000. Het benodigd budget van totaal €60.000 kan gedekt worden uit de MIPA-reserve.

Als deze consultatie positief verloopt zullen wij het voorgenomen besluit over scenario A afstemmen met de regio, en kan de vergunningverlening worden voorbereid. Daarna stellen wij u in kennis van ons besluit en sturen wij u een separaat raadsvoorstel om het krediet te verstrekken. Aansluitend zullen wij deze nieuwe situatie communiceren.

DOEL BESPREKING Doel van de bespreking is om u te consulteren aan de hand van de twee in het begin van dit AV gestelde vragen.

- BESCHRIJF WANNEER DE BESPREKING NAAR UW MENING SUCCESVOL IS VERLOPEN

AGENDAVOORSTEL POLITIEKE MARKT

Als de raad antwoord gegeven heeft op de twee vragen aan het begin van dit agendavoorstel.

NB. Aan de informatieverstrekking en de informatie- uitwisseling worden geen besluitvormende of bindende uitspraken ontleend.

RAPPORT

Speedpedelec in Almere

Klant: Gemeente Almere

Referentie: BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status: S0/P01.06 Datum: 9 februari 2021

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Transport & Planning Trade register number: 56515154

+31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Speedpedelec in Almere

Ondertitel: Referentie: BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status: P01.06/S0 Datum: 9 februari 2021 Projectnaam: Speedpedelec Almere Projectnummer: BH6549 Auteur(s): Jelmer Droogsma, Sjors van Duren

Opgesteld door: Jelmer Droogsma

Gecontroleerd door: Sjors van Duren

Datum:

Goedgekeurd door:

Datum:

Classificatie

Projectgerelateerd

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.

Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 i

Projectgerelateerd

Inhoud 1 Managementsamenvatting 1

2 Inleiding 3

3 Onderzoek en alternatieven voor de speedpedelec 5 3.1 Uitgevoerde onderzoeken 5 3.2 Passende (fiets)infrastructuur voor de speedpedelec 8

4 Verkeersstructuur Almere 10 4.1 Historie speedpedelec in Almere 10 4.2 Fietsnetwerk Almere 11 4.2.1 Snorfietser 13 4.3 Bromfietsnetwerk 13 4.4 Quick scan veiligheid speedpedelec op fietsnetwerk Almere 14

5 De speedpedelec in Almere 16 5.1 Uitkomst consultatie experts/belanghebbenden Almere 17 5.2 Analyse situatie Almere 18 5.3 Voorkeursvariant speedpedelec Almere 19

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 ii

Projectgerelateerd

1 Managementsamenvatting De gemeente Almere heeft een uniek gescheiden verkeersstelsel met aparte netwerken voor auto, bus en fiets, en daarmee een afwijkende verkeersstructuur ten opzichte van de gebruikelijke situatie in Nederland. Centraal door de wijken ligt een busbaan en een vrijliggende fietspadenstructuur. Het grofmazige, lokale hoofdnet auto (de dreven) kent relatief drukke wegen (>10.000 auto’s per etmaal) en zijn (op een enkele uitzondering na) exclusief voor de auto ingericht en kent geen parallel gelegen fietspaden. Daardoor ligt de gereden snelheid op de dreven relatief hoog (vrijwel overal meer dan 10 km/u harder dan toegestaan). De fietsroutes zijn losgekoppeld van het netwerk voor de auto, en bestaan uit grotendeels vrijliggende fietspaden met rechtstreekse, snelle routes naar de bestemmingen.

De speedpedelec is gecategoriseerd als bromfiets en moet daardoor gebruik maken van het bromfietsnetwerk via de dreven en woonstraten. De huidige positie op de dreven is objectief en subjectief onveilig voor de speedpedelec door het grote snelheidsverschil tussen de auto’s en speedpedelecs. De hoeveelheid auto’s en gereden snelheid op een weg waren ook voor de provincie Gelderland reden om de speedpedelec langs diverse wegen op het fietspad toe te staan. Er zijn ook enkele bromfietspaden tussen de verschillende stadsdelen. In deze structuur is gezocht naar een veilige en herkenbare positie voor de speedpedelec.

Andere wegbeheerders in Nederland zoeken ook naar de geschikte positie voor de speedpedelec. Mede op basis van deze ervaringen en diverse onderzoeken zijn twee varianten, die op de korte termijn kansrijk zijn, beoordeeld om de speedpedelec toe te staan op het fietsnetwerk in Almere. Deze varianten hebben elk hun voor- en nadelen. De uitkomsten van deze studie zijn besproken met diverse experts en belanghebbenden om het draagvlak voor de varianten te toetsen.

Op basis van literatuuronderzoek en gesprekken met experts is geconcludeerd dat de speedpedelec met een ontheffing toestaan op het fietsnetwerk van Almere de meest gewenste oplossing is. Een alternatief is om de speedpedelec met onderborden op het fietspad toe te staan. Door het uitgebreide fietsnetwerk in Almere is het plaatsen van onderborden een kostbare oplossing (naar schatting € 1,5 miljoen).

Via het fietsnetwerk krijgt de speedpedelec-rijder een veilig en direct netwerk. De veiligheidsrisico’s voor de andere fietsers zijn beperkt, doordat de verhouding tussen de breedte van de fietspaden en het aantal fietsers op de meeste locaties op orde is. Waar de fietspaden van het hoofdnetwerk te smal zijn, worden de komende jaren verbredingen gerealiseerd. De speedpedelec mag maximaal 30 km/u rijden op het fietspad binnen de bebouwde kom. Daarnaast houdt de speedpedelec rijder keuze om op de woonstraten en dreven te blijven rijden.

De afweging om de speedpedelec met een ontheffing toe te staan tot het fietsnetwerk in Almere is gebaseerd op de volgende argumenten: • De speedpedelec-rijder krijgt een veiligere positie ten opzichte van de huidige positie op de dreven; • De huidige aantallen speedpedelecs (174) zijn zeer gering – zeker vergeleken met aantallen snorfietsen (11.970), illegale brommers en racefietsen op de fietspaden; • De effecten verkeersonveiligheid op de fietspaden zullen naar verwachting heel beperkt zijn, mede gelet op het aantal en de ervaringen met de snorfiets; • Een ontheffing voor het volledige fietsnetwerk is het meest begrijpelijk voor de gebruiker en handhaving. • Een ontheffing is 3 jaar geldig. Dit geeft de mogelijkheid om ervaring op te doen wat de effecten zijn van de introductie van de speedpedelec op fietspaden en na elke 3 jaar het beleid gericht aan te passen. Hierin kan gekeken worden naar de ontwikkeling van wetgeving, de kracht van de speedpedelec en de toepasbaarheid van nu nog experimentele maatregelen als een geofence 1;

1 Bij geofence kan een wegbeheerder in gebieden (bijvoorbeeld binnen de bebouwde kom) een signaal uitzenden waardoor bij speedpedelecs met een ontvangstsysteem de trapondersteuning vermindert, waardoor het moeilijk wordt om hoger dan bijvoorbeeld 25km/u te fietsen.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 1

Projectgerelateerd

• Beleidsmatig is het lastig vol te houden de speedpedelec te weren op de snelfietsroute, en op andere fietspaden in het hoofdnet fiets, die ook 4 meter breed zijn/worden; • Speedpedelecs rijden nu ook al (illegaal sinds 2017) op de fietspaden maar er zijn vrijwel geen klachten over binnengekomen; • Het invoeren van een ontheffing voor speedpedelecs is een kostenefficiënte maatregel ten opzichte van de variant met onderbordjes.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 2

Projectgerelateerd

2 Inleiding De gemeente Almere is op zoek naar de beste manier om de speedpedelec een veilige plek te geven binnen het verkeerssysteem. De speedpedelec is een elektrische fiets met een krachtigere hulpmotor dan de gewone elektrische fiets., Hoewel de gereden snelheid met de speedpedelecs die nu verkrijgbaar zijn zo’n 29 km/u is op fietspaden binnen de bebouwde kom, kunnen op speedpedelecs snelheden tot maximaal 45 km/u gehaald worden. In de Europese regelgeving is namelijk ruimte om speedpedelecs een nog krachtiger hulpmotor te geven, waardoor gemakkelijker een hogere snelheid kan worden gefietst.

Tijdens de introductie in 2012 werd de speedpedelec in Nederland beoordeeld als een snorfiets. Hierdoor konden de gebruikers over de fietspaden binnen de bebouwde kom rijden. Sinds 1 januari 2017 wordt de speedpedelec echter gezien als bromfiets. Hierdoor moet deze binnen de bebouwde kom over het algemeen op de rijbaan rijden en is de speedpedelec niet meer toegestaan op het fietspad. De reden hiervoor was het vermoeden dat de speedpedelec op de fietspaden tot onveiligheid zou leiden

In Almere maken de dreven een belangrijk deel uit van het bromfietsnetwerk. De dreven vormen het lokale hoofdwegennet. De gereden snelheid op de dreven ligt relatief hoog, waardoor de positie van de speedpedelec op de dreven problematisch is. Bovendien kan er bij de automobilist verwarring ontstaan als deze een speedpedelec-fietser op de dreven ziet rijden. Deze problematiek is enkele keren besproken in de gemeenteraad van Almere.

Almere is niet de enige wegbeheerder die zoekt naar een geschikte plek voor de speedpedelec. Ook andere gemeentes en provincies proberen hier maatwerk voor te leveren. Daarnaast zijn er inmiddels diverse onderzoeken uitgevoerd door kennisorganisaties zoals het CROW en Fietsberaad. In dit rapport zijn de resultaten van deze onderzoeken gebruikt.

Nieuwe voertuigen op het fietspad? De speedpedelec is niet het enige vervoermiddel waar een geschikte plek voor wordt gezocht. Op dit moment zijn er allerlei verschillende type voertuigen in ontwikkeling met elektrische ondersteuning. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt op dit moment aan een wettelijk kader voor toelating van Light Electric Vehicles (LEV’s). Dit proces, dat Figuur 1: Overzicht licht gemotoriseerde voertuigen in het verkeer. het Rijk met partners vormgeeft, moet leiden tot het verfijnen van parameters van het toelatingskader, zoals maximale breedte en de maximumconstructiesnelheid van het voertuig. De uitkomsten hiervan hebben invloed op de plek op de weg van voertuigen en daarmee de diversiteit van voertuigen op het fietspad. Dit kan in de toekomst gevolgen hebben voor de plek op het fietspad van meer voertuigen, met name de bredere voertuigen zoals de e-bakfiets.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 3

Projectgerelateerd

Leeswijzer In hoofdstuk 3 is een nadere introductie op de speedpedelec beschreven en zijn diverse onderzoeken naar een geschikte positie voor de speedpedelec samengevat. Op basis hiervan is de passende (fiets)infrastructuur voor de speedpedelec beschreven.

In hoofdstuk 4 is de verkeersstructuur in Almere beschreven met specifieke aandacht voor het fiets- en bromfietsnetwerk in de stad. Ook is het resultaat van de quick scan naar de effecten op verkeersveiligheid beschreven als de speedpedelec zou worden toegestaan op het fietsnetwerk.

In hoofdstuk 5 staan de resultaten van de consultatie met diverse experts. In dit hoofdstuk is ook de voorkeursvariant voor de speedpedelec beschreven.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 4

Projectgerelateerd

3 Onderzoek en alternatieven voor de speedpedelec De speedpedelec is pas recent (2012) geïntroduceerd in Nederland. Aanvankelijk werd de speedpedelec wettelijk als een snorfiets behandeld, maar sinds 1 januari 2017 is de speedpedelec gecategoriseerd als bromfiets. Deze aanpassing is gedaan omdat de speedpedelec tot 4.000 watt 2 ondersteuning kan leveren, waarmee snelheden tot 45 km/u gehaald kunnen worden. Ter vergelijking: een elektrische fiets heeft een motor die maximaal 250 watt ondersteuning levert.

In de praktijk blijkt dat speedpedelecs zelden de snelheid van 45 km/u rijden. Dit komt doordat de huidige motoren in de speedpedelecs rond de 500 watt ondersteuning leveren. In de onderstaande tabel is een overzicht gemaakt van de gemiddeld gereden snelheid van verschillende tweewielers.

Tabel 1: Gemiddeld gereden snelheid tweewielers op fietspaden binnen de bebouwde kom. Tweewieler Gemiddeld gereden snelheid Snorfiets 31 – 34 km/uur 3 Speedpedelec 29 km/uur Fiets 17,7 – 19,6 km/uur

In Nederland rijden bromfietsers grotendeels op de rijbaan. Doordat de speedpedelec is gecategoriseerd als bromfiets moet deze sinds 1 januari 2017 dus ook op de rijbaan rijden. Met name op de wegen waar 50 km/u gereden mag worden ontstaat er een groot snelheidsverschil tussen de speedpedelecs en het gemotoriseerd verkeer. Onder automobilisten kan verwarring ontstaan omdat zij geen fietsers verwachten op die wegen. De speedpedelec oogt namelijk als een fiets.

In paragraaf 2.1 zijn verschillende relevante onderzoeken van kennisinstituten en wegbeheerders samengevat.

3.1 Uitgevoerde onderzoeken Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) – Speedpedelec op de rijbaan (2017) Nadat de speedpedelec op de rijbaan moest gaan rijden, heeft de SWOV onderzoek verricht naar de gedragseffecten bij speedpedelec-rijders en medeweggebruikers. Daarbij is gekeken: • Of de nieuwe regels in acht werden genomen, • Wat het snelheidsgedrag van speedpedelec-rijders op de rijbaan was, • Of speedpedelecs op de rijbaan voor doorstromingsproblemen zorgden, • Of andere verkeersdeelnemers van het gedrag van speedpedelec-rijders schrokken.

In deze studie wordt geconcludeerd dat de speedpedelec-rijder zich – ook met helm – niet veilig voelt op de rijbaan en een aanzienlijk deel van de rit op het fietspad rijdt waar hij eigenlijk op de rijbaan had moeten rijden. Daarbij wordt een gemiddelde snelheid aangehouden van 29 km/u op het fietspad binnen de bebouwde kom die 10 km/u hoger ligt dan de gemiddelde snelheid van 18,7 km/u van het fietsverkeer. Op de rijbaan is de gemiddelde snelheid 32 km/u ruim lager dan de limiet van 50 km/uur, maar er is niet onderzocht hoe groot het werkelijke snelheidsverschil met het overige verkeer werkelijk is. De speedpedelec-rijder krijgt op de rijbaan te maken met negatieve reacties en gedrag dat duidt op doorstromingsproblemen van automobilisten. Hoewel de keuze voor de rijbaan juridisch gezien aansluit bij EU-wetgeving en de helmplicht door de deelnemers aan dit onderzoek breed gesteund wordt, concludeerde de SWOV dat een veilige inpassing van de speedpedelec in het Nederlandse wegverkeer in de praktijk een forse uitdaging vormt.

2 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/fiets/vraag-en-antwoord/welke-regels-gelden-voor-mijn- elektrische-fiets-e-bike 3 Bron: SWOV (2017). Brom- en snorfietsers. SWOV-Factsheet, oktober 2017. SWOV, Den Haag

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 5

Projectgerelateerd

CROW – een verkenning naar de scenario’s voor de plek op de weg van de speedpedelec (2019) In 2019 heeft een CROW-werkgroep (waarin ook Almere, andere wegbeheerders en het ministerie van IenM deelnamen) een verkenning uitgevoerd naar de geschikte plek op de weg voor speedpedelecs. In het rapport zijn vier scenario’s onderscheiden: • Plek op de weg altijd als bromfiets (dus op de weg of op bromfietspad, zoals huidige situatie); • Plek op de weg altijd als (snor)fiets (dus op het fietspad); • Speedpedelec-berijder kiest zelf een plek op de weg (naar keuze op de weg of op fietspad); • Wegbeheerder bepaalt de plek op de weg (óf op de weg, óf op fietspad, afhankelijk van lokale situatie).

Voor deze scenario’s zijn op zeven aspecten (waaronder verkeersveiligheid, aantrekkelijkheid en doorstroming) de conclusies en aandachtspunten getrokken. Hier bleek geen duidelijk voorkeursscenario voor invoering in Nederland uit naar voren te komen, omdat er teveel verschillende verkeerssituaties zijn, en er onvoldoende helderheid was over de (on)veiligheid van speedpedelecs. Daarnaast was er in de werkgroep een aarzelende houding bij het ministerie om de wetgeving te wijzigen, omdat onduidelijk was of het aantal speedpedelecs en/of het vermogen/te behalen snelheden wel of niet in de toekomst sterk zou stijgen. Het CROW deed daarom de volgend aanbevelingen: • Lokale experimenten m.b.t. de plek op de weg mogelijk maken en uitvoeren, waarbij de maatregel wordt geëvalueerd en de nieuwe kennis wordt gedeeld met de vakwereld. • Het verder uitwerken van de scenario’s samen met overheden en overige stakeholders. • Meer en bredere kennis genereren over de huidige situatie: voor wie, waar en wat zijn de knelpunten in de huidige situatie.

Masterscriptie gebruikers speedpedelec (2020) In 2020 is aan de Universiteit Utrecht een onderzoek uitgevoerd naar: wie zijn de gebruikers van speedpedelecs, wat zijn hun motieven om de speedpedelec te gebruiken, en welke belemmeringen ervaren ze. Onder Nederlandse speedpedelec-rijders is een enquête uitgezet met 442 respondenten. De analyse onthult vier gebruikersgroepen: • Fanatieke rijders; • Efficiënte rijders; • Bezorgde rijders; • Relaxte rijders.

De vier groepen hebben diverse overeenkomsten. De meeste gebruikers gebruiken de speedpedelec minimaal een keer per week ter vervanging voor een rit met de auto, vinden de infrastructuur op hun route onvoldoende ontwikkeld voor de speedpedelec en zijn ontevreden over de verkeerswetgeving voor speedpedelecs. Er zijn ook verschillen. De vier typen speedpedelec-rijders hebben verschil in fietsgedrag wat betreft de doeleinden (woon-werk of recreatief) waar de speedpedelec voor wordt gebruikt, de fietsfrequentie in de herfst en winter en de gemiddelde rijsnelheid.

Provincie Gelderland (speedpedelec toegestaan op hoofdfietspaden binnen de kom) De provincie Gelderland heeft in 2017 besloten om de speedpedelec op een aantal locaties binnen de bebouwde kom met een onderbord op fietspaden toe te staan. Deze maatregel is toegepast op wegsituaties waar ingeschat werd dat het toelaten van de speedpedelec op de rijbaan tot onaanvaardbare verkeersveiligheidsrisico’s zou leiden. Trajecten kwamen in aanmerking voor deze maatregel als ze voldeden aan tenminste een van de volgende selectiecriteria: • Het snelheidsverschil tussen speedpedelec en autoverkeer is te groot. Criterium: De wettelijke maximumsnelheid is 50km/u, maar de V85 is hoger dan 60 km/u. (dit houdt in dat de gemeten snelheid van 15% van de weggebruikers hoger is dan 60 km/u) • De verkeersinteisiteit op de weg is te druk en/of op enkelstrookswegen in de banden is de wegbreedte te smal om met een auto een speedpedelec veilig in te kunnen halen. Criterium: het betreft een gebiedsontsluitingsweg met een intensiteit van meer dan 10.000 motorvoertuigen per dag, in combinatie met een verhoogde rijbaanscheiding of algemene rijbaanscheiding (bijvoorbeeld vluchtheuvels met wegversmalling);

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 6

Projectgerelateerd

• De speedpedelec wordt niet opgemerkt door detectielussen bij verkeerslichten. Criterium: Er is een verkeersregelinstallatie (VRI) aanwezig met voorsorteervakken. De detectie in de weg neemt de speedpedelec niet waar (naast de detectielus of te weinig massa), wat door rood rijden uitlokt.

Keypoint – Effectmeting uitzonderingsmaatregel speedpedelecs Gelderland (2018) De Provincie Gelderland heeft een onderzoek uit laten voeren om de effecten van de maatregel om speedpedelecs op het fietspad toe te staan in beeld te krijgen. Hierbij is gekeken naar de effecten voor zowel de speedpedelec-rijders, gewone fietsers als alle andere weggebruikers. De Provincie wil de onderzoeksresultaten gebruiken om te beoordelen of de toetsingscriteria en verschijningsvorm van het uitzonderingstraject juist zijn of aangepast dienen te worden.

Uit het onderzoek bleek dat wanneer speedpedelec-berijders de vrijheid krijgen hun plek te kiezen dat ze op het fietspad rijden. Op het fietspad heeft de speedpedelec een veilige plek op weg, maar hierdoor ontstaan ook risico’s op het fietspad. Daarom zijn de breedte van het fietspad en intensiteit van fietsers belangrijke criteria om te betrekken bij de afweging. Hoewel de speedpedelec-rijders goed anticiperen, halen ze bij voldoende ruimte vaak in zonder vaart te minderen, waardoor fietsers kunnen schrikken. Wanneer fietsers zich bewust zijn van het bestaan van speedpedelecs op het fietspad, wordt de acceptatie hiervan ook beter. Duidelijkheid over regels en de plek op de weg van speedpedelecs helpt om deze verrassingen en risico’s te verminderen.

Hoewel de snelheid van speedpedelec-rijders dichter bij de gemiddelde snelheid van fietsen dan die van auto’s ligt, blijft de snelheid een stuk hoger dan de meeste fietsers. Ongeacht de snelheid die een speedpedelec-rijder graag rijdt, is het van dan ook groot belang dat de speedpedelec-rijder verantwoord met zijn of haar snelheid omgaat en deze aanpast aan de situatie.

Provincie Groningen (speedpedelec toegestaan op enkele fietspaden buiten de kom langs erftoegangswegen 60 km/u) In 2019 heeft de provincie Groningen besloten om speedpedelec-berijders op 8 provinciale wegen buiten de bebouwde kom de keuze te geven of zij op de rijbaan of het fietspad willen rijden. Deze uitzondering is gemaakt omdat het snelheidsverschil tussen speedpedelec en het overige verkeer op de weg te groot is. Veilig inhalen is door de drukte op deze wegen ook lastig. Daarom mogen speedpedelecs op deze wegen kiezen waar zij rijden. Het gaat om erftoegangswegen (maximumsnelheid 60 km/u) met een vrijliggend fietspad. Het effect van deze maatregel is nog niet bekend.

Gemeente Rotterdam (ontheffing voor speedpedelec om op fietspad te rijden) Om speedpedelecs veilig door de stad te laten fietsen mogen vanaf 1 april 2020 speedpedelec-berijders in Rotterdam zelf kiezen of zij op de rijbaan of het fietspad willen rijden. Als een speedpedelec-berijder ervoor kiest om op het fietspad te gaan rijden, moet deze wel in het bezit zijn van een ontheffing, maximaal 30 km/u rijden en zich aanpassen aan het overig verkeer op het fietspad. Met een ontheffing kan op alle fietspaden binnen de bebouwde kom worden gereden met een speedpedelec. Deze ontheffing is 2 jaar geldig.

De ontheffing kan zowel door inwoners van de gemeente als mensen die buiten de gemeente wonen kosteloos worden aangevraagd. Handhaving van de gedragsregels gebeurt tijdens reguliere en specifieke controles op brom- en snorfietsers op het fietspad. Rotterdam evalueert de effecten van de ontheffing met behulp van enquêtes onder fietsers en speedpedelec rijders.

DTV – Speedpedelec op het fietspad, praktijkcases en regelingen (2021) Tour de Force, een samenwerking tussen overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en platforms die zich inzetten voor een sterker fietsbeleid in Nederland, is op zoek naar een vanzelfsprekende, veilige plek met afspraken over gedrag voor de speedpedelec. In dit onderzoek zijn diverse varianten voor de plek op de weg van de speedpedelec beschouwd: 0. Speedpedelec houdt huidige positie als bromfiets (geel kenteken, rijden op de rijbaan); 1. Speedpedelec heeft dezelfde plek als snorfiets (blauw kenteken, rijden op het fietspad); 2. Speedpedelec toegestaan op fietspad met onderbord (speedpedelec rijdt naar keuze op de weg of op het fietspad); 3. Persoonlijke ontheffing speedpedelec voor gebruik fietspad max snelheid 30 km/u;

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 7

Projectgerelateerd

4. Speedpedelec op fietspad met max 25 of 30 km/u 5. Speedpedelec toegestaan op het fietspad met geofence (bij geofence kan een wegbeheerder in gebieden (bijvoorbeeld binnen de bebouwde kom) een signaal uitzenden waardoor bij speedpedelecs met een ontvangstsysteem de trapondersteuning vermindert, waardoor het moeilijk wordt om hoger dan bijvoorbeeld 25km/u te fietsen. Instellen van een geofence is technisch mogelijk maar nog in een experimentele fase).

Wegbeheerders geven aan dat het aantal speedpedelec gebruikers laag is en op veel plekken niet leidt tot problemen. Toch hebben zij wel een grote behoefte aan een gepaste en duidelijke regeling. De speedpedelec wordt meer als fiets gezien dan als bromfiets, doordat de massa van een speedpedelec veel lager is en dat wanneer de accu leeg is de speedpedelec een gewone (zware) fiets is.

De varianten zijn beoordeeld op de organisatorische en juridische aspecten, verkeersveiligheid, handhaving, naleving en aansluiting bij de wensen van de speedpedelec-rijders. Dat levert de volgende beoordeling op: • Variant 0: speedpedelec op de rijbaan, als huidige situatie • Variant 1: Speedpedelec op fietspad, als snorfiets met 25 km/u op fietspaden: daarmee worden de kentekens weer terug gewijzigd van bromfiets (geel) naar snorfiets (blauw). Dit lijkt niet realistisch en past daarnaast niet in in Europese wetgeving • Variant 2: Speedpedelec op fietspad met onderbord: is een mogelijkheid, maar niet flexibel als de oplossing ineffectief blijkt; financieel kostbaar (In Almere 15.000 borden a €100 (incl. plaatsen) = circa € 1,5 miljoen) • Variant 3: Ontheffing: sluit goed aan op maatwerkwens van Almere en geeft de kans ervaring op te doen hoe (on)veilig de speedpedelec op het fietspad is. Tegelijkertijd kan ook de ontwikkeling van het vermogen van speedpedelecs worden gevolgd. • Variant 4: Speedpedelec op fietspad met max 25 of 30km/u: dit kan thans in Nederland niet, want de speedpedelec valt nu onder voertuigcategorie bromfiets, dan zou je dan ook weer ‘bromfiets op fietspad’ krijgen.

Dit kan wel als de speedpedelec een aparte voertuigcategorie zou worden (als in België), maar vergt dan aanpassingen in het RVV, dit kan te zijner tijd een oplossing zijn maar zal op korte termijn niet snel gebeuren, de wetgever zal eerst afwachten hoe het aantal en het vermogen van speedpedelecs zich ontwikkelt;. • Variant 5: Speedpedelec op fietspad met geofence (=snelheidsbegrenzer voor bibeko): is nog experimenteel, zit nog niet standaard op speedpedelecs ingebouwd. Dit is ook eigenlijk geen zelfstandige variant, maar een toevoeging die op alle varianten denkbaar is, Op dit moment nog geen realistische mogelijkheid, maar àls het zou werken zal daarmee zou er meer garantie zijn op een veiliger introductie van de speedpedelec op fietspaden binnen de bebouwde kom.

Voor Almere blijven slechts variant 2 en 3 als keuze over naast de bestaande situatie (variant 0). Deze twee zijn nader uitgewerkt en besproken met experts in hoofdstuk 5. De andere alternatieven vragen wijzigingen die buiten de invloed van de gemeente liggen.

3.2 Passende (fiets)infrastructuur voor de speedpedelec In het onderzoek naar de Gelderse variant (Keypoint, 2018) wordt genoemd dat twee variabelen een belangrijke rol spelen als de speedpedelec op een fietspad wordt toegestaan: de hoeveelheid fietsers en de breedte van het fietspad. Hoe hoger het aantal fietsers op een route des te breder moet het fietspad zijn om elkaar veilig te kunnen passeren.

Het CROW heeft al criteria opgesteld waarbij de breedte van een fietspad afhankelijk wordt gesteld van de drukte op dat fietspad (zie tabel 2). En wanneer op een fietspad ook bromfietsen rijden kan dat bij grotere drukte leiden tot nog iets bredere (brom)fietspaden (zie tabel 3) door de grotere snelheidsverschillen. Op snelfietsroutes wordt een minimale breedte van 4 meter geadviseerd.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 8

Projectgerelateerd

Als de speedpedelec (binnen de bebouwde kom qua snelheid vergelijkbaar met een snorfiets) op een fietspad wordt toegelaten kan gesteld worden dat daarvoor dezelfde criteria gelden zodat fietsers en speedpedelecs ondanks de snelheidsverschillen veilig van hetzelfde fietspad gebruik kunnen maken.

Tabel 2 Breedte vrijliggend fietspad (CROW, ontwerpwijzer fietsverkeer) Eénrichtingsfietspad Tweerichtingenfietspad

Spitsuurintensiteit in Breedte Spitsuurintensiteit in Breedte één richting 2 richtingen 0-150 2,00 m 0-50 2,50 m 150-750 2,50-3,00 m 50-150 2,50-3,00 m >750 3,50-4,00 m 150-350 3,50-4,00 m >350 4,50 m

Tabel 3 Breedte vrijliggend fiets-/bromfietspad (CROW, ontwerpwijzer fietsverkeer) Eénrichtingsfiets-/bromfietspad Tweerichtingenfiets-/bromfietspad

Spitsuurintensiteit in Breedte Spitsuurintensiteit in Breedte één richting 2 richtingen 0-150 2,00 m 0-50 2,50 m 75-375 2,50-3,00 m 50-150 3,00 m >375 4,00 m 150-300 4,00 m >300 5,00 m

Een ander belangrijk aandachtspunt is de positie van de voetganger in relatie tot de speedpedelec. Het snelheidsverschil tussen de speedpedelec en voetganger is veel groter dan het verschil ten opzichte van andere fietsers en brengt daardoor meer veiligheidsrisico’s met zich mee. Voetgangers lopen soms op fietsroutes als daar een voetpad ontbreekt. Het wordt daarom aanbevolen om een voetgangersvoorziening te hebben binnen de bebouwde kom nabij de fietspaden waarop de speedpedelec is toegestaan. Buiten de bebouwde geldt dit voor verbindingen waar (veel) voetgangers worden verwacht/aanwezig zijn. Dit kan een trottoir zijn, maar ook een halfverhard pad in parkachtige omgevingen.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 9

Projectgerelateerd

4 Verkeersstructuur Almere De gemeente Almere heeft een uniek, gescheiden verkeersstelsel met aparte netwerken voor auto, bus en fiets, en daarmee een afwijkende verkeersstructuur ten opzichte van de gebruikelijke situatie in Nederland. Centraal door de wijken ligt een busbaan en een vrijliggende fietspadenstructuur.

Het grofmazige, lokale hoofdnet auto (de dreven) kent relatief drukke wegen (>10.000 auto’s per etmaal). Deze zijn (op een enkele uitzondering na) exclusief voor de auto ingericht. De meeste dreven hebben een ruim profiel, de woningen liggen vanwege het beperken van wegverkeerslawaai op enige afstand van de weg of achter geluidwallen. Daardoor ligt de gereden snelheid op de dreven relatief hoog: de wettelijk toegestane snelheid is 50km/u, maar wordt vaak met meer dan 10 km/u overschreden (zie figuur 2).

Figuur 2: Overschrijding snelheidslimiet (50 km/u) op de dreven in km/u (bron: Viastat).

De dreven hebben geen parallel langs de weg gelegen fietspaden. De fietsinfrastructuur is losgekoppeld van het netwerk voor de auto, en bestaat uit grotendeels solitaire vrijliggende fietspaden met rechtstreekse, snelle routes naar de bestemmingen.

Voordat wordt ingezoomd op het fietsnetwerk en bromfietsnetwerk wordt eerst ingegaan op de (politieke) historie van de speedpedelec in Almere. In de huidige situatie moet de speedpedelec het bromfietsnetwerk volgen, maar er is onderzocht of het fietsnetwerk van Almere een geschikt alternatief vormt.

4.1 Historie speedpedelec in Almere Op dit moment is de speedpedelec alleen toegestaan op de rijbaan en bromfietspaden in Almere. Door de ontkoppeling van het fiets- en autonetwerk is deze situatie in Almere een bijzonder probleem. Er zijn namelijk geen wegen met een lage intensiteit tussen de verschillende stadsdelen die de speedpedelec- rijder kan gebruiken. In de gemeenteraad van Almere is de afgelopen jaren enkele malen aandacht geweest voor de positie van de speedpedelec-berijder in Almere:

• Februari 2017: De ChristenUnie stelt schriftelijke vragen hoe het verder moet met de speedpedelec in Almere nu dit type fiets gelijkgesteld is aan bromfietsen. Als antwoord hierop is gegeven dat gezien het beperkte aantal speedpedelecs er op dat moment geen aanleiding was om maatregelen te nemen, maar dat de ontwikkelingen en onderzoeken gevolgd worden. • September 2017: de raad onderkent het dilemma tussen enerzijds de onveilige situatie van speedpedelecs op de dreven en anderzijds in de Almeerse verkeersstructuur geen ander

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 10

Projectgerelateerd

alternatief te hebben. Een motie van D66 wordt aanvaard die het college oproept om bij de minister aan te dringen op ruimte voor gemeenten om maatwerk toe te passen in de keuze hoe met speedpedelecs om te gaan, zodat er ook in een bijzondere stad als Almere gekozen kan worden voor een goede en veilige oplossing 4. • September 2020: D66 stelt schriftelijke vragen of het college zich herkent in de onveilige situatie voor speedpedelecs, en hoe het college een ontheffingssysteem (als in Rotterdam) beoordeelt als een oplossingsrichting voor de speedpedelec in Almere? Naar aanleiding van deze vragen is toegezegd om de positie van de speedpedelec te heroverwegen en om verschillende varianten voor de speedpedelec in Almere te onderzoeken.

4.2 Fietsnetwerk Almere Het fietsnetwerk in Almere kent functioneel gezien drie niveaus qua type fietsroutes: • Hoofdnet (Plus net): dit zijn de drukkere, utilitaire fietspaden naar de belangrijkste bestemmingen (centra en stations) • Regionaal net: dit zijn de routes aanvullend op het hoofdnet die een rechtstreekse verbinding geven naar naastgelegen wijken of naar bestemmingen verder in of buiten Almere. Dit aanvullend regionaal net is nodig om directere routes mogelijk te maken dan via het Plus net. • Basisnet: het netwerk van fietsroutes met een maaswijdte van 300 tot 400 meter om alle lokale bestemmingen binnen de wijken te bereiken.

Het fietsnetwerk is op de onderstaande kaart weergegeven.

Figuur 3: Beoogd hoofdfietsnetwerk Almere.

4 Naar aanleiding van deze aangenomen motie is de bijzondere Almeerse verkeerssituatie en de positie van de speedpedelec daarin, ambtelijk besproken met het ministerie van I&M en het kennisinstituut voor verkeer en infrastructuur CROW. Dit heeft geleid tot de instelling van een CROW-werkgroep Speedpedelecs die in 2019 rapport heeft uitgebracht (zie verder hoofdstuk 3)

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 11

Projectgerelateerd

In hoofdstuk 3 is beschreven dat de breedte en intensiteit belangrijke criteria zijn bij de afweging of de speedpedelec kan worden toegestaan op het fietspad. Het hoofdnet voor de fietsers in Almere bestaat uit vrijliggende fietspaden in twee richtingen die voor het overgrote deel 3 of 4 meter breed zijn. Sinds 2012 wordt stapsgewijs gewerkt aan de opwaardering van dit hoofdnet fiets van 3m naar 4m rood asfalt en structureel voorrang. In 2021 wordt - in navolging op eerdere deeltrajecten - weer een deel van de snelfietsroute Spoorbaanpad gerealiseerd (tussen station Parkwijk en station Almere Buiten), waarbij dit tracé ook een breedte krijgt van minstens 4 meter en een overrijdbaar trottoir (1,5 meter breed) op hetzelfde niveau.

Op dit moment (januari 2021) is 50% van het hoofdnet 4 of 3,5m breed; in 2025 zal dit 66% zijn. In een eindsituatie zal 85% van het hoofdnet fiets uit hoogwaardige 4 meter brede fietspaden of 4,5 m brede fietsstraten bestaan. Alle overige fietspaden zijn en blijven 3 meter breed. Een overzicht is in de onderstaande kaart te zien

Figuur 4: Programma verbreding hoofd fietsnetwerk Almere met bestaande en beoogde breedtes.

In het najaar van 2019 is een uitgebreid telonderzoek naar het aantal fietsers op 54 locaties in Almere uitgevoerd. In de onderstaande tabel is per spitsuurintensiteit (ochtendspits) de gewenste breedte voor het aantal locaties in de telling weergegeven. De hoogste intensiteiten zijn geteld rond het centrum van Almere Stad en de lagere intensiteiten meer aan de randen van Almere.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 12

Projectgerelateerd

Tabel 4 Breedte vrijliggend fietspad (CROW, ontwerpwijzer fietsverkeer) Tweerichtingenfietspad Spitsuurintensiteit in 2 richtingen Gewenste Breedte Aantal locaties in telling 0-50 2,50 m 7 50-150 2,50-3,00 m 11 150-350 3,50-4,00 m 25 >350 4,50 m 11

Uit deze tabel blijkt dat de meeste fietspaden (71%) na de upgrade van het hoofdfietsnet voldoende breed zijn om het fietsverkeer een veilige route te bieden in de ochtendspits. Op de meest locaties die niet voldoen aan de gewenste breedte is het verschil slechts een halve meter en zit de spitsuurintensiteit net over de grenswaarde heen. Slechts op 3 locaties is de toekomstige breedte meer dan een halve meter klein dan de gewenste breedte, maar dit gaat om korte doorsteekjes in het fietsnetwerk (lengte circa 200 meter). Een volledig overzicht per telpunt is terug te vinden in bijlage 1. In deze analyse is geen rekening gehouden met de toekomstige groei van het aantal fietsers op fietspaden.

4.2.1 Snorfietser De snorfietser maakt gebruik van alle fietspaden van het fietsnetwerk. Op dit moment zijn er 11.970 snorfietsers geregistreerd in Almere en 174 speedpedelecs (bron: RDW, januari 2021). In tabel 1 (zie hoofdstuk 2) is geconstateerd dat snorfietsers met een hogere snelheid rijden dan speedpedelecs op fietspaden binnen de bebouwde kom. In de huidige situatie zijn er bij de gemeente enkele klachten bekend over snorfietsers. Toch heeft de gemeente er in de recente mobiliteitsvisie voor gekozen de snorfiets op de fietspaden te houden omdat het snelheidsverschil met het verkeer op de dreven te groot is.

4.3 Bromfietsnetwerk De bromfiets is in Almere sinds 2009 van het fietspad af en moet gebruik maken van de rijbaan (dreven en woonstraten). Door ‘bromfiets op rijbaan’ is met name de (subjectieve) onveiligheid en geluidsoverlast afgenomen op de fietspaden.

Het hoofdnet voor de brommers loopt via de dreven en enkele overige wegen. Daarbij zijn enkele fietspaden die de stadsdelen onderling verbinden toegankelijk gemaakt voor bromfietsers (fiets- /bromfietspad), omdat de bromfiets anders niet van het ene naar het andere stadsdeel kan rijden. Buiten de bebouwde kom kunnen bromfietsers op fiets-/bromfietspaden rijden. De speedpedelec maakt in de huidige situatie gebruik van dit netwerk. In de kaart op de volgende pagina is het hoofdnetwerk voor de bromfiets weergegeven (kaart dateert uit 2009 en behoeft actualisatie).

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 13

Projectgerelateerd

Figuur 5: Hoofdnetwerk bromfiets (kaart 2009).

De donkerblauwe wegen op de kaart zijn de dreven en de lichtblauwe wegen zijn de die woonstraten binnen de wijken waar de bromfiets verwezen wordt naar incidentele fiets-/bromfietspaden die een verbinding geven naar een naastgelegen stadsdeel. De routes over de dreven zijn ruim 50% van het hoofdnetwerk voor de bromfiets. Inmiddels zijn er meer bromfietspaden ingesteld, met name buiten de bebouwde kom. Een overzicht van alle bromfietspaden in de gemeente Almere is te zien in bijlage 3.

Dit netwerk heeft tot gevolg dat de bromfiets voor korte verplaatsingen binnen het eigen stadsdeel overwegend gebruik maakt van de woonstraten, maar voor langere verplaatsingen binnen of tussen de stadsdelen nogal eens moet omrijden via de dreven, die minder rechtstreeks zijn. Hoewel de invoering van ‘bromfiets op rijbaan’ grotendeels geslaagd is, komt het juist op de verbindingen tussen de stadsdelen nog wel eens voor dat bromfietsen toch ‘illegaal’ het directere fietspad berijden.

4.4 Quick scan veiligheid speedpedelec op fietsnetwerk Almere Er is een beoordeeld welk effect het toelaten van de speedpedelec tot het fietsnetwerk in Almere heeft op de verkeersveiligheid. Hiervoor is gekeken naar de huidige inrichting van het hoofdfietsnetwerk, regionale fietsnetwerk en basisfietsnetwerk op verschillende locaties in alle stadsdelen. Daarnaast is informatie gebruikt over de getelde hoeveelheid fietsers in 2019 en de plannen voor het opwaarderen van het hoofdfietsnetwerk in Almere. De hoeveelheid fietsers en breedte van het fietspad zijn belangrijke criteria om de veiligheid te beoordelen.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 14

Projectgerelateerd

In de plannen voor het opwaarderen van het hoofdfietsnetwerk is opgenomen dat het overgrote deel van het netwerk 4 meter breed wordt. Op dit moment is dat ongeveer 50% van het netwerk en de verwachting is dat in 2025 66% van het fietsnetwerk verbreed is. Het eindbeeld is dat 85% van het hoofdnet fiets uiteindelijk minimaal 4 meter breed wordt. Er zijn namelijk ook delen van het hoofdfietsnetwerk in Almere Haven en Almere Buiten waar de toekomstige intensiteit relatief laag blijft en 3 meter breedte volstaat, maar waar wel structureel voorrang wordt ingevoerd uit oogpunt van fietscomfort, en rood asfalt voor veiligheid en vindbaarheid.

Over het algemeen voldoen de fietspaden op het hoofdnet na de verbreding aan de gewenste breedte voor de huidige hoeveelheid fietsers in de ochtendspits. Uit de analyse (zie bijlage 1) is gebleken dat bij 71% van de telpunten de toekomstige breedte minimaal gelijk is aan de vereiste breedte en dit percentage stijgt tot 96% als een afwijking van een halve meter wordt geaccepteerd. De drukste verbindingen zijn de Judy Garlandbrug en het Spoorbaanpad met 720 tot 540 fietsers in het ochtendspitsuur. In de avondspits is het aantal getelde fietsers lager dan in de ochtend. Gezien het beperkte aantal speedpedelecs in Almere (174 in december 2020, bron RDW) kan de speedpedelec veilig toegelaten worden op het hoofdnetwerk doordat het aantal fietsers op het fietspad nauwelijks stijgt. Er is op de fietspaden voldoende ruimte om elkaar ondanks de snelheidsverschillen tussen fiets en speedpedelec veilig te passeren of in te halen. Dit komt doordat, na de verbreding van het hoofdnet, de fietspaden voldoende breed zijn voor de huidige hoeveelheid fietsers in de ochtendspits.

Het regionale netwerk en basisnetwerk zijn in Almere over het algemeen smaller vormgegeven en hier ontbreekt soms een voetgangersvoorziening. Er zijn geen plannen om de fietspaden op dit deel van het netwerk te verbreden, omdat de intensiteit hier lager ligt dan op het hoofdnet. Daardoor zijn de breedte en intensiteit hier ook in verhouding en kan de speedpedelec ook veilig op dit deel van het netwerk worden toegelaten. Voor het regionale netwerk en basisnetwerk wordt aanbevolen om het gebruik te blijven monitoren zodat het fietspad verbreed kan worden als de intensiteit sterk stijgt.

Door de gemeente Almere is een verkeersveiligheidsanalyse voor alle gebruikers van de fietspaden op basis van ongevalsdata (2017 – 2019) uitgevoerd. Hierbij zijn alle ongevallen meegenomen, zowel met uitsluitend materiële schade als met een slachtoffer. Uit de analyse is gebleken dat de fietspaden in Almere relatief veilig zijn ten opzichte van de overige wegen. De meeste ongevallen zijn gebeurd bij kruispunten, waarbij vaak een auto betrokken was. De ongevallen op de fietspaden zijn meestal enkelvoudig. De analyse is opgenomen in bijlage 2.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 15

Projectgerelateerd

5 De speedpedelec in Almere Op basis van de maatwerk oplossingen die andere wegbeheerders nu toepassen zijn drie varianten naar voren gekomen om de speedpedelec een plek in het verkeerssysteem te geven. In het onderzoek van DTV (zie hoofdstuk 3) zijn meer varianten benoemd, maar diverse varianten vragen om een aanpassing van het RVV of bevinden zich nog in experimenteel stadium, waardoor dit geen geschikte oplossingen zijn voor de korte termijn.

De varianten voor Almere zijn: • 0. Speedpedelec alleen op rijbaan en bromfietspaden toestaan (huidige situatie); • 1.Speedpedelec alleen binnen de bebouwde kom toestaan op fietspaden met onderbord ‘speedpedelecs toegestaan’; • 2. Ontheffing verlenen om met speedpedelec op het fietspad te mogen rijden.

Binnen variant 1 en 2 zijn diverse subvarianten denkbaar zoals: a. De speedpedelec alleen toestaan op de snelfietsroute Spoorbaanpad; b. Alleen op het hoofdnet fiets toestaan; c. Op alle fietspaden van het hoofd- en regionaal net toestaan; d. Op alle fietspaden toestaan.

Deze varianten zijn beoordeeld voor de Almeerse verkeersstructuur en hebben diverse voor- en nadelen. Een overzicht van de bevindingen is opgenomen in tabel 5. Omdat in de quick scan veiligheid speedpedelec op het fietsnetwerk van Almere (paragraaf 3.4) is geconcludeerd dat de speedpedelec veilig op alle fietspaden kan worden toegestaan, is de beoordeling van de varianten 1 en 2 op basis van subvariant d (op alle fietspaden toestaan) ingevuld.

Tabel 5: Overzicht voor- en nadelen per variant. Variant Voordelen Nadelen Speedpedelec alleen op rijbaan • Conform landelijk beleid • Subjectief onveilig (risico en bromfietspaden toegestaan • Geen aanpassingen op onveilige inhaal- nodig manoeuvres) • Objectief onveilig (groot snelheidsverschil) • Geen detectie bij verkeerslichten • Speedpedelec via woonstraten (oncomfortabel en niet direct) • Communicatie tbv tegengaan onbegrip bij automobilisten Speedpedelec alleen • Fietsnetwerk voldoet • Verkeersjuridisch niet toegestaan op fietspaden grotendeels of wordt op volledig waterdicht 5 binnen de kom met onderbord korte termijn verbreed • Onderbordjes zijn kostbaar (1,5 miljoen voor alle fietspaden) • Kan mogelijk enige onveiligheid op de fietspaden geven

5 Onderbord is begrijpelijk voor de weggebruikers, maar het is verkeersjuridisch niet waterdicht omdat geldt dat het onderbord alleen mag verwijzen naar hoofdcategorieën weggebruikers, terwijl de speedpedelec een ondercategorie van de bromfiets is en geen aparte hoofdcategorie.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 16

Projectgerelateerd

• Communicatie over de uitzonderingspositie Ontheffing om met • Relatief eenvoudig te • Communicatie over speedpedelec op fietspad te realiseren uitzonderingspositie rijden • Juridisch haalbaar • Kan mogelijk enige • Fietsnetwerk voldoet onveiligheid op de grotendeels of wordt op fietspaden geven korte termijn verbreed

5.1 Uitkomst consultatie experts/belanghebbenden Almere Uit tabel 5 blijkt dat er mogelijkheden zijn de speedpedelec op het fietsnetwerk toe te staan, maar dat iedere variant ook nadelen kent. Om een beter beeld te krijgen van het draagvlak voor de varianten zijn interviews gehouden met diverse experts. Hiervoor is gesproken met de gemeentelijke afdeling Beheer (StadsRuimte), de afdeling vergunningverlening (Vergunningen, Toezicht, Handhaving), team Mobiliteit van de afdeling Stedelijk Beleid. Daarnaast met de Politie Almere en de Fietsersbond Almere. De gespreksverslagen zijn opgenomen in bijlage 4.

Geïnterviewde Belangrijkste bevindingen • Het is ongewenst de speedpedelec toe te staan op de dreven; Conno Buis, • Met een ontheffing voor de speedpedelec op het fietspad ontstaat een verkeersspecialist politie handhaafbare situatie; Midden-Nederland • Handhaving op speedpedelecs wordt meegenomen in reguliere handhaving • In de praktijk rijden alle speedpedelecs op het fietspad; Sjoerd Wezenberg, • De fietspaden op het hoofdnetwerk zijn breed genoeg om de Thom Workel (afdeling speedpedelec op toe te staan; beheer, Almere) • Voordeel van een ontheffing is dat er afspraken gemaakt kunnen worden over de toegestane snelheid en het gedrag. • Het is niet veilig de speedpedelec toe te laten op de dreven; • In de praktijk rijden leden van de fietsersbond met een speedpedelec Mario Kramer al op de fietspaden; (fietsersbond Almere) • De meest geschikte oplossing voor de speedpedelec is om deze met een ontheffing toe te staan op het hoofd fietsnetwerk.

• Ik maak me zorgen over het snelheidsverschil tussen de speedpedelec en andere fietsers; • Door onveilig gevoel op de dreven rijden speedpedelecs in de praktijk Anja van Kamperdijk al op het fietspad; (afdeling VKH, Almere) • Bij het verlenen van een ontheffing moet dit bij voorkeur in regionaal verband gebeuren en zorg dat de ontheffing makkelijk meegenomen kan worden op de fiets • Huidige positie op de dreven is onveilig gezien grote snelheidsverschil; • Vrijwel alle speedpedelecs rijden daarom op de fietspaden, soms Hans Maassen zonder kentekenplaatje (beleidsadviseur fiets, • Door geringe omvang en massa is lusdetectie bij de verkeerslichten op Almere) de dreven niet verzekerd • Ontheffingverlening kan de maatwerkoplossing voor Almere zijn waar de raad per motie om vroeg

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 17

Projectgerelateerd

• Het aantal speedpedelecs is klein vergeleken met andere fietspadgebruikers (snorfietsen, brommers, racefietsen) die ook sneller rijden dan gewone fietsen • Het is van belang ervaring op te doen of en in welke mate de (vermeende) onveiligheid van speedpedelec op fietspaden zich in de praktijk voordoet; dit kan helpen een toekomstige RVV-wijziging te onderbouwen • Door een tijdelijke ontheffing (bijv. voor 3 jaar) te verstrekken is er de mogelijkheid deze in te trekken als de onveiligheid op de fietspaden tegenvalt (of te verlengen als t meevalt).

Alle geïnterviewden zijn er duidelijk over dat de huidige situatie, waarbij de speedpedelec op de dreven moet rijden, niet wenselijk is. De veiligheidsrisico’s (snelheidsverschil met auto’s op de dreven) zijn te groot en in de praktijk kiezen speedpedelec rijders er nu al voor om toch over de fietspaden te rijden. Via de fietspaden zijn er bovendien veel directere routes voor interlokale verplaatsingen.

Dan is het de vraag hoe dit het beste georganiseerd kan worden: met onderbordjes of een ontheffing. Voor de onderbordjes is geen draagvlak. Het is kostbaar (€ 1,5 miljoen) om bij alle fietspadborden (circa 15.000 in Almere) een onderbord te plaatsen. Bovendien is deze oplossing verkeersjuridisch niet volledig waterdicht, ondanks dat deze wel door diverse wegbeheerders in Gelderland wordt gebruikt.

Er is binnen de geïnterviewden draagvlak om de speedpedelec met een ontheffing toe te staan op het fietsnetwerk in Almere. Voordelen van dit systeem zijn: • In de ontheffing kunnen afspraken opgenomen worden dat de speedpedelec rijder niet harder zal rijden dan 30 km/u op fietspaden binnen de kom; • Dit systeem maakt het mogelijk om na 3 jaar (de standaard looptijd van een ontheffing in Almere) te evalueren hoe de ontheffing heeft gefunctioneerd.

5.2 Analyse situatie Almere Op dit moment zijn er, op basis van RDW-gegevens, in Almere een beperkt aantal speedpedelecs (174). Er zijn op dit moment ongeveer 70x maal zoveel snorfietsen in Almere (11.970, RDW). Opvallend genoeg is in onderzoeken geconstateerd dat snorfietsen met een hogere snelheid (2 – 5 km/u) rijden dan speedpedelecs op fietspaden binnen de bebouwde kom. Daarbij heeft het voertuig (snorfiets) een hogere massa dan een speedpedelec; deze kan eruitzien als een ‘Tomos’ of een ‘Scooter’ (zie onderstaande afbeeldingen), terwijl de speedpedelec eruit ziet als een fiets.

Figuur 6: Voorbeelden van snorfietsen

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 18

Projectgerelateerd

In de huidige situatie zijn er bij de gemeente enkele klachten bekend over snorfietsers. Het toelaten van de speedpedelec tot het fietsnetwerk is daarmee vanuit verkeersveiligheidsoogpunt een beperkt risico in Almere. Het aantal snelle voertuigen op fietspaden neemt (zeer) beperkt toe, waarbij de gemiddelde snorfiets-berijder qua massa en snelheid een groter risico vormt voor de directe omgeving dan een speedpedelec-berijder. Het bestaande fietsnetwerk in Almere biedt directe en veilige verbindingen tussen alle stadsdelen en de omliggende steden; waarbij het bromfietsnetwerk voor omwegen zorgt.

5.3 Voorkeursvariant speedpedelec Almere Op basis van literatuurstudie en onze analyse van de Almeerse situatie is naar voren gekomen dat de optie om de speedpedelec toe te staan op het fietsnetwerk mogelijk is en voordelen biedt. Tijdens gesprekken met stakeholders is deze optie voorgelegd om de speedpedelec met een onderbord of ontheffing toe te staan op het fietsnetwerk.

In de gesprekken is specifiek gekeken of het fietsnetwerk geschikt is voor de speedpedelec. De veiligheidsrisico’s voor de andere gebruikers zijn beperkt, doordat de verhouding tussen de breedte van de fietspaden en het aantal fietsers op de meeste locaties op orde is. Waar de fietspaden van het hoofdnetwerk te smal zijn, worden de komende jaren verbredingen gerealiseerd. Daarmee ontstaat het onderstaande netwerk voor de speedpedelec op de fietspaden. Daarnaast mag de speedpedelec ook op de woonstraten en dreven blijven rijden.

Figuur 7: Netwerk speedpedelec in Almere.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 19

Projectgerelateerd

De afweging om de speedpedelec met een ontheffing toe te staan tot het fietsnetwerk in Almere is gebaseerd op de volgende argumenten: • De speedpedelec-rijder krijgt een veiligere positie ten opzichte van de huidige positie op de dreven; • De huidige aantallen speedpedelecs (174) zijn zeer gering – zeker vergeleken met aantallen snorfietsen (11.970), illegale brommers en racefietsen op de fietspaden; • Het effect van de speedpedelec op verkeersonveiligheid op de fietspaden zal naar verwachting heel beperkt zijn, mede gelet op het aantal speedpedelecs, de ervaringen met de snorfiets en de uitgevoerde analyses naar ongevallen en de verhouding tussen intensiteit en breedte op fietspaden; • Een ontheffing voor het volledige fietsnetwerk is het meest begrijpelijk voor de gebruiker en handhaving. • Een ontheffing is 3 jaar geldig. Dit geeft de mogelijkheid om ervaring op te doen wat de effecten zijn van de introductie van de speedpedelec op fietspaden en na elke 3 jaar het beleid gericht aan te passen.

Hierin kan gekeken worden naar de ontwikkeling van wetgeving, de kracht van de speedpedelec en de toepasbaarheid van nu nog experimentele maatregelen als een geofence 6; • Beleidsmatig is het lastig vol te houden de speedpedelec te weren op de snelfietsroute, en op andere fietspaden in het hoofdnet fiets, die ook 4 meter breed zijn/worden; • Speedpedelecs rijden nu ook al (illegaal sinds 2017) op de fietspaden maar er zijn vrijwel geen klachten over binnengekomen; • Het invoeren van een ontheffing voor speedpedelecs is een kostenefficiënte maatregel ten opzichte van de variant met onderbordjes.

6 Bij geofence kan een wegbeheerder in gebieden (bijvoorbeeld binnen de bebouwde kom) een signaal uitzenden waardoor bij speedpedelecs met een ontvangstsysteem de trapondersteuning vermindert, waardoor het moeilijk wordt om hoger dan bijvoorbeeld 25km/u te fietsen.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 20

Projectgerelateerd

Bijlage 1: tabel intensiteit versus breedte fietspaden

Ochtendspits Vereiste Huidige Toekomstige Telpunt Naam Verschil (drukste uur) breedte (m) breedte (m) breedte (m)

001 Hengelostraat 170 3,5 3 3 -0,5

002 Deventerpad 580 4,5 3 3 -1,5

003 Giethoornpad 330 3,5 3 4 OK

Kolkplein / 004 150 2,5 3 3 OK Coevordenbrug 005 Zuidwoldepad 170 3,5 3 4 (OK)

006 Ter Apelpad / Brug 220 3,5 4 4 OK

Spoorbaanpad tpv 007 450 4,5 4+1,5 7 4+1,5 OK Hoogezandbrug PJ Oudpad langs 008 210 3,5 3 3,5 (OK) busstation Mandelapad langs 009 110 2,5 3 4 (OK) Landdrostdreef Spoorbaanpad tpv 010 660 4,5 4+1,5 4+1,5 OK Stadswetering 011 Odeonpad 260 3,5 3 3 -0,5

Cinemadreef tpv 012 150 2,5 3 3 OK Stadswetering Judy Garlandbrug naast 013 720 4,5 4 4 -0,5 busbaanbrug 014 Fongerspad 280 3,5 3 4 (OK)

021 Landvoogdpad 340 3,5 4 4 OK

022 Melissepad 160 3 3 3 OK

023 Markerkant 90 2,5 3 3 OK

Maaspad 024 320 3,5 4 4 OK (Churchillpad) 025 Rooseveltbrug 210 3,5 3 3 -0,5

Chopinpad(spoorbaanp 031 450 4,5 4+1,5 4+1,5 OK ad in Muziekwijk) 032 Tsjaikowskypad 390 4,5 4+1 4+1 OK

7 Bij inhaalmanoeuvres kan gebruik worden gemaakt van het aanliggende voetpad in asfalt dat op hetzelfde niveau ligt en 1,5 meter breed is.

9 februari 2021 BH6549-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 21

Projectgerelateerd

Ochtendspits Vereiste Huidige Toekomstige Telpunt Naam Verschil (drukste uur) breedte (m) breedte (m) breedte (m) Fp lang busbaan onder 041 250 3,5 3 3 -0,5 Veluwedreef Fp Cinemadreef tpv 042 590 4,5 3 3 -1,5 Veluwedreef Spoorbaanpad over 043 610 4,5 4+1,5 4+1,5 OK Veluwedreef 101 Guilmetpad 40 2,5 3 3 OK

102 Farflerpad 20 2,5 3 3 OK

103 Dunloppad 210 3,5 3 3 -0,5

104 Havendreef 40 2,5 3 3 OK

105 Burgerspad 210 3,5 3 3 -0,5

106 Fontanapad 140 2,5 4 4 OK

107 Viaduct A6 thv Oorweg 20 2,5 4 4 OK

108 Steigerdreef 20 2,5 3 3 OK

Pedersenpad thv 109 nog niet geteld 2,5 3 4 PM Kromme Wetering Fongerspad zuid van 110 80 2,5 3 3 OK A6 Fongerspad noord van 111 260 3,5 3 4 (OK) A6 121 Krompoort 120 2,5 3,5 3,5 OK

122 Ambachtsmark 120 2,5 3 3 OK

Pedersenpad onder 123 90 2,5 3 3 OK Oosterdreef 201 Pirellipad 270 3,5 4 4 OK

202 Geuzenpad 480 4,5 4 4 -0,5

Spoorbaanpad tpv 203 570 4,5 3 4+1,5 OK Tussenring 204 Edgar Degaspad nog niet geteld 2,5 3 3 (OK)