Perspectiefnota 2026-2029 - bijlage 1 - Perspectiefnota 2026-2029

Hierbij is steeds vanuit de wettelijke basis (Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet) gekeken naar wat moet en mag: welke beleidsvrijheid biedt de wet? Vervolgens is aan de hand van de beleidslijnen en financiële lijnen gekeken naar wat we doen binnen het betreffende terrein en wat we daaraan uitgeven, waarbij ook de trends en ontwikkelingen in aantallen en uitgaven over de afgelopen jaren zijn meegenomen. Deze informatie is op hoofdlijnen met de raad gedeeld tijdens de kennissessies sociaal domein op 3 december 2024 en 7 januari 2025. Op basis van deze uitgavenanalyse is vervolgens een groot aantal maatregelen besproken en afgewogen. Uiteindelijk heeft dat geleid tot het pakket aan maatregelen dat nu voorligt. Herontwerp: beweging naar een ander, toekomstbestendig sociaal domein en preventie Bij de begrotingsbehandeling in 2025 is uitgesproken dat de gemeente Almelo het vangnet van zorg en ondersteuning blijft voor wie niet zonder kan. De keuze is gemaakt om met het derde bezuinigingsscenario te bouwen aan een fundamentele herziening van (de inrichting van) het sociaal domein in Almelo. Daarnaast heeft het college de belofte uitgesproken hierbij een ondergrens in stand te houden. Verder zetten we in op een aantrekkelijke stad in balans. Dit alles vraagt om nadere uitwerking.

Wij weten dat het anders moet, maar hoe kunnen wij dit het beste vormgeven? Waar ligt die genoemde ondergrens? Hoe houden we deze ondergrens duurzaam in stand terwijl we werken aan een aantrekkelijke stad in balans? Aanpak Momenteel wordt aan een plan gewerkt om de beweging naar een toekomstbestendig sociaal domein in lijn met de langjarige opgaven voor Almelo te duiden, in gang te brengen en te houden. We nodigen experts en ervaringsdeskundigen, onze strategische partners en onze inwoners uit met hun wetenschappelijke kennis, praktijkkennis en ervaringskennis of zij in deze beweging willen mee te denken en vooral ook mee te doen. De werkwijze die we daarin willen hanteren lijkt sterk op de flow van de beweging naar nul (www.bewegingnaarnul.nl), waarbij de beweging wordt gezien als een ontwikkelproces naar ‘steeds beter', en bij datgene dat door Van Oosten en Goudswaard ook wel ‘maakkracht’ wordt genoemd: beginnen bij de gedrevenheid van de mens in plaats van bij de oplossing. In de richting van die oplossing komen we vervolgens door steeds samen kleine en grote stapjes en stappen te zetten en al doende te leren en bij te stellen. Dat betekent onder meer dat het bepalen van de ambitie een gezamenlijk proces is van alle betrokken partijen.

31

We ontwikkelen een aanpak om te komen tot een gedeelde ambitie en concreet en praktisch met elkaar aan de slag gaan om stap voor stap dichter bij die ambitie te komen. Tegelijkertijd vraagt het daadwerkelijk doorgronden van de situatie van ons dat we daarnaast ook durven vertragen, dat we het niet-weten en stellen van vragen aanmoedigen, dat we huidige waarheden ter discussie kunnen stellen en samen onderzoekend mogen leren. Dat betekent ook dat we ongemak heel bewust samen omarmen. Zowel in het proces van nietweten, ter discussie stellen en onderzoeken, als in de mogelijke oplossingen die daaruit voortvloeien. Dat wat werkt, bouwen we uit en verankeren we, dat wat niet werkt stellen we bij of daar stoppen we mee. Of dat nu gaat om onze eigen aanpak, om geïndiceerde zorg en ondersteuning die we inkopen bij zorgaanbieders of om preventieve inzet vanuit onze strategische partners. Mogelijk leidt dat dus op termijn naar een andere verdeling van inzet en middelen, die beter aansluit bij wat nodig is voor Almelo en onze inwoners. Deze manier van werken is anders dan we gewend zijn en vraagt om ruimte, vertrouwen en een gedeelde en bewuste focus op de lange termijn. Alleen op die manier is het mogelijk daadwerkelijk samen te bewegen naar ‘steeds beter’ voor Almelo en voor onze inwoners.

In het uitwerken van de vormgeving van deze beweging zullen we expliciet aandacht besteden aan de wijze waarop we uw raad hierin meenemen.

32

Ambitie De nadruk van de gemeentelijke inzet is de laatste periode verschoven van (tijdelijke) ondersteuning van kwetsbare inwoners naar preventieve inzet en het versterken van de veerkracht van deze inwoners. Afspraken hierover zijn gemaakt in het strategisch beleidsplan sociaal domein en de uitwerking daarvan in het actieplan beleid sociaal domein. Deze zijn verdere verfijnd in aanvullende besluitvorming in de perspectiefnota en begroting 2025. En hebben op onderdelen al concreet vorm gekregen in de in lijn daarmee uitgezette acties (o.a. Leeflab, Tejo-huis, Steunouders). Deze verschuiving is in lijn met de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, onder meer gericht op versterking van de directe leefomgeving en sociale basis en de beweging richting een Stevig Sociaal Team. Deze beweging richting preventie en veerkrachtversterking sluit aan bij de ontwikkelingen in de wetenschap (o.a. Sharon Stellaard, Levi van Dam) en praktijk (Michelle van Tongerloo, gemeente Amsterdam). Zeker wanneer we hun inzichten combineren met meer proactieve dienstverlening, zoals onder meer de nieuwe Participatiewet in Balans beoogt, kan dit een antwoord zijn op de vraag ‘hoe dan wel?’.

Het college kiest er daarom bewust voor niet te bezuinigen op preventie en deze beweging voor ogen te houden in het proces om met onze partners samen te komen tot een gedeelde ambitie voor een ander, toekomstbestendig sociaal domein. Voor het college vormt het streven naar een sterke Almelose samenleving met veerkrachtige inwoners daarin de basis. Daarbij ligt het voor de hand ons te richten ons op elementen waarvan we weten dat ze van belang zijn voor de veerkracht van onze stad en onze inwoners en een bijdrage leveren aan een aantrekkelijke stad in balans: •

Veiligheid: Een veilige leefomgeving is de basis voor een stabiele samenleving. De gewenste maatschappelijke impact is een afname van criminaliteit en overlast, een verhoogd gevoel van veiligheid onder inwoners en een verbeterde samenwerking tussen veiligheidsdiensten en de gemeenschap.

•

Bestaanszekerheid: Bestaanszekerheid en kansengelijkheid zijn essentieel voor een rechtvaardige samenleving. De gewenste maatschappelijke impact is een vermindering van armoede en werkloosheid, een toename van economische stabiliteit en gelijke kansen voor iedereen, ongeacht iemands achtergrond.

•

Gezondheid: Het bevorderen van gezondheid is cruciaal voor het welzijn van inwoners. De gewenste maatschappelijke impact is een verbetering van de fysieke en mentale gezondheid, een vermindering van gezondheidsverschillen en een betere toegang tot preventieve diensten en gezondheidszorg.

•

Verbondenheid: Een gevoel van verbondenheid versterkt de sociale cohesie en het gemeenschapsgevoel. De gewenste maatschappelijke impact is een toename van sociale interactie en participatie, een vermindering van eenzaamheid en sociale isolatie en een versterking van een betrokken samenleving.

•

Zelfredzaamheid: Het bevorderen van zelfredzaamheid helpt inwoners onafhankelijk en veerkrachtig te zijn. De gewenste maatschappelijke impact is een toename van de persoonlijke vaardigheden en capaciteiten, een betere toegang tot onderwijs en training en ondersteuning bij het ontwikkelen van zelfvertrouwen en autonomie.

33

Deze gebieden sluiten expliciet en bewust aan bij de thema's die van belang zijn bij ons streven naar een aantrekkelijke stad in balans. Veiligheid, bestaanszekerheid en gezondheid en meer expliciet het verkleinen van de verschillen tussen inwoners en de buurten waarin zij leven zijn hiervoor essentieel. Ook verbondenheid en zelfredzaamheid zijn hierbij van belang. Zoals geschetst wordt steeds gekeken naar de kansen om breed aan deze thema's te werken vanuit de verschillende gemeentelijke domeinen. In het formuleren van een gezamenlijke ambitie in het kader van het herontwerp vormen deze impactgebieden wat het college betreft belangrijke elementen. De ondergrens Om te zorgen dat basisbehoeften en essentiële ondersteuning gewaarborgd blijven, zijn in de ogen van het college twee elementen cruciaal wanneer we het hebben over de ondergrens, te weten veiligheid en bestaanszekerheid: Veiligheidskwesties staan niet ter discussie. Het recht op een veilige omgeving is essentieel voor het waarborgen van menselijke waardigheid, veerkracht en welzijn. Veiligheidssituaties hebben vaak directe gevolgen voor het leven en de gezondheid van mensen. Daarom is onmiddellijke actie noodzakelijk om levens te beschermen en ernstige schade te voorkomen. Door snel en doortastend op te treden kan escalatie en de daaruit voortvloeiende schade en kosten worden voorkomen.

Consistent handelen in veiligheidskwesties is cruciaal om het vertrouwen van de Almelose samenleving in hulpverleningsinstanties en de overheid te behouden. Het is van groot belang dat de Almelose samenleving weet dat veiligheid altijd de hoogste prioriteit heeft. Stabiele bestaanszekerheid is essentieel voor het welzijn en de levenskwaliteit van mensen. Bestaanszekerheid verwijst naar de mate waarin iemand verzekerd is van basisvoorwaarden om een waardig leven te leiden. Dit omvat elementen, zoals voldoende inkomen (lees: betaald werk), toegang tot betaalbare en geschikte huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs en training, voedselzekerheid (lees: een maaltijd) en sociale zekerheid. Ook kansengelijkheid valt hieronder. Bestaanszekerheid zorgt dat mensen niet alleen kunnen overleven, maar kunnen deelnemen aan de maatschappij en zich kunnen ontwikkelen. Een stabiele en voorspelbare basis in het leven zorgt dat iemand minder vatbaar is voor armoede, verlies van veerkracht en sociale uitsluiting. Resterende besparingsopgave Met het voorliggende pakket aan maatregelen ter grootte van 9,5 miljoen euro sluit het college aan bij de door de raad gewenste behoedzame en flexibele strategie bij het toepassen van besparingsmaatregelen. Het college is van mening dat met dit voorstel de grens van wat haalbaar en wenselijk is te bezuinigen in het sociaal domein bereikt is.

Daarmee wordt het grootste deel van de te besparen 13 miljoen euro binnen het sociaal domein ingevuld. We verwachten dat de resterende besparingsopgave van 3,5 miljoen euro de komende jaren als volgt kan worden ingevuld: 1.

extra middelen vanuit het Rijk, o.a. naar aanleiding van de Voorjaarsnota 2025 waarbij het advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd (Commissie van Ark) is betrokken; en/of

2.

opbrengsten als gevolg van het herontwerp sociaal domein.

Indien de bovenstaande twee punten onvoldoende financieel effect hebben, zal het college met voorstellen voor besparingen buiten de zoekrichting sociaal domein komen.

34

5.3 Onderhoud en beheer openbare ruimte Inleiding Bij de Programmabegroting 2025 is aangegeven dat de besparingsmaatregelen voor onderhoud en beheer in de openbare ruimte richting de Perspectiefnota 2026-2029 verder zouden worden uitgewerkt. Op basis van de meest actuele informatie heeft een herijking van de beschikbare budgetten plaatsgevonden. Deze herijking heeft geleid tot een verlaging van de gereserveerde middelen voor areaaluitbreiding. Daarnaast kan mede op basis van de inzichten bij de uitwerking voor de nieuwe Nota kapitaalgoederen, het budget voor onderhoud en vervanging openbare ruimte naar beneden worden bijgesteld. De financiële effecten worden in onderstaande tabel weergegeven en vervolgens toegelicht.

Onderhoud en beheer openbare ruimte Nr.

Besparingsmaatregelen

2026

2027

2028

2029

1

Areaaluitbreiding

-0,37 V

-0,37 V

-0,37 V

-0,37 V

2

Onderhoud kapitaalgoederen

-1,60 V

-1,60 V

-1,60 V

-1,60 V

-1,97 V

-1,97 V

-1,97 V

-1,97 V

Totaal besparingsmaatregelen Bedragen x 1 miljoen euro Toelichting besparingsmaatregelen

1. Verlagen stelpost areaaluitbreiding In het meerjarenperspectief wordt rekening gehouden met een jaarlijkse toename van het areaal. De toename wordt met name veroorzaakt door de overdracht van nieuwbouwlocaties. Jaarlijks wordt 225.000 euro toegevoegd om de toename van de onderhoudskosten door de uitbreiding van het areaal te compenseren. De uitbreiding van het areaal is de afgelopen jaren echter minder geweest dan waarmee rekening was gehouden. Hierdoor kan structureel 370.000 euro vrijvallen. 2. Onderhoud en vervanging openbare ruimte In 2021 is de Nota Kapitaalgoederen vastgesteld. Met deze nota wordt vastgesteld welke financiële middelen nodig zijn om de kapitaalgoederen op het door de raad vastgestelde of wettelijk verplichte kwaliteitsniveau te houden. Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne stegen de prijzen voor materialen, waaronder asfalt en baksteen sterker dan de gemiddelde inflatie op goederen en diensten. Om die kostenstijging op te kunnen vangen was in de begroting 1,4 miljoen euro gereserveerd zodat de lopende en geplande projecten konden worden gecontinueerd. In 2024 is gestart met de actualisatie van de Nota kapitaalgoederen (NKG) en zijn de benodigde budgetten voor dagelijks en groot onderhoud en vervangingen opnieuw berekend.

Hierbij is rekening gehouden met de druk op de financiële middelen en is bekeken hoe we (aan de hand van inspectieresultaten) de inspanningen op onderhoud en vervanging kunnen minimaliseren om zo besparingen te realiseren. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in het onderhoud en vervangingen van de kapitaalgoederen wegen en kunstwerken. Met het uitvoeren van het benodigd onderhoud is de onderhoudsachterstand ingelopen tot een acceptabel niveau. Op basis van de resultaten uit de laatste inspecties is er de komende 4 jaar naar verwachting minder budget nodig om deze kapitaalgoederen op het gewenste technisch kwaliteitsniveau te onderhouden en hoeft de reservering voor de extreme prijsontwikkeling niet te worden aangewend. Hiermee kan voor de komende planperiode (NKG 2026-2029) een besparing van 1,6 miljoen euro op het groot/technisch onderhoud behaald worden. Dit betekent wel dat de flexibiliteit om projecten in tijd naar voren of achteren te schuiven afneemt en de ruimte om binnen projecten aanvullende ambities en wensen van inwoners te realiseren minimaal is.

35

5.4 Overige en aanvullende maatregelen Inleiding In onderstaande tabel worden de resterende besparingsmaatregelen weergegeven en vervolgens toegelicht.

Overige en aanvullende maatregelen Nr.

Besparingsmaatregelen

2026

2027

2028

2029

1

Bijdrage verbonden partijen

PM

PM

PM

PM

2

Te betrekken bij de Programmabegroting 2026

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

-1,74 V

Totaal besparingsmaatregelen Bedragen x 1 miljoen euro Toelichting besparingsmaatregelen

1 Bijdrage verbonden partijen Uiterlijk 15 september dienen gemeenschappelijke regelingen hun begroting in bij de provincie. De definitieve bijdrage voor de gemeente Almelo wordt daarom betrokken bij de Programmabegroting 2026. Naar verwachting zal de financiële impact van de besparing beperkt zijn. 2 Te betrekken bij de Programmabegroting 2026 In het kader van het financieel toezicht van de Provincie dient de begroting reëel en structureel sluitend te zijn. Indien de jaarschijf 2026 reëel en structureel sluitend is, voldoen wij aan deze voorwaarde. Dit betekent dat op basis van het huidig financieel meerjarenperspectief er nog een aanvullende besparing van 1,74 miljoen euro moet worden gerealiseerd. In de Perspectiefnota 2024-2027 is een behoedzame en flexibele strategie aangaande besparingen vastgesteld. Dit houdt in dat we enerzijds tijdig besparingen moeten doorvoeren indien dit noodzakelijk is. Anderzijds willen we voorkomen dat we besparingen doorvoeren die achteraf niet nodig zijn. Hiermee voorkomen wij dat er onnodige "kapitaalvernietiging" in onze stad optreedt. Er zijn een aantal redenen om bij de invulling van het resterende tekort van 1,74 miljoen euro een behoedzame lijn te volgen: • •

De financiële effecten van de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk voor gemeenten en de overige effecten van het gemeentefonds zijn op dit moment nog niet bekend. De besparing voor verbonden partijen wordt uitgewerkt richting de begroting 2026

36

6. Bijlagen 6.1 Stand van zaken moties Omschrijving motie Grip op grond XL2

Datum raadsvergadering 04-02-2025

Landelijk vuurwerkverbod Genoeg is genoeg

04-02-2025

Monitoring maatschappelijke effecten bezuinigingen sociaal domein

07-11-2024

Transparantie en efficiency verwervingskredieten

07-11-2024

Familie als uitgangspunt voor ondersteuningsvragen in o.a. de jeugdwet

07-11-2024

Communicatie begroting

07-11-2024

Het Vlaggenschip van Almelo

15-10-2024

37

Stand van zaken Om grip te krijgen op de grondverwerving is een concept strategie voor de grondverwerving opgesteld. We zijn terughoudend bij de verwerving, maar verkennen binnen de kaders van de risicosturing wel de mogelijkheden om een start te maken met de verwerving om vertraging in het vervolgtraject te voorkomen. De eigenaren zijn geïnformeerd over hoe de gemeente de komende tijd met grondwerving wil omgaan. Conform de motie is er vóór week 8 door het college een brief naar de Tweede Kamer en het Kabinet gestuurd, met daarin een oproep tot het realiseren van een verbod op consumentenvuurwerk en een verdergaande aanpak van illegaal vuurwerk. Daarnaast wordt momenteel onderzocht hoe tijdens de eerstvolgende Algemene Ledenvergadering van de VNG in samenwerking met andere gemeenten een motie kan worden ingediend die oproept tot een landelijk vuurwerkverbod (het indienen van een resolutie is voorbehouden aan het VNG-bestuur) De focus heeft eerst gelegen op het inrichten van de financiële monitoring, komende periode wordt de monitoring van de maatschappelijke effecten ingericht. De investeringsagenda is ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad. Het verwervingskrediet volgt op een later moment. De in de motie gevraagde werkwijze sluit aan bij de gewenste werkwijze zoals opgenomen in de bezuinigingen. De raad wordt hierover geïnformeerd.

De gevraagde communicatiestrategie is opgesteld. Er worden verschillende communicatiemiddelen ingezet om inwoners te informeren. De motie is hiermee afgedaan. Inmiddels is een stedenbouwkundig bureau (De Zwarte Hond) geselecteerd om, in samenwerking met het projectteam, het

Omschrijving motie

Datum raadsvergadering

Noodzaak communicatiestrategie wijzigingen sociaal domein

11-07-2024

De juiste basis voor een effectieve jeugdzorg

11-07-2024

‘Nieuwe’ camperplaats

11-07-2024

Grip op sociaal domein

11-07-2024

‘BOSK’ in Almelo

11-07-2024

Verkeerssituatie Hospitaalweg

18-06-2024

Inzicht in de praktijk van inbreiding

23-04-2024

Motie één cultureel centrum

27-02-2024

Trimparcours Pooksbelten

09-11-2023

Hofkeshuis

13-07-2023

Stand van zaken stedenbouwkundig plan op te stellen. Het stedenbouwkundige plan, inclusief de financiële onderbouwing (GREX), wordt naar verwachting het vierde kwartaal 2025 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. De gevraagde communicatiestrategie is opgesteld. Er worden verschillende communicatiemiddelen ingezet om inwoners te informeren. De motie is hiermee afgedaan. De in de motie gevraagde werkwijze sluit aan bij de gewenste werkwijze zoals opgenomen in de bezuinigingen. De raad wordt hierover geïnformeerd. Het onderzoek is in concept gereed. Voorlopige conclusie is dat er in ieder geval ruimtelijk/fysiek plaats is voor ca. 3 camperplaatsen aan de zuidzijde van het kanaal ter hoogte van het Sportpark. Er wordt nu gezocht naar middelen, als die gevonden worden kan er een voorstel worden ingewacht door de raad. Sinds dit jaar werken we met een maandelijke monitor waarmee we de financiële ontwikkelingen scherp in de gaten houden en per kwartaal ook dieper inhoudelijk analyseren. Als dat aanleidingen biedt, zal het college de raad hierover informeren. Er wordt gewerkt aan een voorstel om de motie in uitvoering te brengen. Het verkeersonderzoek om de knelpunten in beeld te brengen is in concept gereed. De motie wordt betrokken bij de behandeling van de locatiepaspoorten. Verwacht wordt dat besluitvorming hierover plaatsvindt in Q3.

Er is een proces gestart om een bidbook voor cultuur op te stellen. Dit is naar verwachting in de zomer afgerond. Op dit moment worden de voorbereidingen getroffen voor de realisatie van het trimparcours. Het museum is bezig met de ontwikkeling van een museaal concept. Met het museum lopen gesprekken over de benodigde aanpassingen in het pand op basis van het te

38

Omschrijving motie

Datum raadsvergadering

Uitwerking aanbevelingen en vaststellen tijdspad voor de nieuwe samenwerkingsnota

27-06-2023

Evaluatie bomenbeleid Almelo

10-11-2022

Beter en breder tarievenbeleid nieuw zwembad

26-5-2021

Stand van zaken ontwikkelen concept. De verwachting is dat er in het najaar een voorstel naar de raad komt. Op 22 januari 2025 is de raad geïnformeerd over het vervolgproces. Het onderzoek van de gezamenlijke rekenkamer wordt meegenomen in het vervolg. Het bomenbeleid is inmiddels geëvalueerd. De aanbevelingen worden betrokken bij het nieuw op te stellen beleid. De motie wordt uitgevoerd op het moment dat er zicht is op de voltooiing en exploitatie van het nieuwe zwembad.

39