Perspectiefnota 2024-2027 - Bijlage - Perspectiefnota 2024-2027.pdf

In het nieuwe programma E&A onderzoeken we breder (dan puur alleen de bijstandsuitkeringen) de kansen op een grotere inzet van de Almelose beroepsbevolking op de arbeidsmarkt, hetgeen cruciaal is gezien de vele openstaande vacatures. Ook het toenemende belang van MBO’ers nemen we hierin mee. En kijken we hoe we nieuw talent aan de stad kunnen binden. Naast schaarste aan beschikbaar personeel is ook grond een schaars goed. De ruimtelijke vraag naar nieuwe werklocaties vullen we daarom in door te starten met het opstellen van een economisch-ruimtelijke visie die antwoord moet bieden op de vraag waar en hoe we onze lokale bedrijvigheid kunnen faciliteren in hun groeibehoefte en welke strategie we kunnen voeren op verdere verduurzaming en revitalisering van onze terreinen. Deze strategie ontwikkelen in samenwerking met het programma stedelijke ontwikkeling. De verdere planvorming met betrekking tot het regionale XL Businesspark2 is nu belegd bij de lijn. Economische ontwikkeling Almelo Almelo is met ruim 45.430 arbeidsplaatsen een wezenlijk onderdeel van de banenmotor in Twente. De afgelopen decennia is veel geïnvesteerd in nieuwe werkgebieden rondom de stad.

De textielindustrie uit de 19 e en begin 20e eeuw heeft plaatsgemaakt voor nieuwe vormen van werkgelegenheid , zoals innovatieve maakindustrie en logistiek en distributie die zich bevinden op de verschillende bedrijventerreinen, zoals Twentepoort, Bedrijvenpark Twente en XL Businesspark. Ook groeide de werkgelegenheid op de bedrijventerreinen de laatste 10 jaren fors sterker dan elders in Almelo (5,4 % t.o.v. 3,8%). De economie van Almelo kent met name een industrieel karakter. Van alle banen behoort 20% tot de industrie, wat te danken is aan zowel grotere als kleinere bedrijven. Naast maakindustrie heeft Almelo een aantal grote spelers in de hightech die een enorme groei kennen. Ook de logistieke sector (logistiek en transport) is booming. De verwachting is dat deze groei zich de komende jaren doorzet. Andere grote sectoren zijn de groot- en detailhandel (18%) en de gezondheidszorg (19%). Almelo heeft een belangrijke rol richting de omgeving (Noord West Twente) met haar voorzieningen op gebied van zorg (waaronder het ZGT), cultuur en sport. De werkgelegenheid en het aantal vestigingen ontwikkelen zich positief in Almelo, vooral de laatste drie jaren. Over de laatste 10 jaren bekeken, blijft Almelo wat achter bij de gemiddelden in Nederland en Twente.

Net als in de andere Twentse steden is er enorme dynamiek in de ontwikkeling van het aantal ZZP’ers waar het aantal grote bedrijven gelijk is gebleven.

51

In Twente zorgen de Universiteit Twente en Saxion Hogeschool voor nieuwe bedrijvigheid, nu al zo’n 3.000 spin-offs. De werkgelegenheid van deze bedrijven landt vooral buiten Twente (zo’n 30.000 banen), zo’n 6.000 arbeidsplaatsen blijft in Twente, vooral in Enschede (bron: Twente-index). De vraag is hoe we dit ondernemerschap en deze banen ook voor Twente behouden. Bedrijventerreinen en (top) werklocaties Twente kent 5 topwerklocaties waarvan er zich 3 in Enschede bevinden (Kennispark, Connect-U en Techbase), 1 in Hengelo (Hightech Systems Park) en 1 in Almelo (XL Businesspark). De meeste werkgelegenheid bevindt zich op dit moment op Kennispark met ca. 10.000 banen, de relatief grootste groei werd afgelopen jaar gerealiseerd op het XL Businesspark. Vrijwel alle kavels op XL zijn verkocht en ook op de andere terreinen in Almelo is geen vrije ruimte meer beschikbaar. In de periode 2019-2022 heeft Almelo 37 hectare aan bedrijfsgrond uit gegeven. De prognose t/m 2035 laat een uitbreidingsvraag van nog eens ca. 41 tot 48 hectare zien. Deze vraag bestaat vooral uit uitbreidingsvraag van ons lokale MKB. Ook in de rest van Twente is de vraag naar grootschalige bedrijfskavels groot en groter dan eerder geprognosticeerd.

Daarom heeft Almelo het voortouw genomen in de ontwikkeling van een zesde topwerklocatie, het XL businesspark 2, een regionaal bedrijventerrein voor grootschalige Hightech/innovatieve maakindustrie en logistiek (ca. 75 hectare netto). In november 2022 heeft de Almelose raad besloten om hiervoor de volgende fase van planontwikkeling in te gaan, namelijk van verkennende naar definitiefase. Met de realisatie van het XL Businesspark-2 zal in een deel van de regionale behoefte aan grotere kavels voorzien worden. Daarnaast ligt er een opgave voor alle Twentse gemeenten (ook Almelo) om op zoek te gaan naar uitbreidingsruimte voor haar eigen lokale MKB. Het tekort aan ruimte voor bedrijvigheid is een grote zorg en bedreiging van de economische vitaliteit en toekomst van Twente en Almelo. Nieuwe ondernemingen (zoals de spin-offs) hebben geen ruimte om zich te vestigen en bestaande bedrijven kunnen niet uitbreiden. Met als mogelijk gevolg dat er relatief weinig snel groeiende bedrijven zijn en dat bedrijven de gemeente en de regio verlaten. Terwijl de economie een belangrijke voorwaarde is voor een goed en gezond leefklimaat. Immers, de economie biedt werkgelegenheid en daarmee bestaanszekerheid. Een gezonde economie vraagt om ruimte voor verplaatsing en groei. Stilstand is achteruitgang. Het leidt tot een negatieve spiraal.

Ontwikkeling van de beroepsbevolking Eén van de grootste uitdagingen op economisch gebied is het tekort op de arbeidsmarkt. Het is voor bedrijven steeds uitdagender om geschikt personeel te vinden. De Twentse arbeidsmarkt kenmerkt zich door schaarste. Er is een sterke vraag naar arbeid en er is een toename van de uitstroom aan werkende mensen vanwege pensioen. Dit zorgt voor een uitdaging: zowel een kwantitatieve (te weinig mensen) als een kwalitatieve (te weinig mensen met de juiste vaardigheden). Almelo is met 45.430 arbeidsplaatsen een banenmotor in Twente. Tegelijkertijd is de participatiegraad (het deel van de beroepsbevolking dat daadwerkelijk aan het werk is) relatief laag (en lager dan Twents en Nederlands gemiddelde). Gezien de krapte op de arbeidsmarkt nu en in de toekomst is het van belang dat het ‘ongeziene talent’ beter benut wordt. Arbeidsmigranten vormen voor het bedrijfsleven een welkome aanvulling op hun personeelsbestand en zullen ook in de toekomst nodig blijven. Het is belangrijk om samen met het bedrijfsleven in te zetten op geschikte huisvesting voor deze doelgroep. Een andere grote uitdaging is het faciliteren van de groei van bedrijven. De gemeente Almelo heeft het initiatief genomen voor het ontwikkelen van een regionaal bedrijventerrein (XL Businesspark 2). Een nieuw bedrijventerrein zorgt voor nieuwe werkgelegenheid voor de regio.

Het beoogde profiel voor XL-2 richt zich op hightech/innovatieve maakindustrie (75%) en logistiek (25%). De huidige arbeidspopulatie in Almelo bestaat vooral uit MBO-geschoolden, en in mindere mate uit HBO- en WO geschoolden. De vraag is wat nodig is in de 52

toekomst en in de context van de ontwikkeling van het regionale XL-2 terrein. En vervolgens hoe we er gezamenlijk voor zorgen dat het gewenste arbeidsaanbod ontwikkeld wordt. Dit heeft ook betekenis voor de woningbouwopgave want er moet voor verschillende doelgroepen voldoende en aantrekkelijk woningaanbod zijn. Kortom: Een integrale visie op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en een strategie is nodig. Vernieuwing van de economische structuur en belang van dienstverlening Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne zijn een aantal transities in versnelling geraakt: kijk bijvoorbeeld naar het belang van digitalisering (e-commerce), energie en grondstoffengebruik (circulaire economie). We zien schaalvergroting, nieuwe productieprocessen, een (nog grotere) noodzaak tot innovatie. De ondernemers zijn hier vooral zelf aan zet maar er zijn ondersteuningsmogelijkheden (vanuit het Rijk, de Provincie en de regio) waar zij gebruik van kunnen maken. Een goed functionerend, proactief ondernemersloket kan de ondernemer helpen hun weg te vinden hierbij. Ons ondernemersloket onderhoudt het dagelijkse contact met de ondernemer, weet wat er speelt, kunnen advies geven en doorverwijzen naar andere organisaties en ondersteunen bij het verder brengen van de vraag in de interne gemeentelijke organisatie.

Zij is de belangrijkste schakel tussen het Almelose (MKB) bedrijfsleven en de gemeente. Belangrijk is dat ook voor de vertaling naar beleid en kaders er voldoende capaciteit voorhanden is. Almelo aantrekkelijke stad door het groen en blauw Almelo heeft zich de laatste jaren geprofileerd als de Waterstad van Twente. Het water en het vele groen in de gemeente zijn het onderscheidende karakter van de gemeente en zorgen voor een fijn leefklimaat. Dit biedt kansen op het gebied van recreatie en toerisme. Gemeente Almelo wil de kansen die de vrijetijdseconomie biedt, zo goed mogelijk benutten. De vrijetijdseconomie is een relevant onderdeel van de mix aan economische activiteiten in onze gemeente. Het zorgt voor ontspanning, ontmoeting, beleving van de bewoners en bezoekers. Het draagt bij aan het in stand houden van voorzieningen in de gemeente (denk bijvoorbeeld aan het belang en de functie van ons treinstation en haar intercitystatus). Het zorgt voor werkgelegenheid, directe en afgeleide omzet bij allerlei ondernemers en een passend aanbod van vrijetijdsvoorzieningen. De afgelopen twee coronajaren hebben aangetoond dat de vraag naar recreatie, dicht bij huis, toeneemt. Er worden steeds meer vrijetijdsactiviteiten ondernomen in minder tijd. Authenticiteit en beleving zijn hierin belangrijke trends.

Brede welvaart en Bruto Twents Geluk De Twente Board (de samenwerking tussen de 14 Twentse gemeenten, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven) zet de komende jaren in op het versterken van de brede welvaart in Twente. Onderzoek toont aan dat de brede welvaart vooral in de stedelijke kernen onder druk staat, vooral op het gebied van arbeidsmarktparticipatie, inkomensniveau en gezondheid. Het programma (via de Agenda van Twente en de regiodeals) richt zich op het versterken van het Twentse bedrijfsleven omdat dit de basis is voor brede welvaart, een goede inkomenspositie van inwoners en baanzekerheid en de voorzieningen in stad en regio. Een tweede opgave betreft de optimale inzet van het beschikbare talent om het toenemend tekort aan personeel het hoofd te bieden. De derde opgave gaat over de toegankelijkheid in de zorg die steeds meer onder druk komt te staan. Concurrentie en snelle veranderingen in de economie noodzaken dat het bedrijfsleven zich steeds vernieuwt en aanpast aan nieuwe omstandigheden. Ruimtelijke randvoorwaarden en de fysieke leefomgeving spelen een belangrijke rol. Ze kunnen de economische dynamiek stimuleren en faciliteren en ruimte geven aan economische transities en duurzame innovaties. Transities en innovaties die nodig zijn voor onze welvaart, werkgelegenheid en welzijn.

Het ondernemers/vestigingsklimaat in Almelo staat onder druk omdat er op dit moment geen of beperkt ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen en er een tekort is aan (technisch) talent. Maar een sterk ondernemersklimaat vereist niet alleen goede verbindingen en ruimte voor mensen en bedrijven om te werken en te ondernemen, maar vraagt ook om een goede kwaliteit van leven: een leefomgeving die de inwoners een ruim en hoogwaardig niveau biedt van voorzieningen op het gebied van wonen, bewegen, recreëren, ontmoeten en ontspannen. 53

Kortom, Almelo kent opgaven waarvan er een aantal binnen het programma Economie en Arbeidsmarkt worden opgepakt: • Er is een tekort aan geschikte ruimte voor bedrijven nu en in de toekomst. Het is belangrijk in en met de regio volop door te gaan met de planontwikkeling van XL Businesspark 2. Tegelijkertijd moet Almelo op zoek naar uitbreidings/vestigingsruimte voor het MKB door te onderzoeken waar nieuw aanbod beschikbaar gemaakt kan worden of waar de bestaande ruimte beter benut kan worden. Daarbij rekening houdend met andere ruimteclaims op gebied van wonen en recreëren. • De krapte op de arbeidsmarkt neemt toe als gevolg van een afnemende beroepsbevolking en een mismatch tussen vraag en aanbod. Oplossingsrichtingen moeten gevonden worden in het aanboren van het zogenaamde ongezien talent (onbenut arbeidspotentieel) en het vasthouden en aantrekken van nieuw talent. • Het vasthouden en uitbouwen van een hecht contact tussen gemeente en ondernemers is belangrijk . • Het is essentieel dat Almelo, naast een aantrekkelijke (binnen)stad met (cultuur)voorzieningen ook investeert in goede vrijetijdsbesteding. De uitwerking van deze opgaven gaat in afstemming met de lijn en de andere programma’s: voor het ruimtevraagstuk wordt samen opgetrokken met (het programma) stedelijke ontwikkeling.

Samen maken we een economisch-ruimtelijke visie om te bepalen hoe we op een toekomstbestendige manier invulling kunnen geven aan de behoefte aan werklocaties. Natuurlijk linken we daarbij met het programma Klimaat als het gaat om de energietransitie op onze bedrijventerreinen. Met de Uitvoering Sociaal kijken hoe/of het ongeziene talent beter ingezet kan worden. En werken we samen met stedelijke ontwikkeling aan een levendige binnenstad door meer beleving en reuring op en aan het water te stimuleren. Wat wel belangrijk is, ook aandacht en inzet krijgt vanuit de gemeente maar niet vanuit dit programma is de versterking van de kunst en cultuurbeleving en voorzieningen in onze stad, de huisvesting van arbeidsmigranten, het ontwikkelen van een aantrekkelijk woningaanbod, de bereikbaarheid van Almelo en de werklocaties, het evenementenbeleid en de citymarketing.

3.4.1 Visie en Ambitie Almelo: Hier wil je werken, hier wil je ondernemen, hier wil je recreëren! Wij werken samen met onze ondernemers, onderwijsinstellingen, organisaties en partners in Twente aan een sterke, veerkrachtige economie voor nu en in de toekomst. Met de uitvoering van het programma Economie en Arbeidsmarkt ontwikkelen we nieuwe perspectieven en jagen we initiatieven aan op een aantal belangrijke uitdagingen voor Almelo: • De ruimtelijke ontwikkeling van werklocaties • De arbeidsmarkt • De aantrekkelijkheid van de stad door haar water en groen Want we willen ondernemers perspectief kunnen bieden zodat ze de mogelijkheid hebben om te groeien, te innoveren zich te vestigen; de goede mensen aan te trekken, te behouden en op te leiden. Nu weten ondernemers zelf het beste hoe ze hun bedrijven moeten runnen en laten groeien. Wij als gemeente staan aan de lat om hen daarvoor het optimale klimaat te bieden. Een goede economie is een voorwaarde voor een gezond en goed leefklimaat, vormt de basis voor de voorzieningen in de stad.

54

Gezien de schaarste in ruimte en arbeidsaanbod, de opgaven op het gebied van de energietransitie en grondstoffen, is een sterke economie in de toekomst geen vanzelfsprekendheid. Dat vraagt een goede strategie en actie. Als gemeente doen we dit samen met het bedrijfsleven, het onderwijs en de inwoners. Afhankelijk van de opgave de ene keer wat meer vanuit het Almelose netwerk, de andere keer vanuit het Twentse. Er zijn samenwerkingen/platforms waar we elkaar ontmoeten en waar de verbinding gemaakt wordt.

3.4.2 Wat willen we bereiken? 3.4.2.1 Almelo, banenmotor in een krachtige Twentse economie Strategisch doel: Almelo heeft een herkenbaarder en sterker economisch profiel en draagt in toenemende mate bij aan de groene, top technologische regio Twente. Operationele doel: De regionale agenda (zoals de Agenda van Twente en de regiodeal) en de ontwikkeling van Almelo zijn met elkaar verbonden in projecten die de economische structuur versterken. Toelichting Twente ambieert een toonaangevende groene technologische topregio. De Twenteboard (samenwerking van overheden, bedrijfsleven en onderwijs/kennisinstellingen in Twente) wil met een gedragen economische agenda, talent, bedrijven en kapitaal in Twente samenbrengen. Met als doel het versterken van de sociaal economische structuur van Twente. De kracht van de Twentse industrie is de techniek en die is volop aanwezig in Almelo. De ligging, multimodale bereikbaarheid en een locatie voor grootschalige bedrijvigheid draagt bij aan de Almelose en Twentse economische structuur. Almelo is de derde stad van Twente. Samenwerking en belangenbehartiging in Twente is essentieel om de maatschappelijke doelen van de stad en die van Twente te realiseren. Voor de economische ontwikkeling van Almelo en Twente zijn de regionale samenwerking via de Twenteboard en investeringsagenda’s zoals de Agenda van Twente en de Regiodeal Twente belangrijk.

Er ligt een grote verstedelijkingsopgave op het gebied van wonen en werken voor Twente en de regiodeals. Almelose ontwikkelingen nemen hier een belangrijk aandeel in zoals ook is verwoord in de provinciale omgevingsvisie en het jaarplan van de Twenteboard.

3.4.2.2 Almelo biedt ruimte voor ondernemerschap en bedrijvigheid Strategisch doel: Almelo heeft een sterker ondernemersklimaat Almelo heeft een gezond economisch vestigingsklimaat voor bestaande en nieuwe bedrijven. Omdat er ruimte is, er moderne voorzieningen zijn. En omdat er wat te beleven is. Dat leidt tot veel zakelijke en consumptieve bestedingen. Maar de soliditeit van ons klimaat komt onder druk te staan door schaarste. Onze sociaal economische structuur bestaat uit 45.430 arbeidsplaatsen. Met 19 werkterreinen van heel groot naar heel klein. Er komen veranderingen aan. We zien vooral kansen, ons bedrijfsleven verwelkomt de next-economy. De economie van morgen gaat over vergaande digitalisering, duurzame energie en een circulaire economie. Maar de diverse vormen van crisis kennen we ook. Het is aan ons om te zorgen voor een economische structuur die in balans is en die tegen een stootje kan. Operationeel doel 1: Almelo heeft een toekomstbestendig, en daarbij voldoende, aanbod van bedrijventerreinen en werklocaties.

55

We willen perspectief op nieuw te ontwikkelen bedrijvenlocaties. Naast de al geplande ontwikkellocaties zoals XL Businesspark-2. Om onze MKB bedrijven de benodigde ruimte te kunnen bieden en schuifruimte en dynamiek in het economisch systeem te faciliteren. Daarbij willen we ook een perspectief op onze huidige terreinen voor verdere verdichting en verduurzaming. Operationeel doel 2: Behoud van de top 10 positie in de ranglijst van MKB vriendelijkste steden. Almelo waardeert haar ondernemers en wil ondernemerschap faciliteren. De kracht van het ondernemersklimaat is onder andere af te leiden van de waardering door ondernemers. In de meting van MKBNederland heeft Almelo in 2022 een top 10 positie bereikt in de ranglijst met vergelijkbare gemeenten. Ook in de nieuwe coalitieperiode is de positie een belangrijke graadmeter voor Almelo. De positie is gebaseerd op 4 pijlers: De tevredenheid van ondernemers over de dienstverlening Het imago van de gemeente bij ondernemers buiten de Gemeente Almelo De gemeentelijke communicatie en het gemeentelijk beleid met betrekking tot het midden- en klein bedrijf De prijs-kwaliteitsverhouding Op basis van de scores blijkt dat Almelo met name nog beter kan scoren op de pijlers imago en gemeentelijke communicatie en beleid. De inspanningen en activiteiten zullen bijdragen aan de verbetering hiervan.

Operationeel doel 3: Een score van minimaal een 7 op de tevredenheid van ondernemers op de gemeentelijke dienstverlening. Een goed functionerend bedrijfsleven is de basis van de Almelose economie. Voor de gemeente Almelo is een goed functionerend ondersteuningsinfrastructuur derhalve een randvoorwaarde om bedrijven in Almelo in staat te stellen de eigen doelen te realiseren. Vanuit de gemeente staat daarom een goede dienstverlening centraal. In de periode 2018-2022 heeft Almelo voor de waardering van de dienstverlening de VNG enquête als leidraad gevolgd. Voor de nieuwe periode benutten wij de meting van MKB-Nederland aangezien deze ook gekoppeld is aan de gewenste 10-positie. Wij willen een dienstverlenende organisatie zijn voor de brede populatie ondernemers. Vanuit de lijn (accountmanagement EZ) zal er daarom zowel aandacht zijn voor de bedrijven op de bedrijventerreinen, maar zeker ook voor de elders gesitueerde ondernemers (zoals detailhandel, wijkwinkelcentra). Voor een goede score is het van belang dat een dienstverlenende houding ingebed is in gehele breedte van de organisatie.

3.4.2.3 Almelo bindt en boeit talent op alle niveaus Strategisch doel: Werkenden in Almelo ontwikkelen zich om daarmee goed inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt. We zien dat de arbeidsmarkt sterk in verandering is. We hebben te maken met nieuwe technologieën, vergaande digitalisering, wereldwijde concurrentie, demografische ontwikkeling zoals vergrijzing en maatschappelijke uitdagingen zoals de energietransitie en covid-19. Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat soorten werk en de inhoud van werk razendsnel veranderen. De manier om deze ontwikkelingen de baas te blijven is leren en ontwikkelen. Iedereen, mensen en organisaties, moet zich blijven ontwikkelen zodat we de uitdagingen van de toekomst aan kunnen. Op het gebied van leren is er nog veel werk aan de winkel. De deelname aan opleidingen en trainingen neemt licht af en specifieke groepen (laagopgeleiden, flexwerkers en 55-plussers) blijven sterk achter. Ook doen we minder aan informeel leren (leren op de werkvloer), terwijl dit

56

juist ook een mooie manier is om specifieke doelgroepen te bereiken. Kortom, leren is ontzettend belangrijk, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom gaan we komende jaren in Almelo (en de regio) aan de slag met het creëren van een actief klimaat van doen en leren. We willen dat werkenden zich (blijven) ontwikkelen om daarmee goed inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt. Operationeel doel 1: Werkenden in Almelo volgen vaker een cursus, training of opleiding. Om ervoor te zorgen dat werkenden in Almelo mee ontwikkelen met de veranderende arbeidsmarkt en ontwikkelingen van de toekomst, leggen we de focus op blijven leren voor professionals. In de komende jaren hebben we als doel dat werkenden in Almelo vaker een opleiding, cursus en/of training volgen. Daarnaast streven we naar een toename van het aantal aanvragen bij het Twents Fonds voor Vakmanschap en Leerwerkloket vanuit werkenden en werkzoekenden uit Almelo. Dit betekent dat we goed inzichtelijk maken wat de effecten voor Almelo zijn. Strategisch doel 2: Een betere match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Vraag en aanbod sluiten op de Almelose (Twentse) arbeidsmarkt niet altijd goed op elkaar aan. Een grote uitdaging op economisch gebied is het tekort op de arbeidsmarkt in vooral de hightech/maakindustrie, logistiek, zorg en horeca.

Met name in de technische sector is een tekort aan (gekwalificeerd) personeel. En dat terwijl in de regio op mbo-, hbo- en wo-niveau tal van technische opleidingen zijn. In potentie kunnen jaarlijks honderden afgestudeerden met een technische opleiding in dienst komen van onze (high)techbedrijven. De toenemende krapte op de arbeidsmarkt biedt aan de andere kant ook kansen voor Almeloërs om werk te vinden. Het is van groot belang om het arbeidspotentieel van Almeloërs te herkennen en vervolgens op een zorgvuldige manier te benutten. Operationeel doel 1: Het ongezien talent (onbenut arbeidspotentieel) in Almelo wordt beter benut. De vraag naar arbeid is enorm. Deze vraag naar arbeid overstijgt ruim het aanbod van arbeid: op dit moment is er een recordaantal openstaande vacatures. Het is van belang dat er sprake is van een betere match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Eén van de oplossingen voor de krappe arbeidsmarkt is ervoor zorgen dat er meer mensen gaan werken. Hiervoor zetten we binnen het programma in op het zogeheten ‘onbenut arbeidspotentieel’. Dit potentieel gaat over drie groepen mensen: 1. De werklozen: mensen die geen betaald werk hebben, maar daar wel recent naar hebben gezocht en ook direct beschikbaar zijn. 2. De semi-werklozen: mensen die geen betaald werk hebben en daar ook niet recent naar hebben gezocht, maar wel direct beschikbaar zijn.

Of andersom: mensen die wel recent hebben gezocht naar betaald werk, maar niet direct beschikbaar zijn. 3. De onderbenutte deeltijdwerkers: mensen die nu in deeltijd werken, maar meer uren willen werken en daar ook direct beschikbaar voor zijn. Operationeel doel 2: We behouden en trekken nieuw talent aan. Voor de groeiende vraag naar (technisch) talent is het van belang nieuw talent aan te trekken. Ons doel is om daarmee de vele openstaande vacatures ingevuld te krijgen.

57

3.4.2.4 Almelo unieke beleving door het water en het groen Strategisch doel: Meer bezoekers en inwoners ervaren en waarderen het groen en blauw in Almelo Water en groen spelen bij alles in Almelo een belangrijke rol. Het is een belangrijk element bij de ontwikkeling van de stad. Water maakt de stad voor inwoners en bezoekers. Niet alleen de recreanten op het water vermaken zich, ook vanaf de kant en kades vergroot water de aantrekkingskracht. Water draagt bij aan de structuurversterking ,van de stad en het economisch klimaat voor de binnenstad. Er is al veel geïnvesteerd de afgelopen jaren. Het is belangrijk de komende jaren, samen met onze partners als de provincie en het waterschap, en ook met de inwoners en ondernemers, Almelo Waterstad verder te ontwikkelen. Daarbij zetten we vanuit het programma vooral in op de vrijetijdseconomie. Operationeel doel 1: Almelo trekt meer toeristische bezoekers. Het groen/blauwe profiel van Almelo is uniek in de regio en is van economische meerwaarde voor de stad. Het kan namelijk voor een zeer belangrijk deel bijdragen aan het instandhouden of zelfs uitbreiden van het voorzieningenniveau in de stad. Voorbeeld is het station en de stationsomgeving. Meer reizigers legitimeren investeringen aan gebouw en omgeving.

Om het potentieel optimaal te kunnen benutten willen we initiatieven gaan aanjagen en ondersteunen en gaan we ervoor zorgen dat samen met partners producten en arrangementen ontwikkeld worden. Door in te zetten op deze activiteiten willen we meer toeristische bezoekers naar Almelo trekken. Operationeel doel 2: Bezoekers en inwoners geven het groen/blauwe profiel een hoger waarderingscijfer. Almelo staat bekend om haar blauwe waterstructuur en groene longen. We willen dat bezoekers en inwoners de groen/blauwe structuur nog meer gaan beleven. Om dat te realiseren gaan we een plan maken waarbij de groen/blauwe beleving centraal staat. Dit moet de vrijetijdseconomie versterken. Het waarderingscijfer dat de bezoeker en inwoner geeft of we daarbij op de goede weg zijn.

3.4.3 Wat gaan we daarvoor doen? 3.4.3.1 Almelo, banenmotor in een krachtige Twentse economie Activiteiten

Omschrijving

Vertaling van de economisch-ruimtelijke visie naar een uitvoeringsagenda.

De economisch – ruimtelijke visie vertalen we naar een uitvoeringsagenda die input levert voor de activiteiten in 2024 en verder.

Ontwikkelen van fiches/projectvoorstellen/lobbydossiers.

Met onze agenda sluiten we zoveel mogelijk aan bij de lopende of nieuwe regionale investeringsagenda’s. Daar waar lokaal en regionaal belang samenkomen doen we een beroep op aanwezige gemeente-overstijgende ondersteuning. In ieder geval voor XL-2 zoeken we aanvullende financiële ondersteuning. Maar dat kan ook het geval zijn voor nog komende projecten die onze economische vitaliteit stimuleren.

58

3.4.3.2 Almelo biedt ruimte voor ondernemerschap en bedrijvigheid Activiteiten

Omschrijving

Vaststellen en uitwerken nieuwe programmeringsafspraken.

Twente is een pendel regio waarbinnen inwoners wonen en werken. Daarom heeft de ontwikkeling van bedrijventerreinen een regionaal karakter. De periode 2023-2027 is gericht op een gemeenschappelijke zorgvuldige afweging van gronduitgifte in een gespannen vraagmarkt. Er komen kwalitatieve criteria gericht op duurzaamheid en reductie van de vraag naar natuurlijke hulpbronnen. Vanuit het programma werken we samen met onze collega gemeenten aan een toekomstbestendig perspectief.

Vertaling van behoeftevraag naar uitbreidingsplekken op nieuwe en bestaande locaties.

Ondernemers hebben behoefte aan ruimte. Ruimte is schaars en we gaan op zoek naar mogelijkheden om in de behoefte te blijven voorzien. Te denken valt aan herstructurering en kwaliteitsimpulsen van bestaande bedrijventerreinen en ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. We vertalen onze economisch – ruimtelijke visie naar een programmauitvoering met als zwaarwegende onderwerpen: - De ruimte vraag van ondernemers. - De kwaliteit van onze bedrijventerreinen. -De mogelijkheid van nieuwe terreinen.

Verkennen kansen op revitalisering/ verduurzaming bedrijventerreinen.

Landelijk en regionaal wordt steeds meer ingezet op revitalisering en verduurzaming. Hier willen wij op aansluiten.

Aanjagen samenwerking/BIZ vorming.

Een krachtenbundeling van bedrijventerreinen is in een tijd van nieuwe technologische en economische ontwikkelingen aan te raden. Schaarste drijft de prijzen op en samenwerking en innovatie op het gebied van energiebesparing – en inkoop, afvalinzameling, ruimtegebruik, veiligheid en toezicht zijn voorbeelden waar bedrijven elkaar kunnen helpen. Samenwerkingsorganisaties komen eerder in aanmerking voor overheidsondersteuning. De komende jaren trekken we deze lijn door.

Doorontwikkeling van de dienstverlening met brede inzet van de interne organisatie.

Vanuit de gemeente staat een goede dienstverlening aan ondernemend Almelo centraal. Hoe beter wij ondernemers ondersteunen en faciliteren, hoe beter het economisch klimaat en daarmee de economische veerkracht van Almelo. Vanuit het Ondernemersloket zetten wij in op een nog effectievere interne samenwerking met de diverse vakinhoudelijke disciplines.

Uitvoeren van een marketing en communicatieplan Ondernemersloket.

Zichtbaarheid en vindbaarheid van de verschillende instrumenten, regelingen en hoe de ondernemersdienstverlening lokaal is georganiseerd, is de basis om ondernemers op de juiste wijze te informeren en te begeleiden. In 2024 gaan we verder met de uitvoering van het marketing en communicatieplan.

Organiseren van netwerkbijeenkomsten.

Voor een goede samenwerking en participatie zijn directe contacten met ondernemers van belang. Hiervoor organiseren wij in 2024 (mede in samenwerking met externe partijen) ondernemersbijeenkomsten.

59

3.4.3.3 Almelo bindt en boeit talent op alle niveaus Activiteiten

Omschrijving

Het uitrollen van de LLOaanpak (Leven Lang Ontwikkelen) in Almelo

We werken samen met de andere Twentse gemeenten, het UWV, het ROC, vakbonden en het bedrijfsleven. Door het ontwikkelen en verspreiden van een heldere communicatieboodschap zorgen we voor bewustwording bij werkgevers, werkenden en werkzoekenden. We gaan voor een actief leerklimaat. Daarnaast gaan we aan de slag met het opzetten van een duidelijke online vindplaats die samenhangt met leren en ontwikkelen.

Het doorontwikkelen van het Twents Fonds voor Vakmanschap.

Het Twents Fonds voor Vakmanschap is een initiatief voor werkenden, ZZP’ers en werkzoekenden uit Twente die zich willen om, her- of bijscholen in een vakrichting tot en met mbo-niveau 4. Het Twents Fonds biedt een scholingsvoucher tot maximaal 2.500 euro om scholing/opleiding (deels) te bekostigen. Met het Twents Fonds investeren we in een ‘leven lang ontwikkelen’.

Het faciliteren van initiatieven die bijdragen aan een betere match op de arbeidsmarkt in hightech/techniek en logistiek.

We ondersteunen en stimuleren initiatieven die als doel hebben jeugd te enthousiasmeren voor de (high)techsector. In de afgelopen jaren heeft de gemeente Almelo initiatieven zoals Week van de Techniek en Ontdek Hightech Almelo al ondersteund. De deelnemende bedrijven merken dat de initiatieven vruchten beginnen af te werpen. We zien mogelijkheid om zowel in faciliterende als financiële zin bij te dragen. We versterken de samenwerking met het onderwijs en de kennisinstellingen met als doel een betere match op de arbeidsmarkt.

Ontwikkelen arbeidsmarktstrategie.

We gaan aan de slag met het uitvoeren van een arbeidsmarktstrategie. Deze strategie moet richting bieden voor het aantrekken en behouden van talent in Almelo. Een cruciale rol speelt de woningbouwopgave waarmee we volop kunnen inzetten op het aantrekken van deze doelgroep. Deze verstedelijkingsopgave wordt opgepakt vanuit het programma en lijn stedelijke ontwikkeling.

3.4.3.4 Almelo unieke beleving door het water en het groen Activiteiten

Omschrijving

Het faciliteren en aanjagen van initiatieven en arrangementen.

Met de realisatie van de havenkom is het water teruggebracht tot in de binnenstad. We geven ondernemers voldoende ruimte om hun initiatieven te ontplooien en creativiteit de ruimte te geven, als dit bijdraagt aan de beleving van het toeristisch- recreatieve product. Daarnaast gaan we in samenwerking met partners uit de stad, zoals (horeca)ondernemers, de ondernemersvereniging (CAA) en Almelo Promotie, initiatieven aanjagen die het groenblauwe profiel versterken. Daarmee wordt de beleving op en om het water vergroot. Het thema ‘groen en blauw’ speelt ook in de gemeenten Nordhorn, Dinkelland en Tubbergen een grote rol binnen de vrijetijdseconomie. Zo hebben Nordhorn en Dinkelland met het INTERREGproject Kanal Allee, geïnvesteerd in de fietsroute langs het kanaal. We zien op dit vlak kansen in de versterking van onze vrijetijdseconomie. Het streven is om in de grensoverschrijdende samenwerking initiatieven te ontwikkelen waarbij enerzijds onze eigen inwoners op de fiets of via het water de stadsrand en

60

aansluitende toeristische routes naar Noordoost-Twente kunnen bereiken en anderzijds hoe de bezoeker per fiets vanuit Nordhorn via een mooie route Almelo een mooie route kan bereiken. We werken aan het (meer) bevaarbaar maken van het water in Almelo.

Het netwerk van bevaarbare waterwegen in Almelo is nog beperkt. Door bevaarbare routes te realiseren wordt het voor inwoners en bezoekers mogelijk Almelo meer vanaf het water te beleven. Dit zorgt voor een verlengde verblijfsduur en voor een versterking van de vrijetijdseconomie. We gaan daarom samen met partners, zoals de provincie Overijssel en het waterschap Vechtstromen, de mogelijkheden voor het uitbreiden van het vaarnetwerk binnen de gemeentegrenzen van Almelo nader uitwerken. Hierbij maken we nadrukkelijk verbinding met de Spoorzone ontwikkeling met daarbinnen toekomstige woonmilieus en bijvoorbeeld het Westerdok.

We maken een plan voor versterking van de waterbeleving en vrijetijdseconomie.

Toerisme en recreatie bestaan uit meerdere onderdelen die gezamenlijk ‘beleving’ bieden aan de toerist of recreant. Deze onderdelen zijn: vervoer, verblijf, vermaak en de omgeving. Bij al deze onderdelen zijn verschillende ondernemers en partners betrokken die gezamenlijk een stukje van het toeristisch- recreatieve product creëren en beïnvloeden. Door de samenwerking met deze ondernemers en partners te intensiveren, zorgen we voor samenhang en een verhoogde (water) beleving bij inwoners en bezoekers. Mogelijkheden voor toerisme in het buitengebied worden hierbij meegenomen.

3.4.4 Monitoren en verantwoorden Algemeen Een programma is per definitie een vernieuwend, op ontwikkeling gericht en complex proces. Jaarlijkse verantwoordingscijfers die iets zeggen over de voortgang van het programma zijn zeldzaam. De kennis over complexe systemen leert ons dat juist een wat andere monitoring, met aandacht voor kwalitatieve informatie kansen biedt. Meten gaat dan minder om het resultaat (de presentatie van de cijfers), maar meer om het proces (samen een complexe werkelijkheid leren begrijpen). Wij hebben dit vertaald naar de volgende verantwoordingsinformatie. Hierbij hebben we een keuze gemaakt uit een beperkt aantal trends en gegevens. Trends Ontwikkeling werkgelegenheid Met deze indicator monitoren we de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Almelo. Het aantal arbeidsplaatsen maakt ten opzichte van 2012 vanaf 2016 een positieve ontwikkeling door. Zowel in de gehele regio Twente als in Almelo stijgt het aantal banen geleidelijk. In 2022 heeft Almelo 45.430 banen. Hiermee heeft de gemeente meer banen dan beroepsbevolking en faciliteert het dus in banen voor mensen uit de regio. Afgelopen jaar kende Almelo een relatief sterke ontwikkeling met een groei van 5,3% t.o.v. een Twentse groei van 3%. Grootste groei vond plaats in de sectoren industrie (hightech) en de logistiek op de bedrijventerreinen XL Businesspark en Bedrijvenpark Twente Noord.

61

Ontwikkeling Arbeidspotentieel Een aantal indicatoren meten de ontwikkeling van het arbeidspotentieel. Belangrijk gezien de krapte op de arbeidsmarkt. Wat we zien is dat de arbeidsparticipatie in Almelo lager ligt dan in Twente en landelijk, vooral voor de lager opgeleiden. De afgelopen jaren is de werkeloosheid en de ontwikkeling van de bijstand in Almelo relatief harder gedaald dan in Twente en landelijk. Het CBS gaat uit van de beroepsbevolking en is als volgt gedefinieerd. De potentiële beroepsbevolking is de groep tussen 15-75 jaar. De 0-15 en 75 e.o. zijn gedefinieerd als ‘overige bevolking’.

Binnen potentiële beroepsbevolking onderscheiden we de beroepsbevolking (werkenden en werkloos) en de niet-beroepsbevolking. Onder niet-beroepsbevolking worden personen verstaan zonder betaald werk, die niet recent naar werk hebben gezocht of daarvoor niet direct beschikbaar zijn. (bron CBS).

62

Deze indicator laat de verdeling zien tussen de beroepsbevolking en niet-beroepsbevolking. In het paars is de werkloze beroepsbevolking voor Almelo weergegeven, een relatief kleine groep die minder wordt, dat geldt ook voor de niet-beroepsbevolking.

63

Krapte op de arbeidsmarkt De spanningsindicator is de verhouding tussen de aanbodzijde van de arbeidsmarkt (beschikbare werkzoekenden) en de aanbodzijde (beschikbare banen). De spanningsindicator is op Twents niveau beschikbaar. In 2022 stonden er voor elke WW’er 4,5 vacatures open (dit zegt overigens niets over de kwalitatieve match). Eind 2022 is dat iets gedaald maar de arbeidsmarkt is nog steeds krap. Dit geldt voor bijna alle beroepsgroepen maar de vraag naar technisch personeel is het grootst.

Bruto Twents Geluk/ Brede Welvaart De Twenteboard heeft opdracht gegeven voor het onderzoeken van het bruto Twents geluk of wel de brede welvaart in Twente. Want gelukkige, tevreden mensen presteren beter, zowel in hun werk als in hun sociale leven. Daarom werken we samen in Twente aan een mooie regio met een sterke economie, mooie banen en voldoende opleidingskansen, en een fijne plek om te wonen. Almelose inwoners scoorden gemiddeld een 6,9. Deze score ligt iets lager dan het Twentse gemiddelde van een 7,1 en is gelijk aan het Nederlandse gemiddelde. Wat verder opvalt in het onderzoek is dat de welvaart ongelijk verdeeld is binnen Almelo (een kenmerk van de steden) en dat Almelo laag scoort op de dimensie persoonlijke ontwikkeling

64

Cijfers Indicator

Peilwaarde (Meest recent)

Ambitie 2026

Bron

Percentage van netto uitgegeven hectare buiten-stedelijk 83% 100% Gemeente bedrijventerrein met [minimaal] een (1-1-2023) actieve ondernemersvereniging Toelichting: Er zijn 11 buiten-stedelijke bedrijventerreinen [min. 7 – max. 168 ha; totaal 564 ha]. De organisatie graad is in toenemende mate van organisatie onderverdeeld: geen, ondernemersvereniging slapend, ondernemersvereniging actief, BIZ, parkmanagement. Commitment en samenwerking door ondernemers dragen bij aan een toekomstbestendig en kwalitatief bedrijventerrein. Beschikbaar aanbod grond t.b.v. lokale 0 ha 10-15 ha Gemeente MKB bedrijven (1-3-2023) Toelichting: we gaan hier uit van kwalitatief geschikt aanbod voor MKB bedrijven. Zodra een kavel onder optie is, telt die niet meer mee als actief aanbod. We voorzien een behoefte van zo’n 45 ha voor de langere termijn (2035). Om economische dynamiek te kunnen faciliteren, is het continu beschikbaar hebben van zo’n 10 tot 15 ha een voorwaarde.

Positie ranglijst MKB vriendelijkste stijging/ MKB Nederland (elke 2 jaar, 9 (2021) steden behoud eerstvolgende peiling 2024) MKB Nederland (elke 2 jaar, Score tevredenheid dienstverlening 6,7 (2021) 7,0 eerstvolgende peiling 2024) MKB Nederland (elke 2 jaar, Aantal ondernemers dat LLO toepast PM PM eerstvolgende peiling 2024) Toelichting: Leven Lang Ontwikkelen [LLO] betreft het stimuleren van medewerkers om zich verder te ontwikkelen. Via de MKB peiling willen we inzicht krijgen in het aantal ondernemers dat hier vorm en inhoud aan geeft. We kiezen voor het mkb omdat we verwachten dat hier nog winst te behalen is. Aantal verstrekte omscholingscheques 40 (2022) stijging per jaar Toelichting: Jaarlijks verstrekt het Twents Fonds voor Vakmanschap omscholingscheques. Almelo scoort met 40 verstrekte cheques als hoogste gemeente in de regio. Dit aantal willen we verhogen omdat het bijdraagt een betere inzetbaarheid op de arbeidsmarkt. Aantal Almelose bedrijven met Twents Fonds voor 30 (2022) stijging IKBINDR zakelijk label. Vakmanschap Toelichting: De bedrijven verbinden zich aan LLO met het ondertekenen van een intentieverklaring en zijn actief bezig met de ontwikkeling van hun personeel. Het aantal van 30 Almelose bedrijven zien we graag stijgen. Het totaal aantal bedrijven binnen onze dat deelneemt bedraagt ca. 200.

Waardering groene en blauwe profiel 7,1 stijging Almelo Panel van Almelo

65

Wat mag het kosten? Programma Economie en arbeidsmarkt

Beschikbaar

Jaar 2023

400

Jaar 2024

400

Jaar 2025

400

Jaar 2026

400

Totaal

1.600

Werkelijk / Prognose

-

Bedragen x 1.000 euro

Programmamiddelen Voor het uitvoeren van het programma Economie en participatie is jaarlijks 400.000 euro beschikbaar. De incidentele programmamiddelen zijn voor vier jaar beschikbaar gesteld. De werkelijke uitputting kan gedurende de periode 2023-2026 plaatsvinden.

3.5 Programma Klimaat en milieu 3.5.1 Visie en Ambitie In 2030 stoot Almelo 55% minder CO2 uit en in 2050 is Almelo een robuuste energieneutrale stad. De Nederlandse energiehuishouding verandert. De invulling van het Landelijk klimaatbeleid naar een reductie van broeikasgassen met 55% in 2030 en met een verdergaande ambitie naar nul emissies in 2050 vergt een stevige inzet op het verminderen van de energievraag en het opschalen van de productie en opslag van duurzame energie in Almelo. De landelijke keuze om ook tegelijk het aandeel (Gronings) aardgas op korte termijn terug te brengen naar nul en de oorlog in Oekraïne leiden tot verregaande veranderingen in de manier waarop we in onze energievraag voorzien. We streven in Almelo naar een energieneutrale stad in 2050. In het algemeen betekent dit dat in een gebouw of gebied het energiegebruik door fossiele brandstoffen wordt gecompenseerd door daar duurzaam geproduceerde energie tegenover te zetten. Energieneutraal betekent dus niet dat er helemaal geen fossiele brandstoffen meer worden gebruikt. Het realiseren van de energietransitie naar een duurzaam energiesysteem vergt een systeemverandering en is een forse en complexe opgave. Het Rijk heeft veel taken voor de uitvoering van het Klimaatakkoord bij de gemeenten neergelegd.

We voelen ons verantwoordelijk en willen onze bijdrage leveren aan een duurzame en circulaire economie in Almelo. Daarvoor werken wij samen met onze bedrijven, (kennis)instellingen, woningcorporaties, inwoners, stichtingen en andere overheden.

3.5.2 Wat willen we bereiken? 3.5.2.1 Energiebesparing Strategisch doel 1: In Almelo wordt jaarlijks meer fossiele energie bespaard. Operationele doelen: 1. Inwoners en ondernemers gaan aan de slag met verduurzamen en wij ondersteunen hen.

66

2.

In 2026 zijn tenminste 2.000 woningeigenaren ondersteund met isoleren.

3.5.2.2 Duurzame energie opwek en opslag bebouwde omgeving Strategisch doel 2: In 2026 wordt meer duurzame energie opgewekt. Duurzame energie wordt deels lokaal opgeslagen. Operationele doelen: 1. In 2026 zijn - om in het jaar 2030 te voldoen aan de vastgestelde RES-opgave - relevante (omgevings)vergunningen afgegeven en bestemmingsplanprocedures ten behoeve van duurzame energieopwekking voor zon- en windenergie afgerond. 2. Minimaal 50% lokaal eigenaarschap bij nieuwe duurzame energieopwekking.

3.5.2.3 Warmtetransitie Strategisch doel: In Almelo zijn meer woningen aardgasvrij of gereed om van het aardgas af te gaan. Operationeel doel: In 2026 zijn er drie wijkuitvoeringsplannen (WUP) vastgesteld en is de uitvoering gestart.

3.5.2.4 Circulaire economie Strategisch doel: In Almelo worden minder grondstoffen gebruikt en meer materialen hergebruikt om te komen tot een circulaire economie. Operationeel doel: We streven naar 25% van de inkopen van de gemeente circulair aan te besteden in 2026.

3.5.3 Wat gaan we daarvoor doen? 3.5.3.1 Energiebesparing Strategisch doel 1: In Almelo wordt jaarlijks meer energie bespaard. Activiteiten

Omschrijving

Energieloket met helpdesk

Eind dit jaar is website van het energieloket: Duurzaam Bouwloket verbeterd.

Stimuleren verduurzaming van woning m.b.v. bouwadviseurs en wooncoaches

Inwoners met een koopwoning kunnen een adviesgesprek met de wooncoach aanvragen via de website van de Coöperatie Almelo Energie. Alle wooncoaches krijgen een training waardoor zij een goed onafhankelijk advies kunnen geven over het verduurzamen van een woning. Inwoners met een huis gebouwd voor 1970 en een maximale WOZ waarde van 250.000 euro kunnen een adviesgesprek met een bouwadviseur aanvragen. De bouwadviseur kijkt (anders dan de wooncoach die alleen advies geeft) in het hele proces van verbetering en verduurzaming van de woningen mee en kan ook helpen met het aanvragen van subsidies en/of leningen.

Hulp bij kleine energiebesparingen door Fix-

Voor de huurwoningen is de FIXbrigade opgezet. Het verduurzamen van de schil van de woning is een verantwoordelijkheid voor de verhuurder.

67

brigade

De FIXbrigade helpt bij het aanbrengen van kleine maatregelen. Voorbeelden zijn het vervangen van lampen door ledlampen, het aanbrengen van radiatorfolie, het aanbrengen van brievenbusborstels etc. Verder kijken zij ook naar de goede ventilatie in woningen. Bij goed isoleren hoort ook ventileren. Door het aanbrengen van deze kleine maatregelen wordt de energierekening lager en wordt het comfort van de woning verbeterd.

Ontzorgen bij verduurzamen van de groep inwoners met een laag inkomen en een slecht geïsoleerd huis

Voor het verduurzamen van de huizen is naast een goed advies door de bouwadviseur bij een bepaalde doelgroep ook een lening noodzakelijk. De gemeente Almelo kent daarvoor een lening woningverbetering en verduurzaming. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. Daarom is een voorstel om de totale leenruimte te verhogen in voorbereiding.

UItvoeringsagenda Plan van Aanpak inclusieve energietransitie uitwerken

Het plan van aanpak Inclusieve energietransitie is verder uitgewerkt en heeft geresulteerd in de fIXbrigade, wooncoaches en bouwadviseur. Ook de Lokale aanpak Isolatie (NIP/LAI) is onderdeel van de totale uitvoeringsagenda.

Opstellen plan van aanpak voor deelname Nationaal isolatieprogramma

Voor het beter isoleren van ten minste 862 van woningen met een slecht label is een specifieke uitkering ‘Lokale Aanpak Isolatie’ voor een bedrag van 1.258.520 euro uit het Nationaal Isolatieprogramma ontvangen. De uitkering is bedoeld om huiseigenaren met een huis met een slecht label en een WOZ-waarde van maximaal 281.000 euro met name door middel van het financieren van 1 maatregel te ondersteunen met isoleren van hun woning. Er wordt een regeling opgesteld over de inzet van de middelen. Deze zal na de zomer gereed zijn.

Opstellen plan verduurzaming gemeentelijk vastgoed

In het najaar zal gestart worden met het opstellen van een plan voor het verduurzamen van ons eigen gemeentelijk vastgoed.

Lokale initiatieven faciliteren met energiebesparing

Aadorp kijkt samen met de gemeente naar mogelijkheden om een buurtplan op te stellen voor de warmtetransitie. In Aadorp, Bornerbroek en Nijrees wordt een gezamenlijke inkoopactie georganiseerd.

Lobby voortzetten richting Rijk

Na het bezoek van twee ministers eind vorig jaar zijn we in gesprek met twee ministeries inzake TOF .TOF staat voor Twentse Ontzorg Financiering. Een structurele aanpak voor huishoudens in energiearmoede waarbij verschillende al bestaande financieringsbronnen opgebracht door het rijk, provincie en gemeenten worden samengevoegd tot één regeling.

Jongeren betrekken bij energietransitie via schoolprojecten

Door middel van de junior energiecoach, de adviseurs van de toekomst en scholenprojecten worden jongeren betrokken bij de energietransitie.

3.5.3.2 Duurzame energie opwek en opslag bebouwde omgeving Strategisch doel 2: In 2026 wordt meer duurzame energie opgewekt. Duurzame energie wordt deels opgeslagen. Activiteiten

Omschrijving

Stimuleren particuliere eigenaren om zonnepanelen op dak te legen

Inwoners met koopwoningen worden tijdens gesprekken met Wooncoaches/ bouwadviseurs gestimuleerd om zonnepanelen te plaatsen. Daarnaast kunnen inwoners op de zonnekaart (website) zien of hun dak geschikt is voor zonnepanelen.

68

Stimuleren eigenaren van kleine bedrijfspanden om zonnepalen op dak te leggen

Via het gemeentelijke Ondernemersloket wordt aandacht besteed aan (landelijke- provinciale) duurzaamheidsregelingen voor bedrijven.

Project windturbines in de Noordflank

Uit de ruimtelijk- technische verkenning blijkt dat er potentie is voor meerdere windturbines. We zijn gestart met het in kaart brengen van ontwikkelvarianten en op basis daarvan kijken we welke uitgangspunten en kaders we bij een windproject willen gaan hanteren. De omgeving wordt door middel van een gebiedsproces betrokken. En we willen nadrukkelijk Lokaal eigenaarschap stimuleren en faciliteren. De uitgangspunten en lokaal eigenaarschap worden meegenomen bij de actualisatie van de duurzame energieladder.

Project Duurzaamheidsroute A35: zonnepalen op talud bij XL businesspark

Met de samenwerkende partijen is al een uitvoerige verkenning uitgevoerd. Daarvoor is een participatieproces doorlopen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners. Om van verkenning naar uitvoering te gaan is de planfase gestart met de deelnemende partijen. Hiervoor zal in het najaar een intentieverklaring worden ondertekend. Zodra alle partijen akkoord zijn dan zal het ruimtelijke proces doorlopen worden via een vrijwillig Provinciaal InpassingsPlan (PIP).

Duurzame energieladder aanpassen met lokaal eigenaarschap

De Duurzame energieladder wordt in het najaar van 2023 geactualiseerd. Het project A35, uitgangspunten wind en de wijze van invulling van lokaal eigenschap worden dan opgenomen.

Lokaal eigenaarschap stimuleren bij duurzame energieprojecten

Daar waar kansen liggen worden ze opgepakt en wordt er niet gewacht tot de Duurzame energieladder is geactualiseerd.

Netcongestie: Lobby voor ruimte op het net t.b.v. innovatie en bedrijvigheid

Met netbeheerders (Enexis, Coteq, Tennet) worden gesprekken gevoerd om meer inzicht te krijgen in de netcongestie.

Actualisatie Regionale Energiestrategie (RES) Twente 1.0.

De actualisatie van RES 1.0 loopt en zal eind 2023 gereed zijn.

Stimuleren en faciliteren van initiatieven op gebied van lokale energieopslag

Lokale energieopslag zal in de komende periode meer vorm gaan krijgen. Daar waar mogelijkheden zijn wordt gestimuleerd en eventueel gefaciliteerd.

Waterstofprojecten faciliteren

We stimuleren en faciliteren initiatieven die betrekking hebben op energieopslag, zoals bijvoorbeeld de Waterstofhub. De RES Twente is namens alle gemeenten sinds voorjaar van 2023 deelnemer van de H2-hub.

3.5.3.3 Warmtetransitie Strategisch doel 3: In Almelo zijn meer woningen aardgasvrij of gereed om van het aardgas af te gaan. Activiteiten

Omschrijving

Herziening transitievisie warmtevisie

Tegen de zomer wordt gestart met het actualiseren van de transitievisie warmte. Nieuwe ontwikkelingen op gebied van techniek maar ook stedelijke ontwikkeling projecten worden meegenomen. We nemen de nieuwe energiekaart van de netbeheerders hierin mee. Deze is opgesteld om met een grotere zekerheid te kunnen zeggen welke beschikbare

69

warmtebronnen waar gebruikt kunnen worden en waar er bijvoorbeeld een individuele warmte oplossing nodig is. Project proeftuin Aardgasvrije wijken Aalderinkshoek en komen tot een wijkuitvoeringsplan Aalderinkshoek

Voor een deel van Aalderinkshoek is een subsidie Proeftuin Aardgasvrije wijken ontvangen voor het realiseren van een alternatief voor warmte. Er is nader technisch onderzoek gedaan naar een mogelijk bronnet. Dit onderzoek wordt gebruikt voor het uitwerken van een schetsontwerp en vervolgens een voorlopig ontwerp en zal uiteindelijk eind 2023 leiden tot een wijkuitvoeringsplan. In dit proces werken we nauw samen met inwoners, drie woningcorporaties, het waterschap en Cogas.

Deel Windmolenbroek aardgasready maken

Een deel van Windmolenbroek is in de transitievisie warmte 2020 aangewezen als gebied met de ambitie om in 2030 aardgasvrij [ready] te zijn. In deze wijk gaat het om veel particulier woningbezit. Het participatieproces is opgestart en samen met inwoners wordt onderzoek gedaan naar warmte alternatieven voor aardgas.

Gebruik restwarmte Urenco voor verwarmen Bedrijventerrein Bornsestraat en uitrol onderzoeken

Voor het bedrijventerrein aan de Bornsestraat is onderzoek gedaan naar het benutten van industriële restwarmte. Er wordt nu gewerkt aan het in kaart brengen van vraag en aanbod. De scope is inmiddels verbreed naar andere gebouwen zoals ZGT met een grote warmtevraag. Vervolgens wordt nog dit jaar een intentieverklaring opgesteld.

3.5.3.4 Circulaire economie Strategisch doel 4: In Almelo worden minder grondstoffen gebruikt en meer materialen hergebruikt om te komen tot een circulaire economie. Activiteiten

Omschrijving

Opstellen visie circulariteit

Om als gemeente aan te geven hoe we denken over circulariteit wordt gewerkt aan een visiedocument, samen met kennisinstellingen en bedrijven. Eind 2023 zal het concept naar verwachting gereed zijn.

Almelose bedrijven inspireren en faciliteren om voorbereid te zijn op circulaire aanbestedingen

Mede door de schaarste aan grondstoffen zal circulariteit in aanbestedingen een steeds groter aandachtspunt worden. Samen met bedrijven die al bezig zijn met circulariteit worden kennisbijeenkomsten georganiseerd om andere bedrijven te stimuleren om meer circulair te gaan werken.

De interne organisatie voorbereiden op circulaire inkopen

In het bovengenoemde visiedocument nemen we mee hoe de interne organisatie een deel van de inkopen circulair kan aanbesteden.

3.5.4 Monitoren en verantwoorden Een programma is per definitie een vernieuwend, op ontwikkeling gericht en complex proces. Jaarlijkse actuele verantwoordingscijfers die iets zeggen over de voortgang van het programma zijn zeldzaam. De kennis over complexe systemen leert ons dat juist een wat andere monitoring, met aandacht voor kwalitatieve informatie kansen biedt. Meten gaat dan minder om het resultaat (de presentatie van de cijfers), maar meer om het proces (samen een complexe werkelijkheid leren begrijpen). De visie van het programma Klimaat en milieu gaat over verminderen van CO2 uitstoot, de trend van de laatste jaren vindt u in onderstaande grafieken. Het programma Klimaat en milieu zet in deze trend te doorbreken. In de onderste grafiek is te zien dat de CO2 uitstoot van landbouw minimaal is omdat het hier alleen om CO2 uitstoot gaat en niet over stikstof en ammoniak.

70

De gemeente heeft de meeste invloed op de gebouwde omgeving en industrie en zal daarom daar de meeste inzet plegen zie paragraaf 4.5.3. Bij verkeer en vervoer stimuleren en faciliteren we om elektrisch te gaan rijden of de fiets te nemen via het gemeentelijke verkeer en vervoersbeleid. Trends

2014 totaal is niet bekend vanwege onbekende CO2 uitstoot gebouwde omgeving.

71

Cijfers/ indicatoren Om daadwerkelijk te weten of de genoemde inspanningen in paragraaf 4.5.3 tot het gewenste resultaat leiden, monitoren we met behulp van onderstaande indicatoren alle acties binnen het programma. Deze verantwoording vindt plaats door te tellen ( indicatoren) én te vertellen (tekstueel in de jaarverantwoording). Voor de meeste indicatoren zijn we afhankelijk van de meest actuele cijfers die beschikbaar zijn bij het CBS, Klimaatmonitor en Monitor RES. Deze lopen altijd achter.

Indicator aantal woning eigenaren ondersteund bij het isoleren. Aantal zonnepaneelinstallaties op woningen Aandeel hernieuwbare energie op totaal energieverbruik inclusief Twence Huidige opwek als aandeel van het bod RES Aandeel woningen zonder aardgasaansluiting Aardgasverbruik in woning (temp. gecorrigeerd)**

Peilwaarde (Meest recent) 0 (1-1-2023) 5.411 (2021*) 13% (2020) 79 GWh (1-6-2022) 2% (2021) 42,0 mln m3 (2020)

Ambitie 2026 2.000 8.500

Bron gemeente (jaarlijks) CBS (jaarlijks)

20% Klimaatmonitor 110 GWh

Monitor RES

4%

CBS

35 mln m3

Monitor RES

* de gegevens voor 2021 zijn voorlopig ** Het gemiddelde aardgasverbruik is gecorrigeerd voor koude en zachte winters om de trend beter zichtbaar te maken. Anders ontstaat een vertekend beeld.

Wat mag het kosten? Programma Klimaat en milieu

Beschikbaar

Jaar 2023

1.700

Jaar 2024

1.700

Jaar 2025

1.700

Jaar 2026

1.700

Totaal

6.800

Werkelijk / Prognose

-

Bedragen x 1.000 euro

Programmamiddelen Voor het uitvoeren van het programma Klimaat en milieu is jaarlijks 400.000 euro beschikbaar. De incidentele programmamiddelen zijn voor vier jaar beschikbaar gesteld. De werkelijke uitputting kan gedurende de periode 2023-2026 plaatsvinden. Daarnaast ontvang de gemeente Almelo een specifieke uitkering (SPUK) van 1,3 mln euro per jaar voor uitvoeringskosten + nog aan te vragen subsidies zoals de specifieke uitkering Lokale aanpak Isolatie.

72

4. Leefbare wijken en dorpen 4.1 Visie en Ambitie Almelo bestaat uit twee dorpen en tien wijken die vervolgens weer bestaan uit 67 verschillende buurten. Deze dorpen, wijken en buurten zijn allemaal uniek. Ze vervullen een eigen rol in het stedelijk weefsel van de stad. Het is niet uniek dat inwoners van deze buurten in een schone, veilige en plezierige buurt, wijk of dorp, willen wonen; in een leefbare omgeving. Wanneer inwoners hun wijk of dorp leefbaar vinden, is er sprake van een vitale en levendige stad. De visie van ‘Leefbare wijken en dorpen’, is dan ook: ‘Almelo is een levendige vitale en veilige stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn wonen, werken en verblijven is’. Om dit te bereiken is een leefbare omgeving nodig waar de basis schoon, heel en veilig is. Niet in alle Almelose buurten is dit gelijk. Daar waar de leefbaarheid onder druk staat ligt voor de komende jaren een belangrijke opgave om de leefbaarheid op peil te houden dan wel te verbeteren. Ook de overige dorpen en wijken krijgen aandacht maar er kunnen en mogen verschillen zijn in de inzet en aanpak. Om te kunnen duiden waar we de komende jaren aan ,gaan werken is het belangrijk om de term ‘leefbaarheid’ te definiëren.

Wij gebruiken de definitie van RIGO- research en advies voor het begrip leefbaarheid: ‘In een leefbare wijk of buurt sluit de woonomgeving goed aan bij de wensen en behoeften van de mensen die er wonen. De beleving van de bewoners staat daarbij centraal.’ RIGO onderscheidt vier belangrijke thema’s die van invloed zijn op de leefbaarheid van een woonomgeving; (1) de fysieke kenmerken van de woonomgeving, (2) de sociale kenmerken van de woonomgeving, (3) overlast en (4) veiligheid. Het is van belang om de betrokkenheid van de inwoners bij hun wijk of dorp te vergroten. Het gaat immers over hun toekomst in de wijk of het dorp. Zij typeren de leefbaarheid van hun woonomgeving. De afgelopen jaren is de gemeente Almelo steeds meer gaan werken vanuit de belevingswereld van de inwoner. Om de leefbaarheid op peil te houden dan wel te verbeteren zetten we de komende jaren in op de doorontwikkeling van het wijkgericht werken. Centraal hierin staat het behalen van resultaten in de wijken en dorpen vanuit de vraag en beleving van de inwoner. Dit doen we door het verder uitrollen van de ‘aanpak van onderop’. Ook is een goede en integrale samenwerking binnen de gemeente als ook met partners zoals woningcorporaties, welzijnswerk, onderwijs- en zorgorganisaties een vereiste. Hier is de komende jaren winst te behalen.

Door met de verschillende partijen vanuit een gezamenlijke visie te werken en plannen eerder op elkaar af te stemmen kan samen meer bereikt worden. Dit lijkt simpel maar vraagt over en weer veel vertrouwen in elkaar te hebben. De wijkanalyses die in het voorjaar van 2022 zijn opgesteld in samenwerking met de woningcorporaties vormen het vertrekpunt van deze aanpak. Uit de wijkanalyse blijkt dat de opgaven per dorp en wijk verschillen. Alle dorpen en wijken krijgen onze aandacht maar verschil mag er zijn. Specifieke aandacht is er voor de buurten Kerkelanden en Westeres en de wijken de Riet, Ossenkoppelerhoek, Nieuwstraatkwartier, en Sluitersveld. ‘Leefbare wijken en dorpen’ wil flexibel meebewegen met onverwachte gebeurtenissen en inspelen op ontwikkelingen en kansen die zich voordoen. Kortom: ‘Leefbare wijken en dorpen’ koerst op een brede ambitie en pakt kansen die het onderweg tegenkomt. Leidraad hierbij is dat we aansluiten bij de identiteit en dynamiek van de wijk of het dorp. Verschil mag er zijn. Het gaat om behalen van resultaten vanuit de vraag en belevingswereld van de inwoner.