Perspectiefnota 2021 - Bijlage 1 - Perspectiefnota 2021.pdf
Tekst van het document
Witvoeten- en Gravenstraat Voor de inrichting van de openbare ruimte in de Witvoeten- en Gravenstraat stelden gemeente en Beter Wonen in 2020 een plan op. In 2021 startte de uitvoering met de sloop en nieuwbouw van de woningen. Bij de nadere invulling van het plan worden de toekomstige bewoners betrokken. In 2022 volgt de oplevering van de aardgasvrije woningen en vervolgens de openbare ruimte. Acaciaschool Beter Wonen geeft uitvoering aan de plannen voor de nieuwe invulling van het pand van de voormalige Acaciaschool. Bij de ontwikkeling van dit plan trekken Beter Wonen en gemeente samen op om dit icoon in de wijk beter tot zijn recht te laten komen. Bij de ontwikkeling van dit plan is aandacht voor het waterprobleem in dit deel van de wijk. Uitwerking van bewonersinitiatieven als: • Inrichting hondenspeelveld hoek Rohofstraat en Nieuwstraat. • Inrichting braakliggend terrein Mezenstraat. • Opruimen van zwerfvuil.
19
3. Overige thema's 3.1 Wijkopgaven Eind 2020 is voor elke wijk/dorp een wijkopgave vastgesteld die de opgaven bevat voor de desbetreffende wijk/dorp. De huidige wijkopgaven hebben een tijdspanne van twee jaar. Dit is een bewuste keuze zodat de nieuw vast te stellen wijkopgaven aansluiten bij de volgende collegeperiode. In 2022 worden nieuwe wijkopgaven ontwikkeld tot integrale gemeentelijke opgaven per wijk of dorp. Ook doelen en opgaven van bijvoorbeeld Veiligheid, Toezicht en Handhaving, Uitvoering Fysiek, Uitvoering Sociaal en de verschillende programma’s vinden daarin een plek, evenals de inbreng van de wijkbewoners. Stadsbrede thema’s worden vertaald naar het niveau van de wijken/dorpen. In de komende periode wordt uitvoering gegeven aan de huidige wijkopgaven. Daarin zijn concrete opgaven geformuleerd. Voorbeelden hiervan zijn : Aadorp: Onderzoeken transformatiemogelijkheden voormalige basisschool Aadorp; Binnenstad: Terugdringen overlast Amaliaplein. Bornerbroek: Actief meedenken met het verbeteren van de exploitatie van Stichting Kulturhus die het Brookshoes, De Latei en Waterinfocentrum Peeze beheert en exploiteert. De Riet /Nieuwland: De jeugd bewust maken van de aspecten van zwerfvuil door het zakgeldproject door te zetten. Hofkamp: Bij een aantal oversteekplaatsen die volgens bewoners onvoldoende zichtbaar waren is ledverlichting geplaatst.
Nieuwstraatkwartier: Realiseren van een activiteitenkalender voor het Smorreveld, realiseren van gevel tuinieren aan de Ambtstraat en Lindestraat. Noorderkwartier: Buurtbewoners Vriezenveenseweg beheren plantenbakken die zijn geplaatst om stoepparkeren te verhinderen. Ossenkoppelerhoek: Realiseren van een hondenlosloopren in het Beeklustpark o.l.v. bewonerswerkgroep. Door middel van buurtacties de Boomplaats en haar inwoners beter leren kennen en sociaal netwerk in kaart brengen. Schelfhorst: Inzet op verbinding met jongeren vanuit jongerenwerk als preventief middel rondom overlast. Sluitersveld: Prioritering gegeven aan speellocaties. Verbinding met buurthuis en kindcentrum daardoor signalen tijdig ondervangen. Wierdensehoek: Samen met bewoners en gemeentelijk groenbeheer bepalen hoe verspreid liggende kleine stukjes groen aan bewoners in gebruik kunnen worden gegeven. Windmolenbroek: Samen met het bestuur en andere partners in de wijk (Beter Wonen, Avedan) gaan we werken aan meer (maatschappelijke) initiatieven in het Noaberhoes. Bij de programmabegroting 2021 is een deel van het budget wijksturing (145.000 euro) eenmalig aangewend ten behoeve van dekking van het faseren van de bezuinigingen op culturele en sociaal/maatschappelijke instellingen.
Door het college is aangegeven dat hierdoor het behalen van de doelstellingen uit de wijkopgaven bijgesteld en/of getemporiseerd wordt. Door corona zijn veel bewonersinitiatieven stil gevallen. Verwacht wordt dat deze bewonersinitiatieven na corona weer opgepakt worden. Daarnaast zullen ook nieuwe initiatieven ontstaan. De wijkondersteuner ondersteunt deze bewonersinitiatieven. Dit betekent dat er meer inzet van de wijkondersteuner nodig is. Eén doelstelling die in meerdere wijkopgaven terugkomt, is het versterken en uitbreiden van het sociaal maatschappelijk netwerk. Met een goed functionerend netwerk wordt snel geschakeld op thema’s of situaties 20
die zich voordoen in de wijken en dorpen. De wijkondersteuner is een belangrijke partner in het versterken van deze sociale netwerken. Daarnaast heeft de wijkondersteuner een signalerende rol, in voorkomende gevallen wordt doorverwezen naar voorliggende voorzieningen. Dit voorkomt vraag naar duurdere zorg. Het wijkkompas dat uit meerdere objectieve en subjectieve gegevens bestaat wordt als indicator gebruikt voor de wijkopgaven. Omdat blijkt dat de subjectieve gegevens die via het Almelo Panel worden verkregen niet representatief zijn, gebruiken wij alleen de objectieve gegevens. Samen met Kennispunt Twente wordt het wijkkompas doorontwikkeld.
3.2 Stadsontwikkeling De stad verandert continu. Van kleine veranderingen tot grote opgaven en ingrepen in ons stedelijk weefsel. De afgelopen jaren is ook in Almelo veel veranderd en zijn er al mooie ontwikkelingen gerealiseerd. De ontwikkeling van het Indiëterrein, de nieuwe havenkom en het XL Businesspark zijn hiervan enkele voorbeelden. Bedrijven, marktpartijen en bezoekers weten ons steeds beter te vinden. Almelo is gastvrij, verrassend, dichtbij, persoonlijk en eigenzinnig. Maar ook ambitieus en ondernemend. Almelo heeft een centrumfunctie voor de regio met een diversiteit aan voorzieningen en natuurlijk Eredivisieclub Heracles. Om deze positieve trends en eigenschappen verder uit te kunnen bouwen en ons van daaruit door te ontwikkelen naar een stad in balans, is de komende jaren extra inspanning nodig rondom stadsontwikkeling. De afgelopen jaren is vooral gewerkt aan opgaven en projecten die al liepen of waar marktpartijen het initiatief hebben genomen. De druk op de woningmarkt neemt echter toe en vanuit het Rijk en de provincie wordt er voor deze extra opgave ook naar Almelo gekeken. Daarnaast zien wij nog gaten in ons stedelijk weefsel, bijvoorbeeld rondom het station. Met onze focus op lopende plannen en projecten, is de afgelopen jaren te weinig geïnvesteerd in de voorbereiding en uitwerking van plannen en projecten vanuit visie en ambitie voor de toekomst.
Ook is de personele bezetting op het gebied van stadsontwikkeling in onze organisatie vrijwel verdwenen. Daardoor zijn wij ook onvoldoende in beeld bij de provincie en het Rijk. De komende jaren willen wij daarom nadrukkelijk meer invulling geven aan de verdere (door)ontwikkeling van de stad. Vanuit onze eigen identiteit en kracht zetten wij met een krachtige visie en heldere koers de volgende stappen. Deze zijn gericht op ontwikkeling en groei, waarbij onze ligging, de landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten worden benut. De gemeente Almelo heeft een Omgevingsvisie en een Woonvisie vastgesteld als richtinggevend perspectief voor de leefomgeving. Met deze visies als basis, willen wij in de doorontwikkeling van onze stad de komende jaren een aantal prioriteiten en strategische opgaven verder vorm en inhoud geven. Wij kiezen daarbij voor herstructurering en verduurzaming van wijken met leefbaarheidsopgaven, transformatie van verouderde binnenstedelijke bedrijventerreinen en de programmering van woningbouw op (potentiële) ontwikkellocaties. De strategische opgaven die we daarbij onderkennen zijn de binnenstad, de spoorzone (stationsgebied, Kerkelanden, bedrijventerrein Achter de molen) en de wijken Nieuwstraatkwartier en Ossenkoppelerhoek. De komende periode zullen deze opgaven verder worden uitgewerkt.
Rondom deze opgaven pakken wij de regie, maar blijven wij vanzelfsprekend actief de samenwerking zoeken met onze partners uit de stad, de provincie en marktpartijen. Samen met de genoemde partners werken wij de komende jaren verder aan een aantrekkelijke en eigenzinnige stad in balans.
21
4. Financieel meerjarenperspectief 4.1 Financieel meerjarenperspectief 2022-2025 Ontwikkelingen In deze paragraaf staat het financieel meerjarenperspectief 2022-2025 centraal. Dit perspectief komt tot stand tegen de achtergrond van een aantal landelijke- en gemeentelijke ontwikkelingen in het financiële domein die wij hieronder uiteenzetten. Economische gevolgen coronacrisis Het Centraal Planbureau schrijft in het Centraal Economisch Plan 2021 dat het economisch herstel in het tweede kwartaal van 2021 geleidelijk op gang komt. Eind 2021 komt de omvang van de economie weer boven het niveau uit van eind 2019. Deze raming gaat uit van de huidige beleidsvoornemens van de regering waarin de steunmaatregelen eind juni aflopen. De consumptie zal sterk toenemen zodra winkels en horeca weer helemaal opengaan en besmettingsangst bij consumenten afneemt doordat meer personen gevaccineerd zijn. De tijdens de coronarecessie sterk toegenomen besparingen maken een sterke consumptiegroei mogelijk. Investeringen reageren positief op de toenemende omzet en gunstiger omzetverwachtingen, ondersteund door lage financieringskosten vanwege de lage rentestanden. De werkloosheid loopt landelijk op tot 5 procent van de beroepsbevolking rond de jaarwisseling, om vervolgens af te nemen tot 4,5 procent eind 2022.
Zoals gebruikelijk komt het economisch herstel pas later, in de loop van 2022, tot uitdrukking in een afname van de werkloosheid. De werkloosheid is voor 2021 en 2022 neerwaarts bijgesteld ten opzichte eerdere ramingen, voornamelijk door de onverwachte verdere daling van de werkloosheid eind 2020. Voor Twente heeft Kennispunt Twente het werkloosheidspercentage voor 2021 geraamd tussen de 4,1 en 4,5 procent. De Twentse werkloosheid blijft daarmee waarschijnlijk voor het derde jaar onder het Nederlandse gemiddelde. Kennispunt Twente raamt een werkloosheidspercentage eind 2021 van 4,6 tot 5,0 procent. Het verloop van de coronapandemie is ongewis. De vaccinaties geven wel uitzicht op een sterke vermindering van het aantal ziekenhuisopnames. Wel is er onzekerheid over de tijdige levering van vaccins en over de bescherming die zij bieden tegen nieuwe varianten van het coronavirus. Het is onduidelijk hoe voorzichtig consumenten blijven en hoe snel contactbeperkende maatregelen zullen worden versoepeld. Herijking gemeentefonds In de raadsbrieven over de decembercirculaire 2020 (RAAD-6448) en de maartbrief 2021 (RAAD-6612) van het gemeentefonds bent u kort geïnformeerd over het proces van de herijking van het gemeentefonds. Tot medio mei zijn er geen nieuwe ontwikkelingen geweest. We verwachten dat de fondsbeheerders begin juni met een aangepast verdeelvoorstel komen.
Het jaar 2020 is financieel goed afgesloten door incidentele meevallers Het financiële resultaat in de jaarverantwoording 2020 komt uit op 2,1 miljoen euro voordelig. In de raadsbrief Jaarverantwoording 2020 op hoofdlijnen (RAAD-6502) is de raad hierover vroegtijdig geïnformeerd. In de raadsbrief is toen een belangrijke kanttekening gemaakt dat het resultaat positief wordt beïnvloed door incidentele meevallers, zoals de vrijval uit de verliesvoorziening RBT/XL-Businesspark van 1,7 miljoen euro en voordelig resultaat op de grondexploitaties van 1,2 miljoen euro. Zonder deze incidentele meevallers is er sprake van een nadelig structureel rekeningresultaat. Na vaststelling van de concept jaarverantwoording eind maart heeft de accountantscontrole plaatsgevonden. De controle heeft niet geleid tot een bijstelling van het financiële resultaat.
22
Financieel meerjarenperspectief 2022 t/m 2025 Hieronder presenteren we het financieel meerjarenperspectief 2022 t/m 2025. Dit perspectief wordt in een aantal stappen opgebouwd. De eerste stap en tevens het uitgangspunt is het vastgestelde perspectief uit de programmabegroting 2021 (RAAD-6242). De tweede stap is het verwerken van reeds bekende mutaties, zoals de raadbesluiten over het nieuwe Sportpark (RAAD-6559), de verkabeling van hoogspanningsleidingen (RAAD6078) en de actualisatie van de nota kapitaalgoederen openbare ruimte (RAAD-6550). In de stappen daarna worden de nieuwe ontwikkelingen, investeringen en dekkingsmaatregelen weergegeven. Tot slot bespreken we de onzekerheden die mogelijk op termijn het financiële perspectief beïnvloeden. Financieel meerjarenperspectief hoofdlijnen Het vertrekpunt, de programmabegroting 2021, liet een mooi perspectief zien met oplopende saldi tot 1,2 miljoen euro in 2024. In deze perspectiefnota wordt het financieel meerjarenperspectief uit de programmabegroting geactualiseerd. Belangrijke ontwikkelingen in het geactualiseerde perspectief zijn de herijking van het gemeentefonds, de bijgestelde bijdrage aan het RBT/XL Businesspark en de investering voor het bevaarbaar maken van het kanaal Almelo-Nordhorn. Het geactualiseerde perspectief kent in de jaren 2022 en 2024 voordelen van respectievelijk 440.000 euro en 630.000 euro.
In 2023 en 2025 is het perspectief in evenwicht. Het structurele resultaat, waarbij wordt gecorrigeerd voor incidentele baten en lasten, is sluitend voor alle jaren. Het structurele perspectief laat wel een geleidelijke verlaging zien van 2,8 miljoen euro voordeel in 2022 naar een evenwicht in 2025. Een belangrijke verklaring hiervoor zijn de toenemende structurele kapitaallasten voor de openbare ruimte en voor andere investeringen, zoals voor een vernieuwd Sportpark en het bevaarbaar maken van het kanaal Almelo-Nordhorn. De toename van de structurele kapitaallasten zal na 2025 doorzetten. Financieel Meerjarenperspectief (FMP)
2022
2023
2024
2025
Stand programmabegroting 2021
-0,50 V
-0,27 V
-1,20 V
-1,20 V
Bekende ontwikkelingen Toevoegen jaarschijf 2025
0,10 N
Nieuwbouw Sportpark - Zwembad (RAAD-6559)
0,22 N
Verkabeling hoogspanningsleidingen (RAAD-6078)
0,22 N 0,07 N
Nota kapitaalgoederen openbare ruimte (RAAD-6550)
0,18 N
0,16 N
0,13 N
Stelpost kapitaallasten NKG
0,10 N 0,47 N
Regio Twente Twenteboard
0,30 N
0,30 N
pm
-0,24 V
-0,24 V
-0,24 V
Ingroei weerstandsvermogen Nieuwe ontwikkelingen Herijking gemeentefonds Personele inzet Stadsontwikkeling
0,40 N
0,40 N
0,40 N
0,40 N
Besparing op ambtelijke organisatie Indexatie vrouwenopvang (centrumgemeente Enschede)
-0,20 V
-0,30 V
-0,40 V
-0,40 V
0,04 N
0,06 N
0,09 N
0,11 N
Bijdrage RBT/XL Businesspark
-0,57 V
-0,24 V
-0,21 V
-0,21 V
Terugkoopverplichting brandweerkazernes
0,07 N
0,07 N
0,07 N
0,07 N
Beheercentrale verkeersregelinstallaties
0,03 N
0,03 N
0,03 N
0,03 N
23
Financieel Meerjarenperspectief (FMP)
2022
2023
2024
2025
Taakstelling energiebesparing
0,10 N
0,10 N
0,10 N
0,10 N
1) Bevaarbaar maken kanaal Almelo-Nordhorn
0,01 N
0,05 N
0,09 N
0,24 N
2) Investeren in groen-blauw in de wijken
0,05 N
0,05 N
0,05 N
0,05 N
Klimaatadaptatie (stimuleringsfonds)
0,08 N
0,08 N
0,08 N
0,08 N
Verhogen onderhoudsniveau grijs / groen
0,30 N
0,30 N
0,30 N
0,30 N
Stadskade
pm
pm
0,15 N
0,30 N
pm
pm
pm
-0,04 V
-0,07 V
-0,07 V
Kwalitatieve investeringsagenda Uitvoeren motie groen-blauw
Huisvesting / gemeentewerf Overige investeringen Ontwikkelstrategie XL Businesspark 2 / Kanaalsprongzone
0,08 N
Dekkingsmaatregelen Verhoging precario- en toeristenbelasting Structurele verlaging BUIG / P-wet
-0,50 V
-0,50 V
-0,50 V
-0,50 V
Totaal mutaties
0,07 N
0,28 N
0,58 N
1,21 N
Stand perspectiefnota 2021
-0,44 V
0,00 V
-0,63 V
0,00 V
waarvan incidentele baten en lasten
0,14 N
-0,56 V
0,36 N
waarvan dotatie financieel herstel
2,25 N
2,25 N
Structureel perspectief
-2,83 V
-1,69 V
-0,99 V
-/- = voordeel en + = nadeel (bedragen x 1 miljoen euro)
Voordelige resultaten uit de programmabegroting 2020 Bij de programmabegroting 2021 is voor de laatste keer het financieel meerjarenperspectief gepresenteerd. Dit financieel perspectief liet voor de jaren 2021 tot en met 2024 voordelige resultaten zien, oplopend naar 1,2 miljoen euro voordelig in 2024. Een belangrijke randvoorwaarde is dat de totale bezuinigingsopgave, zoals weergegeven in de paragraaf bedrijfsvoering van de begroting 2021, wordt gerealiseerd. Bekende ontwikkelingen Toevoegen jaarschijf 2025 De nieuwe jaarschijf 2025 wordt toegevoegd aan het financieel meerjarenperspectief. Basis voor de jaarschijf 2025 is de jaarschijf 2024 uit de programmabegroting 2021. De stelposten voor nieuw beleid en areaaluitbreiding zijn aan de jaarschijf toegevoegd. Gelet op de nieuwe ontwikkelingen en voorstellen in deze perspectiefnota kunnen de stelposten eenmalig, maar structureel worden verlaagd.
24
0,00 V
Nieuwbouw Sportpark (Zwembad) (RAAD-6559) De raad heeft ingestemd met een krediet van 20,9 miljoen euro voor de realisatie van het sportcomplex Sport Almelo. De jaarlijkse kapitaallasten van 807.000 euro worden grotendeels gedekt uit de vrijval van de exploitatiekosten van het oude zwembad, de stelpost kapitaallasten onderwijshuisvesting, en vrijval van kosten voor groot onderhoud. Het resterende deel van 217.000 euro wordt in deze perspectiefnota verwerkt in het financieel perspectief. Verkabeling hoogspanningsleidingen (RAAD-6078) Voor het ondergrond brengen van de hoogspanningslijn in Almelo heeft de gemeenteraad gekozen voor de variant waarbij de verkabeling om de stad heen zal gaan. Hierdoor zal een meer toekomstbestendige oplossing ontstaan die ook minder (tijdelijke) overlast in de stad veroorzaakt. De verwachte kapitaallasten vanaf 2025 zijn ongeveer 65.000 euro in het eerste jaar, waarna de kapitaalslasten jaarlijks afnemen. Nota kapitaalgoederen openbare ruimte - actualisatie 2021 t/m 2024 (RAAD-6550) In 2019 heeft de raad de Nota kapitaalgoederen openbare ruimte 2019-2022 vastgesteld. Deze nota is onlangs geactualiseerd voor de periode 2021-2024. Het uit de nota voortkomende financiële effect wordt in het kader van deze perspectiefnota verwerkt in het financieel meerjarenperspectief.
Stelposten kapitaallasten Nota kapitaal goederen Als gevolg van de doorstijgende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen nemen de benodigde middelen voor de instandhouding van onze kapitaalgoederen jaarlijks toe met circa 470.000 euro. Op de middellange termijn, beginnend in de periode 2025-2030 maar vooral daarna, zal de vervangingsbehoefte verder toenemen. Dit heeft vooral te maken met de leeftijd van de uitbreidingswijken uit de jaren ‘70 en ‘80 (Schelfhorst en Windmolenbroek), waar bijvoorbeeld veel areaal aan verharding en groen ligt. De stijgende kapitaallasten zijn een zorgpunt. Een eenvoudige oplossing voor de stijging is er niet. De vervangingsinvesteringen zijn noodzakelijk en door de jaarlijkse stapeling van de kapitaallasten zullen ze meerjarig door blijven stijgen. Wel zal getracht worden de stijging van de kapitaallasten te beheersen en de stijging waar mogelijk af te vlakken. Bij geplande vervangingsinvesteringen wordt kritisch gekeken of een object kan worden afgestoten (bijv. een brug) of in omvang kan worden verminderd (bijv. verharding). Hierbij zal de vraag leidend zijn; wat levert het de stad op. Kan de vereiste functionaliteit en kwaliteit bereikt worden door areaal af te stoten of anders in te richten tegen lagere kosten.
25
Regio Twente Twenteboard (RAAD-6474) Het Algemeen Bestuur Regio Twente heeft besloten om t/m 2024 9,01 euro per inwoner per jaar beschikbaar te stellen voor de werkorganisatie Twente Board Development. In de programmabegroting is 8,50 euro per inwoner per jaar beschikbaar, waarvan 4 euro voor de Regio Deal. Deze 4 euro per inwoner per jaar is tot en met 2022 beschikbaar. Voor de jaren 2023 en 2024 dient het bedrag van 4 euro per inwoner per jaar (totaal jaarlijks 300.000 euro) in het perspectief te worden opgenomen. Ingroeipad weerstandsvermogen (RAAD-6246) Bij de vaststelling van de Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2020-2024 heeft de raad besloten om de ratio weerstandsvermogen te verhogen van 1,0 naar 1,2. Bij de besluitvorming was de verwachting dat daarvoor aanvullend gespaard moest worden. Dat is op basis van de laatste risicoinventarisatie niet nodig. Volgens de laatste inzichten zal in 2022 een ratio weerstandsvermogen van 1,2 worden bereikt. Weerstandscapaciteit
2020
2021
2022
2023
2024
Beschikbaar weerstandsvermogen
10,7
10,7
14,3
16,5
18,8
3,6
2,3
2,3
0
10,7
14,3
16,6
18,8
18,8
Regulier
7,4
7,4
7,4
7,4
7,4
Grondexploitaties
5,1
5,1
5,1
5,1
5,1
Totaal benodigd
12,5
12,5
12,5
12,5
12,5
Weerstandsratio (beschikbaar / benodigd) Bedragen x 1 miljoen euro
0,86
1,14
1,33
1,50
1,50
Spaarbedrag financieel herstel in FMP Totaal beschikbaar (ultimo jaar) Benodigde weerstandscapaciteit
Nieuwe ontwikkelingen Herijking gemeentefonds Het Rijk heeft de voorlopige uitkomsten van de herijking van het gemeentefonds gepresenteerd, met daarin de voorlopige herverdeeleffecten per gemeente uitgedrukt in een bedrag per inwoner. Deze voorlopige herverdeeleffecten zijn gebaseerd op het onderzoeksjaar 2017. Het totale herverdeeleffect voor Almelo is vooralsnog 240.000 euro per jaar. In het vervolgproces van de herijking van gemeentefonds zal eerst de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gevraagd worden om een advies uit te brengen over de keuzes die gemaakt zijn in de nieuwe verdeling. De ROB wordt gevraagd te adviseren of de nieuwe verdeling invulling geeft aan de doelen en de uitgangspunten van het gemeentefonds en of de belangrijkste knelpunten zijn opgelost. Na ontvangst van het advies van de ROB volgt de adviesaanvraag aan de VNG. De invoering van het nieuwe verdeelmodel wordt overgelaten aan een nieuw kabinet en is voorzien per 1 januari 2023. Personele inzet Stadsontwikkeling De komende jaren willen wij invulling geven aan de (door)ontwikkeling van de stad. Om positieve trends en eigenschappen verder uit te kunnen bouwen en door te ontwikkelen naar een stad in balans, is extra inspanning nodig rondom het thema stadsontwikkeling.
Met een krachtige visie en heldere koers worden stappen gezet gericht op ontwikkeling en groei, waarbij onze ligging, de landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten worden benut. De gemeente Almelo heeft een Omgevingsvisie en een Woonvisie vastgesteld als richtinggevend perspectief voor de leefomgeving. Met deze visies als basis, willen wij in de doorontwikkeling 26
van onze stad een aantal prioriteiten en strategische opgaven verder vorm en inhoud geven. Hierin blijven wij actief de samenwerking zoeken met onze partners uit de stad, de provincie en marktpartijen. Samen met de genoemde partners werken wij verder aan een aantrekkelijke en eigenzinnige stad in balans. Besparing op ambtelijke organisatie De gevraagde personele inzet voor Stadsontwikkeling wordt op termijn structureel gedekt door een besparing op de ambtelijke organisatie. Dit betekent in de praktijk een verschuiving van taken en werkzaamheden. Indexatie vrouwenopvang (centrumgemeente Enschede) Centrumgemeente Enschede voor Vrouwenopvang gaat voortaan de bijdragen voor indexering jaarlijks factureren aan de Twentse gemeenten. De reden hiervoor is dat de middelen voor de indexatie van het budget Vrouwenopvang niet door de centrumgemeente maar door alle individuele gemeenten jaarlijks wordt ontvangen. Centrumgemeente Enschede stelde deze aanpassing voor zodat in de jaarlijkse subsidie aan de partners een passende indexatie kan worden verstrekt. Bijdrage RBT/XL Businesspark Op de exploitatie van het erfpachtbedrijf van het RBT/XL Businesspark wordt een positief resultaat voorzien van jaarlijks 1,1 miljoen euro, geleidelijk oplopend tot 1,5 miljoen euro.
Het is daardoor niet langer nodig om de afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen en de parkmanagementbijdrage aan de deelnemers te factureren. Vanaf 2022 daalt de jaarlijkse bijdrage van de gemeente Almelo hierdoor met ongeveer 125.000 euro. Verder ontvangt de gemeente Almelo op basis van de gemeenschappelijke regeling een bijdrage van 6 euro per vierkante meter uitgegeven grond op het XL Businesspark. De verwachte opbrengsten zijn geactualiseerd op basis van de meest recente uitgifteprognose/fasering. In 2022 leidt dit tot een voordeel van 400.000 euro. In de periode 2023-2028 bedraagt het voordeel jaarlijks 50.000 euro. Hier tegenover staat in 2021 een eenmalig nadeel van 290.000 euro, als gevolg van het doorschuiven van een aantal kavelverkopen van 2021 naar 2022. Het resterende voordelig saldo vanaf 2022 wordt verklaard door een lagere noodzakelijke onderhoudsbijdrage. Terugkoopverplichting brandweerkazernes Bij de oprichting van de Veiligheidsregio Twente (VRT) zijn 3 brandweerkazernes overgegaan van de gemeente naar de VRT. Daarbij is afgesproken dat bij leegstand de kazernes weer worden teruggenomen door gemeente tegen dezelfde voorwaarden als bij de overgang. De VRT heeft verzocht om de kazernes Noord en Zuid terug te nemen. De terugname leidt tot nadeel van ongeveer 70.000 euro per jaar vanwege onderhouds- en kapitaallasten.
Beheercentrale verkeersregelinstallaties De beheercentrale stuurt de verkeersregelinstallaties en het parkeerverwijssysteem aan. Door de afloop van een provinciale subsidie stijgen de jaarlijkse kosten voor Almelo met 32.000 euro per jaar. Taakstelling energiebesparing De afgelopen jaren zijn verschillende maatregelen genomen om te besparen op energie. Voorbeelden zijn de omschakeling naar LED in openbare verlichting, het verwijderen van overbodige parkeermeters, het isoleren van panden en het plaatsen van zonnepanelen. Per saldo leiden de maatregelen tot een daling van het energieverbruik met jaarlijks 2 miljoen kilowattuur en een jaarlijkse energiebesparing van 267.000 euro. Daarmee is de jaarlijkse energiebesparing hoger dan de oorspronkelijke taakstelling van 195.000 euro per jaar. 27
De energiebesparing is echter bij veel maatregelen gedeeltelijk ingezet om de investering te financieren. Gevolg hiervan is dat de bereikte energiebesparing niet volledig is ingezet voor vermindering van de taakstelling. Daar komt bij dat in 2020 een revolverend fonds is ingesteld voor het verduurzamen van vastgoed. Consequentie hiervan is dat energiebesparingen op gemeentelijke gebouwen terug in het fonds worden gestort en niet kunnen worden ingezet om de resterende taakstelling te realiseren. Daarom wordt voorgesteld de resterende taakstelling af te boeken. Kwalitatieve investeringsagenda Uitvoering motie groen-blauw 1) Bevaarbaar maken kanaal Almelo-Nordhorn Het bevaarbaar maken van het Almelo-Nordhornkanaal geeft een enorme boost aan de recreatieve mogelijkheden in de stad. Het verlengt de verblijfsduur van bezoekers en verhoogt het woongenot. Voor de toekomst van de binnenstad is het belangrijk ander vertier te kunnen bieden dan het shoppen. De ontwikkeling draagt daarmee bij aan zowel doelen uit het Programma Binnenstad als het Programma Economie en Participatie. Op basis van de voorlopige ramingen zijn de jaarlijkse kapitaal- en onderhoudslasten van het bevaarbaar maken van het kanaal Almelo-Nordhorn verwerkt in het voorliggende meerjarenperspectief. Voorwaarde om te kunnen investeren is dat de begrote cofinanciering is toegezegd.
Uitgaande van een cofinanciering van ten minste 30% door externe partijen bedraagt de gemeentelijke investering afgerond 8,7 miljoen euro. In het project wordt uitgegaan van een gefaseerde uitvoering in een periode van 10 jaar. De kapitaal- en onderhoudslasten nemen hierdoor in de komende jaren geleidelijk toe. In onderstaande tabel wordt dit inzichtelijk gemaakt. Bevaarbaar maken kanaal Almelo-Nordhorn LASTEN
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Kapitaallasten
8.025
51.575
91.450
184.000
209.910
315.935
320.285
329.290
55.400
55.400
55.400
55.400
55.400
239.400
265.310
371.335
375.685
384.690
Onderhoudslasten Totaal
8.025
51.575
91.450
Bedragen x 1 euro De raming van de investeringssom en de noodzakelijke onderhoudslasten zijn op dit moment nog globaal en gebaseerd op kengetallen. Op het moment dat de vereiste cofinanciering van 30% is opgehaald en er meer duidelijkheid bestaat over de exacte werkzaamheden zal er een concreet investeringsvoorstel aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Op dat moment zal ook een verdere precisering van de kapitaal- en onderhoudslasten mogelijk zijn. 2) Investeren in groen-blauw in de wijken Naast het bevaarbaar maken van het Almelo-Nordhorn kanaal (t/m de Schelfhorst) is in diezelfde motie de wens geuit om water en groen een grotere rol te geven in huidige en toekomstige woonmilieus en bedrijfsterreinen zodat deze echt onderscheidend worden vanuit wonen, werken, recreëren en klimaatadaptatie. Met de middelen kunnen in dit kader meerdere projecten worden gerealiseerd. De raad zal uiterlijk eind dit jaar over het plan van aanpak worden geïnformeerd. Klimaatadaptatie (stimuleringsfonds) Volgens de Almelose Klimaatadaptatiestrategie willen we werken aan bewustwording en stimuleren/motiveren van inwoners, bedrijven en corporaties om privé-terrein te ontstenen en daken af te 28
koppelen. Dat draagt bij om Almelo klimaatrobuust te maken want circa 70% van de stad is in particulier eigendom. De gemeente kan het niet alleen, we hebben iedereen nodig. Voor de periode 2022 t/m 2030 zal hiervoor jaarlijks 75.000 euro extra beschikbaar worden gesteld. Verhogen onderhoudsniveau grijs/groen In 2015 heeft de raad besloten om op basis van de toen beschikbare budgetten het beheer van de openbare ruimte terug te brengen naar een gemiddeld zuinig niveau (scenario ‘zuinig’). Thans leeft de wens om het beheer van de openbare ruimte weer terug te brengen naar een hoger niveau. Die verhoging zal plaatsvinden op basis van een kwalitatieve afweging in samenspraak met de raad. Het opgenomen bedrag van jaarlijks 300.000 euro is het maximale bedrag dat hiervoor vrijgemaakt wordt. Stadskade De gemeente Almelo en de HMO werken samen aan de ontwikkeling van het deelgebied Stadskade. De Stadskade dient bij te dragen aan de economische vitaliteit, sociale veiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van de binnenstad. Voor dit gebied is een plan van aanpak uitgewerkt. Aan de hand daarvan wordt naar verwachting eind dit jaar de gewenste invulling gekozen. Dat wordt vertaald in een concreet uitvoeringsplan en daarbij behorende investeringsbedrag.
Ten behoeve van de gefaseerde investeringen stellen wij voor vanaf 2024 oplopende bedragen voor kapitaallasten in te boeken. Huisvesting / gemeentewerf Het college heeft een voorgenomen besluit genomen (BW-7452) om de huisvesting van de eenheid Uitvoering Fysiek te centraliseren. Onderdeel van dat besluit was onderzoek te doen naar de beste locatie. Dit onderzoek bevindt zich in een afrondende fase. Daarna zal de aan de raad een kredietvoorstel worden voorgelegd. Overige investeringen Ontwikkelstrategie XL Businesspark 2 / Kanaalsprongzone De uitbreiding van het XL Businesspark aan de andere kant van het kanaal is van belang voor de economische groei en langere termijn ontwikkelpotentie van de gemeente Almelo. Daarnaast raakt de ontwikkeling aan de realisatie van de programmadoelen: aantrekkelijk ondernemersklimaat met ruimte voor groei van bedrijven en nieuwe vestigers. Dekkingsmaatregelen Gefaseerde verhoging precario- en toeristenbelasting Het college stelt voor de precario- en toeristenbelasting in de komende jaren stapsgewijs te verhogen. De verhoging vindt in vier stappen plaats: in 2023, 2024 en in 2026, en een laatste verhoging in 2029. Hoewel er sprake is van algemene dekkingsmiddelen is deze fasering globaal afgestemd op de geplande investeringen in het bevaarbaar maken van het Almelo-Nordhornkanaal.
Deze investering draagt immers bij aan de toeristische en recreatieve aantrekkelijkheid van onze stad.
29
In onderstaande tabellen zijn de effecten voor de tarieven en de belastingopbrengsten weergegeven. Gefaseerde verhoging precario- en toeristenbelasting Tarieven (excl. Indexatie)
2021 2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Tarief x 1 euro
9,15
9,15
13,73
18,3
18,3
36,6
36,6
36,6
54,9
Stijging t.o.v. 2021
0%
0%
50%
100%
100%
300%
300%
300%
500%
0%
50%
33%
0%
100%
0%
0%
50%
Precariobelasting
Stijging jaar op jaar Toeristenbelasting Tarief x 1 euro
1,45
1,45
1,49
1,52
1,52
1,64
1,64
1,64
1,81
Stijging t.o.v. 2021
0%
0%
2%
5%
5%
13%
13%
13%
25%
0%
2%
2%
0%
8%
0%
0%
10%
Stijging jaar op jaar
Met bovenstaande voorgestelde tariefaanpassing komt het tarief voor de precariobelasting meer in lijn te liggen met de tarieven die in Enschede en Hengelo gehanteerd worden (Hengelo 2021: 57,25 euro; Enschede 2021: 61,20 euro (A-gebied)) 48,36 euro (B-gebied). Het tarief voor de toeristenbelasting wordt stapsgewijs gelijkgetrokken met het tarief in de gemeente Enschede (2021: 1,82 euro per nacht, gemiddeld) Dit brengt de volgende (meer-)opbrengsten met zich mee: Gefaseerde verhoging precario- en toeristenbelasting (Meer-)opbrengsten
2021 2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Verhoging precariobelasting
0
0
-25
-50
-50
-150
-150
-150
-250
Verhoging toeristenbelasting
0
0
-11
-20
-20
-55
-55
-55
-100
Totaal
-
-
-36
-70
-70
-205
-205
-205
-350
Bedragen x 1.000 euro Structurele vrijval BUIG / Participatiewet Bij de voorjaarsrapportage en perspectiefnota 2020 werd er, als gevolg van het uitbreken van de coronacrisis, een structureel tekort op de BUIG geprognosticeerd van 3,5 miljoen euro die uit de eigen middelen werd bekostigd. De ontwikkeling van het aantal bijstandscliënten in zowel 2020 als in 2021 alsmede de ontwikkeling van het BUIG-budget in 2021 zijn relatief gunstig ten opzichte van de verwachting destijds. Wij vinden het daarom verantwoord om de komende jaren de bijdrage vanuit de eigen middelen met 500.000 euro te verlagen. Ook constateren wij de laatste jaren een onderschrijding op de middelen voor de uitvoering van de Participatiewet. Onzekerheden Sociaal domein Het onderzoeksbureau AEF heeft op verzoek van het Rijk en de VNG onderzocht of er structureel extra middelen nodig zijn voor de uitvoering van de Jeugdwet en welke maatregelen er genomen kunnen worden om de kosten te verlagen. De uitkomsten van het onderzoek zijn verwoord in het rapport "Stelsel in groei: een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg" van december 2020. Een van de vragen was of het zogenaamde ‘boeggolfeffect’ op den duur tot lagere kosten leidt.
Uit het onderzoek blijkt dat een brede inzet op preventie en vroegsignalering weliswaar kan bijdragen aan meer kwaliteit van leven en aan besparingen in andere wetten, maar niet leidt tot kostenbesparing binnen de Jeugdwet. In plaats van een boeggolf spreekt AEF eerder van verhoging van het waterpeil.
30
De toename in het jeugdhulpvolume komt echter niet door een stijgende instroom, maar door achterblijvende uitstroom. Dit verklaart voor een deel de stijging in de kosten. Andere verklaringen zijn een stijging van de gemiddelde kosten per cliënt per jaar en een toename van kosten voor wijkteams en voorliggend veld. Het tekort op jeugdzorg was landelijk 1,6 – 1,8 miljard euro in 2019. Gemeenten hebben wel een aantal mogelijkheden om doelmatigheidswinst te behalen: er kan 190 – 240 miljoen euro bespaard worden. Desondanks blijft er op basis van de huidige uitgangspunten een stevig tekort over van ongeveer 1,5 miljard euro. Het Rijk is de afgelopen jaren zeer terughoudend geweest met het verhogen van het budget voor de uitvoering van de Jeugdwet, waardoor het afwachten is of het nieuwe kabinet de gemeenten voldoende zullen compenseren. Een andere mogelijkheid die AEF benoemt is de invoering van een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor alle vormen van jeugdhulp, met uitzondering van jeugdbescherming en jeugdreclassering. Dit zou volgens AEF 0,8 tot 1,2 miljard euro besparen. De conclusies van AEF zijn herkenbaar voor Almelo. Ook wij zijn geconfronteerd met een sterke autonome groei bij de jeugdzorg. Dit ondanks de uitvoering en gerealiseerde besparingen van de Maatregelenplannen 1 en 2 en recentelijk Maatregelenplan 3.
De opgenomen taakstellingen worden ingevuld, maar de autonome groei wordt niet volledig gestopt. AEF concludeert dat het Rijk de sleutel voor de oplossing in handen heeft. Of extra budget aan gemeenten beschikbaar stellen of de Jeugdwet aanpassen en een inkomensafhankelijke eigen bijdrage invoeren. Deze sterke afhankelijkheid van het Rijk maakt het gepresenteerde perspectief onzeker. Dividend Cogas Cogas heeft besloten om de huidige dividendafspraken met de aandeelhouders te herzien, vanwege bijgestelde verwachtingen omtrent de financiële positie. Concreet heeft Cogas aangegeven dat de aanvullende dividenduitkering van 5,1 miljoen euro (voor Almelo 1,1 miljoen euro) op termijn niet langer haalbaar is. Er is een dividend afbouwfonds van ongeveer 25 miljoen euro beschikbaar om de aandeelhouders enige tijd te geven het structureel lagere dividend in de begroting te incorporeren. De algemene vergadering van aandeelhouders zal in mei 2021 een besluit nemen over het te hanteren afbouwscenario. Het is zeer wel mogelijk dat de meerderheid van aandeelhouders besluit de huidige dividenduitkering nog tot en met 2025 te handhaven. Dit betekent dat vanaf 2026 het verwachte dividend ineens met 1,1 miljoen euro zal dalen. Het alternatief, een geleidelijke afbouw die al in eerdere jaren begint, is ook mogelijk.
Met een dergelijk afbouwscenario is nog geen rekening gehouden in het bovenstaande financieel meerjarenperspectief.
4.2 Uitgangspunten programmabegroting 2022 In deze perspectiefnota presenteren we ook de uitgangspunten voor de begroting 2022 en meerjarenraming 2023 t/m 2025. Het gaat daarbij om de grondslagen voor de ramingen bestaand beleid, zoals de (omslag)rente, loon- en prijscompensatie en de inflatiecorrectie voor belastingen, heffingen en tarieven en huren. Looncompensatie De looncompensatie wordt gebaseerd op het Centraal Economisch Plan 2021 (CEP2021) van het Centraal Planbureau (CPB). Voor de loonontwikkeling gaan we uit van de index ‘prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Looncompensatie
2022
2023
2024
2025
prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers
1,2%
2,0%
1,8%
2,1%
Bron: Centraal economisch plan 2021, CPB
31
Prijscompensatie De prijscompensatie baseren we op de index ‘prijs overheidsconsumptie, netto materieel (imoc, %)’. Prijscompensatie
2022
2023
2024
2025
prijs overheidsconsumptie (imoc, %)
1,4%
1,5%
1,5%
1,5%
Bron: Centraal economisch plan 2021, CPB
Belasting, heffingen en tarieven Voor de indexatie van de belastingen, heffingen en tarieven gebruiken we een combinatie van 2/3 looncompensatie en 1/3 prijscompensatie. Belastingen, heffingen en tarieven
2022
2023
2024
2025
2/3 looncompensatie + 1/3 prijscompensatie
1,3%
1,8%
1,7%
1,9%
Circulaire gemeentefonds De meicirculaire 2021 van het gemeentefonds vormt de basis voor de programmabegroting 2022-2025. Opslagpercentage overhead Sinds de programmabegroting 2017 wordt een opslagpercentage overhead gebruikt van 50 procent over de directe salarislasten.
32
5. Bijlagen 5.1 Corona-effecten Het einde van de coronacrisis lijkt meer in zicht te komen. Hierdoor durven wij dan ook meer vooruit te kijken. Enerzijds zijn de coronacrisis en de landelijke coronamaatregelen van grote invloed (geweest) op onze inwoners, bedrijven en organisaties. Anderzijds ontstaan er kansen voor de toekomst van onze inwoners en de (door)ontwikkeling van onze stad. Op sociaal-maatschappelijk vlak vergroot de coronacrisis kwetsbaarheden en ongelijkheid. Waar in de eerste helft van het jaar 2020 minder Voorschoolse- en Vroegschoolse Educatie-indicaties werden afgegeven, is vanaf augustus 2020 een inhaalslag gemaakt. De daling is hierdoor beperkt gebleven. Onderzoek van de GGD Twente laat een stijging zien van de psychische en de psychosociale problematiek onder Twentse jongeren. Wat de effecten hiervan op langere termijn zijn is echter moeilijk in te schatten. De aanhoudende coronacrisis en landelijke coronamaatregelen kunnen voor onze inwoners en Almelose ondernemers ingrijpende financiële gevolgen hebben (gehad). Bepaalde sectoren, zoals de horeca-, cultuur- en recreatiesector, zijn zwaarder getroffen dan andere sectoren. Ondernemers die het financieel moeilijk hebben, lopen het risico minder weerbaar te zijn tegen ondermijnende criminaliteit.
Op economisch vlak lijken de gevolgen echter beperkt te zijn, mede vanwege de grootschalige steunpakketten van de Rijksoverheid. Het Centraal Plan Bureau verwacht een vlot herstel van de Nederlandse economie. Het effect van economisch herstel op werkloosheidspercentages laat altijd langer op zich wachten. Voor Twente is de verwachting dat het gaat om beperkt banenverlies. Ook in het bijstandsbestand wordt een lichte daling verwacht, na een stijging in 2020. Via arbeidsmarktcoaches is er extra aandacht voor inwoners die recent in de bijstand zijn gekomen als gevolg van de coronacrisis. Het werkloosheidspercentage en aantal faillissementen werd hoger ingeschat dan in werkelijkheid het geval is. Knelsituaties doen zich vooral voor op individueel niveau. Vanwege de geldende coronamaatregelen, waren er het afgelopen jaar minder bezoekers in onze binnenstad. Filiaalketens maken een terugtrekkende beweging. Dit biedt echter kansen voor kleine, lokale ondernemers en nieuwe concepten op het gebied van vrijetijdseconomie en -beleving. Het bevaarbaar maken van het Almelose water of andere plaatselijke activiteiten georganiseerd door Almelose ondernemers zijn voorbeelden hiervan. In dit kader kan de coronacrisis als katalysator voor innovatie werken. Inzet op het thema stadsontwikkeling kan een positieve bijdrage leveren aan het duurzaam herstel.
Nu de meeste Almeloërs vanuit huis werken, zien we een toename van gedigitaliseerde criminaliteit. Het digitale werken heeft echter ook voordelen: minder reisbewegingen en minder grote kantoorpanden. Er is vraag naar kleine, flexibele kantoorunits ontstaan. Alles gebeurt tegenwoordig op afstand. Hierdoor liggen activiteiten van bewonersinitiatieven stil. Dit raakt de contacten met en tussen inwoners in de wijken. Het contact met onze inwoners vindt voornamelijk digitaal plaats. Zeker wanneer het gaat om grotere groepen. Online participatie en online bereikbaarheid zijn dan ook noodzakelijk in deze crisistijd. In de toekomst kunnen wij inwoners online blijven betrekken, eventueel in combinatie met fysieke contactmomenten. De digitale mogelijkheden worden gezien als een blijvende verrijking van het participatieproces, waarmee verschillende vormen van participatie mogelijk worden gemaakt. Kortom, de effecten van de coronacrisis zijn tweeledig. Waar de gevolgen in het begin van de crisistijd desastreus leken te zijn, lijken bepaalde effecten nu mee te vallen. De coronacrisis heeft negatieve gevolgen
33
(gehad), maar biedt ook nieuwe kansen voor onze inwoners en de stad. Met oog op de (her)opening van de samenleving zullen er, wanneer de coronacrisis en de landelijke coronamaatregelen het weer toelaten, steeds meer publieksgerichte concepten terug te vinden zijn in Almelo. Wij hopen dan ook op korte termijn perspectief te kunnen bieden aan onze inwoners en de stad, in de vorm van bijzondere aandacht voor de jeugd en ouderen en extra activiteiten in onze binnenstad.
34
5.2 Risico's Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen De gemeente bevindt zich in een dynamische omgeving, waarbij het formuleren van ambities én beleid maken en uitvoeren gepaard gaat met het maken van keuzes en het bewust afwegen van risico’s. De toenemende wet- en regelgeving, uitbreidingen van het takenpakket en de hogere verwachting van de inwoner die duidelijk hoorbaar is via social media zorgt ervoor dat de gemeente zich bevindt in een glazen huis. Hierdoor neemt de kans op imago- en financiële schade toe en kan de impact groot zijn. De gemeente moet daarom op gestructureerde en transparante wijze de risico’s beheersen. Om vast te stellen dat een gemeente voldoende in staat is om risico’s op te vangen, maken we een inschatting van het zogenoemde benodigde weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de gezondheid van de financiële positie van de gemeente op langere termijn. De gemeente Almelo streeft naar een ratio van benodigd weerstandsvermogen van 1,2. De actuele berekening van het weerstandsvermogen wordt tweemaal per jaar gerapporteerd in de jaarverantwoording en de begroting. Met integraal risicomanagement beogen we de doorontwikkeling van risicomanagement naar een integrale wijze. Integraal risicomanagement leidt tot breed inzicht in de risico's die verbonden zijn aan de activiteiten binnen de gemeente.
Hierdoor zijn we voorbereid op onverwachte zaken en is tijdig in beeld wat er misgaat, of dreigt te gaan. Risicomanagement is geen afzonderlijke activiteit meer, maar maakt integraal deel uit van alle (management)processen en zorgt ervoor dat bewustwording en het beheersen van risico’s doorlopend aandacht heeft. Hoe werkt dit in de praktijk? In november 2020 is de Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen in werking getreden en zijn we begonnen met de implementatie daarvan. Om integraal risicomanagement in de praktijk te brengen doorlopen we de onderstaande stappen. In deze perspectiefnota is de uitwerking te lezen van de eerste twee stappen; risico identificatie, risicoanalyse en beoordeling. Komend jaar ontwikkelen we de andere twee stappen verder door; het in beeld brengen van de beheersmaatregelen en het meten, controleren en rapporteren.
1. Risico identificatie De identificatie van risico’s voeren we uit op alle niveaus binnen de organisatie. Om op integrale wijze inzicht te krijgen in de risico’s, brengen we de risico’s tijdens de risico identificatie vanuit verschillende invalshoeken in kaart. We richten ons daarbij op zowel de risico’s zonder als mét financiële impact. Risico’s zonder financiële impact zijn bijvoorbeeld reputatierisico’s.
35
De risico identificatie levert een overzicht op van de belangrijkste risico's die op de gemeente Almelo van toepassing zijn. Om dit overzicht te verkrijgen hebben we risicosessies voor alle programma's en eenheden georganiseerd, waarbij per sessie een diversiteit aan betrokkenen aanwezig waren. Door vanuit verschillende invalshoeken naar de risico's binnen de programma's en eenheden te kijken, hebben we een integraal beeld opgehaald. We hebben enerzijds inzicht verkregen in de strategische risico's (wat staat het behalen van de doelen van de programma's in de weg) en operationele risico's (risico's binnen de lijnorganisatie). 2. Risicoanalyse en beoordeling Na de identificatie van risico’s hebben we de risicoanalyse uitgevoerd. Hierbij hebben we de bruto kans en het gevolg van het risico bepaald. Onder bruto kans wordt de situatie vóór getroffen beheersmaatregelen verstaan. Van alle geïdentificeerde risico’s brengen we naast de kans van optreden ook de gevolgen in kaart. Binnen integraal risicomanagement wordt daarbij niet enkel gericht op de financiële gevolgen, maar ook op reputatie- of imagoschade. Voor financiële gevolgen geldt dat kans maal gevolg inzicht geeft in de mogelijk te verwachten financiële schade, ook wel verwachtingswaarde genoemd. Deze verwachtingswaarde wordt gebruikt voor de berekening van het weerstandsvermogen.
Naast de financiële gevolgen, brengen we ook de gevolgen van reputatieschade in beeld. Dit doen we door te categoriseren in Laag, Midden en Hoog. Welke inzichten heeft dit opgeleverd? Met de invoering van de Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen is de systematiek om risico's in beeld te brengen doorontwikkeld. De top 15 van risico's met financiële gevolgen zijn opgenomen en toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarverantwoording 2020. In deze paragraaf is ook de berekening van het weerstandsvermogen opgenomen. De ontwikkeling van het weerstandsratio in de komende jaren is in deze perspectiefnota toegelicht in het financieel meerjarenperspectief. Naast de risico's met financiële gevolgen zijn in de risicoanalyse ook risico's met reputatiegevolgen in beeld gebracht. Deze ontwikkeling heeft een ander beeld van het risicoprofiel opgeleverd, wat in onderstaand taartdiagram is weergegeven.
36
Het taartdiagram toont de risico's binnen de programma's en de operationele risico's, waarbij zowel de risico's met financiële gevolgen als met reputatiegevolgen zijn opgenomen. Het betreft dus niet het aantal risico's, maar een optelling van de significantie (financieel x reputatie gevolgen). De operationele risico's hebben in omvang het grootste risicoprofiel, wat binnen de verwachting ligt. Dit komt doordat dit risico's zijn die afkomstig zijn uit een diversiteit aan onderwerpen die betrekking hebben op de lijnorganisatie. Onderdeel daarvan zijn o.a. Financiën, Personeel en ICT. Wat naast de toevoeging van risico's met reputatiegevolgen nieuw is ten opzichte van voorgaande jaren, is het in beeld brengen van de risico's binnen alle programma's. Bij Economie en Participatie zien we risico's met betrekking tot banenverlies, schuldenproblematiek, de vraag naar bedrijfskavels dat groter is dan het aanbod en de leegstand in de binnenstad. Leegstand is ook gekoppeld aan het programma Binnenstad, waarbij we ook risico's zien in de mogelijke afname van bezoekersaantallen. Andere onderwerpen die als risico binnen het programma Binnenstad zijn benoemd, zijn de afname van het aanbod van cultuur, recreatie en detailhandel, het aansluiten van het woningaanbod op de vraag en de veranderende parkeerbehoefte.
Bij het programma Duurzaamheid zijn risico's benoemd die betrekking hebben op helderheid rondom het klimaatakkoord, de maximale capaciteit van het elektriciteitsnetwerk en extreme weersomstandigheden die tot overlast kunnen zorgen. Binnen het programma Nieuwstraatkwartier is het risico dat er onzekerheid is over de voortzetting van het programma en de effecten die dat mogelijk kan hebben. Andere onderwerpen waar risico's zijn gesignaleerd zijn activiteiten die stil komen te liggen door maatregelen en de effecten die het gebrek aan fysieke bijeenkomsten heeft op de participatie in de wijk. Wat opvalt aan het programma Omgevingswet is dat we de risico's niet in de grootste financiële risico's terug zien, maar dat dit programma wel hoog in het risicoprofiel naar voren komt. Dit heeft als reden dat de Omgevingswet een belangrijke ontwikkeling is met grote gevolgen en wanneer zich risico's voordoen, deze niet zozeer zorgen voor grote financiële schade, maar wel veel effect kunnen hebben op het vertrouwen van inwoners en de reputatie van de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn de onzekerheid rondom de invoeringsdatum van de Omgevingswet en het risico dat er minder fysieke bijeenkomsten georganiseerd kunnen worden waardoor participatie niet optimaal plaatsvindt. Net als bij de Omgevingswet, zien we ook binnen het programma Veiligheid risico's met reputatie gevolgen.
Onveilige situaties kunnen daarbij ook leiden tot financiële gevolgen, denk hierbij bijvoorbeeld aan extra inzet. Deze situaties kunnen ook leiden tot overlast en een onveilig gevoel bij de inwoners, dit kan reputatiegevolgen hebben voor de gemeente. Risico's die kunnen leiden tot onveilige situaties zijn de toename van ondermijning en het aantal kwetsbare personen wat tot overlast leidt. Binnen het programma Zorg zien we niet zozeer een grote hoeveelheid risico's, maar wel risico's die veelal tot grote financiële gevolgen kunnen leiden. Een voorbeeld daarvan is het risico op ontoereikende zorgbudgetten door stijging van de zorgkosten. Hoe nu verder? Door een integrale samenwerking met alle betrokkenen zijn de risico's organisatiebreed in beeld gebracht. In 2021 ontwikkelen we de risicoanalyse verder door. We verrijken deze dan bijvoorbeeld met het in beeld brengen van alle beheersmaatregelen en we gaan, net als voor de programma's, ook voor projecten de specifieke risico's in kaart brengen. Risicomanagement is een dynamisch proces, waarbij op dagbasis de inzichten van risico's kunnen veranderen. De risicoanalyse wordt daarom continu aangepast en geeft daarmee altijd een actueel beeld van de risico's.
37
5.3 Stand van zaken moties Vertrekpunt is het overzicht met de stand van zaken moties bij de begroting 2021. Afgehandelde moties zijn niet in dit overzicht opgenomen. Deze kunt u vinden in het overzicht met moties op iBabs. Omschrijving motie:
Datum raadsvergadering: 13 april 2021
Stand van zaken:
Motie FvR – Vlag in Almelo in de raadzaal
13 april 2021
De behandeling van de motie is opgepakt.
Motie LAS CDA GL CU Fractie Weinreder VVD LA - Bijzondere woonvormen
23 maart 2021
Op dit moment wordt onderzocht op welke manier er uitvoering kan worden gegeven aan de wens van de raad.
Motie CU LAS PvdA LA SP Lobby voor afschaffen verhuurderheffing
23 maart 2021
De motie is in uitvoering
Motie CDA VVD LAS PvdA LADe raad per kalender kwartaal informeren over de voortgang van het liquidatieplan GR Soweco
23 maart 2021
Het bestuur van de stichting stelt periodiek voortgangsrapportages op die via het college met de raad zullen worden gedeeld.
Motie PvdA LA CDA VVD LAS Samen voor een inclusieve arbeidsmarkt
23 maart 2021
Motie wordt te zijner tijd afgehandeld
Motie precariobelasting terrassen en reclame-uitingen
23 maart 2021
Uitvoering van de motie is afhankelijk van de duur van de beperkende coronamaatregelen.
Motie Oproep verhoging minimumloon
12 november 2020
Motie Dierenwelzijn in de begroting
12 november 2020
Motie Helder doelgericht en inzichtelijk subsidiebeleid
12 november 2020
Motie Aanvalsplan laaggeletterdheid Motie Verbod gebruik
12 november 2020
Het besluit tot het versturen van de brief aan de Tweede Kamer is door het college genomen. De raad wordt hierover geïnformeerd per raadsbrief. De motie is hiermee afgehandeld. Bij het opstellen van de begroting 2022 zal aandacht worden besteed aan de taken op het gebied van dierenwelzijn. De Rekenkamer doet op dit moment onderzoek naar het subsidieproces. De uitkomsten hiervan worden met de raad besproken en zouden uiteindelijk kunnen leiden tot de laatste aanpassingen in het beleid. De verwachting is dat dit in juni 2021 gereed is.
12 november 2020
De uitvoering van deze motie wordt betrokken bij de
Motie LAS LA PVA – Verbetering publicatie verkiezingsuitslagen
38
De behandeling van de motie is opgepakt.
Omschrijving motie: Glyfosaat houdende middelen bv Roundup in eenjarige pachtcontracten Motie Cultuurvisie 2021-2025
Datum raadsvergadering:
Stand van zaken: vernieuwing van het gemeentelijk pachtbeleid wat op dit moment in voorbereiding is.
12 november 2020
Motie CU LAS CDA VVD Regenton als instrument voor afkoppelen hemelwater
30 juni 2020
Motie FvR LA - Plan van aanpak seksuele intimidatie in de openbare ruimten van de gemeente Almelo Motie VVD, CU, LAS, CDA, D.nu - Zorg(en) voor theaters en het kloppend hart van Almelo
30 juni 2020
Motie Alle fracties stedenband Almelo-Ejmiatsin
28 januari 2020
Motie CU PvdA GL generatietoets
7 november 2019 (begroting 2020)
Motie GL, SP, CU, LA PvdA, Lijst Çete - geboortebos
7 november 2019 (begroting 2020)
Motie VVD LAS Crowdfundingsplatform
27 juni 2019 (PN 2019)
Motie ecologisch groenbeheer
27 juni 2019
19 mei 2020
De planning van de besluitvorming over de cultuurvisie is het najaar 2021. Het ontstenen van tuinen en het stimuleren daarvan door korting/regenton is opgenomen in de klimaat adaptatiestrategie. Hierover heeft het college op 11 mei 2021 besloten. Hiermee is de motie afgedaan. In samenwerking met de gemeente Enschede wordt op dit moment afgewogen welke activiteiten/instrumenten kunnen worden ingezet. Er zijn gesprekken gevoerd met het Theaterhotel om de mogelijkheden voor extra steun te verkennen. Bestuurlijk worden gesprekken gevoerd met de provincie om alle mogelijkheden te onderzoeken. Binnenkort wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de afdoening van deze motie. Op 22 maart jl. ontving het college een uitgewerkt beleidsplan van de Stichting Stedenband Almelo – Ejmiatsin i.o. Dit naar aanleiding van de door de gemeenteraad aangenomen motie. Het beleidsplan is ter beoordeling aan het college toegestuurd. Het college heeft op 20 april 2021 haar reactie op het beleidsplan aan de stichting laten weten. Een afschrift van de brief is ook aan de gemeenteraad gestuurd. Er zijn lokaal en landelijk gesprekken gevoerd over de gewenste invulling van de generatietoets.
Als de landelijke onderzoeksresultaten bekend zijn (gepubliceerd met eventueel een duiding vanuit het ministerie), komt het college met een reactie naar de raad en daarna wil het college met de raad in gesprek over de uitkomst en mogelijk vervolg. Er wordt een beeldvormend politiek beraad voorbereid over het geboortebos. Hierin wordt de raad voorgelegd welke mogelijkheden er zijn en wat de consequenties in ruimte, kosten en tijd zijn om een geboortebos te realiseren en het planten van bomen hierin te organiseren. Op dit moment wordt een verkenning naar de mogelijkheden gedaan. Voor de zomer wordt de raad geïnformeerd over de afwikkeling van deze motie. De provincie heeft een subsidieregeling om gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van een gemeentelijke ‘natuur voor elkaar plan’. Wij hebben een aanvraag gedaan voor deze subsidie en deze is
39
Omschrijving motie:
Motie D66 - Onderzoek vertrouwen inwoners
Datum raadsvergadering:
2 november 2017 (programmabegroti ng 2018)
40
Stand van zaken: toegekend. Binnenkort informeren wij de raad hierover met een raadsbrief. Responsiviteit, de mate waarin inwoners het gevoel hebben dat de resultaten van het politieke besluitvormingsproces beantwoorden aan hun wensen en belangen, versterkt het vertrouwen in het gemeentebestuur. Het college blijft actief inzetten op responsiviteit en vertrouwen, ook al zullen onzekere perioden hun invloed hebben op het vertrouwen. De eerstvolgende (tweejaarlijkse) monitoring via Kennispunt vindt medio dit jaar plaats.
5.4 Bestuurlijke toezeggingen Het college heeft toegezegd om uw raad te informeren over de bestuurlijke toezeggingen die er zijn gedaan in de afgelopen tijd. Hieronder vindt u hoe deze toezeggingen verwerkt zijn in deze Perspectief nota 2021. Ingroeipad weerstandsvermogen (RAAD-6246) Bij de vaststelling van de Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2020-2024 heeft de raad besloten om de ratio weerstandsvermogen te verhogen van 1,0 naar 1,2. Bij de besluitvorming was de verwachting dat daarvoor aanvullend gespaard moest worden. Dat is op basis van de laatste risicoinventarisatie niet nodig. Volgens de laatste inzichten zal in 2022 een ratio weerstandsvermogen van 1,2 worden bereikt. Beschikbare weerstandscapaciteit
2020
2021
2022
2023
2024
Beschikbaar weerstandsvermogen
10,7
10,7
14,3
16,5
18,8
3,6
2,3
2,3
0
Spaarbedrag financieel herstel in FMP Totaal beschikbaar (ultimo jaar)
10,7
14,3
16,5
18,8
18,8
Benodigde weerstandscapaciteit
2020
2021
2022
2023
2024
Regulier
7,4
7,4
7,4
7,4
7,4
Grondexploitaties
5,1
5,1
5,1
5,1
5,1
Totaal benodigd
12,5
12,5
12,5
12,5
12,5
Weerstandsratio (beschikbaar / benodigd)
0,86
1,15
1,33
1,51
1,51
Bevaarbaar maken Almelo-Nordhorn kanaal Zie hiervoor de kwalitatieve investeringsagenda Bijdrage RBT/XL Businesspark Op de exploitatie van het erfpachtbedrijf van het RBT/XL Businesspark wordt een positief resultaat voorzien van jaarlijks 1,1 miljoen euro, geleidelijk oplopend tot 1,5 miljoen euro. Het is daardoor niet langer nodig om de afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen en de parkmanagementbijdrage aan de deelnemers te factureren. Vanaf 2022 daalt de jaarlijkse bijdrage van de gemeente Almelo hierdoor met ongeveer 125.000 euro. Verder ontvangt de gemeente Almelo op basis van de gemeenschappelijke regeling een bijdrage van 6 euro per vierkante meter uitgegeven grond op het XL Businesspark. De verwachte opbrengsten zijn geactualiseerd op basis van de meest recente uitgifteprognose/fasering. In 2022 leidt dit tot een voordeel van 400.000 euro. In de periode 2023-2028 bedraagt het voordeel jaarlijks 50.000 euro. Hier tegenover staat in 2021 een eenmalig nadeel van 290.000 euro, als gevolg van het doorschuiven van een aantal kavelverkopen van 2021 naar 2022. Het resterende voordelig saldo vanaf 2022 wordt verklaard door een lagere noodzakelijke onderhoudsbijdrage. Motie Groen-Blauw Zie hiervoor de kwalitatieve investeringsagenda
41
Kwalitatieve investeringsagenda Nieuwbouw Sportpark (Zwembad) (RAAD-6559) De raad heeft ingestemd met een krediet van 20,9 miljoen euro voor de realisatie van het sportcomplex Sport Almelo. De jaarlijkse kapitaallasten van 807.000 euro worden grotendeels gedekt uit de vrijval van de exploitatiekosten van het oude zwembad, de stelpost kapitaallasten onderwijshuisvesting, en vrijval van kosten voor groot onderhoud. Het resterende deel van 217.000 euro wordt in deze perspectiefnota verwerkt in het financieel perspectief. Uitvoering motie groen-blauw 1) Bevaarbaar maken kanaal Almelo-Nordhorn Het bevaarbaar maken van het Almelo-Nordhornkanaal geeft een enorme boost aan de recreatieve mogelijkheden in de stad. Het verlengt de verblijfsduur van bezoekers en verhoogt het woongenot. Voor de toekomst van de binnenstad is het belangrijk ander vertier te kunnen bieden dan het shoppen. De ontwikkeling draagt daarmee bij aan zowel doelen uit het Programma Binnenstad als het Programma Economie en Participatie. Op basis van de voorlopige ramingen zijn de jaarlijkse kapitaal- en onderhoudslasten van het bevaarbaar maken van het kanaal Almelo-Nordhorn verwerkt in het voorliggende meerjarenperspectief. Voorwaarde om te kunnen investeren is dat de begrote cofinanciering is toegezegd.