Mobilliteitsvisie gemeente Almelo - Bijlage 1 - Visie
Tekst van het document
- Veel gebruikte doorgaande fietsroutes verder versterken Meer ruimte voor de fiets in de oudere wijken Naarmate we meer richting het centrum komen, wordt het netwerk van hoofdfietsroutes fijnmaziger. Hier zullen niet altijd vrijliggende fietspaden mogelijk zijn, maar dan kiezen we voor een inrichting van de weg die duidelijk ruimte geeft aan fietsers. Bijvoorbeeld door middel van brede fietsstroken of een inrichting als fietsstraat. Een inrichting als fietsstraat is een goede keuze als er veel fietsers zijn en niet te veel autoverkeer. Op dergelijke straten is een aangepaste snelheid van het autoverkeer nodig (zie ook paragraaf 5.5). Bij de inrichting van fietsroutes staat de veiligheid voorop. In de huidige situatie is de F35 een fietsroute met topkwaliteit, met daaronder een fijnmazig netwerk van fietsroutes met – min of meer – basiskwaliteit. Om ook op wat grotere afstand het gebruik van de fiets te stimuleren, wijzen we de nu al relatief drukke fietsroutes expliciet aan als hoofdroutes waar we extra inzetten op doorstroming en fietskwaliteit. Sommige daarvan sluiten aan op het regionale netwerk van hoofdfietsroutes en recreatieve routes, andere hebben hoofdzakelijk een lokale functie, bijvoorbeeld om grote woonwijken te verbinden met het centrum en de stations.
Ook de nieuwe woongebieden, zoals Aalanderveld, worden met een (nieuwe) hoofdfietsroute met het centrum verbonden. Door deze wijken een snelle en directe fietsroute naar het centrum te geven en een wat minder directe autoverbinding, maken we het voor de nieuwe bewoners aantrekkelijk om de fiets te pakken naar het centrum en de stations. De hoofdroutes hoeven niet te voldoen aan de strenge eisen zoals die voor de F35 gelden, maar het zijn wel comfortabele routes met voldoende breedte, zodat fietsers elkaar veilig kunnen inhalen. Dat is belangrijk, omdat er steeds meer verschillende fietsers zijn, met en zonder trapondersteuning en met verschillende snelheden. Verder hebben fietsers op de hoofdroutes zo veel mogelijk voorrang op het overige verkeer. 44 Fietsstraat Bornerbroeksestraat “Ik verwacht over 10 jaar meer gebruik te gaan maken van de (elektrische) fiets.” Reactie op de online vragenlijst - Sociale veiligheid gaat onder andere over zien en gezien worden, voorspelbaarheid van de route en het bieden van alternatieve routes. We letten daarom bij de aanleg en verbetering van het fietsnetwerk op een aantal kenmerken. Deze gelden ook voor het voetgangersnetwerk: • Routes worden overzichtelijk gemaakt door te zorgen voor open zichtlijnen. • Er wordt gezorgd voor goede verlichting. De verlichting is overal aanwezig en geeft een gelijk lichtbeeld, zonder donkere plekken.
• Onveilige plekken, zoals smalle of onoverzichtelijke onderdoorgangen, worden zo veel mogelijk beperkt. Als een onderdoorgang nodig is, wordt deze ruim en goed zichtbaar uitgevoerd. • De sociale controle wordt vergroot. Waar dat kan, worden routes langs woningen en voorzieningen gelegd, zodat er meer mensen in de buurt zijn. • De route wordt goed onderhouden. Kapotte lampen worden snel gerepareerd en de route wordt schoon en netjes gehouden. Focus voor de fiets De focus voor de fiets ligt dus op de radialen naar het centrum aangevuld met extra hoofdroutes binnen de binnenring. Bij alle nieuwe en bestaande fietsverbindingen is er behalve voor de verkeersveiligheid ook aandacht voor sociale veiligheid van de fietser. Want veiligheid is een basisvoorwaarde voor het gebruik van de fiets (en daarmee essentieel als invulling van het eerste basisprincipe). 45
- Fijnmazig netwerk zorgt voor korte fietsafstanden Voor de fietsverplaatsingen op kortere afstand is het belangrijk dat het netwerk van hoofdfietsroutes wordt aangevuld met routes door de woonwijken en naar kleinere kernen in de omgeving, zodat een fijnmazig fietsnetwerk ontstaat. Zo hoef je als fietser nooit veel om te rijden. Recreatieve fietsroutes sluiten naadloos aan op het basisnetwerk. Op de kaart hiernaast vormen de F35 samen met de dikke groene lijnen het hoofdnet fiets. Alle omliggende kernen en de grotere wijken van de stad worden hiermee verbonden met het centrum van Almelo. Binnen de singelring is het hoofdnet fijnmaziger. De dunnere lijnen zijn aanvullende, kortsluitende fietsroutes. Het uitbreiden van ongelijkvloerse kruisingen draagt ook bij aan de bereikbaarheid voor de voetganger. Hoogwaardige fietsenstallingen Bij een kwalitatief fietsnetwerk horen ook voldoende en kwalitatief goede stallingsvoorzieningen met laadplekken bij stations, scholen, gebiedsontwikkelingen (zowel wonen als werken), in de binnenstad en andere bezoekerslocaties. Rondom het kernwinkelgebied in de binnenstad zijn meer hoogwaardige fietsenstallingen nodig, zodat het aantrekkelijker wordt om niet meer met de fiets door de winkelstraten te rijden. Om voldoende fietsenstallingen bij voorzieningen te garanderen gaan we werken met fiets- parkeernormen.
Bij de vormgeving daarvan houden we rekening met de toenemende diversiteit aan tweewielers, in vorm en maatvoering. Uiteindelijk werken we toe naar een situatie waarin de winkelstraten exclusief terrein voor voetgangers worden (in ieder geval tijdens de drukste periodes). 46 Op plekken waar de ruimte schaars is, is de fiets een veilige en efficiënte vervoerswijze Fietsnetwerk 2050 Legenda - VERSTERKING VAN OPENBAAR VERVOER Almelo: knooppunt van spoorlijnen Almelo ligt op een knooppunt van treinverbindingen: naar Deventer en verder naar de Randstad (incl. Schiphol), Zwolle en Emmen, Enschede en Duitsland. Via Almelo kom je met de trein Twente binnen. En Almelo is zelf ook een belangrijke bestemming voor reizigers: naar werk, onderwijs, winkels en zorg. We maken ons daarom sterk om het treinvervoer van en naar Almelo verder te verbeteren, bijvoorbeeld door een goede aansluiting van de Nedersaksenlijn naar Noord-Nederland en een directe spoorverbinding van Zwolle naar Münster. Door als gemeente zelf veel te bouwen in de omgeving van het station en de omgeving van het station te vernieuwen, dragen we actief bij aan de versterking van Almelo als spoorwegknooppunt. Het station zelf wordt ook nog veel meer dan nu een knooppunt waar verschillende vervoersdiensten en andere voorzieningen bij elkaar komen. Zo behoudt Almelo zijn knooppuntfunctie.
47 5.3 Station Almelo als visitekaartje van de stad In alle genoemde ontwikkelingen speelt station Almelo een essentiële rol. Het biedt de basis voor de gewenste verdichting in de stad en het is voor veel mensen de eerste kennismaking, dus het visitekaartje van de stad. Om die functie te kunnen (blijven) vervullen is zowel meer capaciteit als meer kwaliteit nodig: • Om de verwachte groei van het reizigers op een goede en betrouwbare manier te kunnen opvangen, is naar verwachting minimaal een extra perron nodig. Daarnaast vraagt ook het goederenvervoer per spoor om meer capaciteit. • Het station moet zich verder ontwikkelen als ‘multimodaal knooppunt’ waar bestaande en nieuwe vormen van openbaar vervoer naadloos op elkaar aansluiten. Ook daar is extra capaciteit voor nodig. • Om de aantrekkelijkheid van (het gebruik van) het station te vergroten, is extra aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit. Het gaat dan in de eerste plaats om het verblijfsklimaat op het Stationsplein en de Stationsstraat zelf, maar ook om de relatie tussen het station en het centrum voor voetgangers en fietsers. Dit is een integrale opgave die samen met alle betrokken partijen (zoals de NS) wordt uitgewerkt in schetsontwerpen.
- Bus: versterken van de hoofdas 48 Op de hoofdas rijden bussen met hoge frequenties via de belangrijkste bestemmingen van de stad. De as biedt veel reizigers een aantrekkelijk alternatief, ook in de avonduren en in het weekend. Andere lijnen sluiten we op een slimme manier aan op de hoofdas om zo tot een dekkend netwerk te komen, dat iedereen bedient. We gaan werken met plushaltes/hubs waar ook aanvullende vormen van mobiliteit beschikbaar zijn. In het kader van de verstedelijkingsopgave is onderzoek nodig naar de optimale OV-bediening van nieuwe woon- en werklocaties. Deze locaties moeten al vanaf het begin – dus bij de oplevering van de eerste woningen – goed bereikbaar zijn met openbaar vervoer, zodat mensen direct een goed alternatief hebben voor het gebruik van de auto. Een nieuw station op de spoorlijn naar het noorden, ter hoogte van de ontwikkellocatie Aalanderveld, biedt kansen om zowel deze locatie te versterken als woonlocatie als voor de bereikbaarheid van het bestaande Bedrijvenpark Twente-Noord. Daarnaast vormen ook de busverbindingen naar de (huidige en nog te ontwikkelen) bedrijventerreinen een aandachtspunt (zie hierna). De bus heeft op regionaal niveau vooral een functie voor de bereikbaarheid van noordoost Twente, want vanaf Almelo zijn er in die richting geen treinverbindingen.
Om die reden is de hoofdas vanaf het station naar de Ootmarsumsestraat een hoofdader van het busvervoer. Aan de andere kant van het station lopen veel bussen naar het ziekenhuis. Deze hoofdas willen we versterken door extra in te zetten op doorstromingsmaatregelen voor de bus. Aansluiting van nieuwe woon- en werkgebieden - Als eindbeeld (op langere termijn) hebben we een systeem voor ogen waarbij voor de verspreide vervoersstromen op grote bedrijventerreinen kleine, automatische voertuigen worden ingezet. Deze rijden vervolgens naar een hub waar voldoende vervoersvraag is voor grotere en frequent rijdende bussen naar stations en andere belangrijke bestemmingen in de regio. En bij de hub zijn ook andere vormen van vervoer beschikbaar zoals (deel)fietsen. En als het bedrijventerrein uitbreidt, kan bij de hub ook een deel van de parkeerbehoefte van het bedrijventerrein worden gerealiseerd. We willen samen met vervoerders, provincie, buurgemeenten en bedrijven zoeken naar oplossingen: • De gemeente zorgt zelf voor een goede doorstroming van het openbaar vervoer op het hoofdwegennet, om korte en betrouwbare reistijden te kunnen bieden. • Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen bieden nieuwe kansen voor beter busvervoer: openbaar vervoer is erbij gebaat als zowel (nieuwe) woon- als werkgebieden met elkaar verbonden worden.
We kijken hierbij verder dan de gemeentegrenzen: ook elders in Twente zijn nog forse ambities voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, die ook per bus bereikbaar moeten zijn. • Waar dan nog steeds te weinig reizigers verwacht worden om standaard bussen in te zetten, verkennen we nieuwe vormen van openbaar vervoer, bijvoorbeeld met kleinere voertuigen, of combinaties van openbaar vervoer met deelmobiliteit (OV-fietsen of andere deelfietsen). Op termijn zijn er mogelijkheden voor het ontwikkelen van een netwerk met zelfrijdende shuttles. Bij dit alles geven we speciale aandacht aan toegankelijke haltes én routes naar haltes. Het laatste stukje lopen van of naar een halte mag geen belemmering vormen om met de bus te reizen. 49 Samenwerking noodzakelijk - Openbaar vervoer op verschillende schaalniveaus Het landelijke openbaar vervoer sluit op de stations aan op lokale en regionale busverbindingen. Op de netwerkkaart hiernaast zijn behalve de hoofdas voor de bus ook de ontsluitende buslijnen in de stad opgenomen. Als we cirkels trekken rond de bestaande bushalten, zien we dat er nog enkele gebieden zijn waar de bus niet komt. Door nieuwe ontwikkelingen te koppelen aan gebieden die nu nog matig met openbaar vervoer bereikbaar zijn, kunnen we de situatie daar ook verbeteren. Indien dit niet in te vullen is met regulier busvervoer, is vraagafhankelijk vervoer een optie.
De ruimtelijke ontwikkelingen in de stad bieden kansen om bestaande lijnen te intensiveren of beter aan te sluiten op de vraag. Het huidige netwerk gaat al lang mee, maar het is nu tijd voor een ‘herijking’: we zijn op zoek naar een verbetering van het huidige netwerk, dat beter aansluit op de gegroeide en nog groeiende stad. Dit gaan we doen in samenwerking met de Provincie Overijssel en de vervoerders. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om: • betere benutting van station Almelo De Riet voor relaties naar omliggende bedrijven, zoals Urenco, VDL en het stadion; • een nieuw noordelijk tussenstation op de spoorlijn naar het noorden (Aalanderveld); • nieuwe busverbindingen naar Aalanderveld en Bedrijvenpark Twente; • een mogelijke tangentverbinding aan de westzijde van Amelo via Leemslagen en Businesspark XL Op de kaart hiernaast is de ‘hoofdas’ voor het busvervoer in Almelo met een dikke lijn ingetekend. Op deze as is een goede doorstroming voor bussen extra belangrijk. Andere lijnen sluiten hierop aan. Aanvullend op het bestaande lijnennet zijn de ambities voor aanvullende busverbindingen via nieuwe woon- en werklocaties in beeld gebracht, alsmede voor een nieuw station en potentiële hublocaties (zie volgende paragraaf). Ten slotte zijn in blauw gebieden aangewezen die nu niet goed ontsloten zijn met openbaar vervoer en waar dus verbeteringen of alternatieven nodig zijn.
50 Openbaar Vervoer 2050 Legenda - 2. De gemeente kan zelf ook financieel bijdragen aan openbaar vervoer voor mensen die dit zelf minder goed kunnen betalen. Zo biedt de gemeente Amersfoort mensen met een lager inkomen een gratis busabonnement. Een andere mogelijkheid is om korting op het openbaar vervoer te geven. De korting kan per doelgroep variëren. De mogelijkheden en effecten van deze maatregelen worden nader onderzocht. Een ander aandachtspunt is de fysieke toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Elke halte dient toegankelijk bereikbaar te zijn binnen een loopafstand van 5 tot 10 minuten. Wordt de reistijd te lang of is de route ontoegankelijk, dan is daarmee het hele openbaar vervoerssysteem niet toegankelijk. Niet iedereen heeft de keuze om gebruik te maken van auto, fiets of openbaar vervoer. Voor mensen die niet kunnen of mogen autorijden is het openbaar vervoer vaak de enige reële mogelijkheid om ergens te kunnen komen. Daarom is het belangrijk dat er overal een basisniveau voor openbaar vervoer beschikbaar is. Omdat we willen dat openbaar vervoer voor iedereen beschikbaar is, moet het ook betaalbaar blijven. Dat doen we op twee manieren: 1.
De laatste jaren is het concept ‘publieke mobiliteit’ sterk in opkomst, wat moet leiden tot een betere integratie van (mede door overheden) georganiseerde vormen van vervoer, zoals openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, deelmobiliteit, carpoolen etc. Publieke mobiliteit is meer dan vervoer: het stelt mensen in staat om volwaardig deel te nemen aan de samenleving – of het nu gaat om werk, onderwijs, zorg of sociale contacten. Met slimme reisapps als digitaal hulpmiddel en hubs die zorgen voor overstapgemak. Dit biedt kansen om: • reizigers uit het doelgroepenvervoer (af en toe of vaker) gebruik te laten maken van het openbaar vervoer (wat per kilometer veel goedkoper is); • OV-reizigers meer (vraagafhankelijke) vervoermogelijkheden te bieden; • deelvervoer structureel beter te organiseren. 51 Openbaar vervoer voor iedereen
- MOBILITEITSHUBS ALS OVERSTAPPUNTEN We onderscheiden vier typen hubs: 1. Regionale hubs nabij de regionale hoofdwegen zoals de A35/N36 en de N349, gericht op overstap van auto naar OV of fiets. 2. Stadsrandhubs nabij nieuwe woongebieden zoals Aalanderveld en Leemslagen, met P+R, deelmobiliteit en OV-aansluiting. 3. Binnenstedelijke hubs bij stations en centrumlocaties, met hoogwaardige fietsenstallingen, deelmobiliteit en OV- knooppunten. 4. Buurthubs verspreid over de stad waar deelfietsen en – scooters worden aangeboden. Om de groei van Almelo op een duurzame en bereikbare manier te faciliteren, zetten we in op de gefaseerde ontwikkeling van mobiliteitshubs op strategische locaties in en rond de stad. Deze hubs vormen overstappunten waar verschillende vervoerswijzen samenkomen: openbaar vervoer, deelmobiliteit (fiets, scooter, auto), parkeren en actieve mobiliteit (wandelen, fietsen). Voorzieningen zoals pakketkluizen, gemakswinkels of horeca maken de hubs nog aantrekkelijker. Hubs kunnen extra kwaliteit bieden voor reizigers. P&R bij treinstations maken het openbaar vervoer extra geschikt voor reizigers vanuit de regio naar bestemmingen elders in het land (of Duitsland). Hubs aan de rand van de stad (bij de A35, de N349 en bij het ziekenhuis) zijn geschikt voor bezoekers van het centrum van Almelo.
52 5.4 - Deelvervoer Deelfietsen en -scooters voorzien in een behoefte en ze verminderen de noodzaak om de auto te gebruiken. In de praktijk leidt het parkeren van deze voertuigen echter vaak tot overlast. Door hiervoor speciale plekken aan te wijzen wordt deze overlast tegengegaan. Dit worden buurthubs genoemd. Almelo streeft ook naar meer deelauto’s in de stad. Toegankelijkheid tot deelauto’s zorgt ervoor dat ook mensen die niet zelf een auto kunnen of willen bezitten, toch de mogelijkheid krijgen om een autorit te maken als dat nodig is. Ook het tweede-autobezit neemt hierdoor af, waardoor ook weer minder parkeerplaatsen nodig zijn. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de buurt van het centrum kunnen lagere parkeernormen toegepast worden indien voldoende deelauto’s als alternatief worden aangeboden. Een voorwaarde hierbij is wel dat het parkeren wordt gereguleerd. De hubs worden integraal meegenomen in gebiedsontwikkelingen en ruimtelijke plannen. Zo wordt bij Aadorp de mogelijkheid verkend voor een OV-hub (in eerste instantie een hoogwaardige bushalte en als toekomstbeeld een extra treinstation). Deze optie willen we nader onderzoeken. Ook bij de lifestyle boulevard en het XL Businesspark liggen kansen voor multimodale overstappunten. Naarmate de stad verder groeit en de ruimte in het centrum schaarser wordt, verwachten we dat de behoefte aan mobiliteitshubs groeit.
Het wordt dan ook aantrekkelijker en soms ook sneller om over te stappen op OV of een (deel)fiets. We stellen daarom voor om de behoefte te volgen en de hubs in de loop van de tijd stapsgewijs uit te breiden met extra parkeerplaatsen en ook aanvullende voorzieningen, zoals een pakketpunt of een kiosk. Daarnaast zoeken we naar koppelkansen met parkeerbeleid, deelmobiliteit en de energietransitie (bijv. laadinfra). 53
- De weg naar een succesvolle stadsrandhub Een hub begint met het aanwijzen en stimuleren van het gebruik van een parkeervoorziening in de buurt van een bushalte met frequente buslijnen naar de binnenstad, maar kan in de loop der tijd uitgroeien tot een overstapknooppunt met een schaal waarbij ook ruimte is voor extra voorzieningen, zoals aantrekkelijke wachtruimtes, kleine winkels en horecavoorzieningen. De P&R Zuiderval in Enschede ontwikkelt zich in die richting en de P&R-locaties in Groningen zijn ook goede voorbeelden (hieronder P+R Hoogkerk). Via https://www.groningenbereikbaar.nl 54 Hubs aan de rand van de stad, moeten een aantrekkelijk alternatief vormen voor het parkeren in de binnenstad. Dat betekent ook dat de ontwikkeling van een ‘stadsrandhub’ samenhangt met de groei van het centrum en het parkeerbeleid in het centrum. In paragraaf 5.6 beschrijven we onze parkeerstrategie waarin maatwerk en flexibiliteit een belangrijke rol speelt. Ook flexibiliteit in tijd. De ontwikkeling van hubs groeit daarbij mee. - AUTOVERKEER CONCENTREREN OP BELANGRIJKSTE HOOFDWEGEN Almelo heeft een stevige groei-ambitie. Er worden nog diverse woonwijken en bedrijventerreinen ontwikkeld, zowel in de stad (met name in de omgeving van het station) als eromheen (Aalanderveld, Businesspark XL2). Deze groei heeft gevolgen voor de bereikbaarheid van de stad.
De auto krijgt daarom de ruimte waar dat op een goede en veilige manier kan, de fiets krijgt voorrang waar de auto een te grote impact heeft op de leefbaarheid en verkeersveiligheid. Vlot en betrouwbaar rijden via de hoofdstructuur Concreet betekent dit dat we het autoverkeer steeds meer gaan concentreren op de wegen die daar goed op ingericht zijn: we willen (doorgaand) autoverkeer zoveel mogelijk via de hoofdwegen om de stad leiden in plaats van door de stad. Ook binnen de stad leiden we het verkeer zoveel mogelijk via de hoofdwegen met vrijliggende fietspaden. Binnen de binnenring heeft langzaam verkeer prioriteit. Het parkeren voor het centrum wordt zoveel mogelijk gebundeld op locaties die goed bereikbaar zijn vanaf de binnenring. Het centrum blijft hiermee bereikbaar voor bezoek met de auto. Met het concentreren van parkeerplaatsen zorgen we ook voor goede loop- en fietsverbindingen naar het hart van de stad. Parkeren op straat wordt in de binnenstad ondergeschikt aan de ruimtelijke kwaliteit. In de volgende paragraaf gaan we verder in op de ‘parkeerstrategie’. 55 5.5
- Maatregelen voor een veilige en robuuste autostructuur Alle overige straten zijn woonstraten: het zijn straten met gemengd verkeer (dus zonder fietsvoorzieningen). Deze straten hebben vooral een verblijfsfunctie, er spelen vaak kinderen. Hier moeten alleen auto’s rijden met een bestemming in de wijk. In Almelo zijn nog veel van deze woonstraten waar formeel nog 50 km/h mag worden gereden (al kan dat in de meeste gevallen niet of nauwelijks). Hier maken we overal 30 km/h-zones van. Ook landbouwverkeer meer via de ringstructuur Om de overlast van groot landbouwverkeer op smalle wegen te beperken, willen we de grote landbouwvoertuigen ook meer concentreren op de ringwegen, mits zij qua snelheid ‘mee kunnen komen’ met het autoverkeer. Om het autoverkeer meer te concentreren op de hoofdwegen, zijn verschillende maatregelen nodig: • Op de belangrijkste hoofdwegen (met vrijliggende fietspaden) moet het autoverkeer goed kunnen doorrijden. Om autoverkeer aan te moedigen om niet dwars door, maar zoveel mogelijk om de stad heen te rijden, moeten vooral de ringen rond Almelo goed functioneren: capaciteitsproblemen op de snelwegen A35 en N36 moeten opgelost worden en het verkeer op de singelring moet ook goed doorstromen. De binnenring krijgt een belangrijkere functie voor de verdeling van het verkeer naar het centrum (zie hierna).
• Een stapje lager in de hiërarchie zijn de wijkontsluitingswegen. Dit zijn meestal wegen zonder vrijliggende fietspaden, maar met fietsstroken langs de weg. Op deze wegen kan volgens nieuwe landelijke ontwerprichtlijnen de snelheid verlaagd worden naar 30 km/h (aangeduid als ‘gebiedsontsluitingswegen 30’ of GOW- 30-wegen). Almelo sluit zich hierbij aan: in beginsel wordt de snelheid op wegen zonder vrijliggende fietspaden teruggebracht naar 30 km/h, behalve als dat nadelig is voor het openbaar vervoer en de bereikbaarheid van hulpdiensten. Bij reconstructies van deze wegen is vaak maatwerk nodig. Voor elke weg wordt een afweging gemaakt gebaseerd op de huidige veiligheid, de functie voor OV en hulpdiensten, aanpassingsmogelijkheden van de weg, wensen van de wijkbewoners zelf en voorzieningen die aan de weg liggen, zoals scholen (zie kader hiernaast). 56 Schoolzones De inrichting van de schoolomgeving moet uitnodigen om naar school te lopen of te fietsen. Want het halen en brengen van scholieren met de auto kan tot onveilige en overzichtelijke situaties leiden. Omdat jonge kinderen onder de meest kwetsbare verkeersdeelnemers vallen, is het belangrijk om schoolomgevingen verkeersveilig te maken. Daarom ligt hier extra nadruk op verlaging van de maximumsnelheid naar 30 km/h. Nieuwe scholen worden sowieso alleen in verkeersluwe 30 km/h-zones gerealiseerd.
Met behulp van gedragsbeïnvloeding versterken we het positieve effect hiervan. Er kan al op korte termijn veel winst behaald worden met de inrichting van schoolzones. Dit gebeurt in overleg met de scholen zelf (maatwerk per school). - Het netwerk dat op de kaart hiernaast blauw is ingekleurd, is het netwerk van wegen waarop we het autoverkeer willen concentreren (uitgaande van het huidige wegennet). De geel en groen gekleurde wegen zijn de wijkontsluitingswegen die in veel gevallen wel van belang zijn als busroute, maar die geen functie hebben voor doorgaand autoverkeer. Ook binnen de binnenring willen we doorgaand verkeer tegengaan, zodat er voldoende ruimte overblijft voor bestemmingsverkeer naar het centrum. Alle niet ingekleurde wegen zijn woonstraten met vooral een verblijfsfunctie (en maximumsnelheid 30 km/h). Regionale samenwerking Net als bij het openbaar vervoer is ook voor de ontwikkeling van het autonetwerk regionale samenwerking nodig. Want om de stad zelf leefbaar en aantrekkelijk te houden, moet er voldoende capaciteit op de wegen om de stad heen zijn. Ook de andere Twentse steden hebben ruimtelijke ambities. En hun doelstellingen op het gebied van mobiliteit komen in grote lijnen overeen met die van Almelo. De mobiliteitsvisie biedt kansen om samen met andere partners tot overeenstemming te komen over regionale investeringen.
57 Autonetwerk 2050 Om de verkeersveiligheid te verbeteren, hoort de weginrichting bij de maximumsnelheid en de functie van de weg te passen. Legenda - STRATEGIE PARKEREN: FLEXIBEL EN DIVERS Waarom parkeerregulering? • In de eerste plaats moet parkeerregulering bijdragen aan een aantrekkelijke openbare ruimte. Naarmate de stad verder groeit, is er ook meer ruimte voor voetgangers en fietsers in de binnenstad nodig. En in woonwijken kan meer ruimte voor bijvoorbeeld groen of spelen ontstaan. • Parkeerbeleid draagt er aan bij dat er voor bewoners en bezoekers van winkels voldoende parkeermogelijkheden aanwezig blijven. In woonwijken blijft de ruimte gereserveerd voor de bewoners en hun eigen bezoek. • Parkeerbeleid beperkt verkeersoverlast en zoekverkeer. Het is voor iedereen duidelijk waar men kan parkeren, dus is zoekverkeer niet nodig. En de veiligheid verbetert doordat mensen niet op verkeerde plekken parkeren. In essentie biedt parkeerregulering dus een veelzijdige aanpak om de leefbaarheid, mobiliteit en duurzaamheid in steden te bevorderen. Parkeerbeleid is een middel om de beschikbare ruimte zo te verdelen dat dit de veiligheid, de leefomgeving en daarmee ook de sociale interactie verbetert. En met het aanbieden van slimme parkeerlocaties voor verschillende doelgroepen, kan ook het rijdende verkeer meer geleid worden naar de wegen die daar het meest geschikt voor zijn.
Elk gebied is anders en ook de beschikbare ruimte is verschillend. De invulling van parkeerregulering verschilt daarom per type gebied, doelgroep, bestaand of nieuw gebied en de beschikbaarheid van alternatieven voor de auto. Voor parkeerregulering zijn er een aantal ‘knoppen’ waar we aan kunnen draaien waarmee we onderscheid kunnen maken tussen wijken: De invulling van het parkeerbeleid is dus maatwerk, wat na de vaststelling van deze visie en het mobiliteitsplan verder uitgewerkt moet worden. We geven hierna aan welke doelen we met het parkeerbeleid nastreven en hoe we invulling willen geven aan het begrip ‘maatwerk’. 58 5.6 Parkeerregulering groeit mee met de stad De afgelopen jaren was parkeren in enkele centrum- garages op bepaalde tijden de eerste twee uur gratis. Dat is ook een vorm van regulering, want hierdoor blijven deze plekken beschikbaar voor kortparkerende bezoekers. Ook in de komende jaren investeert Almelo in gratis auto- en fietsparkeren (zie Collegeprogramma 2026-2030). Op langere termijn, als de stad verder groeit, wordt de ruimte schaarser en kan extra regulering nodig worden. Daarbij is maatwerk het devies (zie hierna).
- Mogelijke stappen in de tijd Als eerste stap kan op termijn de parkeerregulering in en rond het centrum worden aangepast, om ervoor te zorgen dat er ondanks de groei van de stad voldoende ruimte blijft voor verblijven, voetgangers en fietsers. En door slim om te gaan met verschillende tarieven, stimuleren we bezoekers die met de auto komen, om gebruik te maken van parkeergarages of om wat verder van het centrum te parkeren. Maar natuurlijk niet in de omliggende woonwijken: die worden juist beschermd tegen ‘gebiedsvreemd parkeren’. Als dit lukt, kan het aantal parkeerplaatsen op straat wat worden teruggebracht, zodat de stad nog aantrekkelijker wordt om er te verblijven. Vervolgens werken we aan aantrekkelijke parkeeralternatieven op wat grotere afstand van het centrum: zogenaamde hubs (zie ook paragraaf 5.3). Dit biedt de mogelijkheid om goedkoop te parkeren buiten het centrum en vervolgens verder met de bus naar het centrum te rijden. Ook voor langparkerende werkers vormen deze hubs een goed alternatief. Alle informatie over waar je kunt parkeren en hoeveel parkeerplaatsen er nog vrij zijn, zal in de toekomst steeds vaker ‘in car’ (via navigatiesystemen in de auto) beschikbaar komen. Daarmee kunnen automobilisten een bewuste keuze maken tussen de verschillende alternatieven.
Uiteindelijk werken we toe naar een systeem waarbij parkeren van bezoekers zo veel mogelijk gebeurt in goed bereikbare parkeergarages die eenvoudig bereikbaar zijn vanaf de binnenring, zodat winkel- en woonstraten zo aantrekkelijk mogelijk ingericht kunnen worden. Een goed voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de Stadskade. Principes voor maatwerk Bij de verdere invulling van het parkeerbeleid zijn verschillende vormen van maatwerk mogelijk: • Maatwerk per gebied: waar de ruimte schaarser is, zijn wat meer regels en misschien hogere tarieven nodig dan in gebieden met meer ruimte. En parkeren bij winkelcentra verschilt van parkeren op bedrijventerreinen en in woongebieden. • Aanbod van vergunningen: er zijn parkeervergunningen voor verschillende doelgroepen: voor bewoners en bedrijven, maar ook voor meer specifieke doelgroepen zoals zorgverleners en deelauto’s. We verdelen de vergunningen zo dat deze optimaal in dienst staan van de bewoners en voorzieningen in de stad. • Variatie in prijzen voor parkeervergunningen: de eerste vergunning voor bewoners mag geen financiële beperking vormen voor het bezit en gebruik van een auto, maar een tweede vergunning kan in gebieden met weinig ruimte duurder zijn om de beschikbare ruimte eerlijk te verdelen.
• Onderscheid tussen bestaande en nieuwe bewoners: als in een wijk niet genoeg parkeerplaatsen zijn, kan het aantal uit te geven parkeervergunningen worden beperkt tot bijvoorbeeld twee of zelfs één per huishouden. Maar deze beperkingen gelden dan alleen voor nieuwe bewoners. Zo komt niemand voor vervelende verrassingen te staan. • Flexibiliteit in tijd: niet alles hoeft tegelijkertijd. De stad groeit geleidelijk en de daarmee gepaard gaande uitdaging om de ruimte goed te verdelen ook. Parkeerregulering breiden we alleen uit als het nodig is. • Maatwerk in de besteding van middelen: het is geen doel om extra inkomsten te genereren uit parkeerbeleid. Eventuele extra inkomsten kunnen dus ten goede komen aan andere onderdelen uit dit plan, zoals goedkoper openbaar vervoer. 59 - 60 De Stadskade wordt de nieuwe culturele hotspot van Almelo met ruimte voor vergroenen, verblijven en verbinden. Voetgangers hebben alle ruimte, parkeren vindt plaats in een nieuwe parkeervoorziening voor zowel bewoners en bezoekers. Hier is niet alleen ruimte voor privé-auto’s, maar ook voor fietsen en scooters, deelauto’s en pakketdiensten. Wierdensestraat Beelden uit Stedenbouwkundig plan Stadskade Almelo - GEDRAGSBEÏNVLOEDING Een ANWB verkeersplein op een schoolplein Werkgeversaanpak Werkgevers hebben ook een belangrijke rol in het stimuleren van duurzamer reisgedrag van hun werknemers.
Ze kunnen met gericht mobiliteitsbeleid de keuze voor lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit aantrekkelijker maken. Concreet kunnen werkgevers dit onder andere doen door: • Arbeidsvoorwaarden en vergoedingen aan te passen Bijvoorbeeld met een OV-vergoeding/NS-Business Card, een fietsplan (leasefiets of aanschafregeling) en een passende thuiswerk- en reiskostenregeling die duurzame keuzes ondersteunt. 61 5.7 De gemeente kan ervoor zorgen dat de infrastructuur op orde is. Daarnaast speelt ook het gedrag van weggebruikers een belangrijke rol in het beperken van hinder en het vergroten van de verkeersveiligheid (bijvoorbeeld door snelheid te matigen en geluidsoverlast te voorkomen). Met gerichte voorlichting en educatie stimuleren we veilig en prettig verkeersgedrag. Daarbij sluiten we aan bij landelijke en provinciale initiatieven. Van ‘8 tot 80 jaar’ zelfstandig op pad Voor iedere inwoner van Almelo, van jong tot oud, is het van belang dat zij zelfstandig en veilig door de openbare ruimte kunnen bewegen, of het nu onderweg naar school, naar werk, naar sport of naar de supermarkt is. Voor educatie richten we ons onder andere op kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen en kinderen. Dit doen we om ervoor te zorgen dat ook zij veilig deel kunnen nemen aan het complexer wordende verkeer, bijvoorbeeld door het organiseren van fietslessen.
Tegelijkertijd stimuleren we actieve mobiliteit door gerichte acties en communicatiecampagnes om mensen te ‘verleiden’ om anders te reizen. De ervaring leert dat dergelijke campagnes het meeste effect hebben als ze gecombineerd worden met andere, zichtbare veranderingen op straat, zoals nieuwe fietsparkeerplaatsen of een verbeterde of nieuwe verbinding voor langzaam verkeer.
- Handhaving Tot slot is handhaving een belangrijk onderdeel om weggebruikers te confronteren met de geldende regels. Daarbij zijn we afhankelijk van de inzet van de politie en de BOA’s. Parkeren en verkeer vormen een belangrijk onderdeel van de leefbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid in Almelo. Toezicht en handhaving dragen bij aan het naleven van parkeer- en verkeersregels en aan een ordelijk gebruik van de openbare ruimte, met name in het centrum en andere drukke gebieden. De wijze waarop parkeer- en verkeerstoezicht wordt uitgevoerd is onderhevig aan technologische en organisatorische ontwikkelingen. Digitalisering en automatisering kunnen bijdragen aan efficiënter toezicht en vragen om een herijking van taken en rollen binnen het werkveld van de BOA’s. Deze ontwikkelingen maken het mogelijk om BOA-capaciteit gerichter in te zetten op toezicht, handhaving en aanwezigheid in de openbare ruimte, waarbij de focus blijft liggen op leefbaarheid, veiligheid en dienstverlening aan inwoners en ondernemers. (zie: bestuurlijke visie op BOA’s in Almelo, 2026) • Duurzame reiskeuzes te stimuleren en te belonen Denk aan beloningsprogramma’s voor fiets- en OV- kilometers, of het vergoeden van ketenreizen (overstap fiets op OV) en deelmobiliteit voor het laatste stuk.
• Goede faciliteiten op de werklocatie te bieden Zoals voldoende en veilige fietsstallingen, douches/kleedruimtes, laadpunten voor e-bikes, en gerichte maatregelen voor parkeerbeheer (bijv. prioriteit voor carpoolers). • Flexibiliteit in werktijden en werkvormen te vergroten Met flexibele begin- en eindtijden en (gedeeltelijk) thuiswerken kunnen spitsreizen worden verminderd. • Mobiliteitsmanagement structureel te organiseren Bijvoorbeeld via een mobiliteitsmakelaar, reisgedragscampagnes en het monitoren van resultaten. De gemeente ziet werkgevers hierbij als belangrijke partners en faciliteert samenwerking waar mogelijk. Bijvoorbeeld door het verbinden van partijen (bedrijventerreinen, onderwijs, zorg) en het aansluiten bij regionale of landelijke programma’s voor mobiliteitsmanagement, zoals Overijssel Onderweg. 62
- INNOVATIES ALS HULPMIDDEL OM DOELEN TE BEREIKEN Zelfrijdende auto’s De ontwikkeling van (deels) autonoom rijdende auto’s staat nog aan het begin. De verwachting is dat deze ontwikkeling langzaam doorzet, maar vooral op hoofdwegen en niet op wegen met gemengd verkeer. Op hoofdwegen neemt de capaciteit toe door zelfrijdende auto’s omdat deze sneller kunnen reageren op andere auto’s. Dit ondersteunt onze visie om meer autoverkeer te concentreren op de hoofdwegen om de stad heen. In paragraaf 3.5 zijn enkele trends genoemd waardoor de ‘wereld van mobiliteit’ in de toekomst zal veranderen. Almelo gebruikt nieuwe innovaties of stimuleert het gebruik ervan door andere partijen. Dit is geen doel op zich, maar draagt bij aan de hoofddoelstellingen van deze mobiliteitsvisie. In deze paragraaf geven we hier enkele concrete voorbeelden van. Transitie naar elektrisch vervoer De transitie naar meer elektrisch vervoer is onontkoombaar, want de voorraad aan fossiele brandstoffen is eindig. Daarnaast zorgt het voor verbetering van de luchtkwaliteit en daarmee voor een gezonder leefklimaat. De gemeente stimuleert het gebruik van elektrische voertuigen en zorgt voor voldoende locaties waar openbare laadmogelijkheden kunnen worden gemaakt.
Een knelpunt in de transitie naar elektrisch vervoer is de zogenaamde ‘netcongestie’: wanneer op één moment veel elektriciteit wordt gevraagd, kan er een te lage spanning ontstaan. Sommige nieuwe elektrische auto’s kunnen op dergelijke momenten stroom uit de accu’s teruggeven aan het elektriciteitsnet (bidirectioneel laden). Verder kunnen prijsprikkels ervoor zorgen dat mensen hun voertuigen opladen op momenten dat er veel stroom beschikbaar is. 63 5.8
- Slimme distributie Dynamisch verkeermanagement We gaan meer inzetten op dynamisch verkeersmanagement om capaciteit van de infrastructuur optimaal te benutten en langzaam verkeer en openbaar vervoer meer ruimte te geven bij verkeersregelingen. We zijn hier als gemeente al heel ver in en willen onze rol als koploper op dit gebied behouden. Met behulp van ‘slimme verkeerslichten’ (elektronische verkeersregelinstallaties of i-VRI’s) kunnen we het verkeer op de weg steeds efficiënter en veiliger regelen. Dergelijke i-VRI’s zijn gekoppeld aan centrale systemen en kunnen communiceren met andere verkeersinstallaties, voertuigen, en verkeersdeelnemers. Zo kunnen de groentijden bij verkeerslichten beter aangepast worden aan de actuele verkeersdrukte en kunnen specifieke verkeersdeelnemers, zoals voetgangers, fietsers, openbaar vervoer en hulpdiensten, sneller groen licht krijgen. Door de toepassing van deze moderne verkeerlichten worden onnodige wachttijden voorkomen, wat ook weer zorgt voor minder brandstofverbruik en uitstoot. Slimme wegmarkering en verlichting Op speciale plaatsen die vragen om extra attentie van weggebruikers kan LED-verlichting worden toegepast die zich aanpast aan bijvoorbeeld verkeersdrukte of weersomstandigheden. Hierbij kan eventueel ook een koppeling gemaakt worden met de informatie met het dynamische verkeersmanagement.
Het belangrijkste doel hiervan is om de verkeersveiligheid te verhogen. In overleg met de transportsector zoeken we naar mogelijkheden om distributieverkeer schoner en efficiënter te maken. Grote goederenstromen over water In Almelo kunnen grote vervoerstromen ook over het water vervoerd worden. Dit past bij de economische positionering van Almelo als hot spot voor de high tech industrie, waar we bedenken én maken. De haven is onderdeel van een corridor tussen IJssel, Rotterdam en Europese netwerken (de North Sea– Baltic en Rhine–Alpine corridors). In samenwerking met het Havenbedrijf Twente werken we aan optimale betrouwbaarheid, benutting en waar nodig uitbreiding van kadecapaciteit, internationale profilering en aansluiting op defensieve en geopolitieke logistiek. Kleine goederenstromen in compacte vervoermiddelen Voor de distributie in de binnensteden zijn juist compacte elektrische voertuigen handiger. Bij een compact logistiek centrum aan de rand van het stadscentrum kunnen pakketten overgeladen worden op duurzame vervoermiddelen zoals elektrische bakfietsen, cargobikes of kleine elektrische voertuigen. Tot slot wordt steeds meer gebruikgemaakt van pakketkluizen om het grote aantal busjes in woonstraten te beperken (24 uur per dag te gebruiken zijn, eventueel ook voor retourzendingen). 64 - VERVOLG 6 65
- VAN MOBILITEITSVISIE NAAR MOBILITEITSPLAN Uitwerking op verschillende schaalniveaus Soms kan de uitwerking van het beste plaatsvinden als onderdeel van een breder plan, in andere gevallen is een thematische verkeerskundige uitwerking het best op zijn plaats. We maken onderscheid tussen: • Integrale plannen voor een deel van de stad, bijvoorbeeld een verkeerscirculatieplan voor het centrum van Almelo of een Mobiliteitsprogramma van Eisen voor een nieuwbouwlocatie. • Stadsbrede thematische plannen, bijvoorbeeld een actualisering van het parkeerbeleid voor de hele stad of de aanpak van hubs en deelmobiliteit. • Sleutelprojecten: mobiliteitsprojecten die al in voorbereiding zijn of de aanpak van ontbrekende schakels in één van de mobiliteitsnetwerken van Almelo, bijvoorbeeld een ontwerp van een hoofdfietsroute naar Aalanderveld of een verkenning van de doorstroming op de ring Almelo. In het Mobiliteitsplan worden alle voorgenomen maatregelen en projecten bij elkaar gezet. Daarbij wordt ook een prioritering gemaakt van projecten (voor korte, middellange en langere termijn) en een inschatting van de benodigde investering opgenomen. In deze visie komen de hoofdlijnen voor het toekomstige mobiliteitsbeleid bij elkaar. De visie geeft aan dat er duidelijke keuzes nodig zijn om veilige en gezond te kunnen groeien en de stad aantrekkelijk en leefbaar te houden.
Na de besluitvorming over deze visie, willen we in het mobiliteitsplan de visie verder uitwerken in concrete acties en projecten. De kwaliteitseisen voor de verschillende netwerken worden dan concreter gemaakt. Op basis daarvan komen voorstellen voor maatregelen naar voren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een fietstunnel op een locatie waar een hoofdfietsroute een belangrijke autoroute kruist. En ook de maatregelen uit het Collegeprogramma 2026-2030 krijgen hierin een plek. In dit programma is een paragraaf over mobiliteit & bereikbaarheid opgenomen en zijn financiële middelen gereserveerd voor gratis auto- en fietsparkeren om de binnenstad aantrekkelijk te houden. 66 6.1 Naast concrete maatregelen kunnen ook onderzoeksprojecten worden benoemd. Want soms is nader onderzoek of een meer specifieke uitwerking nodig om te komen tot een goed onderbouwde keuze voor maatregelen. - BIJLAGE Enquêteresultaten B1
OVERZICHT ENQUÊTERESULTATEN | Ik maak dagelijks het meest gebruik van: Wie vulde de online vragenlijst in? 620 respondenten | De fiets De elektrische fiets Het openbaar vervoer 65% | Inwoners | 7% | Ondernemers | De auto Overig 22% | Werknemers | 1% | Scholieren 5% | Bezoekers Ik verwacht over 10 jaar dagelijks het meest gebruik te Leeftijd | Jonger dan 16 | maken van: 16-25 jaar 26-35 jaar | De fiets 36-45 jaar 46-55 jaar | De elektrische fiets 56-65 jaar | Het openbaar vervoer 66-75 jaar | De auto Ouder dan 75 jaar | Overig Combinatie van vervoerswijzen; • Te voet; • Rollator; • Scootmobiel. 68 - - WIE VULDE DE ENQUÊTE IN? Aantal reacties t.o.v. aantal inwoners 69 -