F35 Almelo-Borne - bijlage 2 - Rapport F35 Almelo - Borne
Tekst van het document
Provincie Overijssel
F35 Almelo - Borne Onderzoek tracévarianten en uitwerking voorkeursvarianten
Provincie Overijssel
F35 Almelo - Borne
Onderzoek tracévarianten en uitwerking voorkeursvarianten
Datum Kenmerk Eerste versie
www.goudappel.nl goudappel@goudappel.nl
27 augustus 2019 00171820190222.R1.05
Documentatiepagina
www.goudappel.nl
Opdrachtgever(s)
Provincie Overijssel
Titel rapport
F35 Almelo - Borne Onderzoek tracévarianten en uitwerking voorkeursvarianten
Kenmerk
00171820190222.R1.05
Datum publicatie
27 augustus 2019
Projectteam Goudappel Coffeng
Joost Verhoeven, Anne Abbink, Thomas Groot
Inhoud
1 1.1 1.2 1.3
Inleiding Aanleiding Betrokken partijen Opbouw rapport
1 1 2 2
2
Proces
3
3 3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3
Tracévarianten Overzicht tracévarianten Almelo Borne Tracévarianten voor kostenraming
5 5 5 6 6
4 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.3 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.5
Beoordeling tracévarianten Criteria Beoordeling tracés Directheid Verkeersveiligheid Samenhang Comfort Aantrekkelijkheid Samenvatting beoordeling Kosten Kostenraming tracés Kostenraming ongelijkvloerse spoorkruising Resumé Voorkeurstracés
7 7 8 8 9 12 13 13 15 15 15 16 17 17
5 5.1 5.2 5.3 5.4
Conclusie Samenvatting Aanbevelingen Investering Planning
19 19 19 20 20
Bijlage 1
Rapport belevingsaspecten
1
Bijlage 2 Kostenraming
www.goudappel.nl
Pagina
1
1 Inleiding
1.1
Aanleiding
De fietssnelweg F35 is een snelle, veilige en non-stop fietsverbinding van 62 kilometer van Nijverdal naar de Duitse grens met zijtakken van Almelo naar Vriezenveen en van Enschede naar Oldenzaal. De provincie Overijssel ontwikkelt dit fietspad samen met de betrokken gemeenten. In deze studie kijken wij naar de aanleg van de snelfietsroute F35 tussen Almelo en Borne. Een snelfietsroute kan de fietsveiligheid en het fietsgebruik op dit tracé stimuleren. Meer fiets en minder auto betekent een vermindering van de CO2uitstoot en vitalere mensen. Bovendien draagt het bij tot vermindering van de verkeersdruk en meer verkeersveiligheid. Het doel van deze studie is om tot een onderbouwde keuze te komen voor het voorkeurstracé F35 tussen Almelo en Borne. Hiervoor zijn vijf mogelijke haalbare varianten verkend. Deze varianten zijn weergegeven in figuur 1.1.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
1
Figuur 1.1: potentiële routes F35 Almelo – Borne
1.2
Betrokken partijen
Goudappel Coffeng BV heeft de tracévarianten tegen elkaar afgewogen in samenwerking met de ambtelijke werkgroep, de klankbordgroep, ThuisraadRO en Tauw. De ambtelijke werkgroep bestaat uit deelnemers van de gemeenten Almelo, Borne en de provincie Overijssel. De klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de Fietsersbond, Stichting plattelandsontwikkeling Almelo, een onafhankelijke stedenbouwkundige, ambtenaren van de gemeenten Almelo en Borne met een stedenbouwkundige en verkeerskundige achtergrond, evenals een ambtenaar die in Almelo recreatie en toerisme in portefeuille heeft. Omgevingspsycholoog Miranda Thüsh van ThuisraadRO heeft inhoudelijke kennis aangeleverd op het gebied van fietsbeleving en de workshop over fietsbeleving geleid. Tauw is verantwoordelijk voor de kostenraming.
1.3
Opbouw rapport
In het volgende hoofdstuk beschrijven we het gevolgde proces om te komen tot voorkeurstracés. In hoofdstuk 3 beschrijven we de tracévarianten, in hoofdstuk 4 zijn de bevindingen uiteengezet. In hoofdstuk 5 zijn deze bevindingen samengevat en aanbevelingen gedaan over hoe de tracés verbeterd kunnen worden.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
2
2 Proces
Tabel 2.1 geeft weer welke stappen ondernomen zijn om te komen tot de voorkeurstracés voor de F35 Almelo - Borne. stap
door
wat
resultaat
1 inventariseren
Goudappel Coffeng
veldverkenning
kansen en knelpunten per tracé op basis van veldonderzoek
2 genereren
Ambtelijke werkgroep
brainstorm
voor- en nadelen per tracé benoemen, combineren tot samenhangende alternatieven
3 uitwerken tracés 4 voorsorteren
Goudappel Coffeng ambtelijke werkgroep
input vorige stap uit-
nieuwe plattegrond met
werken op kaart
gewijzigde tracés
richting bepaling voor-
aanscherping tracékeuze
keurstracés klankbordgroep en
brainstorm fietsbele-
ThuisraadRO
ving
fietsbeleving
ThuisraadRO
uitwerken
notitie fietsbeleving
uitwerken
ontwerp tracés, inclusief
5 beoordeling op ba- Goudappel Coffeng sis van schetsont-
voorkeur op basis van
aandachtspunten
werp ambtelijke werkgroep
delen en bespreken re-
resultaten beoordelen
sultaten 6 beoordeling op ba- Tauw
kosten ramen
sis van kostenra-
vergelijking kosten tracés
ming 7 rapportage
Goudappel Coffeng
uitwerken
eindrapport
Tabel 2.1: het gevolgde proces Door te inventariseren, informatie te genereren en voor te sorteren, heeft Goudappel Coffeng in samenwerking met de gemeenten en provincie de tracé-varianten
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
3
samengesteld en aangepast. Tevens is er bij de bespreking van de schetsontwerpen voor gekozen om één tracé enigszins aan te passen. De aangescherpte tracévarianten zijn uitgewerkt in paragraaf 3.1.
Bij het voorsorteren op de voorkeurstracés in Almelo en Borne is er rekening gehouden met de voorkeuren van de klankbordgroep en gemeenten. Ook hebben Goudappel Coffeng en ThuisraadRO met een kritische blik de tracés beoordeeld. Vervolgens zijn de tracés beoordeeld op basis van de ruimtelijke inpassingsmogelijk-heden en de kosten. Deze uitkomsten hebben geleid tot het kiezen van voorkeurstracés; één aan de kant van Almelo en één aan de kant van Borne. Ten slotte zijn de bevindingen en conclusies in dit rapport vastgelegd.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
4
3 Tracévarianten
3.1
Overzicht tracévarianten
De vijf tracévarianten tussen Almelo en Borne zijn hierna kort beschreven en afgebeeld (zie figuren 3.1 en 3.2).
3.1.1
Almelo
In de omgeving van Almelo zijn de volgende drie varianten verkend (zie figuur 3.1): ■ Blauwe variant, nummer 1: dit tracé loopt op het grondgebied van Almelo grotendeels over bestaande wegen ten zuiden van het spoor; via de Bornebroeksestraat, de Nijreesweg, de Oude Deldenseweg en de Maatkampsweg. ■ Groene variant, nummer 2: deze loopt langs de zuidzijde van het spoor; vanaf treinstation Almelo de Riet naar de gemeentegrens Almelo - Borne. Deze variant komt voort uit het masterplan fietssnelweg F35. ■ Rode variant, nummer 3: deze loopt vanaf de Anjelierstraat naar de Verlengde Deldensestraat langs de noordkant van het spoor, en vervolgens langs de noordzijde van het spoor. Waar de oversteek naar de zuidzijde van het spoor wordt gemaakt, staat niet exact vast. De Grote Bavenkelsweg is genoemd als eerste optie.
Figuur 3.1: Verkende tracés aan de kant van Almelo
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
5
3.1.2
Borne
In Borne zijn twee varianten verkend (zie figuur 3.2): 1. Paarse variant, nummer 4: deze variant volgt voor met name bestaande wegen; de Esweg en Meester Thienweg, om vervolgens af te buigen richting het spoor. 2. Gele variant, nummer 5: volgt het spoor langs de zuidzijde in Borne, vanaf de Esweg tot op de hoogte van de Meester Thienweg aan de zuidzijde.
Figuur 3.2: Verkende tracés aan de kant van Borne 3.1.3
Tracévarianten voor kostenraming
Voor de kostenraming zijn in totaal drie tracés van Almelo naar Borne doorgerekend. Deze tracés zijn met een nummer in figuur 3.3 weergegeven. Sommige tracés vallen deels samen, en zijn daarom met meerdere nummers aangegeven. Een deel van de F35 ligt er al; namelijk aan de zuidkant van het spoor ter hoogte van Zenderen. Vandaar dat dit deel niet is ingetekend in figuur 3.3. De drie doorgerekende tracés zijn als volgt: ■ Tracé 1 loopt in Almelo via de noordkant van het spoor en steekt bij de Grote Bavenkelsweg het spoor over. Het vervolgtraject verloopt via de zuidkant van het spoor. ■ Tracé 1 optioneel loopt aan de noordzijde van het spoor tussen de Grote Bavenkelsweg en de aansluiting op de nieuwe rondweg. Tracé 1 optioneel is nog apart doorgerekend, aangezien het onduidelijk is waar tracé 1 het spoor moet kruizen. ■ Tracé 2 volgt de zuidkant van het spoor, van Almelo naar Borne. ■ Tracé 3 loopt grotendeels langs bestaande wegen tussen Almelo en Borne, en staat grotendeels in het paars weergegeven.
Figuur 3.3: Tracé-indeling ten behoeve van de kostenraming F35 Almelo - Borne
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
6
4 Beoordeling tracévarianten
In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten van de inventarisatie van de tracévarianten en de uitwerking van de voorkeursvarianten. In paragraaf 4.1 benoemen we de criteria waarmee de tracés worden beoordeeld. De beoordeling zelf is beschreven in paragraaf 4.2 en gaan we na in hoeverre deze varianten voldoen aan de eisen van de fietsvriendelijke fietsinfrastructuur. De ruimtelijke, economische en maatschappelijke effecten van de F35-varianten zijn in paragraaf 4.3 op hoofdlijnen bepaald. Op basis van deze informatie zijn we gekomen tot voorkeurstracés (zie paragraaf 4.5).
4.1
Criteria
In het volgende overzicht zijn de eisen opgenomen die generiek gelden voor het kwaliteitsniveau snelle fietsroute. Uitgangspunt van de eisen is het inspiratieboek Snelle Fietsroute van CROW en het plan van eisen voor de F35. Bij verkeersveiligheid is er nog één criterium toegevoegd die voortkomt uit de bijeenkomsten, namelijk subjectieve verkeersveiligheid. Oftewel, hoe beleeft men de verkeersveiligheid?
Directheid ■ < 10% omrijden ten opzichte van hemelsbreed.
Verkeersveiligheid ■ Breedte tweerichtingsverkeer fietspad 4,0 meter. ■ Bij combinatie met autoverkeer: - fietsstraat, maximaal 2.500 mvt/etmaal en geloofwaardig 30 km/h binnen de bebouwde kom; - fietsstraat, maximaal 500 mvt/etmaal buiten de bebouwde kom. ■ Bij spoor een ongelijkvloerse kruising. ■ Subjectieve verkeersveiligheid.
Samenhang ■ Bewegwijzering fietsroute; bestemming vindbaar. ■ Herkenbaar als (snelle) fietsroute, dan wel fietsstraat. ■ Aansluiting op het netwerk en aansluiting op herkomst- en bestemmingsgebieden.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
7
Comfort ■ Lage stopkans; maximaal 0,4 stops/km.
Aantrekkelijkheid ■ Aandacht voor ruimtelijke en landschappelijke inpassing. ■ Groen en natuur, zicht op omgeving. ■ Sociale veiligheid.
4.2
Beoordeling tracés
Op basis van de input tijdens de F35 bijeenkomsten heeft Goudappel Coffeng besloten dat snelle fietsroutes grotendeels moeten voldoen aan de criteria die gerelateerd zijn aan directheid, verkeersveiligheid, samenhang en comfort (zie paragraaf 4.2.1). Vooral de directheid van de route, de kans op verkeersongevallen en de oriëntatie van de route zijn door de ambtelijke werkgroep vaak aangehaald als belangrijke factoren voor het al dan niet selecteren van de voorkeurstracés. De in paragraaf 4.2.1 genoemde criteria ter beoordeling van de aantrekkelijkheid van een route zijn relevant, maar niet doorslaggevend geweest bij het kiezen van een voorkeurstracé. De werkgroep vond met name de sociale veiligheid op de tracés een punt van zorg. Hierna zijn de tracés per categorie beoordeeld, waarbij er met name is gelet op de criteria die de werkgroep belangrijk vond.
4.2.1
Directheid
In tabel 4.1 is de directheid van de tracés beschreven, door eerst de lengte te berekenen en vervolgens te kijken in welke mate deze route afwijkt van de afstand hemelsbreed. afstand in meters
afstand in meters
extra afstand t.o.v. he-
tracé
hemelsbreed
melsbreed in %
blauw, nummer 1
5000
4180
20
groen, nummer 2
4230
4180
1
rood, nummer 3
4455
4180
7
paars, nummer 4
2130
1470
44
geel, nummer 5
1500
1470
2
tracés
Almelo
Borne
N.B. Bij de tracés is er gemeten tot en met de gerealiseerde route (dat is de doorgetrokken zwarte lijn) tussen Almelo en Borne. Bij het rode tracé is er uitgegaan van een oversteek over het spoor bij de Grote Bavenkelsweg.
Tabel 4.1: Directheid tracés en afstand hemelsbreed Deze resultaten laten zien dat het blauwe tracé en paarse tracé niet voldoen aan het criterium van minder dan 10% omrijden ten opzichte van de afstand hemelsbreed. Door de klankbordgroep worden deze tracés gezien als onnodig ver omrijden. Als je via een directe weg van Almelo naar Borne kan fietsen, heeft dit absoluut de voorkeur van de klankbordgroep en ambtelijke werkgroep.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
8
4.2.2
Verkeersveiligheid
Uit de bijeenkomsten kwam naar voren dat met name het blauwe tracé (nummer 1) en het groene tracé (nummer 2) bij Almelo als gevaarlijk worden ervaren.
Blauwe tracé, nummer 1 Bij het blauwe tracé bevinden motorvoertuigen en fietsers zich op dezelfde weg. Hierdoor zijn conflicten met medegebruikers niet uit te sluiten. Bij de Oude Deldenseweg en Maatkampsweg is de verkeersintensiteit ook hoger dan is toegestaan volgens de richtlijnen voor een snelle fietsroute; namelijk respectievelijk 1.100 en 500 mvt/etmaal. De kruisingen Bornebroeksestraat - Nijreesweg en Oude Deldenseweg - Maatkampsweg zijn relatief gevaarlijk, aangezien de fietser bij deze kruisingen soms voorrang moet verlenen aan motorvoertuigen. Bovendien is de kruising Bornebroeksestraat - Nijreesweg door beplanting onoverzichtelijk (zie figuur 4.1). Deze kruisingen zijn wel veiliger te maken door de voorrangsregeling en de soort kruising aan te passen.
Figuur 4.1: Gevaarlijke kruising in het blauwe tracé: Bornebroeksestraat - Nijreesweg Groene tracé, nummer 2 Bij het groene tracé in Almelo heeft de fietser op het overgrote deel van de route geen conflicten met motorvoertuigen; dit tracé zal bij realisatie worden aangelegd als fietssnelweg. Bij de Rietstraat, de Bavenkelsweg, de Grote Bavenkelsweg, de Zeilkerweg en het Vlier kunnen fietsers echter hinder ondervinden van kruisende motorvoertuigen. De kruising Joost van den Vondelstraat - Rietstraat is met name erg gevaarlijk (zie figuur 4.2). De Rietstraat is met een verkeersintensiteit van 3.500 mvt/etmaal een vrij drukke weg. Het groene tracé kruist de Rietstraat erg dicht bij de overweg (ongeveer 15 meter vanaf het spoor). Het zicht op fietsers vanaf de Rietstraat is slecht door de omliggende bebouwing en de bocht in de oversteekroute. Een oversteek met de fiets in de voorrang is uit oogpunt van verkeersveiligheid dus niet zomaar mogelijk bij de Rietstraat. Een verkeersregelinstallatie waarin de spoorwegovergang en fietsroute beide worden geregeld is een optie. Maar de VRI zal regelmatig gaan leiden tot lange wachttijden en daarmee tot het risico van roodlichtnegatie. Dit probleem is niet oplosbaar, waarmee deze tracévariant een verkeersveiligheidsknelpunt heeft en dus niet haalbaar is.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
9
Figuur 4.2: Groene tracé bij Joost van den Vondelstraat - Rietstraat - Bosstraat, Almelo Tevens is de (snelle) realisatie van een groen tracé van 4 meter breed lastig, zo niet onmogelijk. De inpassing achter de woningen aan de Bornebroekerstraat en Joost van den Vondelstraat gaat ten koste van de tuinen van bewoners en één woning. Deze bewoners kunnen juridische procedures starten. Ook loopt de fietsroute over de grond van minicamping Erve Henderiks Hoeve. Uit eerdere ervaringen is het te verwachten dat deze eigenaar niet zal meewerken. Ook dit kan leiden tot een langdurige procedure. Deze eventuele procedures zijn echter niet een reden om het tracé af te schrijven.
Rode tracé, nummer 3 Het rode tracé bij Almelo aan de noordkant van het spoor lijkt wel redelijk veilig te zijn. Ook dit tracé is als fietssnelweg te realiseren. Het blijft een uitdaging om de verkeersveiligheid op dit tracé te waarborgen bij het kruisen van het spoor van de noordzijde naar de zuidzijde. De Rondweg Zenderen biedt de mogelijkheden om deze oversteek ongelijkvloers in te passen. Zolang de Rondweg Zenderen er nog niet is, moet deze oversteek tijdelijk plaatsvinden via de spoorwegovergang bij de Grote Bavenkelsweg. Het is daarbij belangrijk het fietspad voldoende uit te buigen, zodat fietsers niet heel dicht bij het spoor op de weg komen. Een oversteek in de voorrang is op deze locatie geen optie. Daarnaast is de oversteek bij de Rietstraat aan de noordkant van het spoor enigszins gevaarlijk, maar minder gevaarlijk dan de oversteek aan de zuidkant van het spoor bij het groene tracé (zie figuur 4.3). Deze oversteek is namelijk redelijk overzichtelijk, op enige afstand van het spoor (45 meter van het spoor) en gaat haaks over de Rietstraat. Alsnog is het mogelijk dat fietsers op dit kruispunt voorrang nemen (en de haaientanden negeren), wat voor verkeersongevallen kan zorgen.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
10
Figuur 4.3: Rode tracé bij Anemoonstraat - Rietstraat, Almelo Bij het rode tracé kunnen er problemen bij de realisatie van een 4 meter breed fietspad ontstaan; zo moet het clubhuis van voetbalvereniging SV DRC (naast de Rietstraat) gesloopt worden. De gemeente Almelo verwacht hier goed over te kunnen onderhandelen met SV DRC.
Paarse tracé, nummer 4 Bij het paarse tracé is met name landbouwverkeer een punt van zorg. Op de Meester Thienweg rijden regelmatig tractoren. In Nederland mogen tractoren 3,0 meter breed zijn, en met ontheffing 3,5 meter breed. Hierdoor kunnen fietsers op deze route niet alleen hinder ondervinden, maar ook van de weg afraken (zie figuur 4.4). Eventueel kunnen er passeermogelijkheden worden gecreëerd op de route, maar dit gaat wel gepaard met het kappen van bomen. Daarnaast is het de vraag of landbouwvoertuigen gebruik gaan maken van passeermogelijkheden bij het zien van een fietser. Ook conflicten tussen fietsers en andere medegebruikers kunnen zich soms voordoen op de Meester Thienweg of Esweg, alhoewel dit niet frequent het geval is met verkeersintensiteiten tussen de 50-150 mvt/etmaal.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
11
figuur 4.4: Paarse tracé loopt via de Meester Thienweg, Borne Gele tracé, nummer 5 Het gele tracé is veilig voor fietsers; de route is exclusief voor fietsers en kan breed genoeg ontworpen worden. Conflicten met motorvoertuigen zijn alleen bij de kruising van het groene tracé met de Esweg te verwachten. Hinder zal op dit kruispunt maar af en toe voorkomen, aangezien de verkeersintensiteit op de Esweg laag is.
4.2.3
Samenhang
Van de potentiële F35-routes vertonen de tracés aan de zuidkant van het spoor samenhang met het huidige F35-netwerk. Bij Almelo en Borne ligt namelijk al een deel van de F35 aan de zuidkant van het spoor. Het is daarom minder logisch om via de noordkant van het spoor bij Almelo het tracé te vervolgen, zoals bij tracé 3 is voorgesteld. Verder verschilt de vindbaarheid van de bestemmingen per tracé. De bestemmingen Almelo en Borne zijn goed vindbaar bij het volgen van de tracés langs de zuidkant van het spoor (tracés 2 en 5). Op deze routes is het makkelijk om je te oriënteren; je gaat in één rechte lijn van Almelo naar Borne en vice versa. Bij tracé 3 is de oriëntatie lastiger, aangezien je twee keer het spoor moet oversteken en de route niet in één rechte lijn loopt. Vooral de U-bocht bij het viaduct op het begin van het tracé in Almelo kan voor verwarring zorgen; om vanaf Almelo richting Borne te gaan, moet je eerst een stukje naar het westen fietsen (zie figuur 4.5)1. Daarna volgt de route wel in een rechte lijn langs het spoor. Het blauwe tracé in Almelo en het paarse tracé in Borne zijn minder self explaining dan de andere tracés. Deze tracés lopen namelijk niet in een rechte lijn naar de bestemming. Bovendien delen fietsers deze routes met motorvoertuigen, en staan er met name bij het blauwe tracé veel objecten langs de route.
Deze factoren maken het minder makkelijk om de snelle fietsroute te herkennen.
1
www.goudappel.nl
De gemeente Almelo geeft aan deze oplossing als tijdelijk te zien en op termijn te streven naar ongelijkvloerse spoorwegovergang tussen de Schoolstraat en station De Riet.
F35 Almelo - Borne
12
Figuur 4.5: Start van het rode tracé in Almelo, bij het viaduct bij de Schoolstraat 4.2.4
Comfort
Fietsers kunnen op diverse tracés vertraging ondervinden, wat fietsen minder aangenaam maakt. Aan de noordkant van het blauwe tracé in Almelo is de stopkans redelijk groot doordat passerende voertuigen soms geen voorrang verlenen aan fietsers of ruimte maken voor fietsers, en doordat fietsers geen voorrang hebben bij het kruispunt Bornebroeksestraat - Nijreesweg. Bovendien wordt de stopkans in dit druk bebouwde gebied vergroot door bijvoorbeeld in- en uitparkerende auto’s, vrachtwagens die gaan laden en lossen en overstekende voetgangers. Hierdoor zou het kunnen dat een fietser vooral op dit beginstuk meer dan 0,4 stops per kilometer moet maken. Het blauwe tracé voldoet dus misschien niet aan de richtlijn voor een snelle fietsroute. Op het groene en rode tracé in Almelo is de kans groot dat een fietser dient te stoppen ter hoogte van de Rietstraat vanwege kruisende motorvoertuigen. Bovendien moeten fietsers op het rode tracé regelmatig stoppen voor treinen tussen Almelo en Borne. De wachttijden zijn dan wel lang, maar het aantal keren stoppen op de route is beperkt (minder dan 0,4 stops/ km). Op de tracés in Borne is de stopkans zeer klein. Dit doordat er haast geen conflicten met voertuigen kunnen plaatsvinden; het aantal motorvoertuigen is zeer laag bij het paarse tracé, en 0 is bij het gele tracé. Tevens zijn de routes obstakelvrij.
4.2.5
Aantrekkelijkheid
De aantrekkelijkheid van de routes is in een klankbordsessie beoordeeld. Het rapport dat is opgesteld naar aanleiding van deze sessie is opgenomen in 5. Het blauwe en paarse tracé (nummers 1 en 4) zijn zowel door de klankbordgroep als door ThuisraadRO als aantrekkelijke routes om te fietsen aangewezen. Bij het rode en gele tracé (nummers 3 en 5) verschilt de mening over de aantrekkelijkheid van de route; de klankbordgroep vond deze routes aantrekkelijk, maar ThuisraadRO niet. Variant 2 is met name door ThuisraadRO als onaantrekkelijk bestempeld.
Blauwe tracé, nummer 1 Dit tracé is afwisselend, en daardoor aantrekkelijk om te fietsen volgens ThuisraadRO. Vlakbij het centrum van Almelo biedt de kleinschalige woonwijk veel afleiding. Er zijn
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
13
verrassende activiteiten en het is druk in deze omgeving. Ook is er veel sociale controle op deze route. De klankbordgroep vindt de aantrekkelijke prikkels voor de zintuigen aan de noordkant van het blauwe tracé echter gering. Iets verder richting Borne is het tracé zowel volgens ThuisraadRO als de klankbordgroep erg mooi; er is veel afwisseling in het landschap, waarbij het bos, de beek en cultuurlandschap wordt gepasseerd. Door deze aangename afwisseling is de beleefde reistijd ook korter. De sociale veiligheid is wel minder hoog beoordeeld op het zuidelijke deel van dit tracé dan op het noordelijke deel door een gebrek aan huizen op de route. Passerende voertuigen en fietsers kunnen deze route toch nog enigszins aangenaam aan laten voelen in het donker. Het negatieve effect van deze voertuigen op de fietsbeleving is geluidsoverlast en luchtvervuiling, alhoewel dit effect enigszins zou meevallen door de redelijk lage intensiteit van motorvoertuigen op de route.
Groene tracé, nummer 2 Het groene tracé krijgt vanuit het oogpunt van aantrekkelijkheid een lage score van ThuisraadRO, en een matige score van de klankbordgroep. ThuisraadRO laat weten dat fietsen erg onaangenaam is langs de achterkanten van tuinen en woningen door de geringe ruimtelijke kwaliteit en minimale staat van onderhoud. De ligging langs het spoor versterkt dit effect. Er is nauwelijks interactie met de omgeving omdat de route daarvan losgezongen is. Het onaangename en harde geluid van de treinen over het spoor (12 treinen per uur en eventueel nog goederentreinen) versterkt dat effect. De klankbordgroep vindt dat er wel aardig wat aantrekkelijke plekken, activiteiten en prikkels langs de route gelegen zijn en vindt de route toch aantrekkelijk doordat er geen afslagen en asverspringingen zijn. Ook is er een diversiteit aan zones. De sociale veiligheid laat echter wel te wensen over; andere weggebruikers zijn afwezig en er is alleen aanliggende woonbebouwing aan de noordkant van dit tracé.
Rode tracé, nummer 3 Tracé 3 kan worden samengevat als redelijk onaantrekkelijk, alhoewel de meningen over deze variant uiteenlopen. Volgens ThuisraadRO is dit tracé onaangenaam door het hoge aantal passerende treinen langs de route met geluidsoverlast tot gevolg en het uitzicht op het bedrijventerrein Bornsestraat. Een bedrijventerrein wordt geassocieerd met onverzorgd, vies en onaangenaam. Ook het oversteken van het spoor wordt gezien als onnodig en onaangenaam. De klankbordgroep is echter van mening dat er wel afleiding en afwisseling op de route is, en dat het aantal aantrekkelijke activiteiten en plekken redelijk is. Zowel ThuisraadRO als de klankbordgroep zijn van mening dat de route sociaal-onveilig kan aanvoelen door het geringe aantal nachtfuncties langs de route.
Paarse tracé, nummer 4 Deze route is mooi volgens ThuisraadRO en de klankbordgroep. De omgeving is erg afwisselend; langs boerderijen, over een oude bomenlaan, langs de es. Bovendien heeft de route af en toe een flauwe bocht. De route is ’s avonds ook veilig te befietsen.
Gele tracé, nummer 5 Over de aantrekkelijkheid van deze route wordt verschillend gedacht. Enerzijds is de route groen en rustig, anderzijds is het uitzicht vanaf de route op de achterkant van de tuinen en de ligging langs het spoor wat unheimisch. ThuisraadRO vindt de route
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
14
vanwege de ligging onaantrekkelijk, terwijl de klankbordgroep juist de aantrekkelijke prikkels langs de route benadrukt. Fietsers zullen deze route dus verschillend beleven.
4.3
Samenvatting beoordeling
In figuur 4.6 is met stoplichtkleuren een samenvatting gegeven van de beoordeling op basis van de criteria van de snelle fietsroute. Hieruit blijkt dat in Almelo tracé blauw een slechte beoordeling heeft en hiermee afvalt als keuzemogelijkheid (stoplichtkleur: rood). Tracés groen en rood hebben beide een voldoende als eindscore, maar optimaal zijn de tracés niet. Bij de keuze tussen deze tracés in Almelo gaat de voorkeur uit naar het rode tracé, aangezien het groene tracé te onveilig is voor fietsers. In Borne heeft tracé geel de voorkeur; het gele tracé heeft een groene stoplichtkleur als eindbeoordeling en het alternatief -het paarse tracé- heeft een oranje eindbeoordeling.
Figuur 4.6: Beoordeling van de tracés Almelo - Borne op basis van de criteria voor een snelle fietsroute De aantrekkelijkheid van deze tracés is niet meegenomen in deze eindbeoordeling. Maar uit oogpunt van aantrekkelijkheid heeft het blauwe tracé de voorkeur in Almelo, en het paarse tracé de voorkeur in Borne.
4.4
Kosten
4.4.1
Kostenraming tracés
oor de tracés die in figuur 3.3 (blz.6) zijn gevisualiseerd, is een kostenraming gemaakt. Uit de kostenramingen blijkt dat de aanleg van de F35 tussen Almelo en Borne qua kosten behoorlijk uiteenlopen (zie figuur 4.7). Tracé 1 die aan de noordkant bij Almelo loopt en vanaf de Grote Bavenkelsweg aan de zuidkant van het spoor continueert, brengt hogere kosten met zich mee dan tracés 2 en 3; de kosten worden geraamd op 3,8 miljoen
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
15
euro, versus 2,6 en 2,2 miljoen euro voor respectievelijk tracés 2 en 3. De kosten voor tracé 1 zijn met name hoger door de nog aan te leggen fietsbruggen over watergangen op de route, en de aanleg van nieuwe fietsinfrastructuur. Tracé 3 is als goedkoopste geraamd. Dit is ook te verwachten, aangezien dit tracé grotendeels over bestaande wegen gaat en hier dus minder bouwkosten mee gemoeid zijn dan bij de nog bijna geheel aan te leggen weginfrastructuur voor tracés 2 en 3. Bij tracé 2 -die langs de zuidzijde van het spoor loopt- zijn de investeringskosten lager dan bij tracé 1. Dit komt met name doordat er geen fietsbrug meer hoeft te worden aangelegd, er geen oversteek naar de andere kant van het spoor hoeft te worden gemaakt en er al een klein deel van de F35 is aangelegd. Voor een gedetailleerd overzicht van de kosten inclusief tracé 1 optioneel, zie de kostenramingen van Tauw in bijlage 2.
Tabel 4.2: Investeringskosten F35 Almelo - Borne 4.4.2
Kostenraming ongelijkvloerse spoorkruising
Voor tracé 1 is uitgangspunt dat op termijn een ongelijkvloerse spoorkruising wordt gerealiseerd ter hoogte van de toekomstige Rondweg Zenderen. Omwille van de verkeersveiligheid streeft ProRail ernaar om deze ongelijkvloerse kruising de fiets al direct bij de aanleg van het F35 tracé Almelo-Borne te realiseren. ProRail heeft een quick scan kostenraming uitgevoerd voor twee varianten ter hoogte van de Zeilkerweg/Het Vliet: ■ Een tunnel haaks onder het spoor (geel in figuur 4.2) ■ Een tunnel schuin onder het spoor (rood in figuur 4.2)
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
16
Figuur 4.7: inpassing fietstunnel ter hoogte van de Zeilkerweg (schets gemeente Borne) Het betreft een ruwe verkenningsraming die een grote onnauwkeurigheid van +/- 40% kent en waarbij geen enkel omgevingsonderzoek als b.v. kabels en leidingen is uitgevoerd. Kosten van de tunnel: ■ Geel: 153 m: € 4.5 mln +/- 40% ■ Rood:189 m: € 7.5 mln +/- 40% Kosten voor de aansluiting van wegen ■ Geel: 336 meter, 5 meter breed: € 230K ■ Rood 62 meter, 5 meter breed: € 62K ■ Aankoop weiland 15000 m2: P.M. Verbindingsweg in halfverharding naar Zeilkerweg 3/3a: 500 meter: € 150k Met deze kosten nemen de kosten voor variant 1 toe met € 5 mln à 8 mln.
4.4.3
Resumé
Zonder uitspraak over een voorkeurstracé zijn de kosten niet doorslaggevend voor het maken van een beslissing over het al dan niet aanleggen van een tracé. Mocht de provincie en de gemeenten voor de goedkoopste optie willen gaan, dan heeft tracé 3 de voorkeur. Tracé 1 brengt de hoogste kosten met zich mee.
4.5
Voorkeurstracés
De haalbaarheid van de tracés verschilt fors. Doordat verschillende tracés op basis van de hiervoor besproken criteria van onvoldoende niveau van kwaliteit worden geacht, komt de keuze uit op het tracé langs de noordzijde van het spoor aan de zijde van Almelo, en langs de zuidzijde van het spoor aan de zijde van Borne (zie figuur 4.8). Het
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
17
belevingsonderzoek heeft geen directe invloed op de tracékeuze, maar kan wel gebruikt worden bij het doen van aanbevelingen over een optimale belevingswaarde van de F35. Ook de kosten zijn bij het maken van een keuze voor een voorkeurstracé van ondergeschikt belang aan de haalbaarheid van de tracés.
Figuur 4.8: Voorkeurstracé F35 van Almelo naar Borne
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
18
5 Conclusie
5.1
Samenvatting
De provincie Overijssel heeft aangegeven de snelfietsroute F35 tussen Almelo en Borne te willen realiseren. Aan Goudappel Coffeng is gevraagd om een voorkeurstracé van Almelo naar Borne vast te stellen. Goudappel Coffeng is van mening dat bij de keuze van een voorkeurstracé het kwaliteitsniveau van het tracé -dat we bepalen op basis van de directheid van de route, de verkeersveiligheid, samenhang en comfort- van primair belang is. Aangezien drie van de vijf tracés niet direct genoeg zijn en/of verkeersonveilig zijn en blijven na het nemen van maatregelen, vallen deze tracés af bij het kiezen van het voorkeurstracé. De tracés die wel haalbaar zijn, liggen bij Almelo langs de noordkant van het spoor en bij Borne langs de zuidkant van het spoor; van Almelo naar Borne is dit het voorkeurstracé. Het voorkeurstracé is echter beoordeeld als redelijk onaantrekkelijk om te fietsen en de kosten zijn redelijk hoog vergeleken met de tracés met onvoldoende kwaliteit. Toch zijn de fietsbeleving en de kosten (nog) geen reden om deze tracés af te laten vallen. De tips uit de volgende paragraaf komen van pas bij het verbeteren van de fietsbeleving op het voorkeurstracé en het dekken van de kosten voor de F35.
5.2
Aanbevelingen
Aan de beleving van de F35 van Almelo naar Borne kan nog het nodige verbeterd worden. Daarom geven we de volgende aanbevelingen mee: ■ Zorg voor een scheiding van het fiets- en het landbouwverkeer. ■ Zorg dat eventuele kruisingen van het spoor niet alleen verkeers- maar ook sociaalveilig zijn. Voldoende kwaliteit is van belang omdat een enkele schakel de (on)aantrekkelijkheid van een hele route of zelfs vervoerswijze kan bepalen. ■ De spoorweg in Borne is erg vaak afgesloten zodat fietsers daar (onverwacht) moeten wachten. Een alternatieve route of het veraangenamen van de wachttijd zodat deze als minder lang ervaren wordt zou uitkomst kunnen bieden.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
19
5.3
Investering
Met betrekking tot de kosten voor de tracés, is het van belang om in eerste instantie na te gaan of alle kosten gedekt kunnen worden. Het is aan te bevelen om mee te liften met de financiële kansen die zich voordoen. Eén van deze kansen is cofinanciering voor de F35 vanuit ProRail nabij de twee overwegen, die tussen Almelo en Zenderen waarschijnlijk worden opgeheven. Tevens is een goede afstemming over de verdeling van de kosten belangrijk voor een geslaagde uitwerking van het plan. Voor de F35 geldt op het tracé Almelo-Borne: ■ 80% van de investeringskosten wordt gedragen door de provincie (75% uit de DUVV en 5% RMF geld van Twente), ■ 20% van de kosten van het tracé op het grondgebied van Almelo komt voor rekening van de gemeente Almelo, ■ 20% van de kosten van het tracé op het grondgebied van Borne komt voor rekening van de gemeente Borne. Een bijdrage van ProRail voor de aanleg van een fietstunnel in verband met het opheffen van twee ongeregelde overwegen zal leiden tot een lagere bijdrage voor de gemeenten.
5.4
Planning
Het Masterplan F35 is in 2009 en 2014 vastgesteld. De tracés tussen Almelo en Borne passen op hoofdlijnen in dezelfde corridor van het Masterplan, namelijk langs de spoorlijn. Het tracé waar nu de voorkeur naar uit gaat moet nog de besluitvorming in en verder worden besproken met belangengroepen, grondeigenaren en bedrijven/bewoners (stakeholders). In hoofdlijn omvat het proces de volgende stappen met de volgende mijlpalen/doorlooptijden: ■ juli – nov 2019: besluitvorming over voorkeurstracé in projectgroep, provincie (GS) en beide gemeenten (college van B&W, met advies en krediet van de raad). ■ nov 2019-maart 2020: gesprekken met stakeholders, resultaten meenemen in Voorlopig Ontwerp ■ maart-mei 2020: Ontwerp Plan in Hoofdlijnen ■ mei-2020: besluitvorming Ontwerp Plan in Hoofdlijnen ■ juni 2020: inspraakperiode ■ sept-nov 2020: verzamelen en beantwoorden reacties, opstellen reactienota, opstellen Plan in Hoofdlijnen ■ dec 2020-maart 2021: besluitvorming Plan in Hoofdlijnen ■ maart 2021: Plan in Hoofdlijnen definitief ■ april 2021 – eind 2022: bestemmingsplanprocedure (waar nodig) en grondaankopen (waar nodig) ■ 2022 of 2023: Realisatie, mogelijk in fasen
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
20
De planning moet verder worden uitgewerkt, zeker voor de periode vanaf 2021. In bovenstaande planning is rekening gehouden met de realistische doorlooptijden voor de inhoudelijke opstelling van producten. De planning houdt rekening met afstemming, toetsmomenten, besluitvorming en zomer- en kerstvakanties. Een beschouwing op de planning leert dat de bepalende factor in de planning de procedurele doorlooptijden zijn. Verder is het van belang of de projectleiding regionaal als één project wordt georganiseerd of dat de gemeente voor hun eigen grondgebied de projecten zelf gaat uitwerken en uitvoeren. Daar waar versnellingsmogelijkheden zich voordoen, bijvoorbeeld door het opstellen van ruimtelijke procedures (bestemmingsplan, vergunningen) parallel te schakelen met proces om te komen tot het plan in hoofdlijnen, zullen deze na afweging van de risico’s en in overleg met interne opdrachtgever(s) benut worden.
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
21
Bijlage 1 Rapport belevingsaspecten
www.goudappel.nl
F35 Almelo - Borne
B1-1
ThuisraadRO Analyse belevingsaspecten op de F35 tussen Borne en Almelo
In opdracht van Goudappel Coffeng
Opgesteld door Titel project In opdracht van Datum
2
ThuisraadRO Analyse belevingsaspecten F35 tussen Borne en Almelo Verkeersadviesbureau Goudappel Coffeng 30 augustus 2018
Inhoudsopgave
1. Noodzaak onderzoek belevingsaspecten bij aanleg van snelfietsroutes 1.1. 1.2.
Scope-verbreding Onderzoeken naar belevingsaspecten
4 4 4
2. F35 in het licht van belevingsaspecten
5
3. De workshop rondom belevingsaspecten
5
3.1. 3.2.
Doel en opzet van de workshop De resultaten van de workshop
5 7
16
4. Het vervolg
3
ThuisraadRO
1
Noodzaak onderzoek belevingsaspecten bij aanleg van snelfietsroutes.
De onderscheiden alternatieve tracés voor de F35 tussen Borne en Almelo zijn verschillend van karakter. Een aantal tracés volgen het spoor, anderen liggen langs de stadsrand of vallen samen met oude routes in het landschap. De vraag doet zich voor of deze verschillen in karakter invloed hebben op de beslissing van reizigers om te kiezen voor de fiets als vervoersmiddel en op de routekeuze. Om daarover zinvolle uitspraken te kunnen doen moeten we eerst de scope verbreden.
§ 1.1 Scope-verbreding Lange tijd hebben we ons gebaseerd op 5 criteria om de kwaliteit van het fietsnetwerk te beoordelen. Veiligheid, directheid, comfort, samenhang en aantrekkelijkheid bepalen tezamen de kwaliteit, was de gedachte. Impliciet werd daarbij aangenomen dat reizigers deze criteria zorgvuldig tegen elkaar afwegen alvorens de vervoerswijze en een route te kiezen. Een rationeel en economisch keuzeproces waarbij de route van 1,8 kilometer eerder gekozen zou worden dan die van 2 kilometer. En de route die je in 17 minuten aflegt aantrekkelijker wordt gevonden dan die waarover je 21 minuten doet. Uit een bekend experiment in Utrecht (zie kader) blijkt echter dat mensen een dergelijke afweging tussen kosten en baten nauwelijks maken. Ze kiezen een Een bekend experiment van Goudappel Coffeng in Utrecht bepaalde route omdat ze denken dat die directer is (2012) laat zien dat fietsers vaak geen idee van tijd en of veiliger. Bijvoorbeeld omdat de route veel afstand hebben. Werknemers van de gemeente die afwisseling biedt waardoor men de moeite van het regelmatig tussen het centraal station en de Ravellaan fietsen vergeet. En die keuze komt lang niet altijd fietsten werden gevraagd naar de door hen gekozen route. De ondervraagden kozen meestal voor de mooie, overeen met de kortste route in meters of veiligste aantrekkelijke maar langere route over de Leidseweg.
Zij in aantal gewonden. Vaak kiezen mensen ook waren echter van mening dat deze korter en sneller was routes waarop ze activiteiten kunnen combineren dan de alternatieve, kortere route langs de drukke Weg der en nemen daarom de route langs de supermarkt. Verenigde Naties. Het lijkt er op dat de ruimtelijke kwaliteit op en om de fietsroute niet alleen een esthetische waarde Of ze zijn moe na een lange werkdag en kiezen heeft maar ook de beleving van reistijd en directheid een mooie route door het bos of landschap. beïnvloedt. We kunnen dus concluderen dat de 5 genoemde De scan was kleinschalig van opzet en daardoor niet kwaliteits-criteria een stap in de goede richting zijn geschikt voor wetenschappelijke uitspraken. Maar de interesse was gewekt en een breed aanvullend onderzoek maar dat we meer rekening moeten houden met loopt op dit moment (door Goudappel Coffeng, belevingsaspecten om mensen op de fiets en op ThuisraadRO, NS en UvA). de gewenste route te krijgen.
§ 1.2 Onderzoeken naar belevingsaspecten Afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken gedaan om meer zicht te krijgen op de aspecten die van invloed zijn op beleving en (daarmee) fietsgedrag. Een eerste onderzoek naar belevingsaspecten is door ThuisraadRO uitgevoerd voor de metropoolregio Amsterdam. Uit de resultaten bleek dat fietsers hun mogelijkheden (onbewust) afwegen aan de hand van 7 criteria; 1. Heb ik het gevoel dat de route verkeersveilig is? 2. Heb ik het gevoel dat de route sociaal veilig is? 3. Heb ik het gevoel dat ik me er goed kan oriënteren? 4. Heb ik het gevoel dat de route direct is? 5. Heb ik het gevoel dat de route comfortabel is? 6. Heb ik het gevoel dat de reistijd op de route kort zal zijn? 7. Vind ik de route esthetisch aantrekkelijk?
4
ThuisraadRO
De criteria lijken sterk op de 5 eerder genoemde kwaliteitscriteria met het grote verschil dat niet de afstand of mate van directheid in meters, de reistijd in minuten of de snelheid in km/uur centraal staan maar de beleving van afstand, snelheid, directheid door de (potentiële) fietser. De 7 criteria zijn vertaald in 74 concrete, fysieke karakteristieken van de route en de omgeving waarin ze ligt. Een ontwerp dat zo veel mogelijk in de buurt van deze karakteristieken komt zal dus het meest voldoen aan de 7 criteria die mensen stellen en hen optimaal verleiden te gaan fietsen en te kiezen voor deze route. In het model ‘Rijwielradar’, ontwikkeld door Goudappel Coffeng en ThuisraadRO, zijn de ruimtelijke karakteristieken en de 7 criteria aan elkaar gekoppeld. Zo kunnen we gemakkelijk zien welke invloed de ruimtelijke kenmerken hebben op de keus om te gaan fietsen en de routekeuze. De aspecten zijn overigens niet gekoppeld aan de situatie in de Amsterdamse regio en daardoor ook op de F35 inzetbaar.
2
F35 in het licht van belevingsaspecten
Fietsers op de F35 doen, net als (utilitaire) fietsers elders, aan energiebesparing. Ze kiezen de routes waarop ze nauwelijks merken dat ze tegenwind hebben, de trappers rond moeten draaien, een helling moeten nemen, op- en af moeten stappen. Lange rechte routes met een geringe mate van afwisseling zijn niet populair omdat ze je continu confronteren met de afstand die je nog moet afleggen en de moeite die je daarvoor moet doen. Liever kiest men de routes door een kleinschalige omgeving met af en toe een mooi uitzicht en een boerderij. Naast energiebesparing is ook het gevoel op te schieten een streven van de doelgerichte fietser. Er zijn verschillende ruimtelijke aspecten die op dat gevoel van invloed zijn. Aanloopstraten met hier en daar een winkel geven bijvoorbeeld het gevoel het centrum te naderen, een afwisseling van zones maakt het mogelijk in gedachten de delen van de route ‘af te vinken’.
3
De workshop rondom belevingsaspecten
§ 3.1 Doel en opzet van de workshop In de workshop van 17 juli hebben we met een brede groep betrokkenen de Rijwielradar ingevuld om een beeld te krijgen van de verschillende belevingskwaliteiten op de tracés. Daarnaast hebben we aan de hand van deze kwaliteiten bepaald welke alternatieven het aantrekkelijkst zijn en vragen om een nadere uitwerking in een ontwerp. Opgemerkt moet worden dat zich onder de genodigden uit Borne en Almelo geen (specifieke) gedragsdeskundigen bevonden. De ruimtelijke expertise was daarentegen wel vertegenwoordigd. De groepjes die gevraagd werden de tracés te beoordelen waren gemengd van samenstelling zowel in expertise als in de gemeenten waar ze vandaan kwamen. Het verslag van de bijeenkomst en de genodigden vindt u in de Bijlage. In het vervolg van dit document leest u de analyse van de uitkomsten. De tracés Zoals dat in het verleden vaak is gebeurd is het tracé van de F35 tussen Borne en Almelo in eerste instantie direct langs het spoor gesitueerd. We hebben echter gezien dat het werkveld er langzamerhand van doordrongen is geraakt dat directheid en afstand (in meters) niet zaligmakend zijn voor de fietser. Daarom is besloten ook een aantal alternatieve tracés te onderzoeken. Voor de workshop zijn alleen de
5
ThuisraadRO
routedelen onderzocht die als alternatief voor elkaar beschouwd kunnen worden. Op de afbeelding is zichtbaar welke tracés in de workshop tegen elkaar zijn afgewogen. Wellicht ten overvloede wordt vermeld dat de tracés ook gekoppeld kunnen worden. Zo kan men kiezen voor tracé 1 noord en deze koppelen aan 2 zuid. Een koppeling van tracé 1 respectievelijk 2 met tracé 3 is gecompliceerder omdat dan het spoor overgestoken moet worden.
2 noord 1 noord
3a
4
1 zuid
4a 3
5
2 zuid
De opzet van de workshop Uit de 74 ruimtelijke karakteristieken zijn 29 karakteristieken gekozen die voor het maken van een keus uit de tracés relevant zijn. Aan de workshopdeelnemers, de gebiedsexperts, is gevraagd de 5 tracés aan de hand van deze karakteristieken te beoordelen. Deze beoordeling is vervolgens ingevoerd in de Rijwielradar waardoor inzicht ontstond in de mate waarop elk tracé scoort op de criteria ‘gevoel van sociale veiligheid’, ‘aantrekkelijkheid’, ‘gevoel van directheid’ en ‘beleving van reistijd’. De criteria ‘comfort’, ‘gevoel van verkeersveiligheid’ en ‘gevoel van oriëntatie’ zijn in de beoordeling niet meegenomen omdat ze ofwel niet onderscheidend genoeg waren voor de tracés ofwel niet te beoordelen waren omdat daarvoor een ontwerp voor de route beschikbaar moet zijn. Voorafgaand aan de bijeenkomst heeft ook ThuisraadRO de Rijwielradar ingevuld zodat we de resultaten met elkaar kunnen vergelijken. Wie immers al geruime tijd bezig is in een gebied, zoals de deelnemende gebiedsexperts, kent alle kanten daarvan maar kan soms moeilijk een objectief stapje terug doen. ThuisraadRO kent het gebied iets minder goed maar is daarentegen gespecialiseerd in omgevingspsychologie. Door de gebiedsexpertise en de inhoudelijke expertise beide in het onderzoek te betrekken kunnen we een beter gefundeerde keuze tussen de tracés maken.
6
ThuisraadRO
§ 3.2.
De resultaten van de workshop
Voorkeuren op basis van de criteria In de analyse van de workshop-resultaten is allereerst gekeken of de gebiedsexperts en de inhoudelijk expert tot verschillende beoordelingen van de tracés komen.
t.a.v. tracé 1
In de beoordeling van de inhoudelijk expert scoort tracé 1 (noord en zuid) veel beter dan in de beoordeling door de gebieds-experts. Alleen op het criterium ‘gevoel van directheid’ op tracé 1 zuid komt de beoordeling door de gebiedsexpert hoger uit dan die van de inhoudelijk expert.
t.a.v. tracé 2
De alternatieve route langs het spoor (tracé 2 noord-zuid) scoort in de beoordelingen van de gebiedsexperts positiever dan in die van de inhoudelijk expert. Met name op de criteria ‘gevoel van directheid’, ‘aantrekkelijkheid’ en ‘beleving van reistijd’ scoort de variant langs het spoor goed. De beoordeling door de inhoudelijk expert leidt voor het noordelijke tracé tot een positievere beoordeling op ‘gevoel van sociale veiligheid’ en ‘aantrekkelijkheid’. Door de onzekerheid over de exacte ligging van het stedelijk deel van het tracé kan het zijn dat beide beoordelingen verschillende noordelijke tracés hebben onderzocht.
t.a.v. tracé 3
Tracé 3 komt door de beoordeling van de gebiedsexpert op alle criteria veel positiever uit de Rijwielradar dan door die van de inhoudelijk expert. Alleen op het ‘gevoel van directheid’ scoort de beoordeling door de inhoudelijk expert de route licht positiever.
t.a.v. tracé 4
De gebiedsexperts en de inhoudelijk expert hebben tracé 4 zodanig beoordeeld dat de criteria min of meer gelijk scoren. Alleen op het gebied van ‘gevoel van sociale veiligheid’ leidt de beoordeling van de inhoudelijk expert tot een (veel) hogere score dan die van de gebiedsexperts.
t.a.v. tracé 5
Het alternatieve tracé 5 langs het spoor scoort in de beoordeling van de gebiedsexperts op alle criteria veel hoger dan in die van de inhoudelijk expert.
We kunnen dus stellen dat de gebiedsexperts veel positiever oordelen over de routes direct langs de spoorlijn dan de inhoudelijk expert dat doet. Vervolgens zijn de verschillen in tracé-voorkeur nader onderzocht. De beoordeelde routes vormen twee clusters van alternatieve tracés. Het eerste cluster in de gemeente Almelo bestaat uit de alternatieve tracés 1 (noord en zuid), 2 (noord en zuid) en 3. De tracés 4 en 5 vormen het tweede cluster en zijn gelegen in de gemeente Borne. (Zie de kaarten bij § 3.1.2). Voor een uitgebreide beschrijving van de beoordelingen en het schema waarin de resultaten zijn samengevat wordt verwezen naar het einde van deze paragraaf. Volgens de scores van de verschillende criteria gaat voor het noordelijke traject binnen de gemeente Almelo de voorkeur van de gebiedsexperts uit naar het tracé langs het spoor omdat ze beter scoort op het ‘gevoel van directheid’ en ‘de beleving van reistijd’. De beoordeling van de zuidelijke alternatieven is minder eenduidig. De ‘sociale veiligheid’ en ‘het gevoel van directheid’ scoren beter op tracé 2 maar de ‘aantrekkelijkheid’ scoort er iets minder positief dan op alternatief 1. Tracé 3 is met name een alternatief voor het noordelijke deel van tracé 1. Uit de analyse van de inhoudelijk expert komen andere voorkeuren. De voorkeur gaat licht uit naar tracé 1 in het noordelijk deel.
Wat betreft de keuze tussen tracés 1 zuid en 2 zuid gaat de voorkeur sterk uit naar 1 als we kijken naar de score op het criterium ‘aantrekkelijkheid’. Ook de ‘beleving van reistijd’ is (mede daardoor) beter. Het rode tracé biedt in de ogen van de inhoudelijk expert geen goed alternatief.
7
ThuisraadRO
Wat betreft de alternatieven in de gemeente Borne doet de vraag zich, wat de gebiedsexperts betreft, voor welke criteria het zwaarst moeten wegen. Vinden we ‘gevoel van sociale veiligheid’ en ‘gevoel van directheid’ het belangrijkste, dan ligt de keuze voor het alternatief langs het spoor voor de hand. Vinden we de ‘aantrekkelijkheid’ belangrijk dan is route 4 het meest aangewezen alternatief. De inhoudelijk expert blijkt een zeer sterke voorkeur te hebben voor tracé 4. Die scoort op alle criteria beter. Een belangrijke opmerking bij de conclusies uit deze paragraaf is, dat de vier criteria weliswaar apart in de scores zijn opgenomen maar sterke verbindingen met elkaar hebben. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de kwaliteit van belevingen invloed heeft op de wijze waarop men tijd ervaart. 10 Minuten in de stoel van een tandarts voelen veel langer dan 10 minuten in een bioscoopstoel bij een prachtige film. Of; 10 minuten op een saaie route voelt veel langer dan 10 minuten op een mooie route. Het criterium ‘aantrekkelijkheid’ heeft daarmee invloed op de ‘beleving van reistijd’. Er zijn aanwijzingen dat we de moeite die we moeten doen in verschillende contexten eveneens verschillend ervaren. De helling in dat prachtige Toscaanse landschap is dan veel gemakkelijker te nemen dan dezelfde helling langs een autosnelweg.
‘Aantrekkelijkheid’ kan dan niet los gezien worden van het ‘gevoel van sociale veiligheid’, het ‘gevoel van directheid’ en de ‘beleving van reistijd’.
Tracévoorkeur op grondgebied gemeente Almelo Beoordeling door gebiedsexperts De gebiedsexperts beoordelen de aspecten van het noordelijke tracé voor route 2 veel positiever op de criteria ‘gevoel van directheid’ en ‘beleving van reistijd’ dan voor route 1. Wat betreft het zuidelijke tracé verdient de route langs het spoor de voorkeur van de gebiedsexperts omdat ze beter scoort op aspecten die gelinkt zijn aan ‘gevoelens van sociale veiligheid’ en ‘gevoel van directheid’. De ‘aantrekkelijkheid’ scoort in tracé 1 beter. Het rode, 3e, tracé is met name een alternatief, volgens de experts, omdat ze iets beter scoort op ‘aantrekkelijkheid’ dan de noordelijke tracés van route 1 en 2. Daarentegen scoort ze slechter op ‘het gevoel van directheid’ en ‘beleving van reistijd’ dan tracé 1 zuid en de gehele route 2. Alleen tracé 1 noord scoort wat betreft de gebiedsexperts op deze criteria nog slechter. Beoordeling door inhoudelijk expert Wat de beoordeling betreft van de noordelijke tracés 1 en 2 scoren met name ‘het gevoel van directheid’ en de ‘aantrekkelijkheid’ in tracé 1 beter. Wat betreft de zuidelijke alternatieven 1 en 2 zijn de verschillen meer expliciet. Tracé 1 scoort daarbij heel veel beter als het gaat om de ‘aantrekkelijkheid’ en beter op het criterium ‘beleving van reistijd’. Tracé 3 scoort veel slechter op het ‘gevoel van sociale veiligheid’.
De ‘aantrekkelijkheid’ scoort er beduidend lager dan op de tracés 1 noord+ zuid en lager dan op tracé 2 noord. Wat betreft het ‘gevoel van directheid’ scoort ze slechts iets lager dan andere tracés en op ‘beleving van reistijd’ is het met name tracé 1 dat beter scoort.
Beoordeling door gebiedsexperts 1 noo rd 2 noo rd 1 z uid 2 z uid
3
Beoordeling door inhoudelijk expert
- gevoel van directheid - beleving van reistijd + gevoel van directheid + beleving van reistijd + aantrekkelijkheid + gevoel van sociale veiligheid + gevoel van directheid + aantrekkelijkheid
+ aantrekkelijkheid + gevoel van directheid
+ aantrekkelijkheid + beleving van reistijd
- gevoel van directheid - beleving van reistijd
8
- gevoel van sociale veiligheid - aantrekkelijkheid (- gevoel van directheid) (-beleving van reistijd)
ThuisraadRO
Tracévoorkeur op grondgebied gemeente Borne Beoordeling door gebiedsexperts De alternatieve tracés in Borne vertonen eveneens behoorlijke verschillen. Op de criteria ‘gevoel van sociale veiligheid’ en ‘gevoel van directheid’ scoort de route langs het spoor (tracé 5) beter. Op de criteria ‘aantrekkelijkheid’ scoort tracé 4 veel beter. In de beoordeling scoort de ‘beleving van reistijd’ bij beide tracés ongeveer gelijk. Beoordeling door inhoudelijk expert In deze beoordeling scoort het alternatief langs het spoor (tracé 5) op alle fronten lager dan tracé 4. Met name op het gebied van ‘gevoel van sociale veiligheid’, ‘beleving van reistijd’ en ‘aantrekkelijkheid’ scoort tracé 5 veel lager.
Beoordeling door gebiedsexperts 4
+ aantrekkelijkheid
5
+ gevoel van sociale veiligheid + gevoel van directheid
Beoordeling door inhoudelijk expert + gevoel van sociale veiligheid + aantrekkelijkheid + beleving van reistijd
9
ThuisraadRO
Verdieping; beoordeling van de gebiedskenmerken De scores van de criteria ontstaan door de beoordeling van de route- en gebiedskarakteristieken. De scores van de criteria zijn daarmee het gemiddelde van de scores op deze karakteristieken. Gelijke scores op de criteria wil dus nog niet zeggen dat de routes eveneens gelijkelijk op de aspecten beoordeeld zijn. Daarom is in een verdiepende analyse de beoordeling van de verschillende route- en gebiedskenmerken bekeken. De ruimtelijke kenmerken zijn niet alleen objectief beoordeeld maar ook vergelijkenderwijs. Het was immers de bedoeling dat aan de hand van de verschillende ruimtelijke aspecten duidelijk zou worden of en hoe de alternatieve tracés verschillen in aantrekkelijkheid. Daarnaast wilden we inzichtelijk krijgen welke aspecten nader aandacht verdienen wanneer ze eventueel in een ontwerp uitgewerkt gaan worden. In onderstaande beschrijvingen van de tracés zijn de beoordelingen van de ruimtelijke aspecten door de werkgroepleden, de gebiedsexperts, verwerkt. In de tekstballonnen daarnaast is de reactie daarop vanuit de omgevingspsychologie, de inhoudelijk expert, opgenomen.
Tracé 1 noord De gebiedsexperts; Op dit tracé zijn betrekkelijk weinig aantrekkelijke prikkels voor de zintuigen aanwezig. Wel wordt de fietser voldoende afgeleid door afwisseling, aantrekkelijk plekken en activiteiten en de bescherming tegen weer en wind. De kwaliteit van de ruimtelijke omgeving is hoog en het is er verzorgd, schoon en goed onderhouden. De route is ook ’s avonds veilig doordat er veel woningen aan de route liggen en de fietsroute tevens geschikt is voor het autoverkeer. Wel spijtig dat de diversiteit aan herkenbare zones op de route niet zo groot is, dat de overgangen tussen de routes nauwelijks herkenbaar zijn en dat de leesbaarheid van de route gering is. Door de ligging van de route over woonstraten is de kans op onverwacht oponthoud vrij groot.
De inhoudelijk expert; Fietsen door een kleinschalige woonwijk biedt veel afleiding. Er zijn verrassende activiteiten, er is drukte die je afleidt en de omgeving is afwisselend. Wanneer de fietsroute via een aanlooproute naar het centrum loopt doen zich daarnaast nog een aantal voordelen voor. Door de aanwezigheid van winkels kan men nog even wat boodschappen doen. Daarbij heeft de fietser het gevoel zich door het ‘voorportaal’ van het centrum te bewegen, dus goed op te schieten. En tot slot heeft men vaak, zoals in de Bornebroeksestraat, zicht op een kerktoren wat de oriëntatie ten goede komt evenals het gevoel lekker te vorderen. De tijd op de fiets lijkt in goed ingerichte woonwijken en aanloopstraten een stuk sneller te gaan. Rondom de Bornebroeksestraat en de Nijreesweg is voldoende ruimte en overzicht om niet verrast te worden door andere gebruikers van de openbare ruimte. Het fietstempo blijft daardoor op een aanvaardbaar niveau. Het is wel van belang de mate van verzorging rondom de Bornebroeksestraat in de gaten te houden. Het tracé als geheel heeft weinig afslagen terwijl door kleine asverspringingen en rotondes, die zichtassen eveneens onderbreken, de lengte van de route in prettige brokjes is onderverdeeld. De hoek tussen de Nijreesweg en de route langs het spoor is schuin waardoor het gevoel om te rijden beperkt zal zijn.
10
ThuisraadRO
Tracé 2 noord De gebiedsexperts; Dit alternatief biedt wellicht minder afleiding maar is dan toch aantrekkelijk doordat er geen afslagen en asverspringingen zijn. Daarnaast zullen er nauwelijks snelheidsverschillen zijn omdat fietsers bepalend zijn voor de inrichting en er zo min mogelijk ander verkeer op de route zal zijn. Dit komt allemaal het tempo ten goede. Ook is er nog redelijk wat afwisseling en afleiding. Het zal een verzorgde route zijn met behoorlijk wat ruimtelijke kwaliteit maar de interactie met die omgeving is gering. ’s Avonds kunnen fietsers zich behoorlijk veilig voelen. Woningen zijn nooit erg ver weg.
De inhoudelijk expert; Voor de beoordeling is door mij in eerste instantie de tracé-keuze gereden over de Beekstraat, Bosstraat, Rietstraat en Anjelierstraat. De score op de criteria is daarop gebaseerd. Door de leden van de workshop is echter een andere route, meer direct langs de zuid-westzijde van het spoor, gekozen. Als reactie op de bevindingen van de workshop-leden zal hier daarom aangesloten worden op de routekeuze van de werkgroepleden. Het fietstracé dat loopt langs de achterzijde van de woningen aan de Beekstraat en Bosstraat en dan de route vervolgt via de Joost van der Vondelstraat en de achterzijde van de woningen aan de Bornebroeksestraat. Fietsen langs achterkanten van tuinen en woningen is erg onaangenaam door de geringe ruimtelijke kwaliteit en minimale staat van onderhoud. De ligging langs het spoor versterkt dit effect. Er is nauwelijks interactie met de omgeving omdat de route daarvan ‘losgezongen’ is en van positieve afleiding zal slechts in geringe mate sprake zijn. Fietsen langs het park aan de Joost van de Vondelstraat maakt in dat opzicht wel wat goed. Bedenk echter wel dat oude wijken, afhankelijk van de staat van onderhoud, ook vervallen kunnen ogen en daardoor weinig positieve afleiding bieden. Bedenk daarnaast dat de afwisseling tussen gemengd en
Tracé 1 Zuid De gebiedsexperts; Een aangename route door het bos, langs de beek en door cultuurlandschap. Er is voldoende afwisseling en prettige prikkels voor alle zintuigen. De bebouwing en begroeiing bieden voldoende bescherming tegen weer en wind. Het is wel een route die bestaat uit een aantal wat langere stukken met een paar scherpe bochten en afslagen. Met name de afslag van het spoor af de Maatkampsweg op voelt als afwijken van de meest directe route. Een andere inrichting waarbij de route in eerste instantie maar weinig afwijkt van het spoor kan het gevoel van directheid verbeteren. Dit tracé wordt ook door andere modaliteiten gebruikt. Dat komt de sociale veiligheid in de avonduren ten goede mede doordat langs delen van de route door het bos nauwelijks woningen gelegen zijn. Door de opbouw in verschillende zones met geheel eigen karakteristieken (agrarisch landschap, kleine groepjes woningen, het natuurlijk landschap langs de beek en het bos) heeft de fietser het gevoel lekker te vorderen en steeds in een andere omgeving te bewegen. Deze opbouw biedt een aangename afwisseling.
11
ThuisraadRO
De inhoudelijk expert; Mensen hebben geen zintuig waarmee ze ‘tijd’ kunnen meten. De inschatting van het tijdsverloop, en dus of je als fietser wel of niet goed opschiet, is alleen te maken aan de hand van het verloop van gebeurtenissen en de veranderingen om je heen. Dit traject, zonder te veel drukte en medeweggebruikers, met een aangename dichtheid aan prikkels en afwisseling, geeft de fietser het gevoel op te schieten. De grote verschillen in karakter tussen de zones (bos, beek en cultuurlandschap) hebben een positief effect op de afleiding. De kleine asveranderingen versterken dit effect. Het afwijken van het spoor ter hoogte van de Maatkampsweg vraagt enige aanpassing ter plekke omdat haakse afslagen op het gevoel te vorderen negatief van invloed zijn.
Tracé 2 zuid De gebiedsexperts; Deze directe route langs het spoor, zonder haakse bochten, asverspringingen en medeweggebruikers geeft alle ruimte aan fietsers die tempo willen maken. De afleiding is redelijk omdat er aardig wat aantrekkelijke plekken, activiteiten en prikkels op en langs de route gelegen zijn. Het spoor kan dienen als oriëntatielijn evenals het zicht op Borne danwel Almelo. Helaas is de route ’s avonds minder aangenaam door de afwezigheid van andere weggebruikers en aanliggende woonbebouwing. De diversiteit aan herkenbare zones en de markering tussen de overgangen tussen deze zones is prima evenals de leesbaarheid van de route.