bijlage 1 bij RB 13 - Ontwerp programma Warmte Almelo 2026-2035
Tekst van het document
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
2
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
VOORWOORD
Almelo werkt aan een aardgasvrije gemeente. We willen uiterlijk in 2050 geen aardgas meer gebruiken voor het verwarmen van gebouwen, het verwarmen van tapwater en voor koken. Als vervanging van aardgas werken we aan een toekomstig energiesysteem dat betaalbaar, duurzaam, efficiënt en betrouwbaar is. Dit doen we door zoveel mogelijk beschikbare energiebronnen in Almelo te gebruiken.
Voor u ligt daarom het programma Warmte. In dit programma beschrijven we hoe we gefaseerd toewerken naar een aardgasvrije stad. In het programma laten we zien welke mogelijkheden er voor elke buurt zijn. We zetten ons daarbij in voor een betaalbare en gedragen overgang.
Een grote taak als het aardgasvrij maken van de stad, kan de gemeente niet alleen. We willen en moeten dit samen met onze inwoners en partners doen. Samen kunnen we een duurzame toekomst voor Almelo realiseren. Ik hoop van harte dat iedere inwoner en partner van Almelo zich samen met ons wil gaan inspannen en de schouders onder deze uitdaging wil zetten.
Margreet Overmeen-Bakhuis Wethouder Klimaat en Milieu
3
INHOUD Voorwoord.................................................................................................................................................................................... 3 Managementsamenvatting................................................................................................................................................... 6 1.
2.
3.
4.
5.
6.
Waarom dit programma Warmte. ......................................................................................................................... 8 1.1
Maatschappelijke partners en lokale initiatieven: de Warmtepartners van Almelo................ 9
1.2
Hoe is dit programma tot stand gekomen?........................................................................................... 10
1.3
Leeswijzer. ............................................................................................................................................................11
Hoe gaat de gemeente om met haar regierol?................................................................................................14 2.1
Korte termijnstrategie.....................................................................................................................................15
2.2
Lange termijnstrategie.................................................................................................................................. 16
Wat is er al gedaan de afgelopen jaren?. ..........................................................................................................17 3.1
Bedrijventerrein Bornsestraat.................................................................................................................... 18
3.2
Aalderinkshoek. ................................................................................................................................................ 18
3.3
Windmolenbroek.............................................................................................................................................. 18
3.4
Almelo Energie.................................................................................................................................................. 19
3.5
Duurzaam Aadorp........................................................................................................................................... 19
3.6
Rekenkameronderzoek Energietransitie Almelo.................................................................................. 19
3.7
Leerpunten......................................................................................................................................................... 19
Van visie naar plan.................................................................................................................................................... 20 4.1
Instrumenten van de Omgevingswet....................................................................................................... 21
4.2
Van programma naar uitvoering.............................................................................................................. 22
Wat we belangrijk vinden. ...................................................................................................................................... 24 5.1
Betaalbaar. ....................................................................................................................................................... 25
5.2
Duurzaam en efficiënt. ................................................................................................................................. 25
5.3
Aansluiten bij ‘koppelkansen’ en initiatieven in de wijk..................................................................... 25
5.4
Flexibel en samen aan de slag................................................................................................................... 26
Wat we gaan doen in de periode 2026-2030................................................................................................27 6.1
Verplichte inhoud van het programma. ................................................................................................. 28
6.2
De duurzame alternatieven die we overwegen. ................................................................................. 28
6.3
De aanpak in Almelo....................................................................................................................................... 31
.
4
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6.4
Duurzame alternatieven per buurt.......................................................................................................... 32
6.4.1
Nationale kosten van duurzame alternatieven..................................................................... 33
6.4.2 Nader onderzoek per buurt. ......................................................................................................... 34
6.4.3 Isoleren is altijd goed........................................................................................................................37
6.5
Resultaat nader onderzoek per buurt. ....................................................................................................37
6.6
Planning nader onderzoek geselecteerde buurten. .......................................................................... 38
6.7
Planning overige buurten in Almelo. ....................................................................................................... 38
6.8
Lopende projecten, koppelkansen en buurtinitiatieven................................................................... 39
6.9
Koelbehoefte. ................................................................................................................................................... 39
6.10 Overige data en gegevens.......................................................................................................................... 39 7.
Hoe betrekken we onze inwoners erbij?............................................................................................................ 40 7.1
Uitgangspunten bij participatie en wijkuitvoeringsplannen.............................................................41
7.2
Op weg naar een wijkuitvoeringsplan..................................................................................................... 42
7.3
Communicatie en participatie.................................................................................................................... 42
7.3.1
7.3.2 Participatie bij wijkuitvoeringsplannen..................................................................................... 43
7.3.3 Burgerberaad. ................................................................................................................................... 43
7.3.4
7.4 8.
9.
Communicatie bij het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. .......................................... 42
Warmtegemeenschappen. ........................................................................................................... 43
Geen uitvoeringsplan voor wijken die een individuele oplossing krijgen.................................... 43
Wat doen we nog meer deze programmaperiode?.......................................................................................45 8.1
Doorontwikkeling van het programma................................................................................................... 46
8.2
Bedrijvenstrategie warmtetransitie. ....................................................................................................... 46
8.3
Ondersteunen van onderwijs, kennisinstellingen en bedrijfsleven. ............................................. 46
Planning, organisatie en financiën.......................................................................................................................47 9.1
Planning. ............................................................................................................................................................ 48
9.2
Organisatie........................................................................................................................................................ 48
9.3
Financiën............................................................................................................................................................ 49
9.4
Monitoring en grip op uitvoering............................................................................................................... 49
5
MANAGEMENTSAMENVATTING Het Programma Warmte is een volgende belang-
Ruimte in de ondergrond
rijke stap in de Almelose warmtetransitie en richt
De fysieke ruimte in de ondergrond is beperkt,
zich op een gestructureerde, toekomstbestendige
met name in het stedelijk gebied. Er is behoefte
en sociaal verantwoorde aanpak. Dit programma
aan coördinatie met onder andere netbeheer-
is een aanvulling op de Warmtevisie uit 2020 en
ders en ruimtelijke projecten om de benodigde
bevat voor elke buurt een eerste inzicht in het mo-
leidingen voor warmte en elektriciteit tijdig te
gelijke warmtealternatief. De inzet is een betaal-
kunnen aanleggen. Slimme planning en ruimtelij-
bare, duurzame en uitvoerbare oplossing voor het
ke afstemming zijn noodzakelijk om vertragingen
verwarmen van de gebouwde omgeving, passend
en kostenoverschrijdingen te voorkomen.
binnen landelijke kaders en lokale mogelijkheden. Hieronder worden de belangrijkste uitdagingen
Tijd
en strategische overwegingen uiteengezet.
De warmtetransitie is een langdurig proces. Van planvorming tot realisatie kunnen jaren verstrij-
BELANGRIJKSTE UITDAGINGEN
ken. De uitdaging ligt enerzijds in het juridische en financiële instrumentarium dat op dit mo-
Betaalbaarheid
ment nog niet voldoende geregeld is, en an-
De warmtetransitie moet voor zowel de ge-
derzijds in het stroomlijnen van besluitvorming,
meente als de inwoners financieel haalbaar
vergunningverlening, participatie en uitvoering,
blijven. Hierbij is specifieke aandacht nodig voor
terwijl tegelijkertijd al stappen gezet moeten
inwoners die kampen met energiearmoede.
worden richting de doelen van 2030 en 2050.
Aansluiting bij landelijke initiatieven vanuit de G40, Vereniging Nederlandse Gemeenten en het eel om structurele ondersteuning en lobbykracht
STRATEGISCHE OVERWEGINGEN
te bundelen. Een betaalbaar aanbod in combi-
De warmtetransitie is geen puur technische op-
natie met financiële regelingen en maatwerkop-
gave, maar een maatschappelijke transformatie
lossingen voor kwetsbare doelgroepen spelen
die vraagt om heldere keuzes, langetermijnvisie
hierin een belangrijke rol.
en samenwerking. De volgende strategische
Warmtebod van de Warmte Alliantie is essenti-
overwegingen vormen het fundament onder het Wettelijk kader
programma Warmte:
De juridische onderbouwing van het programma
6
vereist afstemming met en toepassing van de
Focus op duurzaamheid
relevante wet- en regelgeving, zoals het Besluit
Almelo kiest voor warmteoplossingen die zowel
gemeentelijke instrumenten warmtetransitie, de
op korte als lange termijn bijdragen aan het
Wet collectieve warmtevoorziening en het Be-
behalen van klimaatdoelen, zonder concessies te
sluit collectieve warmte. Juridische duidelijkheid
doen aan de betrouwbaarheid of veerkracht van
is cruciaal om projecten te kunnen uitvoeren en
het energiesysteem. De focus ligt op technieken
verantwoorden.
die schaalbaar zijn, aansluiten bij toekomstige
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
MANAGEMENTSAMENVATTING
netinfrastructuur en integreren met andere
te kunnen spelen op nieuwe wetgeving, inno-
energiedragers (zoals elektriciteit of opslag).
vaties, financieringsmogelijkheden of veranderende behoeften in de samenleving. Lokale
Inclusieve energietransitie
uitvoeringsruimte wordt afgestemd op landelijke
De warmtetransitie mag ongelijkheid niet
ontwikkelingen.
versterken. Almelo maakt strategische keuzes waarin energiearmoede actief wordt tegenge-
Reproduceerbare analyses
gaan. Dit betekent onder andere prioriteit geven
Besluitvorming over wijkgerichte aanpakken
aan wijken waar inwoners relatief hoge energiel-
wordt onderbouwd met eenduidige, data-ge-
asten hebben en beperkte investeringsruimte.
dreven analyses die reproduceerbaar zijn in an-
Samenwerking met maatschappelijke partners
dere wijken. Denk aan technische haalbaarheid,
zorgt ervoor dat oplossingen aansluiten bij de
geschatte kosten per woning, impact op ener-
leefwereld van inwoners.
gierekening, CO₂-besparing en maatschappelijke effecten. Deze analysemethodiek vormt de basis
Samenwerking met maatschappelijke partners en
voor minimaal vijf planrondes van het program-
lokale initiatieven
ma Warmte tot 2050.
De warmtetransitie vraagt om samenwerking met lokale partijen die vertrouwen hebben bij inwoners en verankerd zijn in Almelo en de dorpen Aadorp en Bornerbroek. Energiecoöperatie Almelo Energie speelt hierin een sleutelrol, bijvoorbeeld bij bewonersparticipatie, lokale opwek en mogelijk ook bij (kleinschalige) collectieve systemen. Ook de lokale buurtteams zoals Duurzaam Windmolenbroek, de netbeheerders Cogas, Coteq en Enexis, de woningcorporaties Beter Wonen en Sint Joseph en waterschap Vechtstromen zijn cruciale partners bij het bereiken van brede maatschappelijke doelen, zoals het tegengaan van energiearmoede. Strategisch wordt ingezet op een gelijkwaardige samenwerking waarin deze partners niet alleen uitvoerder, maar ook mede-ontwikkelaar zijn, met de gemeente als regievoerder. Flexibiliteit binnen strategische kaders Hoewel richting en structuur belangrijk zijn, moet het programma voldoende flexibel blijven om in
7
1| WAAROM DIT PROGRAMMA WARMTE? In 2020 stelde de gemeenteraad van Almelo de Warmtevisie vast. Hiermee gaven we uitvoering aan landelijke afspraken, opgenomen in het Nationaal Klimaatakkoord. Dit akkoord vertaalt de internationale klimaatafspraken, die in 2016 in Parijs door bijna 200 landen zijn ondertekend. Het doel is om de aarde niet verder op te laten warmen dan 2 graden ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Dit vraagt van de landen een flinke inspanning. Deze landen mogen zelf bepalen hoe zij hieraan gaan voldoen. Dit geldt ook voor Nederland.
8
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
1| WAAROM DIT PROGRAMMA WARMTE?
Nederland zet in op een CO2-reductie van
elkaar kunnen realiseren. Voor Almelo geldt
55% in 2030. Dit tussendoel is landelijk
bijvoorbeeld dat we extra aandacht moeten
aangevuld met het einddoel om uiterlijk
hebben voor kwetsbare groepen binnen
in 2050 klimaatneutraal te zijn. Om dit te
de gemeente. Energiearmoede is in Almelo
bereiken, spraken overheden, marktpartijen
een bovengemiddeld grote uitdaging. Om
en maatschappelijke organisaties af om in
iedereen mee te kunnen laten doen met de
2050 geen aardgas meer te gebruiken voor
warmtetransitie, moet deze betaalbaar zijn.
ruimteverwarming, tapwater en het koken. Dit noemen we de warmtetransitie. Ofwel, de
Naast dit programma Warmte hebben we een
overstap van fossiele bronnen naar duurzame
Storymap Warmtetransitie opgesteld: “Op
bronnen. In 2050 moeten landelijk 7 miljoen
weg naar een duurzaam verwarmd Almelo”.
bestaande woningen en 1 miljoen andere
Richt dit programma zich inhoudelijk meer op
gebouwen van het aardgas af zijn. Als eerste
de gemeente, is de storymap vooral bedoeld
stap worden tot 2030 1,5 miljoen bestaande
ter informatie voor onze inwoners. Het is een
woningen aardgasvrij gemaakt. Dat gaat wijk
interactief instrument dat onze inwoners, en
voor wijk. In het Klimaatakkoord staat dat
uiteraard ook andere geïnteresseerden, kunnen
gemeenten een regierol vervullen in de lokale
gebruiken om zelf aan de slag te gaan met het
warmtetransitie, waarbij ze nauw samenwerken
verduurzamen van hun woning. De storymap is
met (lokale) stakeholders, inwoners en
beschikbaar via de gemeentelijke website.
gebouweigenaren.
kiezen ervoor om deze herziening zoveel mogelijk
1.1 MAATSCHAPPELIJKE PARTNERS EN LOKALE INITIATIEVEN: DE WARMTEPARTNERS VAN ALMELO
te laten aansluiten op de Omgevingswet en de
De transitie naar een aardgasvrije gebouwde
nieuwe warmtewetgeving. En daarom maken
omgeving is een complexe opgave. De gemeente
we onderscheid tussen de warmtevisie en het
kan dit niet alleen. Daarom werken we nauw
programma Warmte. De warmtevisie nemen
samen met lokale en regionale stakeholders in
we op in de Omgevingsvisie. Hoe we de visie en
de warmtetransitie: de Warmtepartners van
doelen gaan behalen wordt geconcretiseerd
Almelo. Dit zijn netbeheerders Cogas, Coteq
in dit programma Warmte. Zo blijft inzichtelijk
en Enexis, de lokale woningbouwcorporaties
wat onze visie en ambities zijn versus de manier
Beter Wonen en Sint Joseph, buurgemeenten
waarop we deze willen bereiken. En kunnen
en de provincie Overijssel, het waterschap
we beter uitvoering geven aan onze regierol.
Vechtstromen, buurtinitiatieven zoals
Inwoners en gebouweigenaren krijgen zo
Wijkteam Duurzaam Windmolenbroek en de
beter zicht op waar zij aan toe zijn zodat ze
energiecoöperatie Almelo Energie.
Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. Deze wet en de voorziene landelijke warmtewetgeving zijn aanleiding om de Warmtevisie Almelo uit 2020 te herzien. We
hiermee rekening kunnen houden bij hun eigen verduurzamingsplannen. We staan als gemeente, net als de rest van Nederland en de wereld, voor een enorme opgave. En iedere gemeente is ook nog eens anders. Er is niet één blauwdruk beschikbaar voor hoe we deze opgave met
9
1.2 HOE IS DIT PROGRAMMA TOT STAND GEKOMEN? Dit programma is afgestemd met zowel interne- als externe stakeholders, met als doel het programma te versterken en de onderlinge verbanden op basis van de inhoud te identificeren. Hiervoor hebben we verschillende consultatiegesprekken gevoerd. Intern hebben deze gesprekken plaatsgevonden met Stedelijke Ontwikkeling, team Advies en Regie van Uitvoering Fysiek, adviseurs op de thema’s Wonen en Economie en Arbeidsmarkt. Voor de consultatie van externe stakeholders hebben consulterende gesprekken plaatsgevonden met lokale netbeheerders, medeoverheden, woningbouwcorporaties en de lokale initiatieven Buurtteam Duurzaam Windmolenbroek en energiecoöperatie Almelo Energie. Tijdens alle consultatiegesprekken is een conceptversie van het programma Warmte besproken. De input die is opgehaald tijdens de gesprekken is verwerkt in dit programma Warmte. Na de formele ter inzagelegging volgt de definitieve vaststelling door het college van Almelo.
10
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
1| WAAROM DIT PROGRAMMA WARMTE?
1.3 LEESWIJZER
De gemeente betrekt inwoners, bedrijven en
In dit programma beschrijft de gemeente Almelo
maatschappelijke organisaties al in een vroeg
hoe zij haar regierol in de warmtetransitie invult.
stadium bij de plannen. Dit gebeurt onder andere
Deze rol is vastgelegd in het Klimaatakkoord en
via wijkuitvoeringsplannen en gezamenlijke
betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor
onderzoeksopgaven.
het sturen op duurzame warmteoplossingen in de gebouwde omgeving. In hoofdstuk 2 wordt deze
Hoofdstuk 8 gaat in op de buurten en gebieden
regierol toegelicht, inclusief de manier waarop
waar de gemeente zich de komende tijd op richt.
Almelo zowel op korte als lange termijn richting
Naast nieuwe onderzoeksgebieden wordt ook
geeft aan de transitie.
verder gewerkt aan lopende trajecten, zoals op bedrijventerrein Bornsestraat, in Aalderinkshoek en
De ambitie van de gemeente is helder: in
delen van Windmolenbroek.
2050 moeten alle 34.000 woningen en 6.000 andere gebouwen aardgasvrij zijn. Deze lange
Tot slot beschrijft hoofdstuk 9 hoe het programma
termijndoelstelling, zoals beschreven in hoofdstuk
wordt georganiseerd en uitgevoerd. De planning
3, vormt de kern van de Warmtevisie Almelo
combineert lopende projecten met nieuwe
2020 en is inmiddels opgenomen in de bredere
analyses. Een gemeentelijk projectteam voert het
Omgevingsvisie.
programma uit, ondersteund door vakspecialisten en waar nodig externe partijen. Monitoring en
Om deze ambitie te realiseren, maakt de
evaluatie zorgen ervoor dat het programma flexibel
gemeente gebruik van beleidsinstrumenten uit
blijft en kan worden bijgestuurd. Via de Storymap
de Omgevingswet. In hoofdstuk 4 wordt uitgelegd
Warmte Almelo en de gemeentelijke beleidscyclus
hoe instrumenten zoals het programma Warmte,
wordt de voortgang inzichtelijk gemaakt. Zo laat dit
wijkuitvoeringsplannen en het omgevingsplan
programma zien hoe Almelo stap voor stap werkt
samen zorgen voor een samenhangende aanpak.
aan een aardgasvrije toekomst – van visie naar
Elk instrument heeft een eigen rol in het proces van
uitvoering, samen met de gemeente.
visie naar uitvoering. De uitgangspunten die aan dit programma ten grondslag liggen, komen aan bod in hoofdstuk 5. Hierin benadrukt de gemeente het belang van betaalbaarheid, duurzaamheid, samenwerking met de wijk en flexibiliteit. Deze waarden vormen het kompas voor alle keuzes en acties binnen het programma. In hoofdstuk 6 verschuift de aandacht naar de uitvoering. De focus ligt op bestaande bouw, omdat nieuwbouw al aan wettelijke duurzaamheidseisen moet voldoen. De gemeente beschrijft welke activiteiten in deze programmaperiode worden ondernomen om bestaande woningen en gebouwen aardgasvrij te maken. Een belangrijk onderdeel van de uitvoering is participatie, zoals uitgewerkt in hoofdstuk 7.
11
IN HET KORT
PROGRAMMA WARMTE 2026 – 2035 Nederland streeft naar 55% CO₂-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. De warmtetransitie vereist een overstap van fossiele naar duurzame bronnen. De gemeente Almelo stelde in 2020 de Warmtevisie vast als onderdeel van het Nationaal Klimaatakkoord. Met dit Warmteprogramma halen we de doelen uit onze warmtevisie, met de gemeente als regisseur.
VERGEZICHT IS ONGEWIJZIGD
DIT VINDEN WE BELANGRIJK Betaalbaar: Woonlastenneutraliteit
aardgasvrij
34.000 woningen
6.000 gebouwen
LEERPUNTEN van de afgelopen jaren
Duurzaam en efficiënt: We zetten in op het gebruik van lokale warmtebronnen.
Aansluiten bij Koppelkansen en initiatieven uit de wijk: kostenreductie en beperken overlast
Complexe opgave Landelijke overheid moet betaalbaarheid borgen Samenwerking met warmtepartners is belangrijk Behoefte aan flexibiliteit
12
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
Flexibel en samen: Elke wijk is anders, daarom goed aansluiting zoeken bij bewoners
1| WAAROM DIT PROGRAMMA WARMTE?
LEERPUNTEN Complexe opgave PLANNING eerste programmaperiode VAN DE Landelijke overheid moet betaalbaarheid borgen AFGELOPEN 2026 Binnenstad Noord, Binnenstad Zuid, Ulk en omgeving JAREN Samenwerking met warmtepartners is belangrijk 2027
Wester Sluitersveldlanden en Ootmarsumsestraat en omgeving
2028
Kerkelanden
2028
Aaboer
Behoefte aan flexibiliteit
DIT GAAN We onderzoeken buurten WE DOEN in Almelo op inzet van:
HIER STARTEN WE
Warmtenetten: collectief netwerk van bronnen als aardwarmte, restwarmte van bedrijven en vormen van aquathermie
All-electric: meestal warmtepomp op individueel niveau
Duurzaam gas: hoge temperatuurgassen (biogas, groen gas, waterstof). Eventueel icm hybride warmtepomp.
Startanalyse: collectief vs individueel Eerst kijken naar collectieve oplossing, daarnaar individuele oplossingen
STARTGEBIED VOOR ONDERZOEK EN LOPENDE PROJECTEN Startgebied 2026-2035 Lopende projecten collectieve warmte 13
2| HOE GAAT DE GEMEENTE OM MET HAAR REGIEROL? In het Klimaatakkoord is de gemeente aangesteld als regisseur voor de warmtetransitie. Dit betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor het sturen op duurzame warmteoplossingen in de gebouwde omgeving. Deze sturing gebeurt enerzijds via de Warmtevisie en het bijbehorende programma Warmte, maar ook door regie te voeren over collectieve warmteprojecten. De gemeente Almelo pakt haar regierol op zowel de korte- als lange termijn. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we dat doen.
14
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
2| HOE GAAT DE GEMEENTE OM INHOUDSOPGAVE MET HAAR REGIEROL?
2.1 KORTE TERMIJNSTRATEGIE
• Betaalbaarheid voor de eindgebruikers:
We beginnen met lokale projecten, waarbij
Energiearmoede is een belangrijk issue in
we gebruikmaken van een aantal leidende
Almelo. De aansluitkosten en tarieven voor
uitgangspunten (zie hieronder). Bij elk project
een warmtenet moeten daarom betaalbaar
maken we keuzes over de rolverdeling, maar
blijven voor de eindgebruikers.
we doen dit vooralsnog per project en niet op
• Rol in lijn met de kerntaak van de gemeente:
generieke basis. In de projecten werken we
Het besturen van een warmtebedrijf met
samen met warmtepartners die betrokken
een verdienmodel is geen kerntaak van de
zijn bij de gehele warmteketen, dus van
gemeente. Bij verbonden partijen neemt
bronhouders tot transport en levering, en
de kennis vaak af na verloop van tijd,
uiteindelijk de eindgebruikers. Als gemeente
zeker als de rol uitvoerend wordt. Dit kan
nemen we de verantwoordelijkheid voor de
de gemeentelijke sturing minder effectief
governance van de lokale projecten. Dit doen
maken. Bij het bepalen van haar rol moet de
we door samenwerkingsafspraken te maken
gemeente afwegen in hoeverre deze past bij
met de warmtepartners. Daarnaast zorgen we ervoor dat de projecten aansluiten bij de langetermijnstrategie.
de aard van haar organisatie. • Aansluiten bij belangrijke ontwikkelingen, zoals de verstedelijkingsstrategie: Warmtenetten worden voor tientallen
De leidende uitgangspunten voor rolneming
jaren aangelegd. Tegelijkertijd ondergaat
bieden richting voor de korte termijn:
de stad veranderingen, waaronder
• Beperken van het financiële risico voor
verstedelijkingsprojecten en de
de gemeente: De aanleg en exploitatie
herstructurering van verschillende wijken.
van warmtenetten zijn kapitaalintensieve
De gemeente moet bij de aanleg van
projecten. De grootste investering ligt in de
warmtenetten hiermee rekening houden en
infrastructuur, waarvoor vermogen moet worden ingebracht dat pas na langere
waar mogelijk aansluiting zoeken. • Lokale verankering van het warmtebedrijf:
tijd kan worden terugverdiend. Hoe groter
Veel stakeholders vinden het belangrijk dat
het aandeel van de gemeente in een
het warmtebedrijf lokaal is verankerd.
warmtebedrijf, hoe hoger het financiële
• Betrouwbare en stabiele
risico. We staan terughoudend tegenover
samenwerkingspartners: Veel stakeholders
aandeelhouderschap in een warmtebedrijf,
hechten waarde aan samenwerking
om het financiële risico voor de gemeente te
met partijen die lokaal bekend zijn en
beperken.
als betrouwbaar en stabiel worden
• Regie op de ontwikkeling en realisatie van
beschouwd. Dit versterkt het vertrouwen
warmtenetten: Wanneer de gemeente
in de samenwerking op de lange termijn,
participeert in een warmtebedrijf, kan
wat belangrijk is voor het succes van een
zij meebeslissen over de locatie van de
warmtebedrijf.
warmte-infrastructuur, de volgorde van woningaansluitingen, en de toekomstige uitbreidingen of herinvesteringen. Hoe groter het aandeel van de gemeente in het bedrijf, hoe meer invloed zij heeft op de warmtenetten. De gemeente wil andere sturingsmogelijkheden inzetten om alsnog regie te kunnen voeren op de ontwikkeling en realisatie van warmtenetten.
15
2.2 LANGE TERMIJNSTRATEGIE
ontwikkelingen op het gebied van wetgeving,
Voor de lange termijnstrategie focussen
regelingen en financieringsconstructies die
we op de ontwikkeling naar grootschalige
van invloed kunnen zijn op de warmtesector.
warmtenetten. De verwachting is dat de
Door deze ontwikkelingen goed in de gaten te
warmtemarkt zich op de lange termijn
houden, kunnen we, waar nodig, anticiperen
(10 jaar en verder) gaat ontwikkelen naar
en de ontwikkelingen meenemen in de lokale
beheer en eigendom van warmtenetten op
projecten.
grotere schaal (50.000+ aansluitingen). Voor een succesvolle werking van een
Deze nationale en provinciale ontwikkelingen
warmtebedrijf is deze schaal op termijn
zijn van belang voor de gemeente Almelo,
noodzakelijk qua bedrijfsvoering, maar ook
vooral als het gaat om de toekomstige rol
voor leveringszekerheid. Om deze groei en
die de gemeente zal spelen in warmtenetten.
samenwerking te ondersteunen, sluiten we
Er wordt daarom nu nog geen keuze in
ons aan bij de overlegstructuren op zowel
rolneming gemaakt. Het is essentieel om
regionaal als provinciaal niveau. Dit stelt ons
deze ontwikkelingen te blijven volgen en te
in staat om de belangen van Almelo effectief
integreren in de lange termijnstrategie, zodat
te vertegenwoordigen en actief bij te dragen
we voorbereid zijn op de uitdagingen en
aan regionale en provinciale besluitvorming.
kansen die zich voordoen.
Daarnaast volgen we nauwgezet de landelijke
16
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
3| WAT IS ER AL GEDAAN DE AFGELOPEN JAREN? Het vergezicht van de Warmtevisie Almelo geldt nog steeds: in 2050 moeten ruim 34.000 woningen en 6.000 andere gebouwen aardgasvrij zijn. Deze visie en ambitie worden verwerkt in de Almelose Omgevingsvisie. Naast dit vergezicht bevat de Warmtevisie 2020 een aantal activiteiten dat is opgepakt nadat de visie was vastgesteld. In dit hoofdstuk kijken we terug op de afgelopen periode en wat we van onze ervaringen kunnen leren.
17
De focus lag in de afgelopen jaren op het
3.2 AALDERINKSHOEK
onderzoeken van warmtealternatieven. Dit is
Aalderinkshoek is de eerste wijk waar we
specifiek gedaan voor de in de warmtevisie
met Beter Wonen, Sint Joseph, Cogas en
genoemde eerste gebieden die beoogd zijn
waterschap Vechtstromen en inwoners aan
om aardgasvrij(klaar) te zijn in 2030: het
de slag gegaan zijn voor een aardgasvrije
bedrijventerrein aan de Bornsestraat, delen
warmteoplossing. Er zijn diverse onderzoeken
van de wijk Aalderinkshoek en delen van de
uitgevoerd en er is een participatieproces
wijk Windmolenbroek. De praktijk rondom deze
doorlopen. Er zijn diverse acties en
trajecten laat zien dat de warmtetransitie
bijeenkomsten in de wijk geweest. Voor de
complex is.
Aalderinkshoek ontving de gemeente een rijksbijdrage in het kader van het Programma
De drie trajecten verschillen van elkaar en
Aardgasvrije Wijken. Afgelopen periode lag
hebben een eigen verloop, dit is een bewuste
de focus vooral op het inzichtelijk krijgen
keuze. We leren daardoor op verschillende
van verschillende technologische kansen
manieren wat goed gaat en wat beter
en belemmeringen. Deze periode gaan de
kan. Dat doen we samen met onze lokale
uitkomsten met elkaar vergelijken en tegen
warmtepartners zoals de woningcorporaties,
elkaar afwegen om tot een definitieve warmte
netbeheerders en het waterschap. De
oplossing te komen.
samenwerking met partners is gebaat bij heldere regie vanuit de gemeente. Want een
3.3 WINDMOLENBROEK
goede regievoering levert meer duidelijkheid
Het Wijkteam Duurzaam Windmolenbroek
en richting op waarmee zowel inwoners als
is ontstaan op initiatief van de gemeente en
warmtepartners rekening kunnen houden
is vanaf eind 2022 actief in deze Almelose
bij hun eigen plannen. Met dit programma
wijk. In samenspraak met buurtbewoners
Warmte geven we invulling aan de regierol.
(met name die van de buurt Kanaalzijde)
3.1 BEDRIJVENTERREIN BORNSESTRAAT
18
en met ondersteuning van Buurkracht en een onderzoeksbureau heeft het buurtteam eind februari 2024 het “Wijkplan Duurzaam
Op Bedrijventerrein Bornsestraat (Bavinkel)
Windmolenbroek” opgeleverd. Hoofdadvies
ligt de kans om restwarmte van Urenco in te
is om voor de wijk Windmolenbroek in te
zetten voor een collectieve warmtevoorziening
zetten op verduurzaming van de woningen
ten behoeve van woningen en bedrijven. Wat
via een combinatie van zonnepanelen,
deze restwarmte bron zo uniek maakt is de
isolatiemaatregelen en (hybride)
stabiliteit en continuïteit van warmtelevering.
warmtepompen. Daarnaast adviseert het
De gemeente werkt samen met de
buurtteam om andere oplossingen voor
warmtepartners aan het opstellen en invullen
nieuwe duurzame energiebronnen, voor
van een businesscase. Als gemeente faciliteren
de periode na 2030-2035, actief nader te
we dit proces met een procesbegeleider.
onderzoeken en daarbij het buurtteam te
Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden
betrekken. Het buurtteam werkt voor de
van gemeentelijke deelname aan dit traject
uitvoering van het wijkplan samen met de
waarbij de aandacht uitgaat naar woningen.
gemeente Almelo en met veel partijen die
De eerste uitkomsten van de businesscase zijn
een rol spelen bij verduurzaming, aardgasvrij
positief en daarom werken we als gemeente
wonen en het duurzaam opwekken van energie
deze haalbaarheid verder uit deze periode.
in Almelo.
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
3| WAT IS ER AL GEDAAN DE AFGELOPEN JAREN?
3.4 ALMELO ENERGIE
3.7 LEERPUNTEN
Almelo Energie is de energiecoöperatie
Terugkijkend kan geconstateerd worden dat de
van Almelo. Almelo Energie zet zich in voor
warmtetransitie een complexe opgave is. De
eerlijke en betaalbare energie en helpt de
regierol is bij de gemeente belegd (vanuit het
inwoners met energie te besparen door
Klimaatakkoord), maar de landelijke overheid
middel van energiecoaches. Tevens levert de
moet nog een aantal relevante zaken regelen
coöperatie 100% duurzaam, lokaal opgewekte
zoals wetgeving en financieringsconstructies
energie uit eigen projecten. Inwoners worden
om de betaalbaarheid (voor zowel inwoners
uitgenodigd om mee te investeren in lokale
als voor gemeenten) te kunnen borgen. Zo
energieprojecten. Voor de gemeente is
lang de spreekwoordelijke gereedschapskist
Almelo Energie een lokale partner in de
niet gevuld is, blijft het voor gemeenten
warmtetransitie als het gaat om onderzoek,
lastig om regie te voeren, simpelweg omdat
communicatie en participatie en mogelijk
instrumenten ontbreken. Daarnaast is de
in de toekomst ook een rol in (kleinschalige)
warmtetransitie een kwestie van kijken
collectieve systemen. Tevens werkt Almelo
waar kansen liggen en de handen van de
Energie aan een pilot waterstof.
warmtepartners op elkaar gaan om meters te
3.5 DUURZAAM AADORP
maken, maar ook meer duiding van de regierol vanuit de gemeente en een richtinggevende
De warmtetransitie en verduurzaming van
koers is belangrijk om de transitie op gang
onze leefomgeving is een gezamenlijke
te krijgen. Omdat de warmtetransitie een
opgave. En daarom juichen wij eigen, lokale
langjarige en complexe opgave is, is naast
initiatieven toe. Een succesvol initiatief is
een koers ook behoefte aan flexibiliteit. Met
het Bewonersinitiatief Duurzaam Aadorp.
dit programma Warmte geven we hier de
Dit inwonersinitiatief is van en voor de
komende jaren invulling aan: een mix van de
inwoners van Aadorp en richt zich momenteel
koers en flexibiliteit.
vooral op onderzoek naar aardgasvrije warmtealternatieven.
3.6 REKENKAMERONDERZOEK ENERGIETRANSITIE ALMELO In opdracht van de Rekenkamer Almelo werd in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de beleidskaders en uitvoering van de energietransitie in Almelo. Een onderdeel hiervan was de warmtetransitie. Uit het onderzoek kwam onder meer naar voren dat niet altijd duidelijk is onderbouwd hoe acties en maatregelen bijdragen aan de doelen en uitgangspunten. Bij het opstellen van dit programma Warmte hebben wij zoveel mogelijk rekening gehouden met de uitkomsten van het rekenkameronderzoek. Zo maken we inzichtelijk wat we gaan doen deze periode, hoe we dit doen, wanneer we dit doen, wat dit oplevert en hoe we dit financieren.
19
4| VAN VISIE NAAR PLAN De Omgevingswet bevat een aantal beleidsinstrumenten. Deze instrumenten worden gebruikt om de maatschappelijke opgaven uit te voeren, zoals de warmtetransitie. Voor de warmtetransitie maken we gebruik van de omgevingsvisie, het programma (Warmte), een wijkuitvoeringsplan en het omgevingsplan. Om deze instrumenten uit elkaar te kunnen houden is onderstaand overzicht opgenomen. Ook staat erbij wie bevoegd is welk instrument vast te stellen. Daarnaast bieden we inzicht in het tijdspad van dit programma Warmte tot aan een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050.
20
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
4| VAN VISIE NAAR PLAN
4.1
INSTRUMENTEN VAN DE OMGEVINGSWET
Strategische en integrale Omgevingsvisie
langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving, incl. warmtetransitie. Verplicht voor Rijk,
Vast te stellen door de gemeenteraad
provincie en gemeente. Het visiegedeelte uit de Warmtevisie Almelo 2020 wordt hierin opgenomen.
Programma’s maken de Warmteprogramma
doelen van de omgevingsvisie concreet. De gemeente is gebonden aan het program-
Vast te stellen door het college van B&W
ma. Derden zoals inwoners en organisaties niet.
Samen met inwoners het Wijkuitvoeringsplan
programma Warmte concreet vertalen naar een uitvoeringsplan voor een aardgasvrije
Vast te stellen door het college van B&W
wijk. Dit is geen verplicht op te stellen plan.
Een gebiedsdekkende regeling Omgevingsplan
met alle regels voor de fysieke leefomgeving die gelden binnen de gemeente. Ook voor
Vast te stellen door de gemeenteraad
het onderdeel Warmtetransitie, bijvoorbeeld de aanwijsbevoegdheid. Dit plan geldt ook voor derden zoals inwoners en organisaties.
21
4.2 VAN PROGRAMMA NAAR UITVOERING
complexe opgave is. Onderstaande figuur geeft
Om tot een aardgasvrije gebouwde omgeving te
pen moeten worden, welk tijdspad bij elk pro-
komen in 2050 moet er nog veel gebeuren.
ces hoort en hoe lang ze gemiddeld duren. Dit
De Warmtevisie uit 2020 was daarvoor de
overzicht is opgesteld door Servicepunt Duur-
eerste stap. Om van dit programma Warmte tot
zame Energie en geeft inzicht in het tijdspad tot
uitvoering en realisatie te komen, moeten nog
2050. Het is geen vertaling van ons programma
veel meer stappen gezet worden. Deze stap-
Warmte, maar geeft wel een goed beeld van alle
pen kosten vaak veel tijd, omdat ze zorgvuldig
processen die we nog moeten doorlopen.
inzicht in welke verschillende processen doorlo-
gezet moeten worden en de warmtetransitie een
Van warmteprogramma naar aardgas vrij Gemeente raadsverkiezingen
2026
2030
Warmteprogramma
Start wijken
Uitvoeringsplannen eerste wijken opstellen en/of participatie
2034
Omgevingsplan wijzigen (3 jaar)
2038
2042 Voorbereiden besluit (1jaar)
Uitvoering maatregelen, monitoring en bijsturen (minimaal 8 jaar)
2050
2040 Besluit om gaslevering te stoppen of uit te stellen
2032 Raadbesluit
2026 Collegebesluit
2046
Stop aardgas (of uitstellen en aanpassingen doen)
Autonome groei warmtepompen 10-25%
Collectieve warmte systemen
Uitvoeringsplan alle overige wijken (4jaar)
Warmteprogramma herkijken (3jaar)
Overige wijken
Omgevingsplan wijzigen (3jaar)
Uitvoering maatregelen, monitoring en bijsturen (minimaal 8 jaar)
2038 Raadbestlui t
2031 Collegebeslui t
Evt. aanpassingen doen Voorbereiden (raads)- besluit
2047 Besluit om gaslevering te stoppen of uit te stellen
Verwijderen aardgas leidingen
2049 Definitief (raads)- besluit
Kavelstrategie & governance strategie Vastellen warmtekevel
Aanwijzing warmtebedrijf
Uitgewerkt kavelplan
Inventarisatie opt-out
Investeringsplan, aanleg en expolitatie
Evt. oprichten warmtebedrijf
Inzet gemeente Aanjagen/organiseren
Ontwikkelen & borgen publieke belangen
Monitoring & bijsturen
Overzicht van stappen en beslismomenten in de gemeentelijke warmtetransitie. Bron: Servicepunt Duurzame Energie Noord-Holland (https://servicepuntduurzameenergie.nl/ overzichtsplaat-van-warmteprogramma-naar-aardgas-vrij/).
22
Voorbereiden besluit
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
Tijd
23
5| WAT WE BELANGRIJK VINDEN Onze Warmtevisie Almelo 2020 bevat de uitgangspunten die we belangrijk vinden. Omdat we deze nog steeds belangrijk vinden nemen we ze ook voor de komende jaren weer over in onze Omgevingsvisie en dit programma Warmte: • Betaalbaar (voor inwoners en voor de gemeente) • Duurzaam en efficiënt • Aansluiten bij ‘koppelkansen’ en initiatieven uit de wijk • Flexibel en samen aan de slag
24
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
5| WAT WE BELANGRIJK VINDEN
5.1
BETAALBAAR
Besparen is de meest duurzame oplossing.
‘Ons uitgangspunt is een warmtetransitie die
Daarom wordt volop ingezet op energiebespa-
betaalbaar en toegankelijk is voor alle inwoners,
ring en isolerende maatregelen. Iedereen kan
ondernemers en andere gebouweigenaren.
al met kleine- en grote stappen besparen op
Woonlastenneutraliteit is het doel: de investe-
energieverbruik. De gemeente ondersteunt in-
ringen die nodig zijn voor het aardgasvrij maken
woners met energiebesparing, bijvoorbeeld met
van de woning worden gefinancierd met het
de subsidie voor isolatie of gratis en vrijblijvend
voordeel op de energierekening.’
bouwkundig advies. Maar met energiebesparing alleen is een woning nog niet aardgasvrij. Het al-
Deze toelichting is overgenomen uit onze
ternatief voor aardgas moet duurzaam zijn, dat
Warmtevisie 2020. Betaalbaarheid gaat over
wil zeggen, minder of het liefst helemaal geen
nationale kosten én over kosten voor woning- en
CO2 uitstoten. Bij de verbranding van biomassa
gebouweigenaren. Nationale kosten zijn bijvoor-
komt CO2 vrij. Daarom gaat in Almelo de voor-
beeld de kosten voor netverzwaring in de wijken
keur uit naar andere warmtebronnen. Almelo zet
waar veel elektriciteit gebruikt gaat worden, of
als eerste in op het gebruik van restwarmte of
de aanleg van nieuwe infrastructuur. We maken
warmte dat vrijkomt bij (bedrijfsmatige) proces-
hierbij gebruik van de ‘Handreiking betaalbaar-
sen en geloosd wordt in de lucht of in het opper-
heid’ van de VNG. Deze handreiking is een hulp-
vlaktewater. Die warmte is er namelijk al.
middel voor gemeenten voor de warmtetransitie
Woonlastenneutraliteit vraagt om een vergelijk
5.3 AANSLUITEN BIJ ‘KOPPELKANSEN’ EN INITIATIEVEN IN DE WIJK
van alle mogelijke warmtealternatieven. Vanuit
‘Almelo is in beweging, op tal van plaatsen
de gemeente vergelijken wij hierbij collectieve
vinden werkzaamheden plaats. Waar mogelijk
versus individuele oplossingen. Dit doen we
combineren we werkzaamheden in de openbare
samen met de inwoners van de wijk/buurt. De
ruimte en werkzaamheden bij stakeholders met
investeringskosten zeggen op zichzelf nog niets
de warmtetransitie. Bijvoorbeeld werkzaamhe-
over betaalbaarheid. Daarvoor moeten ook de
den aan het riool, kabels en leidingen, openbaar
voordelen worden meegenomen, zoals subsidies,
groen en woningrenovaties door woningbouw-
waardestijging van de woning en energiebe-
corporaties. In veel gevallen moet de straat
sparing. In wijken waar een collectieve oplossing
open, bijvoorbeeld voor verzwaring van het
niet mogelijk is, is het aan de woningeigenaren
elektriciteitsnet of de aanleg van een bron- of
zelf om te bepalen voor welke eindoplossing zij
warmtenet. Het doel van het benutten van deze
kiezen.
zogenoemde koppelkansen is kostenreductie en
in de wijkaanpak.
5.2
DUURZAAM EN EFFICIËNT
het beperken van overlast.
‘Het doel is om de CO2-uitstoot terug te drin-
We sluiten ook aan bij initiatieven in de wijk. Niet
gen. De warmtealternatieven die in plaats van
alleen in de wijken die beoogd zijn om aardgas-
het aardgas komen zijn duurzaam. Dit houdt
vrij(klaar) te zijn voor 2030, maar ook in andere
in dat er aandacht is voor de herkomst van de
wijken waar initiatieven ontstaan.’
warmtebron en de mate van efficiënt gebruik. We zetten zoveel als mogelijk in op het gebruik
Eerder noemden we al het inwonersinitiatief
van lokale warmtebronnen. Warmte kan het
Duurzaam Aadorp (nu Almelo Energie) als voor-
best zo dicht mogelijk bij de bron worden inge-
beeld van een lokaal initiatief. En daarnaast is
zet, zo gaat er zo min mogelijk warmte verloren
ook het Wijkteam Duurzaam Windmolenbroek
tijdens het transport.’
een goed voorbeeld. Binnen deze initiatieven
25
wordt gewerkt aan het onderzoeken en realiseren van warmtealternatieven voor aardgas. De gemeente heeft hier een faciliterende rol en betrekt het initiatief bij eventuele vervolgstappen richting aardgasvrij. De aanpak van de warmtetransitie is wijk- en buurtgericht. Het uitgangspunt daarbij is om zogenaamde ‘koppelkansen’ in wijken te benutten. Dit betekent dat we de warmtetransitie combineren met andere opgaven die de komende jaren urgent zijn, zoals leefbaarheid, mobiliteit en gezondheid.
5.4 FLEXIBEL EN SAMEN AAN DE SLAG ‘De weg naar een aardgasvrije wijk is geen project, maar een proces. Het proces is flexibel, er is ruimte voor nieuwe ideeën en inzichten die gaandeweg ontstaan. Inwoners wordt gevraagd om inbreng te leveren, vragen te stellen of mee te praten over een aardgasvrije toekomst. Ze worden daarin gefaciliteerd, bijvoorbeeld door middel van buurtteams of andere werkvormen die aansluiten bij het karakter van de wijk. De maatschappelijke organisaties vormen belangrijke partners waar we langdurig de samenwerking mee aangaan.’ Het aardgasvrij maken van wijken is een technische, financiële uitdaging, maar bovenal een sociaal vraagstuk. Daardoor kan de warmtetransitie per wijk verschillen. Elke wijk heeft zijn eigen sociale dynamiek en uitdagingen. Naarmate we in meer wijken aan de slag gaan, leren we hoe we het beste kunnen aansluiten bij de belevingswereld van de inwoners. De ervaring van sociale wijkteams, de wijkregisseurs en andere professionals die werkzaam zijn in het sociale domein is zeer waardevol. Het proces om te komen tot een aardgasvrije wijk is dynamisch en staat steeds open voor verbetering en aanpassing als dat een beter resultaat oplevert. De betrokkenheid van onder meer de woningbouwcorporaties als startmotor is van groot belang voor het op gang krijgen van de warmtetransitie.
26
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6| WAT WE GAAN DOEN IN DE PERIODE 2026-2030 Dit programma Warmte richt zich op bestaande woningen en andere gebouwen. Voor nieuw te bouwen gelden namelijk wettelijke regels die ervoor zorgen dat ze duurzaam, zonder gas, worden gebouwd. Onze ambitie voor de warmtetransitie van bestaande bebouwing staat in onze Omgevingsvisie: alle 34.000 bestaande woningen en 6.000 andere gebouwen zijn in 2050 aardgasvrij. Om dit te bereiken moeten er activiteiten worden ondernomen en uitgevoerd. In dit hoofdstuk bespreken we wat we gaan doen deze programmaperiode.
27
De Wet gemeentelijke instrumenten warmte-
2. Welk van de mogelijke, duurzame warmteal-
transitie (Wgiw) verplicht gemeenten om eens
ternatieven die wordt overwogen, de laagste
per vijf jaar een programma Warmte vast te
totale kosten voor de maatschappij die de
stellen. Vooruitlopend op deze plicht stelt Almelo
realisatie van de toegedachte energie-in-
dit programma Warmte vast alsof de wet nu al
frastructuur met zich meebrengt. Dit wordt
van kracht is. Hierdoor voldoet het programma
uitgedrukt in Nationale Kosten.
straks automatisch aan de dan geldende wetgeving.
3. Het aantal gebouwen dat in de programmaperiode naar verwachting zal worden
Ook kiezen we ervoor om zoveel mogelijk gebruik
geïsoleerd, maar nog niet aardgasvrij wordt
te maken van al beschikbare data en gegevens.
gemaakt.
Landelijk en regionaal is namelijk al veel data beschikbaar. Ook over de Almelose situatie. Dit
maperiode naar verwachting zal worden
ten produceren, waardoor we kosten en tijd be-
geïsoleerd en waarvoor de overstap naar
sparen. En zorgt ervoor dat de gebruikte data en
een duurzaam alternatief zal worden gerea-
gegevens herleidbaar en reproduceerbaar zijn.
liseerd.
Voor dit programma gebruiken we de door het
5. Het aantal gebouwen waarvoor in de pro-
Planbureau voor de Leefomgeving uitgevoerde
grammaperiode de overstap naar een duur-
Startanalyse 2025 en het Dashboard eindge-
zaam naar verwachting zal worden gereali-
bruikerskosten van TNO. Daarnaast gebruiken
seerd (en in een eerdere fase al is geïsoleerd,
we de Klimaatmonitor van de Rijksoverheid. We
al dan niet onder regie van de gemeente).
geven in dit programma aan waar we welke
Tot slot geven we nog aan dat voor de Almelose
6.2 DE DUURZAME ALTERNATIEVEN DIE WE OVERWEGEN
Storymap Warmtetransitie dezelfde bronnen
Op hoofdlijnen overwegen we op dit moment
zijn gebruikt. Zo zorgen we ervoor dat het pro-
drie technieken die woningen en gebouwen
gramma Warmte en onze storymap op elkaar
duurzaam kunnen verwarmen. Daarnaast is er
aansluiten.
nog een tussenvariant, dat is de hybride warm-
bron of bronnen hebben gebruikt.
6.1 VERPLICHTE INHOUD VAN HET PROGRAMMA
28
4. Het aantal gebouwen dat in de program-
voorkomt dat we veel gegevens en data zelf moe-
tepomp. Hieronder staat een toelichting per techniek.
Voor het programma Warmte is een wettelijke
1. Warmtenetten: collectieve netwerken van
instructieregel opgesteld. Dit is een algeme-
warm water om gebouwen mee te ver-
ne regel die ons verplicht dat het programma
warmen. Mogelijke energiebronnen zijn
Warmte aan een bepaalde inhoud moet vol-
aardwarmte (geothermie), restwarmte van
doen. Zoals aangegeven geldt deze regelgeving
bedrijven en vormen van aquathermie, zoals
nog niet, maar we werken wel alvast volgens
warmte uit oppervlaktewater of riool- zui-
deze regelgeving. Dit betekent dat het program-
veringswater. Afhankelijk van de bron kan
ma Warmte in ieder geval de volgende onder-
leveringstemperatuur van een warmtenet
werpen bevat:
verschillen van hoge temperatuur (HT), midden
1. Een overzicht van de duurzame alternatie-
temperatuur (MT) tot lage temperatuur ((Z)LT).
ven voor aardgas die de gemeente over-
Hierbij geldt: hoe lager de temperatuur des te
weegt.
beter je een woning of gebouw moet isoleren.
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6| WAT WE GAAN DOEN IN DE PERIODE 2026-2030
2. All-electric: woningen worden elektrisch
warmtevoorziening, zoals een warmtenet,
verwarmd, meestal met een waterpomp.
een mogelijkheid is. Wel onderzoeken we
Warmtepompen verwarmen vaak met
deze periode hoe een collectieve all-electric
een lage temperatuur. Als bron wordt de
aanpak eruit zou kunnen zien.
temperatuur uit de lucht, bodem of grondwater gebruikt. Deze techniek wordt vaak
3. Duurzaam gas: gasnetten kunnen duurzame,
op individueel woningniveau toegepast,
hoge temperatuur gassen (biogas, groen
maar kan ook op grotere, meer collectieve,
gas, waterstof) naar woningen vervoeren.
schaal. Een buurt all-electric maken vraagt
De beschikbaarheid en marktrijpheid van
om verregaande isolatie en vaak om een
deze gassen is nog onzeker en onbekend.
verzwaring van het elektriciteitsnet. Deze
De vraag naar duurzaam gas kan worden
programmaperiode houden we nog geen
verminderd door de inzet van hybride warm-
rekening met een collectieve all-electric
tepompen. Deze verwarmen met elektriciteit
aanpak. We leggen namelijk onze prioriteit,
en schakelen alleen bij koude dagen over op
rekening houdend met gemeentelijke capaci-
gas.
teit en inzet, bij buurten waar een collectieve
Warmteketen: levering van warmte via het warmtenet van bron tot gebouw • Restwarmte • Biomassa • Geothermie • Aquathermie • Zonthermie (van zonneparken) • Warmte-koude opslag in de bodem
Eventueel bijverwarming in warmtecentrale Warmteafleverset Bron
Productie
Transport
Levering
29
Voor kernenergie geldt, net als voor waterstof,
Hybride warmtepomp
dat dit in ontwikkeling is waarbij de (on)moge-
Een hybride warmtepomp (lucht/water) is een
lijkheden worden onderzocht. Wij volgen deze
elektrische warmtepomp die wordt ondersteund
ontwikkelingen, maar beschouwen deze alterna-
door een op (aard)gasgestookte -ketel. De
tieven voor nu, net als het Planbureau voor de
warmtepomp neemt de basis van de warmte-
Leefomgeving, niet als een haalbaar duurzaam
productie voor zijn rekening. De cv-ketel springt
alternatief. Mogelijk dat dit in de toekomst an-
bij op die momenten dat het zo koud is dat de
ders wordt. Als dit zover is dan houden we hier-
warmtepomp het niet meer aankan. Ook maakt
mee rekening in het programma Warmte. Tevens
de cv-ketel het warm tapwater. De hybride
volgen wij met interesse de waterstof pilot die
warmtepomp blijft gebruik maken van aardgas.
momenteel in Aadorp wordt uitgevoerd onder
De mogelijkheid bestaat om dit aardgas in de
regie van energiecoöperatie Almelo Energie.
toekomst te vervangen door een duurzaam gas zoals biogas of waterstofgas, mits dit voor de gebouwde omgeving beschikbaar komt. Daarom beschouwen wij de hybride warmtepomp als een tussenoplossing naar aardgasvrij.
Warmtealternatieven stromenschema
All electric
Duurzame bronnen
Energiedragers
Infrastructuur, incl energieopslag
Gebouwen
Zon, wind
Elektriciteit
Elektriciteitnet
Warmtepomp Hybride Warmtepomp
Groene waterstof Hernieuwbare gassen
Biomassa (mest)
Groen gas
Huidig gasnet
Gasketel
Warm water
Warmtenet
Afleverset
Restwarmte Zonnewarmte Warmtenet
Ketel / WKK Aquathermie Riothermie
30
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6| WAT WE GAAN DOEN IN DE PERIODE 2026-2030
6.3 DE AANPAK IN ALMELO
de programmaperiode. Naast de al lopende
We kiezen in Almelo voor een open werkwijze.
projecten, gaan we de buurten in Almelo één
Dit betekent dat het zichtbaar en duidelijk is wat
voor één nader onderzoeken. Daarbij maken we
we doen, waarom we het zo doen en wanneer
logische combinaties van buurten die aan elkaar
we iets doen. We kunnen alleen niet alles tegelijk
grenzen. We verwachten dat de ene buurt meer
doen. Enerzijds omdat hiervoor het geld ont-
inspanning en onderzoek vraagt dan de andere
breekt en anderzijds omdat we over onvoldoen-
buurt. Maar ook dat steeds nieuwere en betere
de menskracht beschikken om alles tegelijk te
gegevens onze uiteindelijke onderzoeksinspan-
doen. Kortom, we stellen prioriteiten en zetten
ning verminderen. Nadat een buurt is onder-
de verschillende werkzaamheden in de tijd weg.
zocht en een collectieve warmtevoorziening is
Daarbij plannen we onze werkzaamheden elke
haalbaar, dan gaan we hiermee verder richting
vijf jaar opnieuw, zodat we in kunnen spelen op
uiteindelijk uitvoering. In de tussentijd blijven we
ontwikkelingen.
ook onze onderzoeksopgave uitvoeren. Zo ont-
De werkwijze die we gebruiken, kunnen we
staat op enig moment de situatie dat we zowel
steeds opnieuw gebruiken. Dus ook een volgen-
aan het onderzoeken zijn als aan het uitvoeren.
De Almelose aanpak Uitvoering
Omgevingsplan
WUP-stappenplan
IS HAALBAAR
NADER ONDERZOEK NAAR COLLECTIEVE WARMTEALTERNATIEVEN IS NIET HAALBAAR
Individuele aanpak
Uitvoering
31
Voor deze werkwijze maken we zoveel mogelijk
Startanalyse van het Planbureau voor de Leef-
gebruik van bestaande data en informatie. Zo
omgeving. Waar de regelgeving spreekt over
kunnen we kosten besparen want we hoeven
‘duurzame alternatieven’ gaat de Startanalyse
niet alles zelf in beeld te brengen. En zorgen we
uit van ‘voorkeursstrategieën’. Deze term kan
ervoor dat onze data terug te vinden is. Nadeel
verwarrend zijn en de indruk wekken dat de
van deze werkwijze is dat de data en informatie
strategie al vaststaat, terwijl dit niet zo is. Het
soms wat gedateerd kan zijn, maar omdat dit
komt erop neer dat volgens de in de Startana-
een programma is, hoeft dit geen probleem te
lyse gebruikte criteria een bepaald duurzaam
zijn. Het programma stuurt namelijk op hoofdlij-
alternatief het beste scoort. En hierdoor als
nen en geeft richting hoe we naar de uitvoering
duurzame strategie de voorkeur heeft. Dit wil
willen gaan.
niet zeggen dat deze strategie ook daadwerkelijk
6.4 DUURZAME ALTERNATIEVEN PER BUURT
der onderzoek nodig zijn per buurt. Toch nemen we de term uit de Startanalyse over omdat het
Voor de duurzame alternatieven per buurt
dan voor iedereen duidelijk en herkenbaar is
gebruiken we de data en informatie uit de
waarover we het hebben in Almelo.
WARMTEPROGRAMMA STRATEGIE Bedrijventerrein Collectief Duurzaam gas individueel elektrisch Lopend project Onderzoek afgerond
Kaart 1: Strategiegroep
32
uitgevoerd gaat worden. Hiervoor zal eerst na-
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6| WAT WE GAAN DOEN IN DE PERIODE 2026-2030
Dit overzicht geeft in één oogopslag aan waar
zullen zijn op de gehele warmtetransitie, zo ook
welke strategie volgens de Startanalyse de
in Almelo. Hierdoor kunnen voorkeursstrategieën
voorkeur heeft. Zo blijkt dat een deel van Alme-
in de loop van de tijd veranderen.
lose buurten scoort op een collectieve warmMaar ook dat een groot gedeelte scoort op een
6.4.1 NATIONALE KOSTEN DUURZAME ALTERNATIEVEN PER BUURT
individuele aanpak (all-electric). Belangrijke
De Startanalyse geeft ook informatie over de
kanttekening hierbij is dat dit een invulling op
nationale kosten van de verschillende voorkeurs-
hoofdlijnen en een startpunt is voor onze ge-
strategieën per buurt. Ook hiervoor geldt dat dit
meente om mee te beginnen. Nader onderzoek
aannames en berekeningen zijn op hoofdlijnen.
en participatie in de buurten moeten uiteinde-
De daadwerkelijke kosten kunnen, en waar-
lijk een voorkeursstrategie opleveren die ook
schijnlijk ook zullen, afwijken. Toch nemen we
uitgevoerd gaat worden. En daarnaast is het
deze informatie op in dit programma omdat het
ook zo dat nieuwe technische ontwikkelingen op
een beeld geeft van de financiële opgave van de
het gebied van duurzame warmte van invloed
warmtetransitie in Almelo.
tevoorziening, in de vorm van een warmtenet.
NATIONALE KOSTEN 0 - 900 901- 1150 1151 - 1300 1301 - 1400 1400 +
Kaart 2: Nationale kosten per WEQ
33
Dit overzicht met nationale kosten laat zien dat
veel regie en personele inzet om te realiseren
er grote verschillen zitten tussen buurten. Over
vergeleken met andere oplossingen. Daarom
het algemeen geldt dat hoe nieuwer woningen
starten we met deze buurten.
zijn, hoe beter ze zijn geïsoleerd. En het omgekeerde geldt ook. Hierdoor kost het vaak meer om
Volgens de Startanalyse komen meerdere buur-
oudere buurten aardgasvrij te krijgen, omdat in
ten mogelijk in aanmerking voor een collectieve
deze wijken en buurten meer isolerende maat-
oplossing. Omdat we deze buurten niet allemaal
regelen getroffen moeten worden. En dit komt
tegelijk kunnen aanpakken, is hierbinnen een ver-
terug in de nationale kosten.
dere prioritering aangebracht. Dit hebben we gedaan door te kijken naar een aantal factoren die
6.4.2 NADER ONDERZOEK PER BUURT
de haalbaarheid van een collectieve oplossing
In totaal heeft Almelo 66 woonbuurten waar we
bepalen. Deze factoren zijn bebouwingsdichtheid,
verschillende alternatieven voor aardgas gaan
nationale kosten en gemiddelde isolatiegraad.
onderzoeken. Omdat we niet alle buurten tegelijk
Ook kijken we naar het percentage inwoners met
kunnen onderzoeken hebben we hier een priori-
energiearmoede, de gemiddelde investerings-
tering in aangebracht. Hiervoor kijken we eerst
kosten per woning en het aantal woningen dat in
naar buurten waar na een eerste scan (volgens
corporatiebezit is. Buurten die op deze factoren
de Startanalyse) een collectieve oplossing moge-
goed scoren, komen hoger in de prioritering. In
lijk is. Collectieve oplossingen hebben een lange
deze buurten zullen we eerder starten met ver-
doorlooptijd en vragen van de gemeente relatief
kennende onderzoeken.
VOLGORDE BUURTANALYSE 2026 2030 2035 Eigen tempo Lopend project Bedrijventerein Onderzoek afgerond
Kaart 3: volgorde buurtenanalyse
34
PROGRAMMA WARMTE ALMELO 2026-2035
6| WAT WE GAAN DOEN IN DE PERIODE 2026-2030
Uit dit overzicht volgt dat in de programmaperiode 2026-2030 onze onderzoeksactiviteiten zijn gericht op de buurten: 1.
Binnenstad Noord;
2. Binnenstad Zuid; 3. Ulk en omgeving; 4. Aaboer; 5. Kerkelanden; 6. Wester Sluitersveldlanden; 7.
Ootmarsumsestraat en omgeving.
35
Aantal gebouwen per buurt Buurtnaam
Aantal
Aantal
Totaal te
Waarvan met
Waarvan door
Waarvan
Infrastructuur
Nationale
Gemiddelde
Gemiddelde
gebouwen
woningen
isoleren
ondersteunig
woningbouw-
eigen inzet
ter vervanging
kosten
warmtebehoefte
warmtebehoefte
woningen
gemeente
corporatie
van aardgas
per jaar
per woning (GJ/j)
per woning (GJ/j)
in 2024
in 2030
Binnenstad
1699
1461
304
284
2
18
Warmtenet (D+)
€ 2.869.350,00
32
30
958
846
398
127
83
188
Warmtenet (B+)
€ 1.779.120,00
43
41
591
579
67
67
0
0
Warmtenet (D+)
€ 672.330,00
27
26
Aaboer
139
132
2
0
0
2
Warmtenet (D+)
€ 168.908,00
30
29
Ootmarsum-
805
737
134
79
35
20
Warmtenet (D+)
€ 1.186.367,00
32
31
1058
1008
729
120
555
54
Warmtenet (B+)
€ 1.776.776,00
33
32
606
593
243
201
23
19
Warmtenet (D+)
€ 1.116.001,00
35
33
Noord Binnenstad Zuid Ulk en omgeving
sestraat en omgeving Wester Sluitersveldlanden Kerkelanden
Verplichte onderdelen
Dit overzicht geeft aan hoeveel gebouwen, inclusief woningen, aanwezig zijn in de geselecteerde buurten. Ook andere gebouwen dan woningen moeten overstappen op een duurzaam alternatief.