9 Uitvoeringsprogramma Cultuurregio 2023-2028.pdf

Locatietheaterproducties Het Verzet Kraakt en Stork! Onder de noemer De Historie van Twente worden grootschalige locatietheatervoorstellingen geproduceerd door het Theaterhotel Almelo, het Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede. In 2017 werd Het Verzet Kraakt uitgevoerd in Almelo en in 2018 Stork! in Hengelo.

24

Samenwerking tussen professionals en amateurs is de

PAG. nr basis van het succes van deze producties, verhalen uit

de geschiedenis van Twente vormen het verbindende element.

Samenwerking tussen amateurs en professionals kan bijdragen aan de professionalisering van het amateurveld en levert de professionele sector een breder en ander publiek op. De samenwerking gaat altijd uit van wederkerigheid, daarom zien wij co-creatie als een goed middel hierbij. We vinden dat professionele instellingen, waaronder ook de BISinstellingen, een taak hebben de verbinding te maken met het amateurveld. Niet iedere instelling hoeft dit in dezelfde mate te doen; maatwerk is ook hier van belang. We gaan met de professionele instellingen en de amateursector in gesprek over de vraag hoe we dit in co-creatie vorm gaan geven.

Twentse Matthäus Passion De stichting Twentse Matthäus Passion organiseert jaarlijks uitverkochte uitvoeringen van de Matthäus Passion en het Weihnachtsoratorium van J.S. Bach in Enschede en Oldenzaal. De uitvoeringen zijn in samenwerking met het Orkest van het Oosten en het koor Consensus Vocalis. Dit koor is in 1990 ter gelegenheid van de uitvoering van de Matthäus Passion in Oldenzaal opgericht en treedt tegenwoordig op met een breed repertoire. Het Oldenzaalse Stadsjongenskoor, dat in 1915 is opgericht, verleent eveneens medewerking aan de uitvoeringen. De stichting heeft, in samenwerking met onder meer Kaliber Kunstenschool, het Stadsjongenskoor en de Oldenzaalse Plechelmusbasiliek, voor het primair onderwijs een educatief lesprogramma ontwikkeld. In twee workshops maken kinderen kennis met de Matthäus Passion en Bach, waarbij ze onder meer een bezoek brengen aan de Plechelmusbasiliek om er te zingen en de akoestiek zelf te ervaren.

Daarnaast kunnen de cultuurfunctionarissen die in verschillende steden actief zijn, zoals de cultuurmakelaar, de cultuurcoach of de cultuurscout, een rol spelen in de verbinding van het amateurveld en de professionele wereld. We willen deze functies van de gemeenten verder in positie brengen door een gemeenschappelijke visie te formuleren. We brengen in kaart welke expertise er is en wat nog ontbreekt om vervolgens een gemeenschappelijke visie op deze functies te formuleren. Doel is dat de functionarissen zorgen voor onderlinge verbinding van instellingen en netwerken. 25

ACTIES

1 2

26

In gesprek met de amateursector en met professionele instellingen over de verbinding tussen professionals en amateurs

Formulering gemeenschappelijke visie ten behoeve van cultuurfunctionarissen

Innovatie Twente is niet alleen sterk in de tradities en het rijke verenigingsleven, maar is ook een grote nationale en internationale speler als het aankomt op technologische vernieuwing en innovatie. De aanwezigheid van de opleidingen draagt daar uiteraard aan bij, maar ook het bedrijfsleven en de grote hoeveelheid startups die in de regio actief zijn. De aanwezigheid van cultuur, met name van de culturele makers en de bijbehorende creatieve denkkracht, is van onschatbare waarde voor de innovatie binnen de technologie. Slimme verbindingen tussen cultuur en technologie kunnen op meerdere manieren bijdragen aan de innovatieve regio. Het is met oog op de innovatie van de regio van belang talent

Nederlandse Reisopera De Nederlandse Reisopera legt in de komende periode de

hiervoor al vroeg te ontwikkelen. Cultuureducatie en techniek-

focus op de synergie tussen opera en technologie, waarbij

educatie spelen een belangrijke

regionale co-creatie het begrip samenwerking zal inhalen.

rol: beiden zijn noodzakelijk om de

Ook zal de Nederlandse Reisopera zijn rol oppakken waar

nodige 21e eeuwse vaardigheden

het gaat om het ondersteunen van initiatieven in de regio

te ontwikkelen.

die het verdienen opgetild te worden. De Theatermakerij in Enschede, een gezelschap van jongeren die hun eerste stappen op het podium zetten, zal samen met de Reisopera en het Wilminktheater producties ontwikkelen voor de stedelijke regio.

Door

op

jonge

leeftijd

vaar-

digheden te ontwikkelen op het gebied van kunst,

techniek en

e-cultuur worden kinderen beter voorbereid op de toekomst binnen Twente én daarbuiten.

Daarom investeren we in een goed afgestemd en toegankelijk aanbod van cultuur- en techniekeducatie voor het primair onderwijs. We creëren in iedere Twentse gemeente zogenaamde maakplaatsen, plekken waar kinderen en jongeren in aanraking komen met cultuur en techniek en waar technische en digitale vaardigheden worden aangeleerd. Dit gebeurt in samenwerking met de lokale bibliotheek, onderwijs- of cultuurinstelling.

18

27

Kaliber Kunstenschool De Twentse Kaliber Kunstenschool is een kunstenschool op het gebied van muziek, beeldende kunst, theater en dans, met vestigingen in zes Twentse gemeenten. Eén van haar locaties, Studio15 in Almelo, is een talentenfabriek voor jongeren in Twente. De kunstenschool biedt aanbod voor zowel in de vrije tijd als binnen het onderwijs. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het primair en voortgezet onderwijs, podia, kunstvakopleidingen, verenigingen en andere culturele organisaties in de verschillende gemeenten. Daarnaast adviseert Kaliber onderwijs en overheid op het gebied van cultuureducatie. Momenteel ontwikkelt zij een programmalijn ‘Talentontwikkeling binnen het Sociaal Domein’, waarin wordt samengewerkt met meerdere gemeenten en welzijns- en zorginstellingen in Twente.

Naast aandacht voor de jeugd, willen we ook investeren in de creatieve makers. De creatieve denkkracht van de cultuursector levert immers een grote bijdrage aan technologische innovaties. Daarom investeren wij in voorzieningen die zich specifiek bezighouden met de meer technologische kant van de kunst; de e-cultuur. Deze voorzieningen kunnen broedplaatsen zijn, waar verschillende disciplines uit kunst en technologie elkaar ontmoeten en samenwerken. Een structureel platform op dit gebied is daarbij noodzakelijk. Een plek waar de resultaten van de kruisbestuivingen die plaatsvinden in de broedplaatsen, evenals de landelijke en internationale resultaten en ontwikkelingen getoond kunnen worden. Twente is daarvoor, door de positie van hightechregio en de aanwezigheid van de creatieve sector, dé aangewezen plek. Daarvoor is het echter wel van belang dat er structurele financiering beschikbaar wordt gesteld door het ministerie van OCW. Door onderdeel te zijn van een landelijke infrastructuur, kan een dergelijk platform voor een langere periode programmeren en aanhaken bij landelijke en internationale ontwikkelingen. We pleiten dan ook voor het toevoegen van een platform op het snijvlak van design, technologische innovatie en maatschappij in de landelijke infrastructuur ten behoeve van de regio Twente.

1

28

ACTIES Maakplaatsen in elke Twentse gemeente op het gebied van 21-eeuwse vaardigheden

2

Broedplaatsen op het gebied van Cultuur en Innovatie

3

Landelijk platform op het snijvlak van design, technologische innovatie en maatschappij

Hellen van Rees MODE- EN TEXTIELONTWERPER HENGELO 31 JAAR

foto hellen

"Werken als zelfstandig ontwerper in Twente betekent voor mij de rust om mijzelf te blijven ontwikkelen, ook naast mijn werk, en daarmee de afstand om kritisch te reflecteren en mijn eigen richting te bepalen."

Joey van Ingen

Radical Redemption HARDSTYLE-DJ DENEKAMP 30 JAAR

"Two things for me are absolutely sure: Hardstyle is my music and Twente is my home."

5. Thema Grenzeloos Twente Hoewel Twente aan de rand van Nederland ligt, is de regio verre van geïsoleerd. Studenten, ondernemers, kunstenaars en toeristen vliegen in en uit en dragen zo bij aan de dynamiek van de regio. In deze grenzeloosheid van Twente willen wij de komende jaren verder investeren. Een kwalitatief hoogwaardig cultureel ecosysteem is daarvoor van grote invloed. Daarmee kunnen we ons en naar de rest van Nederland en het buitenland profileren en tegelijkertijd de aantrekkingskracht en het vestigingsklimaat van de regio verder versterken. Een eerste stap hier naartoe is in te zetten op het beslechten van de eigen grenzen binnen de regio. Grenzen van instellingen en van gemeentegrenzen. Door te verbinden en te koppelen wordt het geheel versterkt. Dit maakt de uitstraling naar buiten toe steviger en geeft Twente een eigen gezicht.

Twents poppodium Metropool Begin 2018 hebben de gemeenten Enschede en Hengelo een historisch besluit genomen. De twee steden subsidiëren samen één poppodium voor Twente. Inmiddels is het eerste bovenstedelijke poppodium van Nederland van start gegaan onder de naam Metropool, poppodia van Twente. Metropool is onder één merknaam actief in vijf verschillende Twentse gemeenten met popprogrammering, talentontwikkeling en kennisdeling (www.metropool.nl). Daarnaast participeert Metropool samen met de poppodia van Deventer en Zwolle op provinciaal niveau in de netwerkorganisatie Poppunt Overijssel. (www.poppuntoverijssel.nl)

Zo wordt de keten voor talentontwikkeling gevormd met cultuureducatieprojecten in zowel het middelbaar als het primair onderwijs en met andere vormen van kennismaking met popmuziek; de onderstroom voor de talentontwikkelingspiramide. Toekomstige popartiesten worden vervolgens gecoacht en krijgen diverse trajecten aangeboden, zoals een voortraject via Kaliber Kunstenschool die de aansluiting kan vormen op de HBO-opleidingen van ArtEZ. De talenten doorlopen de verschillende niveaus van de piramide. In de hoogste niveaus van de piramide wordt samengewerkt met Eurosonic Noorderslag, waar jaarlijks een Showcase plaatsvindt met een selectie van de beste popacts van Overijssel. Talent uit Twente vormt een toenemend aandeel in de selectie.

31

Zo kan er meer over de grenzen van de instellingen worden gekeken. Door programmering en publiciteit van instellingen en evenementen op elkaar af te stemmen wordt het gehele aanbod versterkt en een breder publiek bereikt. De reisbereidheid onder Twentenaren is namelijk groot, maar men weet nog niet altijd wat er allemaal aan aanbod is. Hiervoor is naast bekendheid een goede infrastructuur uiteraard een voorwaarde.

Twentse Theaterkassa Tussen een aantal Twentse theaters vindt afstemming plaats op het gebied van programmering, marketing en bedrijfsvoering.

Zij hebben het initiatief genomen om te komen

tot één Twentse Theater Kassa, omdat zij dit als een noodzakelijke

voorwaarde

zien

om

de

samenwerking

Ook binnen de gemeentelijke organisaties zelf kunnen grenzen worden neergehaald. Door verschillende beleidsterreinen en het bijbehorende beleid meer in relatie tot elkaar te

verder vorm en inhoud te geven. De reisbereidheid van het

ontwikkelen kan het gehele

theaterpubliek binnen Twente opvallend hoog is. Circa 60%

gemeentelijke beleid worden versterkt.

van de bezoekers komt van buiten de gemeente waar het theater is gevestigd.

Om het publiek in Twente beter te

kunnen bereiken is het van belang dat (potentiële) bezoekers een goed overzicht hebben van de programmering van de verschillende theaters. De Twentse Theater Kassa is een systeem waarin de deelnemende theaters hun voorstellingen plannen,

klantgegevens

opslaan

en

tickets

Zo zijn er logische verbindingen te maken tusen bijvoorbeeld het sociale domein, onderwijs, economie, stadsontwikkeling, toerisme en cultuur.

verkopen.

Door de verbindingen binnen Twente te leggen en te versterken wordt het profiel naar buiten toe verscherpt en verhelderd. De rijks gefinancierde/ BIS-instellingen hebben hierin een belangrijke functie: door hun landelijke uitstraling met producties/tentoonstellingen/concerten van hoge kwaliteit laten zij zien waar Twente in uitblinkt. De BIS-instellingen zijn knooppunten in een nationaal en internationaal netwerk. Juist die knooppunten zijn van eminent belang in een tijd waarin de verknoping van een regio met de hele wereld topprioriteit is. De instellingen zijn daarom een lifeline naar de toekomst van deze regio. De kennis die zij hebben, op landelijk en internationaal vlak, maar ook over 32

de sector en het publiek, kunnen zij ter beschikking stellen aan kleinere instellingen.

Symfonische voorziening Oost-Nederland

Van klasssiek tot modern, van bekend tot onbekend, in grote tot kleine bezetting, middels reguliere concerten, als begeleider van opera’s en muziektheater tot initiator van zelf ontwikkelde

De nieuwe symfonische voorziening in landsdeel

kindervoorstellingen en cross-overs. Dat vindt plaats

Oost komt voort uit de fusie tussen het Orkest van

op bestaande podia en alternatieve locaties. De mu-

het Oosten en Het Gelders Orkest en heeft als

sici wonen veelal in de regio en zijn ook buiten het

standplaatsen Arnhem en Enschede. Als spil in

orkest muzikaal actief als dirigent, solist, coach en

uiteenlopende partnerships is deze voorziening

docent, veelal in de amateursector. Met de kracht

een echte netwerk-organisatie, met de wortels in

van tijdloze symfonische muziek die verbindt, raakt

de samenleving. Zij brengt live symfonische muziek

en inspireert, draagt de voorziening bij aan de

in alle facetten.

ontwikkeling van de mens en maatschappij en regio Twente.

Om de wensen en behoeften van de Twentenaar beter in beeld te krijgen zullen wij de komende jaren investeren in onderzoek. Belangrijk hierbij is niet zelf het wiel uit te vinden, maar gebruik te maken van reeds bestaande methoden en expertise. Rotterdam Festivals heeft bijvoorbeeld voor het publieksonderzoek een methodiek ontwikkeld die ook in Twente toepasbaar kan zijn. Idealiter worden op dit vlak landelijk stappen gezet waarop regio’s kunnen aanhaken zodat onderzoek uniform kan worden aangepakt. Ook kan op nog andere wijze het profiel van Twente meer zichtbaar worden gemaakt, zowel landelijk als internationaal. Natuurlijke ambassadeurs spelen hierin een belangrijke rol. Een voorbeeld zijn de studenten die zich tijdelijk in Twente vestigen. Maar ook internationale studenten kunnen als ambassadeur fungeren voor Twente. En niet in de laatste plaats de landelijke instellingen die in Twente actief zijn, de BIS-instellingen. In overleg met Twente Marketing zullen we hiervoor een plan ontwikkelen.

33

Newsroom en 1Twente Op het gebied van media is in Twente een voor Nederland bijzonder

samenwerkingsverband

ontstaan.

Verschillende

lokale omroepen hebben zich verenigd in de streekomroep 1Twente die samen met de regionale krant Tubantia partner is in de Newsroom. Door deze publiek-private-samenwerking kan de kwaliteit van de lokale en regionale nieuwsvoorziening worden versterkt. Een onafhankelijke journalistieke autoriteit kan eveneens een belangrijke rol spelen in het verbeteren en vernieuwen van de lokale democratie. Tubantia en 1Twente zijn gehuisvest in één gebouw in het hart van de Enschedese wijk Roombeek. In het Balengebouw is ook een debatcentrum waar de verbinding wordt gelegd met allerlei maatschappelijke initiatieven in Twente. De activiteiten in het Balengebouw kunnen rechtstreeks via beeld, geluid en print bij de inwoners thuis worden gebracht. Nationaal en internationaal worden de ontwikkelingen binnen de Newsroom gevolgd.

ACTIES

34

1

Verbinding kennis en expertise cultuurfunctionarissen

2

Faciliteren afstemming programmering en publiciteit cultuursector

3

Overleg met BIS-instellingen om kennis beschikbaar te stellen aan Twentse cultuursector

4

Publieksonderzoek structureel onderdeel maken van beleid

5

Ontwikkelen plan voor inzet Twentse ambassadeurs

André Manuel MUZIKANT & CABARETIER DIEPENHEIM 52 JAAR

Foto andre

"Dat is hier gin folklore. Dat is oanze cultuur." 25

Nicolas Mansfield DIRECTEUR NEDERLANDSE REISOPERA EIBERGEN 51 JAAR

Foto nicolas

"Het samensmelten van cultuur, innovatieve techniek en relaties tot over de grens; dat is wat we doen in Twente."

6. Wat we vragen aan het Rijk Zoals hiervoor beschreven heeft Twente grote ambities als het aankomt op de cultuurregio Twente. Deze ambities zijn reëel en haalbaar, maar kunnen wij niet alleen verwezenlijken. Daar komt bij dat de invloed en het belang van Twente verder reikt dan alleen de eigen regio. Er ligt een duidelijk landelijk belang in het versterken van de cultuurregio Twente. Dit belang richt zich niet alleen op landelijke spreiding, maar ook op het levendig en aantrekkelijk houden van een van de belangrijkste High-Tech sectoren van Nederland. Daarnaast is een hoogwaardig cultureel ecosysteem van groot belang voor het vestiginsklimaat in de regio. Een regio waar nog ruimte is, landelijk eveneens een belangrijke factor. Daarom vragen wij het ministerie van OCW, evenals de landelijke cultuurfondsen, bij te dragen aan onze visie en bijbehorende plannen. Niet alleen financieel, maar ook in de formulering van subsidievoorwaarden. Zodat we één lijn kunnen trekken naar instellingen, waardoor zij meer tijd krijgen voor de inhoud en minder tijd kwijt zijn aan administratieve lasten of paradoxaal beleid. We vragen daarom het volgende:

1

Ruimte in subsidievoorwaarden

2

Maatwerk in prestatiecriteria

3 4 5

Rijksgefinancieerde instellingen de mogelijkheid geven op maat verbindingen te maken met collegainstellingen en het amateurveld Toevoeging van een platform op het snijvlak van design, technologische innovatie en maatschappij aan de landelijke basisinfrastructuur Een bijdrage aan de voorstellen voor de proeftuinen 27 37

7. Voorstellen proeftuinen Proeftuin Sociale vernieuwing Twente is een regio van 660.000 inwoners. Daarvan woont de helft in de drie steden Almelo, Hengelo en Enschede en de rest in de kleinere (plattelands) gemeenten. Kenmerk van de regio is de hoge graad van amateurverenigingen, zowel in de steden als in de (plattelands) gemeenten. In beide gebieden (stad en platteland) zijn ontwikkelingen gaande die een negatief effect hebben op de vitaliteit van de amateurverenigingen, als humuslaag van het cultureel ecosysteem. Stad Door de grootte van de steden, aanwezigheid van bedrijven, hogeschool en technische universiteit ligt in de stedelijke kernen de nadruk op innovatie, creativiteit, experiment, diversiteit en het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving voor talent. Dit gaat gepaard met meer individualisering en globalisering. Hierdoor staat het verenigingsleven onder druk, wat effect heeft op de opleiding en doorstroming van jong talent. Platteland In de (plattelands) gemeenten is de gemeenschap hechter en is het verenigingsleven van groot belang om de (sociale) vitaliteit en leefbaarheid van kernen op peil te houden. Zeker door de toenemende contrasten in bevolkingsontwikkeling stad en platteland en krimpende bevolking op het platteland. Veel (plattelands) gemeenten staan voor het vraagstuk hoe het platteland aantrekkelijk blijft voor jongeren en jongvolwassenen.

Voor beide gebieden geldt dat de amateurverenigingen nog bestaan vanwege de meestal lang zittende besturen, die voornamelijk bestaan uit ouderen. Een gedeeld beeld is dat amateurverenigingen kampen met terugloop van leden, een slinkend en vergrijsd vrijwilligersbestand, gebrek aan diversiteit, weinig doorstroom in leden en besturen, et cetera. Zij dreigen te verstarren door het gebrek aan ruimte voor nieuwe initiatieven en houden zich vast aan de al heersende tradities binnen de vereniging. Hierdoor wordt de afstand tussen de vereniging en de wens van potentiële nieuwe jonge leden alleen maar groter. De invulling van de vereniging sluit dan niet meer aan bij de 38

vrijetijdsinvulling van de huidige jeugd.

Doel Gezamenlijke aanpak om dit onderdeel van het ecosysteem te vernieuwen. Dit willen we doen door: Gezamenlijke opdrachtformulering voor cultuurmakelaars/cultuurcoaches in de regio; Inzet van Cultuureducatie Met Kwaliteit-projecten in samenwerking met muziekscholen en amateurverenigingen; Betere verbinding en uitwisseling van kennis tussen professionals en amateurs; Binnen lopende projecten zoals de producties rondom locatietheaters zoals Verzet Kraakt en Stork aandacht voor structurele versterking en ondersteuning van het amateurveld

Betrokken partners Gemeenten,

verenigingen,

muziekscholen,

professionele

cultuurin-

stellingen, cultuurmakelaars, cultuurcoaches

Proeftuin van Traditie naar Technologie Binnen Twente staat, mede door de transitie van textiel- naar hightechregio en de aanwezigheid van een technische universiteit, de technologische vernieuwing hoog op de agenda. Deze technologische ontwikkelingen vragen om sociale vernieuwing, juist in Twente waar de beroepsbevolking relatief laag is opgeleid en de Twentse steden te maken hebben met een relatief hoge werkloosheid. Hiervoor is het enerzijds nodig dat er geïnvesteerd wordt in de bewoners van Twente (gericht op 21e eeuwse vaardigheden) en anderzijds het aantrekken en behouden van talent, door beter in te spelen op hun behoeften en hiervoor een cultureel klimaat te scheppen. Bovenstaande doel willen we op verschillende manieren bereiken:

39

Maakplaatsen De arbeidsmarkt van Twente is nog niet volledig afgestemd op de vraag van technologische bedrijven en maakbedrijven. De maakplaatsen zijn gericht op het in een heel vroegtijdig stadium dichter bij elkaar brengen van techniek en kinderen. De maakplaatsen bieden alle faciliteiten en kennis die hiervoor nodig zijn en ontdekkend leren staat centraal. De Twentse maakplaatsen richten een regionaal netwerk op waarin kennisoverdracht, inspiratie en vernieuwing centraal staan. Generators Twente heeft moeite om studenten en andere talentvolle mensen aan te trekken en vast te houden. Hoogopgeleiden wonen het liefst in een regio waar veel te doen is: een rijk cultureel leven, veel creatieven en evenementen. In Twente blijven veel culturele initiatieven onder de radar; cultuurmakers zijn nog te weinig zichtbaar of verdwalen in bestaande structuren. Het generators-project biedt een platform aan initiatieven gericht op creatieve technologie, gaming en dancecultuur. Ze zijn belangrijke drivers voor de ontwikkeling van de samenleving en hun impact wordt groter als er meer interactie is tussen initiatieven en organisaties. Het project richt zich op de organisatie van events in Enschede, Hengelo en Almelo om dancecultuur en creatieve technologie te verstevigen.

Door elkaars netwerk te gebruiken en events te bezoeken worden banden verstevigd en krijgt het netwerk een duurzaam karakter, dat geborgd wordt in een overlegstructuur: het generators-overleg. Doel De doelen voor deze proeftuin zijn: verbinding (jonge) amateur en professionele makers, talentontwikkeling en versterken leefomgeving en arbeidsmarkt. Betrokken partners Podia, musea en presentatieplekken, bibliotheken, labs, werkplaatsen, bedrijven en onderwijsinstellingen.

40

31

Proeftuin Textieljaar Twente 2020 In Twente zijn er diverse thema’s die ons binden. Taal, landschap, tradities en gebruiken zijn herkenbaar voor bewoners en bezoekers van buiten Twente. Het gedeelde erfgoed, en dan specifiek de textielgeschiedenis, zit diepgeworteld en verweven in het landschap, de inrichting van het landschap, de samenstelling van de bevolking en de nog bestaande industrie. De fabrieken en bijbehorende complexen uit de negentiende eeuw, de landhuizen, parken, kunstcollecties, tuindorpen, spoorlijnen, textielscholen, badhuizen en verenigingsgebouwen vinden hun oorsprong in de textielindustrie. Ook de niet-kunstgerelateerde museale collecties in het gebied hebben allen een sterke band met dit thema. Maar ook de immateriële kant van de textiel, verhalen als de spaghettirellen, de ontwikkeling van thuiswevers naar arbeiders en de vrouwenemancipatie door middel van kleding bieden interessante aanknopingspunten. Ook voor kunstenaars of designers is het een dankbaar onderwerp, zeker ook met het oog op innovatie en technologie, zoals op het gebied van circulaire textiel. Uitdaging Een langdurige samenwerking tussen de musea en culturele instellingen in Twente is momenteel nog onvoldoende ontwikkeld. Samenwerkingen en overleggen die er zijn hebben vaak een incidenteel en projectmatig karakter.

Een breed gedragen en meer structurele samenwerking binnen het culturele veld zou op diverse vlakken een positieve impuls kunnen geven.

41

Uitvoering Het project bestaat uit de volgende twee fases: Fase 1 Vanaf eind 2018 wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor het invullen van het themajaar in 2020. Vastgesteld wordt wat de kaders zijn en welke taken centraal gecoördineerd worden. Er wordt contact gelegd met de mogelijke partners en geïnventariseerd welke mogelijkheden zij hebben om aan te sluiten. Er wordt een platform gefaciliteerd zodat er structureel overleg gaat plaatsvinden. Fase 2 Het Textieljaar Twente 2020 is een kapstok voor dynamische programmering met een relatie tot textiel. De inzet van het project is een jaar waarin een breed scala aan projecten plaats zal vinden rondom het centrale thema. Hierbij kan niet alleen gedacht worden aan tentoonstellingen, maar juist ook aan theater, muziekoptredens, workshops, lezingen, crossmediale activiteiten, online activiteiten, activiteiten voor bijzondere doelgroepen, pop-up activiteiten, routes, rondleidingen, AR of VR. De concrete invulling zal worden bepaald door de deelnemers in fase 1 van het project. Doel Continuïteit in SamenDOEN en samenWERKING en samenHANG in het Twentse museale en culturele veld. Het nieuwe project in de vorm van het Textieljaar Twente 2020 wordt als middel ingezet om dit te realiseren. Met het Textieljaar Twente 2020 wordt daarom een praktische insteek gekozen.

Door met een groot aantal partijen samen toe te werken naar een gezamenlijk doel ontstaat op natuurlijke wijze een netwerk. Zodra de kaders van het project vorm hebben gekregen, worden andere Twentse musea en culturele instellingen uitgenodigd deel te nemen aan het project. Hierbij wordt breed uitgenodigd. De verwachting is dat de organisaties die behoefte hebben aan meer samenwerking aan zullen sluiten, wat ook zorgt voor meer draagvlak voor het achterliggende doel van het project.

42

Betrokken partners Museum Bussemakerhuis, Stadsmuseum Almelo, Oyfo, Wonderrijck Twente, Palthe Huis.

8. Hoe nu verder Zoals we in het begin hebben aangegeven vormt dit profiel voor ons het startpunt. Het profiel biedt een gemeenschappelijke visie van waaruit we de komende jaren gezamenlijk regionaal cultuurbeleid gaan vormgeven. De basis ligt er, de uitgangspunten zijn beklonken. Nu is het zaak er meer vorm aan te geven en een concrete uitvoeringsagenda op te stellen. Ook dit willen we niet alleen doen. Het traject zoals we het tot hier hebben afgelegd zetten we voort. We blijven in gesprek met de sector en zoeken gezamenlijk naar wegen om de cultuur in Twente de ruimte te bieden. De ruimte om verbindingen aan te gaan, nieuwe vormen te ontwikkelen en kennis te delen. Beleid dient dat te ondersteunen, niet te belemmeren. De uitvoeringsagenda zal dan ook in samenspraak met de cultuursector worden vormgegeven. Hiervoor zullen we eind 2018 een bijeenkomst organiseren waar we met elkaar door praten over de visie en de thema’s. Ook richten we een interactief traject in, waarin eenieder van zich kan laten horen. Zo streven we ernaar om in 2019 een concrete uitvoeringsagenda gereed te hebben waarmee we de komende jaren aan de slag gaan.

43

9. Bijlagen

Infographic cultuur in Twente

Beschrijving van proces cultuurprofiel

Overzicht van betrokkenen

Definities

Route Oost

44

Infographic cultuur in Twente

421

16

155

17

Amateurkunst

Archieven

Beeldende kunst

Bibliotheken

22

13

915

Erfgoedorganisaties

Filmhuizen

Gemeentelijke monumenten

55

10

46

28

Kunst- en cultuureducatie

Lokale Omroep

Musea

Muziek

11

1146

37

Ontwerpsector

Rijksmonumenten

Theater

Beschrijving van proces cultuurprofiel Wat hebben we allemaal gedaan? De drie grote steden in Twente, Almelo, Enschede en Hengelo hebben in eerste instantie het voortouw genomen. Zij hebben de opdracht gegeven aan het bureau LAgroup om een verkenning te doen naar de culturele infrastructuur in Twente. Deze verkenning gaf veel inzicht in de kracht van de regio en de uitdagingen die nog spelen. De verkenning bevestigde het vermoeden dat de kracht in het geheel van de regio zit; in de grote steden, de kleinere kernen én het ommeland. Naar aanleiding van de verkenning is dan ook besloten als 14 gemeenten in de regio Twente gezamenlijk op te trekken om te komen tot een cultureel profiel. Niet alleen op uitnodiging van de minister, maar ook om het regionale cultuurbeleid naar een hoger plan te tillen. Door samenwerking en afstemming kan immers het gehele aanbod in Twente worden versterkt en de aantrekkelijkheid van de regio worden vergroot. Het profiel zou dan ook naast een propositie aan het rijk met name een startpunt moeten worden voor een constructieve samenwerking op regionaal niveau. In mei werd er een startbijeenkomst georganiseerd, waar het gehele culturele veld én de cultuurambtenaren voor uitgenodigd waren. Tijdens deze bijeenkomst is er een eerste inventarisatie gedaan naar mogelijke thema’s/onderwerpen als uitgangspunt voor het profiel.

Ook is er een bestuurlijk overleg geweest waar een stuurgroep is ingesteld met enkele wethouders om een vinger aan de pols te houden. Na deze bijeenkomst werd er een kerngroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordiging uit het culturele veld en overheden om het verdere traject te trekken. Ook is er een nieuwsbrief opgesteld en maandelijks verstuurd naar alle betrokkenen.

46

De eerste taak van de kerngroep was het vaststellen van de drie thema’s. Na de vaststelling van deze thema’s is er een oproep gedaan naar het veld met de vraag je aan te sluiten bij een werkgroep om een thema verder uit te diepen en te concretiseren. De kerngroep heeft een opdracht geformuleerd en aan de hand van die opdracht zijn de werkgroepen voortvarend aan de slag gegaan. Eind augustus werden de resultaten van dit harde werk zichtbaar en is de kerngroep aan de slag gegaan met de opstelling van het profiel. Dit profiel is vervolgens besproken met het ministerie, met de stuurgroep en met het culturele veld. Op 12 september is er een debat georganiseerd waar het gehele cultuurveld, de wethouders en de ambtenaren voor zijn uitgenodigd en ook in grote getalen aanwezig waren. Er is een levendige discussie gevoerd waarbij bleek dat men het over veel eens, maar ook oneens was. Alle input is zoveel mogelijk verwerkt en uiteindelijk hebben de bestuurders de knoop doorgehakt en keuzes gemaakt. Keuzes op hoofdlijnen, want de uitwerking begint nu pas.

Wat gaan we nog doen? Gedurende het proces tot nu toe hebben we een groot enthousiasme en betrokkenheid bemerkt in de culturele sector. Er zijn contacten gemaakt, netwerken opgezet en mogelijke samenwerkingen besproken. We willen de huidige werkwijze dan ook de komende tijd voortzetten in het traject richting een uitvoeringsagenda. Uitgangspunt voor het vervolg blijft het co-creatie proces; gezamenlijk komen tot een concrete agenda voor de cultuurregio Twente. Nog voor het einde van het jaar organiseren we wederom een bijeenkomst waar het gehele veld, de gemeenten en de provincie voor worden uitgenodigd. Daar willen we niet alleen bespreken hoe we met het profiel verder gaan, maar ook inspireren door aansprekende voorbeelden van reeds bestaande samenwerkingen te tonen. Zodat wat in gang is gezet een impuls krijgt en de energie die er reeds is levend wordt gehouden.

47

Overzicht van betrokkenen OVERLEG

BETROKKENEN

ORGANISATIE

Mirjam Berning

Gemeente Enschede

Lieke Bisseling

Theater Sonnevanck

Ayke van Bloem

Gemeente Enschede

Eléon de Haas

Gemeente Haaksbergen en Twenterand

Johan de Jong

Metropool

Wilja Jurg

Tetem

Joris Kemps

Theater Hof 88

Ruth Semmekrot

Stichting Kunsten op Straat

Margreet Weide

Gemeente Hengelo

Lieke Bisseling

Theater Sonnevanck

Martine Haitjema-Bauhuis

Stichting Fundament

André Jekel

Valerius Ensemble

Meriam de Kanter

Rijnbrink groep

Joris Kemps

Theater Hof 88

Roy Koops

Music All Enschede

Ingrid Pinkse

Stichting Muziekonderwijs Haaksbergen

Angelina Schoonewille

Kaliber Kunstenschool

Ruth Semmekrot

Stichting Kunsten op Straat

Kerngroep

Werkgroep Rust en Ruimte

Werkgroep Traditie en Innovatie

48

Mark Deckers

Rijnbrink

Kees de Groot

Gogbot Festival Enschede - Planet Art

Judith Hartman

Wilminktheater en Muziekcentrum

Liesbeth Hassink

Bussemakerhuis

Gerard van Houweninge

Museum Hengelo

Wilja Jurg

Tetem

Lous Kerkhof

Oyfo

Nicolas Mansfield

Nederlandse Reisopera

Arnoud Odding

Rijksmuseum Twenthe

Esther Sajet

Cultuurmakelaar Hof van Twente

Marianne van de Steeg

Stichting Almelo Promotie

Riet Strijker

Stadsmuseum Almelo

Karina Voets

Cultuurplatform Tubbergen

Margreet Weide

Gemeente Hengelo

OVERLEG

BETROKKENEN

ORGANISATIE

Mirjam Berning

Gemeente Enschede

Bas Olde Hampsink

Saxion

Johan de Jong

Metropool

Gerard Kocx

Openbare Bibliotheek Enschede

Pim Kokkeler

Booster Festival

Jan Krol

Lokale Omroep Almelo

Alexandra Landre

Kunstvereniging Diepenheim

Rik Pape

Stichting Randrock

Laura Reymer

Kulturhus Borne

Nienke Swierstra

Gemeente Oldenzaal/Losser

Ursula Bekhuis-Groothuis

wethouder Gemeente Tubbergen

Jeroen Diepemaat

wethouder Gemeente Enschede

Werkgroep Twente en de Buren

Bestuurlijke stuurgroep

Anja van den Dolder-Soeten wethouder Gemeente Hellendoorn Richard Kortenhoeven

wethouder Gemeente Wierden

Bas van Wakeren

wethouder Gemeente Hengelo

Hans Bekke

Gemeente Wierden

Mirjam Berning

Gemeente Enschede

Ayke van Bloem

Gemeente Enschede

Heidi Bolt

Provincie Overijssel

Eléon de Haas

Gemeente Haaksbergen en Twenterand

Niels Hartlief

Gemeente Haaksbergen

Mirthe Hulsmeijers

Gemeente Borne

Lies Kamphuis

Gemeente Almelo

Ilse Nijmeijer

Gemeente Tubbergen

Janine Pelleboer

Gemeente Hellendoorn

Dienie Rikkert

Gemeente Hof van Twente

Martien Sarink

Gemeente Rijssen-Holten

Philipp Schoonderbeek

Gemeente Dinkelland

Nienke Swierstra

Gemeente Losser en Oldenzaal

Daphne Wassink

Provincie Overijssel

Margreet Weide

Gemeente Hengelo

Gea van der Woude

Gemeente Twenterand

Ambtelijke werkgroep

49

41

51

52

44

53

Definities

Culturele basisinfrastructuur (BIS)

De ruggengraat van het Nederlandse cultuurbestel. Zij bestaat uit instellingen die in dat bestel belangrijke functies vervullen in vele, uiteenlopende disciplines: van grote filmfestivals tot symfonische orkesten, van gevestigde musea tot experimentele presentatie-instellingen. Niet alleen cultuurproduceren de en -presenterende instellingen maken deel uit van de BIS, ook ondersteunende instellingen gericht op bijvoorbeeld cultuureducatie, digitalisering en onder zoek zijn er onderdeel van. Raad voor Cultuur (2016). Culturele Basisinfrastructuur 2017-2020, p. 4. Geraadpleegd op https://www. rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2016/05/20/advies-raad-voor-cultuur-basisinfrastructuur-2017-2020/advies-raad-voor-cultuur-basisinfrastructuur-2017-2020.pdf.

Cultureel ecosysteem

Het geheel van onderling verbonden netwerken in het cultuur- en kunstenveld. Binnen deze netwerken is een druk verkeer van mensen, ideeën, producten en geld. Een ecosysteem heeft open grenzen, maar vormt op zich een volledig toegeruste habitat waarin alle spelers goed kunnen functioneren. Raad voor Cultuur (2017). Cultuur voor stad, land en regio. De rol van stedelijke regio’s in het cultuurbestel. Geraadpleegd op http://toekomst-cultuurbeleid.cultuur.nl/verkenning/nieuw-elan-voor-de-stedelijkecultuurregio.

Cultuur

De producten en activiteiten op het brede gebied van de kunsten (waaronder architectuur, beeldende kunst en vormgeving, film, letteren, podiumkunsten en cross-overs tussen deze disciplines) en het erfgoed (zoals archieven, archeologie, historische collecties, monumenten en immaterieel erfgoed) en de mensen en instituties die zich daarmee bezighouden.

Raad voor Cultuur (2015). Agenda Cultuur 2017-2020 en verder, p. 13. Geraadpleegd op https://www.cultuur.nl/upload/documents/adviezen/Agenda-Cultuur.pdf.

55

Cultuurparticipatie

Het actief meedoen aan kunst en cultuur.

Fonds voor Cultuurparticipatie (2018). Geraadpleegd op https://www.cultuurparticipatie.nl/over-het-fonds/ missie-en-doelstellingen.

Stedelijke regio

De stedelijke regio kenmerkt zich door een centrumgemeente (soms meer dan één) die fungeert als cultureel brandpunt. Meestal is dit een grote gemeente, waar een hoog voorzieningenniveau aanwezig is. Omliggende gemeenten vullen dit aan met hun cultuuraanbod. Makers, gezelschappen, galeries, podia en cultuureducatie-instellingen wortelen zich in zo’n stedelijke omgeving. Zij vinden er hun inspiratie, nemen deel aan het sociale en maatschappelijke leven, verbinden zich met andere creatieven en instellingen. Ondernemers nestelen zich in de nabijheid van de cul turele bedrijvigheid. Het publiek uit de wijken, dorpen en streken vindt er vrijwel alle voorzieningen waaraan het behoefte heeft. Raad voor Cultuur (2017). Cultuur voor stad, land en regio. De rol van stedelijke regio’s in het cultuurbestel. Geraadpleegd op http://toekomst-cultuurbeleid.cultuur.nl/verkenning/nieuw-elan-voor-de-stedelijkecultuurregio.

21e eeuwse vaardigheden

Generieke vaardigeden en daaraan te koppelen kennis, inzicht en houdingen die nodig zijn om te kunnen functioneren in en bij te dragen aan de kennis samenleving.

Thijs, A. & Loenen, S. (2013). 21e eeuwse vaardigheden in het funderend onderwijs: een verkenning. Enschede: SLO.

56

Colofon Redactie Lotte Ravenhorst, BMC Mirjam Berning en Ayke van Bloem, Gemeente Enschede Margreet Weide, Gemeente Hengelo Ontwerp Blauw Agency - www.blauw.agency Fotografie Voorblad en binnenwerk Gogbot Festival: © Roy te Lintelo Evander Eijsink: © Cyril Wermers Stephanie Nypels: © Stephanie Nypels Burçak Sikar: © Tjeerd Derkink Hanna Jansen: © Hanna Jansen Flora Verbrugge: © Marlies Bosma Milaisa Breeveld: © Marlies Bosma Hellen van Rees: © Roza Likkel Joey van Ingen: © NEW DAY studio - Jeroen Nieuwhuis André Manuel: © Bunker Theaterzaken Nicolas Mansfield: © Corbino November 2018

CULTUURPROFIEL REGIO TWENTE 2021 - 2024