8 Regiovisie aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling.pdf
Tekst van het document
Gemeente Almelo
Raadsbrief ter informatie
Postadres: Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC Almelo
Aan de raad van de gemeente Almelo Bijlage Regiovisie aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling
Doorkiesnummer
Behandeld door K Rondhuis
Datum 11 april 2023
Onderwerp Regiovisie aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling
Geachte leden van de raad, In onze vergadering van 11 april 2023 hebben wij ingestemd met de Regiovisie aanpak Huiselijk geweld & Kindermishandeling. In deze raadsbrief informeren wij u over de Regiovisie. Huiselijk geweld is geweld dat wordt gepleegd door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer. Dat kunnen zijn partners, ex-partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden. De term 'huiselijk geweld' verwijst naar de relatie tussen pleger en slachtoffer, meestal is sprake van machtsverschil waarbij het slachtoffer afhankelijk is van de dader. Vormen van huiselijk geweld zijn onder meer kindermishandeling, ouderenmishandeling, psychische mishandeling of stalking. Vrouwen vormen de grootste groep slachtoffers. Maar ook mannen, kinderen en ouderen zijn slachtoffer van huiselijk geweld. Huiselijk geweld komt binnen alle lagen en groeperingen van de bevolking voor. Gemeenten zijn verplicht om een Regiovisie Huiselijk geweld en Kindermishandeling op te stellen voor de komende vier jaar. Dit is door de 14 Twentse gemeenten gezamenlijk opgepakt. Gemeenten en organisaties in Twente werken samen om deze onveilige situaties te herkennen, te stoppen én te voorkomen. We doen al veel om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen en duurzaam te stoppen, maar zolang het probleem er is, vraagt dit om een blijvende inzet.
In de regiovisie wordt beschreven wat de Twentse gemeenten samen willen bereiken in de komende vier jaar en wat er nodig is om huiselijk geweld en kindermishandeling aan te pakken. Dit noemen we de Twentse Aanpak. Regiovisie De regiovisie gaat vooral over wat gemeenten en organisaties kunnen doen om huiselijk geweld en kindermishandeling tegen te gaan, denk bijvoorbeeld aan inzet op preventie, signaleren en voorlichting en hulp en ondersteuning aan slachtoffers en plegers. Maar ook door bewustwordingsacties, omdat inwoners kunnen helpen bij de aanpak door bijvoorbeeld hun zorgen te delen of advies te vragen bij het regionaal meldpunt Veilig Thuis Twente bij vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. Alleen samen kunnen we kunnen we de cirkel van geweld doorbreken. Ambities De ambities voor de komende 4 jaar zijn: - Zorgen voor meer bewustwording van de gevolgen en de omvang van huiselijk geweld en kindermishandeling vroegsignaleren preventie het stoppen van het geweld Pagina 1 van 2 Raad - 2307680
-
duurzame en effectieve oplossingen verstevigen van de gezamenlijke aanpak stimuleren van lokale initiatieven.
Beleidskader en uitvoeringsprogramma De afgelopen twee jaar is er intensief gewerkt aan het ontwikkelen van de nieuwe regiovisie aanpak Huiselijk geweld & Kindermishandeling. Een omvangrijk proces waarbij ervaringsdeskundigen, samenwerkingspartners Zorg & Veiligheid en diverse bestuurlijke gremia en gemeenten actief zijn betrokken. Vanuit de centrumgemeentemiddelen stelt Enschede voor de komende vier jaar een budget voor het uitvoeringsprogramma beschikbaar vanuit de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DU VO) die de gemeente Enschede ontvangt van het Rijk om zo uitvoering te kunnen geven aan de gestelde ambities. Een belangrijk onderdeel hiervan is het stimuleren van de lokale aanpak van gemeenten. Als gemeenten hebben we de verantwoordelijkheid kindermishandeling en huiselijk geweld tegen te gaan en slachtoffers hulp te bieden. Wij zijn daarom content met het gedegen integrale proces en het uiteindelijke resultaat. Met de visie die er nu ligt kunnen we de komende jaren met onze samenwerkingspartners goed invulling geven aan de aanpak van Huiselijk geweld & Kindermishandeling in onze regio. Daarnaast kunnen we de visie goed gebruiken om de vertaalslag te maken naar het (nog verder) versterken van onze lokale aanpak. Vertrouwende u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Almelo, de secretaris, de burgemeester,
F.W. van Ardenne
Pagina 2 van 2
A.J. Gerritsen
REGIOVISIE AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
VOORWOORD Huiselijk geweld is in omvang en impact een van de grootste geweldsvraagstukken van onze samenleving. Jaarlijks zijn meer dan 200.000 volwassenen slachtoffer van huiselijk geweld. Ruim 100.000 kinderen worden mishandeld en verwaarloosd. En ruim 150.000 ouderen zijn slachtoffer van ouderenmishandeling. In totaal gaat het dus om bijna een half miljoen mensen die een onveilig bestaan leiden. De impact op hun leven, op hun omgeving en onze samenleving is groot. Dit moet stoppen!
Heel veel dank daarvoor! Alle input is namelijk van grote meerwaarde voor de doorontwikkeling van onze aanpak. De gesprekken waren inspirerend en waardevol en hebben bijgedragen aan het scherper maken van onze doelen en ambities en gezorgd voor een kwaliteitsslag in onze regiovisie. We zijn ons er terdege van bewust dat de hardnekkigheid van huiselijk geweld en kindermishandeling een zo doeltreffend mogelijke aanpak vereist. Samenwerking is daarbij noodzakelijk. Daarbij stellen we onszelf steeds de vraag: Waar kunnen we
In Twente werken we al vele jaren doelgericht samen aan het voorkomen en stoppen
het verschil maken voor onze inwoners? Onze gezamenlijke visie, die u nu in handen
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit kunnen we als gemeenten niet
heeft, leidt ertoe dat alle lokale en regionale betrokkenen, zowel inwoners als
alleen, hier hebben we onze samenwerkingspartners met hun deskundigheid op de
professionals, hun verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de aanpak van geweld
problematiek keihard bij nodig. Er zijn al mooie resultaten behaald, maar we zijn er
in huiselijke kring en kindermishandeling.
om huiselijk geweld en kindermishandeling verder aan te pakken (beleidskader). In dit document is ook het uitvoeringsprogramma opgenomen. Hierin beschrijven we met welke concrete acties we onze aanpak verstevigen.
Namens de 14 Twentse gemeenten en onze samenwerkingspartners,
De inhoud van deze regiovisie is zowel op regionaal als lokaal niveau afgestemd.
Wethouder Jurgen van Houdt, centrumgemeente Enschede
Daardoor sluit ze niet alleen aan bij de huidige ontwikkelingen en nieuwe inzichten,
Regionaal portefeuillehouder centrumgemeentetaken aanpak Huiselijk geweld
maar bouwen we ook voort op de stevige integrale basis die we reeds hebben gelegd
& Kindermishandeling, Vrouwenopvang en Mensenhandel.
in Twente. We hebben hierbij cliënt- en gemeenteraden, samenwerkingspartners zorg en veiligheid, ambtenaren en bestuurders zorg en veiligheid betrokken. Daarnaast hebben ervaringsdeskundigen een belangrijke bijdrage geleverd.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
nog niet. In deze hernieuwde regiovisie (2023 - 2026) beschrijven we onze ambities
2
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
DEZE REGIOVISIE IS TOT STAND GEKOMEN MET MEDEWERKING VAN:
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
maatschappelijk werk
3
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
SAMENVATTING Uit onderzoek blijkt dat maar liefst de helft van de Nederlandse bevolking in zijn of haar leven ooit huiselijk geweld heeft meegemaakt met soms levenslange gevolgen. Exacte cijfers zijn er niet, omdat er een taboe rust op huiselijk geweld en meldingen achterwege blijven door schaamte, angst en schuldgevoel. Overheden en instanties werken daarom met beredeneerde schattingen op basis van het aantal meldingen. Maar dat het probleem groot is, staat buiten kijf. Er sterft iedere maand een volwassene of een kind aan de gevolgen van huiselijk geweld of kindermishandeling.
VOORZIENINGEN, ACTIVITEITEN EN ONTWIKKELINGEN
ONZE VISIE EN AMBITIES
ROLLEN EN TAKEN
De Twentse Aanpak staat voor het signaleren, blijvend stoppen en voorkomen van
Gemeente Enschede vervult in onze regio de rol van centrumgemeente en heeft als
onveilige situaties en geweld, en voor het ondersteunen van alle betrokkenen.
taak met alle regiogemeenten afspraken te maken over de uitvoering van die taken
Onze visie telt vijf pijlers: (1) het signaleren, aanpakken en duurzaam stoppen
en deze afspraken vast te leggen in een regiovisie. Een belangrijk uitgangspunt
van geweld, (2) ondersteuning bieden aan mensen in onveilige situaties, (3) het
hierin is ‘primaat lokaal’. Dat houdt in dat alleen zaken die de lokale situatie te boven
belang van preventie: ‘voorkomen is beter dan genezen’, (4) integrale aanpak en
gaan en/of regionaal efficiënter georganiseerd kunnen worden, regionaal worden
samenwerking en (5) gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten/overheid,
opgepakt. Regiogemeenten hebben daarnaast een lokale verantwoordelijkheid om
professionals en inwoners.
in hun eigen dorp of stad huiselijk geweld en kindermishandeling aan te pakken.
In 2022 zijn we actief in gesprek gegaan met ervaringsdeskundigen en onze
Centrumgemeente Enschede ontvangt financiering vanuit de overheid via de DU VO
partners Zorg en Veiligheid over de aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling
(Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang) voor de bekostiging van de regionale
in Twente. Dit heeft bijgedragen aan de regiovisie die nu voor u ligt. Onze
taken.
betere vroegsignalering en preventie, inzetten op het stoppen van geweld, op stabiliteit en op effectieve, duurzame oplossingen, het verder uitrollen van de visie ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’, het verstevigen van de integrale aanpak en samenwerking vanuit Zorg en Veiligheid, het stimuleren van lokale initiatieven en het betrekken van ervaringsdeskundigen en inzetten van best practices.
ervaring om op voort te bouwen. We kunnen gebruik maken van regionale instrumenten als het tijdelijk huisverbod en Code Rood en zetten in op deskundigheidsontwikkeling van professionals. Ook bevat de Twentse Aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling onder meer een aantal jaarlijks terugkerende activiteiten om het onderwerp op de kaart te houden bij bestuurders, professionals en inwoners.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
gezamenlijke ambities luiden als volgt: meer bewustwording op impact en omvang,
Gelukkig beginnen we in onze regio niet vanaf nul en hebben we al de nodige
4
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
INTEGRALE SAMENWERKING Steeds meer opgaven bevatten zorg- en veiligheidsaspecten en vragen daarom een integrale benadering en samenwerking. Dat geldt ook voor het thema huiselijk geweld en kindermishandeling. Landelijk wordt de samenhang tussen Zorg en Veiligheid gezien als speerpunt. In Twente hebben we de integrale afstemming tussen het Zorg- en Veiligheidsdomein al een aantal jaren ingericht met de stuurgroep en expertgroep Zorg, Veiligheid & Straf. Daar zijn in 2022 een aantal uitvoerende themagroepen bij gekomen, waaronder de Themagroep aanpak Huiselijk geweld & Kindermishandeling.
UITVOERINGSPROGRAMMA De komende jaren zal de Themagroep aanpak Huiselijk geweld & Kindermishandeling, onder leiding van de centrumgemeente en onder aanmoediging van en namens de hele regio, de coördinatie en uitvoering van de regiovisie op zich nemen. Het uitvoeringsprogramma is een werkdocument dat gaandeweg verder zal
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
worden ingevuld en vormgegeven.
5
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
VOORWOORD
2
SAMENVATTING
4
5. REGIONAAL EN LOKAAL KADER 5.1 Rol en verantwoordelijkheden centrumgemeente
1. HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING 1.1 Definities huiselijk geweld en kindermishandeling
7
BIJLAGEN
INHOUD
2. CIJFERS 2.1 Landelijke cijfers 2.2 Regionale cijfers in Twente
3. D E TWENTSE AANPAK: VISIE EN AMBITIES 3.1 Onze visie 3.2 Onze ambities
4. D E TWENTSE AANPAK: VOORZIENINGEN, ACTIVITEITEN EN ONTWIKKELINGEN
8 10
6. L ANDELIJK KADER
24 24 25 27
30
12
6.1 Specialistische functies en opvang 6.2 Initiatieven
30 31
12 13
UITVOERINGSPROGRAMMA REGIOVISIE
33
15
Uitvoeringsprogramma 2023-2026 Terugblik 2018-2022
35 37
15 16
BIJLAGEN 40
21
Bijlage 1 Definitielijst Bijlage 2 Gefaseerd samenwerken aan veiligheid Bijlage 3 Meldcode huiselijk geweld - stappenplan
40 44 46
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
1.2 Risicofactoren huiselijk geweld en kindermishandeling
5.2 Rol en verantwoordelijkheden regiogemeenten 5.3 Financieel kader 5.4 Regionale afstemming Zorg, Veiligheid & Straf
24
6
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
1. HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING
Deze bevinding uit het onderzoeksrapport sluit aan bij de visie ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ zoals die ontwikkeld is door Vogtländer & Van Arum (2016). Zie paragraaf 3.2 en bijlage 2. Er is een grote groep huishoudens die te snel uit het zicht van de professionals verdwijnt, omdat aangenomen wordt dat het huiselijk geweld niet meer speelt. Maar huiselijk geweld en kindermishandeling zijn geen geïsoleerde, eenmalige gebeurtenissen. Het zijn slepende processen die lang voortduren. Willen we de cirkel van geweld daadwerkelijk doorbreken dan moeten we deze huishoudens langdurig begeleiden. 1
https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2021/04/Kwestie-van-lange-adem-werkende-elementen.pdf
In dit hoofdstuk maken we duidelijk welke definities we hanteren voor huiselijk geweld en kindermishandeling. In deze regiovisie benoemen we kindermishandeling als vorm van huiselijk geweld bewust apart. We vinden het namelijk belangrijk dat er extra aandacht is voor kinderen in onveilige situaties. De impact van geweld op hun ontwikkeling is groot en veel van hen kampen - als gevolg van het geweld in hun latere leven met problemen, ook als ze ‘alleen’ getuige zijn. Kinderen horen zich veilig te voelen en veilig te zijn. Ook gaan we dieper in op risicofactoren en beschermende factoren en op de gevolgen van huiselijk geweld en kindermishandeling.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
Ieder mens heeft het recht om veilig op te groeien, zich te ontwikkelen en te leven in vrijheid en zonder gevaar. Helaas zijn er dagelijks mensen slachtoffer van huiselijk geweld en kindermishandeling met alle gevolgen van dien. Hoewel er steeds meer aandacht is voor deze maatschappelijke problematiek zijn we tot op heden nog onvoldoende in staat om het te voorkomen en uit onze samenleving te bannen. Onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut1 laat zien hoe hardnekkig het probleem precies is en hoe lastig die cirkel van geweld te doorbreken is. Een van de oorzaken daarvan is dat geweld en onveiligheid als gespreksonderwerp te snel van tafel verdwijnen. Hulpverleners gaan te vlug aan de slag met de onderliggende problematiek in de veronderstelling dat het partnergeweld of de kindermishandeling dan ook zal stoppen. Maar werken aan de onderliggende problematiek is geen garantie dat de situatie veiliger wordt. De (on)veiligheid in het huishouden moet voortdurend aandacht blijven krijgen.
7
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
1.1 DEFINITIES HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING
Het gevolg van die interactie is (dreigende) ernstige schade bij de minderjarige
Er zijn meerdere definities van huiselijk geweld en kindermishandeling in omloop.
in de vorm van fysiek of psychisch letsel. Het gaat hierbij om seksuele, fysieke,
Als Twentse gemeenten hanteren we zoveel mogelijk de landelijke definities.
emotionele en/of psychische mishandeling, om fysieke, emotionele en/of psychische
Daarbij beschouwen we huiselijk geweld als de paraplu waar alle andere vormen van
verwaarlozing en om getuige zijn van huiselijk geweld. Hoewel in de Jeugdwet niet
geweld in de relationele sfeer onder vallen. De definities bewegen overigens mee
expliciet genoemd, wordt vrouwelijke genitale verminking (meisjesbesnijdenis) ook
met de tijd. Waar het vroeger bij huiselijk geweld vooral om fysiek geweld tegen
tot kindermishandeling gerekend.
BIJLAGEN
vrouwen ging, is de definitie nu uitgebreid met onder andere psychisch geweld en geweld tegen mannen met ook vrouwen als pleger. Diezelfde beweging zien we
De definitie laat zien dat er verschillende vormen van kindermishandeling zijn:
bij de definities voor kindermishandeling. Waar het eerder vooral ging om ernstig
actief en passief. Bij actieve mishandeling doet de volwassene iets om het kind te
lichamelijk geweld is er nu ook aandacht voor andere vormen van mishandeling
mishandelen. Denk aan: lichamelijke mishandeling, emotionele mishandeling en
zoals verwaarlozing. Zie voor een overzicht figuur 1. In bijlage 1 hebben we de
seksueel geweld. Bij passieve mishandeling laat de volwassene juist iets na waardoor
definities van de verschillende vormen van huiselijk geweld opgenomen.
het kind mishandeld wordt. Denk aan: emotionele en lichamelijke verwaarlozing. Bij elke vorm van kindermishandeling varieert de ernst van licht tot zeer zwaar.
D EFINITIE HUISELIJK GEWELD
De duur en frequentie van het geweld bepalen mede de ernst van de mishandeling.
Bij huiselijk geweld gaat het om geweld dat door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer wordt gepleegd, bijvoorbeeld door (ex-)partners, familieleden of maar naar de relatie tussen pleger en slachtoffer. Het geweld kan zowel binnenshuis als buitenshuis plaatsvinden. Het kan daarbij gaan om lichamelijk, psychisch, financieel, online of seksueel geweld. Huiselijk geweld kan de vorm aannemen van (ex-)partnergeweld, eergerelateerd geweld, kindermishandeling, geweld tegen (een) ouder(s), ouderenmishandeling enzovoort.
D EFINITIE KINDERMISHANDELING Onze definitie van kindermishandeling is dezelfde als die in de Jeugdwet is opgenomen en luidt als volgt. Bij kindermishandeling gaat het om vormen van een voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie. Die bedreigende of gewelddadige interactie wordt actief of passief opgedrongen door (een) ouder(s) en/of andere personen waarvan de minderjarige afhankelijk is of ten opzichte van wie de minderjarige onvrij is.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
huisvrienden. Het woord ‘huiselijk’ verwijst dus niet naar de plaats van het delict,
8
FIGUUR 1
VORMEN VAN HUISELIJK GEWELD
0-4
4-12 12-18
18-27
OUDEREN MISHANDELING
SPECIFIEKE DOELGROEPEN
(EX-)PARTNERGEWELD
KINDERMISHANDELING
27-40
40-55
KINDERMISHANDELING
55-67
67-80+
OUDERENMISHANDELING
Geweld tegen ongeboren kind Shakenbabysyndrome (EX-)PARTNERGEWELD Verwaarlozing Intieme terreur Isolatie en/of vrijheidsberoving Fysieke mishandeling (online) Stalking Mannenmishandeling Ouderverstoting Chantage Stalking Kinderen in complexe scheidingen Pediatric Condition Falsification SPECIFIEKE DOELGROEP: GEWELD TEGEN OUDERS Seksueel misbruik Ernstig en herhaaldelijk geweld tegen ouder of oude iguur Getuige van huiselijk geweld Wordt ook wel kind-oudermishandeling genoemd Kinderprostitutie & kinderporno
SPECIFIEKE DOELGROEP: EERGERELATEERD GEWELD Genitale verminking Kindhuwelijk & Huwelijksdwang Achterlating in het land van herkomst
Gedwongen zelfmoord Eerwraak
SPECIFIEKE DOELGROEP: MENSENHANDEL Seksuele uitbuiting
Criminele uitbuiting
Arbeidsuitbuiting
Financiële uitbuiting Verwaarlozing Seksueel misbruik Ontspoorde mantelzorg
‘BIJ DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN HUISELIJK GEWELD KAN HET GAAN OM FYSIEK, EMOTIONEEL EN/OF SEKSUEEL GEWELD’ 9
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
1.2 RISICOFACTOREN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING
GEVOLGEN HUISELIJK GEWELD
Er zijn diverse oorzaken van huiselijk geweld en kindermishandeling te noemen.
ke en sociale gevolgen. Veel slachtoffers van dit geweld hebben een laag zelfbeeld.
En ondanks een redelijk lange lijst van oorzaken die we noemen in deze paragraaf
Ook depressies en angsten komen veel voor. Een ander gevolg is een schuldgevoel bij
zijn we mogelijk niet volledig. De opsomming is dan ook vooral bedoeld om een idee
het slachtoffer. Daarnaast komt posttraumatische stressstoornis (PTSS) regelmatig
te geven van de achterliggende problemen bij deze vormen van geweld.
voor. Mogelijke fysieke gevolgen zijn: blauwe plekken, littekens, brandwonden, doof-
BIJLAGEN
Huiselijk geweld kent zowel psychologische en psychosomatische gevolgen als fysie-
heid, soa’s of een zwangerschap. Isolement en eenzaamheid zijn voorbeelden van
RISICOFACTOREN HUISELIJK GEWELD
sociale gevolgen. Ook het niet aan kunnen geven van grenzen is een sociaal gevolg.
Movisie2 heeft een factsheet uitgebracht waarin een groot aantal risicofactoren Het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) geeft aan dat kinderen op allerlei verschillende
Machtsverschil en afhankelijkheid: relationele afhankelijkheid, economische
manieren geconfronteerd kunnen worden met huiselijk geweld. Zij zien of horen
afhankelijkheid, verblijfsstatus, zorgafhankelijkheid of een combinatie.
bijvoorbeeld geweld en conflicten tussen hun ouders. Of ze worden geconfronteerd
Genderongelijkheid.
met de gevolgen ervan, bijvoorbeeld door verwondingen bij een van beide ouders of
Gebrek aan weerbaarheid en sociale vaardigheden.
wanneer ze moeten vluchten naar een veilige plek. Opgroeien in een gezin waarin
Isolement.
sprake is van geweld tussen de ouders is een aantasting van de basisvoorwaarden
Problematische echtscheiding.
van hun bestaan. Veiligheid, zelfvertrouwen, contacten met leeftijdgenoten en
Stress als gevolg van een veelvoud aan problemen in het huishouden,
vertrouwen in anderen komen namelijk in het gedrang. De kinderen groeien op in
zoals geldzorgen en schulden, problemen op het werk of juist problemen
een onveilige fysieke en psychische situatie. Ze kunnen bij geweldsincidenten zelf
door gebrek aan werk, slechte huisvesting.
gewond raken, bijvoorbeeld doordat ze bij een ouder op schoot zitten als het geweld
Drank- en drugsgebruik.
plaatsvindt of als ze tussenbeide proberen te komen.
Eerdere mishandeling (in eerdere relaties of in de huidige relatie). Gedragsproblemen op jonge leeftijd.
Partnergeweld en kindermishandeling gaan vaak samen. Het kind is dan niet alleen
Cultureel bepaalde tolerantie ten aanzien van geweld.
getuige van geweld, maar ook slachtoffer. De gevolgen voor kinderen die getuige
Persoonlijke problemen, waaronder psychische of psychiatrische problematiek en/
zijn van huiselijk geweld zijn vergelijkbaar met die voor kinderen die zelf mishandeld
of een verstandelijke beperking.
worden. Een belangrijk gevolg is ook de vicieuze cirkel die ontstaat. Veel ouders die
Zwangerschap (hierbij is het risico op partnergeweld hoog).
zich in een situatie van huiselijk geweld bevinden, zijn in het verleden zelf
Zelf geweld meegemaakt in het verleden of getuige geweest zijn van
slachtoffer geweest van geweld. Ze zijn opgegroeid in een gezin met partnergeweld
partnergeweld bij ouders.
of waarin ze als kind zijn mishandeld. Deze vicieuze cirkel kan alleen worden doorbroken met goede en passende hulp aan kinderen én ouders en steun in een
2
https://www.huiselijkgeweld.nl/publicaties/factsheets/2018/11/01/ex-partnergeweld
sociaal netwerk, aldus het Verwey-Jonker Instituut.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
voor huiselijk geweld genoemd staat.
10
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
RISICOFACTOREN EN BESCHERMENDE FACTOREN KINDERMISHANDELING
de emoties van zijn kind herkent, beschermt dit het kind tegen mishandeling.
Uit diverse onderzoeken blijkt dat een aantal risicofactoren de kans op
Daarnaast zijn er eigenschappen van het kind zelf die het kunnen beschermen
kindermishandeling vergroot. Het gaat daarbij om kenmerken van ouders,
tegen de gevolgen van mishandeling, zoals goede sociale vaardigheden en een hoge
van kinderen en van de omgeving. Voorbeelden van risicofactoren bij ouders
intelligentie.
BIJLAGEN
zijn psychiatrische problemen, een verstandelijke beperking, verslaving, een problematische partnerrelatie of een verleden waarin de ouder zelf als kind
GEVOLGEN KINDERMISHANDELING
mishandeld is. Daarnaast blijken sommige kinderen kwetsbaarder voor mishandeling
In gezinnen waar kindermishandeling speelt, zijn te veel risicofactoren waar te
te zijn dan andere kinderen. Het gaat dan bijvoorbeeld om kinderen die prematuur
weinig beschermende factoren tegenover staan. De balans tussen draaglast en
geboren zijn, kinderen met een handicap of kinderen met gedragsproblemen.
draagkracht slaat als het ware door.
Het Verwey Jonkerinstituut, dat veel onderzoek doet naar kindermishandeling, zegt over de gevolgen van kindermishandeling: Die gevolgen kunnen zich zowel op korte als lange termijn voordoen. De lichamelijke gevolgen variëren van blauwe plekken, snijwonden en botbreuken tot en met een vertraagde motorische ontwikkeling, groeiachterstand en blijvende handicaps. Bij zware lichamelijke mishandeling of verwaarlozing kan het kind zelfs aan de gevolgen overlijden. Uit diverse Tot slot kunnen omgevingsfactoren de kans op mishandeling vergroten, zoals
onderzoeken is inmiddels ook bekend dat kindermishandeling gevolgen heeft op
armoede, sociaal isolement of een eenoudergezin. Uit onderzoek blijkt ook dat een
de ontwikkeling van de hersenen en op het DNA. Kindermishandeling (ook in de
aantal factoren tegenwicht kan bieden aan deze risicofactoren: de zogenoemde
vorm van getuige zijn van huiselijk geweld) kan daarnaast leiden tot verschillende
beschermende factoren. Het netwerk van de ouder(s) waarop kan worden
psychische problemen, zoals angst en depressie. Sociale problemen uiten zich
teruggevallen is bijvoorbeeld een belangrijke beschermende factor. Als een ouder
bijvoorbeeld in teruggetrokken gedrag of juist agressief gedrag. De gevolgen van
heeft geleerd om te gaan met eigen ervaringen, open staat voor begeleiding en
kindermishandeling kunnen lang en zelfs levenslang voortduren.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
‘DE GEVOLGEN VOOR KINDEREN ZIJN ERNSTIG. UIT ONDERZOEK BLIJKT DAT VIER OP DE TIEN KINDEREN TRAUMATISCHE KLACHTEN HEEFT. ZE KRIJGEN LAST VAN DEPRESSIVITEIT OF ANGSTPROBLEMEN.’
11
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
2. CIJFERS 2.1 LANDELIJKE CIJFERS
reactie op het geweld of wanneer iemand in de ene situatie het slachtoffer is en
Elke maand sterft er in Nederland een kind of een volwassene aan de gevolgen
in een andere situatie de pleger. Wij hanteren daarom cijfers die gebaseerd zijn
van huiselijk geweld. De politie registreert jaarlijks ongeveer 84.000 incidenten
op het aantal meldingen en op beredeneerde schattingen. Die cijfers laten zien
van huiselijk geweld. In werkelijkheid ligt het aantal gevallen nog veel hoger.
hoe schokkend en onacceptabel groot het probleem is. Maar liefst de helft van de
Betrokkenen melden zich namelijk lang niet in alle gevallen uit schaamte, angst
Nederlandse bevolking heeft in haar of zijn leven ooit huiselijk geweld meegemaakt.
en schuldgevoel en vanwege de afhankelijke positie waarin zij zich bevinden (bron: website politie). Dat gegeven maakt het moeilijk om de exacte omvang van
Ook moet worden opgemerkt dat het algemene beeld bestaat dat vooral vrouwen
huiselijk geweld te bepalen. Wel is bekend dat naarmate het geweld ernstiger is
en kinderen slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Onderstaande tabel laat goed zien
en vaker voorkomt, er eerder naar de politie wordt gegaan. Het minder frequente
dat er zeker ook mannelijke slachtoffers zijn. Huiselijk geweld is een taboe maar het
en minder zware geweld blijft daardoor grotendeels buiten beeld. Daarnaast zijn
taboe op mannelijke slachtoffers van huiselijk geweld is nog groter. Schaamte speelt
de betrokkenen niet altijd alleen slachtoffer of pleger. De rollen van slachtoffers
daarbij een grote rol. Bij 40% van alle casuïstiek is er (ook) sprake van geweld tegen
en plegers kunnen door elkaar lopen. Dit kan spelen bij beide betrokkenen als
mannen. Slechts 3% meldt zich bij de politie. 3 www.huiselijkgeweld.nl/vormen//huiselijk-geweld-tegen-mannen
FIGUUR 2 VERBALE AGRESSIE IN HUISELIJKE KRING
FYSIEK GEWELD IN HUISELIJKE KRING
DWINGENDE CONTROLE IN HUISELIJKE KRING
STALKING DOOR EXPARTNER
NIETFYSIEKE SEKSUELE INTIMIDATIE
FYSIEK SEKSUEEL GEWELD
ONLINE SEKSUELE INTIMIDATIE
HUISELIJK GEWELD TOTAAL
SEKSUEEL GEWELD TOTAAL
Vrouwen
32,5
3,9
5,4
2,8
10,5
5,0
6,7
9,2
15,1
Mannen
30,3
3,4
4,2
1,9
3,1
1,5
4,1
7,3
6,7
GESLACHT
Percentage slachtoffers huiselijk geweld en seksueel geweld in afgelopen 12 maanden, bevolking van 16 jaar en ouder, 2020. Bron; CBS; prevalentiemonitor HGSG 2020
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
3
12
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
Nina
Jarenlang werd Nina opzettelijk door haar eigen moeder ziek gemaakt. Zo erg dat ze op het laatst niet meer kon lopen.
‘IK ZIE MEZELF NOG ZITTEN OP HET BED IN DIE LEGE EN STERIELE ZIEKENHUISKAMER.’ ‘Een negenjarig meisje, angstig en verward. Een arts testte mijn
reflexen. Achter hem mijn moeder, zo opgesteld dat hij haar niet kon zien. Ik voelde haar priemende blik. Met een hamertje omhoog schoot. Hij vroeg of het pijnlijk was. ‘Gaat eigenlijk wel’,
Twente heeft zo’n 629.000 inwoners. Op basis van het aantal landelijk bekende
mompelde ik naar waarheid. Het floepte eruit. Angstig keek ik
slachtoffers van huiselijk geweld zou dat betekenen dat Twente jaarlijks 7108
naar mijn moeder. Die ijzige blik. Dit was niet het antwoord dat
slachtoffers telt. Voor kindermishandeling gaat het, uitgaande van de landelijke
ze had willen horen. De arts onderzocht mijn andere been. Ik loog
cijfers, jaarlijks om 4214 kinderen in Twente. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJI)
dat dit wél pijn deed. De adrenaline schoot door mijn lijf. Wat
stelt dat naar schatting tussen de dertig en zestig procent van de kinderen niet
voelde ik me schuldig tegenover de arts. Achter zijn rug knikte
alleen getuige is van geweld, maar ook zelf slachtoffer is van geweld. De cijfers in
mijn moeder. Ik had juist gehandeld.
figuur 3 laten onder meer zien hoeveel meldingen er in onze regio binnenkwamen in 2021, per vorm van huiselijk geweld.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
tikte de arts vlak onder mijn knieschijf waardoor mijn onderbeen
2.2 REGIONALE CIJFERS IN TWENTE
13
FIGUUR 3
HUISELIJK GEWELD FEITEN EN CIJFERS LANDELIJK
REGIONAAL
200.000
VOLWASSENEN
zijn slachtoffer
50% BEVOLKING hee ooit huiselijk geweld meegemaakt
76 MELDINGEN
1572 MELDINGEN (EX-)PARTNERGEWELD
1177 MELDINGEN
KINDERMISHANDELING
OUDEREN MISHANDELING
119.00 KINDEREN van 0 tot 17 jaar zijn jaarlijks slachtoffer van kindermishandeling
62 acuut geweld
30%
Ve oont geen signalen
'
131 MELDINGEN 69 niet acuut geweld
GEWELD TEGEN OUDERS
SEKSUEEL GEWELD
176 MELDINGEN
MENSENHANDEL
130 MELDINGEN 64 seksuele uitbuiting 20 criminele uitbuiting
16 arbeidsuitbuiting 30 overig
CIJFERS UIT ONZE REGIO OVER 2021 159 vrouwen en 151 kinderen verbleven in de vrouwenopvang van Kadera in Enschede en Zwolle 12 mannen verbleven in de mannenopvang van Kadera in Zwolle Veilig Thuis Twente hee 3200 adviezen gegeven: 77% via de telefoon en 23% via de chat Veilig thuis Twente hee 3567 meldingen ontvangen: 80% van de meldingen door professionals en 20% van de meldingen door omstanders Centrum Seksueel Geweld Twente-Achterhoek hee 79 adviezen gegeven en 131 meldingen ontvangen Bron: Kadera Huiselijk Geweld, Centrum Seksueel Geweld Twente Achterhoek, Veilig Thuis Twente en Zorg- en Veiligheidshuis Twente
77 TIJDELIJKE HUISVERBODEN 84 x toetsing uitgevoerd
21 CODE ROOD ZAKEN BEHANDELD 79 x overleg plaatsgevonden
14
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
3. DE TWENTSE AANPAK: VISIE EN AMBITIES De aanpak en oplossing van huiselijk geweld en kindermishandeling vragen om een lange adem. Ook omdat het vaak gaat om geweld dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. In Twente zijn we al vele jaren bezig, we zien verbeteringen, maar we zijn er zeker nog niet. De problematiek is hardnekkig en complex en vereist dat we onze aanpak steeds actief bijsturen en doorontwikkelen. We hebben doorzettingsvermogen, mensen, aandacht en middelen nodig om verder te gaan. Deze gezamenlijke regiovisie is dan ook geformuleerd opdat alle lokale en regionale betrokkenen hun verantwoordelijkheid kunnen nemen in de aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling.
2. ONDERSTEUNING AAN MENSEN IN ONVEILIGE SITUATIES Vanuit onze Twentse Aanpak zorgen we dat er kwalitatieve hulpverlening en opvang op regionaal niveau beschikbaar is. We hebben hierbij oog voor gendersensitief werken. Hiermee stellen we de behoefte van de individuele persoon of de individuele behoeften van verschillende doelgroepen centraal.
3. HET BELANG VAN PREVENTIE: ‘VOORKOMEN IS BETER DAN GENEZEN’ Vanuit onze Twentse Aanpak dragen we actief bij aan preventie om onveilige situaties in de toekomst te voorkomen. De problematiek is complex en de zoektocht naar een oplossing is er één van de lange termijn. Dit vraagt om het steeds actief
3.1 ONZE VISIE
4. INTEGRALE AANPAK EN SAMENWERKING
De Twentse Aanpak staat voor het signaleren, blijvend stoppen én voorkomen van
Vanuit onze Twentse Aanpak stimuleren we een integrale aanpak en samenwerking.
onveilige situaties en geweld, en voor het ondersteunen van alle betrokkenen.
We doen wat nodig is, weten elkaar te vinden, er zijn korte lijnen en we werken vanuit
Onze visie telt vijf pijlers:
een gezamenlijke visie aan dezelfde doelen.
1. HET SIGNALEREN, AANPAKKEN EN DUURZAAM STOPPEN VAN GEWELD Met onze Twentse Aanpak beogen we tijdige signalering. De focus ligt daarbij op de
5. GEZAMENLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID: HUISELIJK GEWELD GAAT ONS ALLEN AAN: INWONERS, PROFESSIONALS EN GEMEENTEN/OVERHEID
risicofactoren die we noemen in paragraaf 1.2 om zo geweld eerder te signaleren en
Vanuit onze Twentse Aanpak dragen we bij aan het vergroten van bewustwording
aan te kunnen pakken, met oog voor alle betrokkenen: slachtoffers en plegers.
en stimuleren we een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij niet alleen
De signalenkaart, waarin zowel signalen als risicofactoren zijn opgenomen, is hierbij
professionals en de overheid, maar ook inwoners een rol hebben.
een handig en goed bruikbaar hulpmiddel.4
4
www.signalenkaart.nl
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
bijsturen en doorontwikkelen van onze aanpak.
15
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
3.2 ONZE AMBITIES
Dit doen we door het voortzetten van bestaande initiatieven zoals de jaarlijkse
De afgelopen maanden zijn we actief in gesprek gegaan met ervaringsdeskundigen
werkconferentie, bewustwordingsacties via (social) media en tentoonstellingen.
en onze partners Zorg en Veiligheid over de aanpak Huiselijk Geweld en
Ook maken we jaarlijks een factsheet met cijfers over meldingen en casuïstiek.
Kindermishandeling in Twente. De problematiek is hardnekkig en complex. Ook door
Deze stellen we beschikbaar aan de regiogemeenten en partners Zorg & Veiligheid.
de toename van complexe problematiek in gezinnen en de invloed van complexe
Daarnaast ontplooien we waar nodig nieuwe activiteiten gericht op inwoners, (sport)
scheidingen. We zien gelukkig verbeteringen, maar we zijn er zeker nog niet. De
verenigingen, scholen en organisaties. Hiermee willen we niet alleen de aandacht
gesprekken die we voerden waren inspirerend en waardevol en hebben bijgedragen
voor de problematiek vergroten maar ook de drempel verlagen om onveilige
aan het scherper maken van onze doelen en ambities en hebben gezorgd voor een
situaties te melden.
BIJLAGEN
kwaliteitsslag in onze regiovisie. De gezamenlijke ambitie is groot. Het gaat immers om mensenlevens en daarom is het essentieel dat dit maatschappelijke vraagstuk
Wat gaan we doen?
blijvend aandacht krijgt. We geven hieronder bij elke ambitie een toelichting.
Opstellen van jaarlijkse factsheet met feiten en cijfers, op zowel landelijk als
De uitwerking hiervan nemen we op in het uitvoeringsprogramma.
Twents niveau, over huiselijk geweld, zoals figuur 3. Organiseren van jaarlijkse werkconferentie voor professionals om te ontmoeten, actuele ontwikkelingen te horen, te verdiepen op thema’s en kennis te delen. Bewustwordingsacties via (social) media of in de publieke ruimte uitzetten.
Het spreekt voor zich dat we met het voorkomen van geweld in afhankelijkheidsrelaties veel leed besparen. Preventie is echter niet gemakkelijk. We moeten ons daar nog verder in ontwikkelen, bijvoorbeeld door bij de signalering meer te letten op de risicofactoren zoals genoemd in paragraaf 1.2. Ook komen we er nog te vaak te laat achter dat huiselijk geweld en/of kindermishandeling plaatsvindt. Een goede signalering vraagt om ogen en oren daar waar het gebeurt: in onze wijken, op scholen maar ook bij bijvoorbeeld sport- en muziekverenigingen. Het is van groot belang om op deze plekken de kennis over huiselijk geweld en
MEER BEWUSTWORDING OP IMPACT EN OMVANG
kindermishandeling en hoe te handelen te vergroten. De meldcode huiselijk geweld
Voor veel mensen is huiselijk geweld ver van hun bed en vaak schrikken ze als ze
en kindermishandeling is daar een onlosmakelijk onderdeel van. Daarvoor is ook
horen hoe vaak huiselijk geweld en kindermishandeling voorkomt en welke invloed
nodig dat professionals actuele kennis hebben over de aard, omvang en impact
het heeft op de levens van betrokkenen. We gaan daarom door met het vergroten
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit vraagt om continue aandacht voor
van de bewustwording rondom huiselijk geweld en kindermishandeling.
deskundigheidsbevordering, professionalisering en bijscholing.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
BETERE VROEGSIGNALERING EN PREVENTIE
16
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
Organisaties kunnen daarin ook van elkaar leren en elkaar helpen met
Is een situatie dermate onveilig dat er direct moet worden ingegrepen? Dan kan er
deskundigheidsbevordering en bijscholing. Behalve kennis, is ook kunde en
gebruik gemaakt worden van de Twentse opschalingsstructuur Code Rood (meer
lef nodig om geweld te zien en te signaleren. Aan de andere kant heeft het
hierover in hoofdstuk 4), het tijdelijk bieden van onderdak of opvang. Dit om het
daadwerkelijk melden van huiselijk geweld vaak negatieve effecten voor de
patroon van onveiligheid te doorbreken, tijdelijk rust te creëren om daarna met
uitvoerende hulpverleners. Denk aan bedreigingen en intimidaties of klachten over
betrokkenen en professionals te werken aan een blijvend veilige(re) omgeving.
BIJLAGEN
de hulpverlening door plegers met persoonlijkheidsstoornissen. Ook hier zou meer aandacht voor moeten komen aangezien uitvoerenden kwetsbaar zijn. Het kan een
Indien er ernstige zorgen zijn over de veiligheid van een kind kan de kinderrechter
rem zijn om te melden of om een casus op te pakken.
een jeugdbeschermingsmaatregel, zoals een onder toezichtstelling (OTS) of een spoeduithuisplaatsing, opleggen. In Twente werken gemeenten samen aan goede,
Wat gaan we doen? Professionals vragen welke ondersteuning ze nodig hebben voor betere
beschikbare en betaalbare hulp voor jeugdigen, ouders en gezin (regiovisie Jeugdhulp Twente).5
vroegsignalering en het gebruik van de meldcode daarbij. Wat gaan we doen?
Met samenwerkingspartners een plan maken voor preventie van huiselijk
Reguliere werkwijze Code Rood jaarlijks evalueren en doorontwikkelen waar nodig.
geweld en kindermishandeling, onder andere door risicofactoren beter in
Werkwijze tijdelijk huisverbod jaarlijks evalueren en aanpassen waar nodig.
beeld te hebben.
Opvangmogelijkheden voor slachtoffers en plegers, qua aard en omvang
Discussie aanjagen over de aanpak ter bescherming van de positie van uitvoerenden.
evalueren en waar nodig actie ondernemen.
INZETTEN OP HET STOPPEN VAN GEWELD, STABILITEIT EN EFFECTIEVE, DUURZAME OPLOSSINGEN
VERDER UITROLLEN VAN ‘GEFASEERD SAMENWERKEN AAN VEILIGHEID’
Het stoppen van geweld is onze eerste prioriteit. Het is daarbij belangrijk om te
gemeenten, instellingen en landelijke ministeries. De visie vormt de inhoudelijke
kijken naar het gehele systeem en dus naar zowel ouders als kinderen, plegers en
basis van het actieprogramma “Geweld hoort nergens thuis” (2018),
slachtoffers. Het komt ook voor dat de rollen van dader en slachtoffer dermate in
de ontwikkeling van de multidisciplinaire aanpak (MDA++), de afwegingskaders
elkaar overlopen dat het eerder gaat om onderling aangeleerde onveilige patronen.
behorend bij de meldcode huiselijk geweld, de handreiking ‘samenwerken bij straf-
Ook in deze situaties is het doorbreken van deze patronen alleen mogelijk door aan-
bare kindermishandeling’ en het triage-instrument en handelingsprotocol van Veilig
dacht te hebben voor het hele systeem. Iedereen heeft zijn eigen behoeften en daar
Thuis. Daarnaast geldt het als een van de belangrijkste uitgangspunten van het
moeten we oog voor hebben als we een effectieve en duurzame oplossing willen
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.
De visie ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ wordt landelijk breed omarmd door
realiseren. Dit vraagt in de samenwerking om een gezamenlijk focus op veiligheid en een systeemgerichte aanpak die recht doet aan alle betrokkenen (zie ook Gefaseerd samenwerken aan veiligheid).
5
https://samen14.nl/regiovisie/default.aspx
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
Inventariseren wat er nodig is en wat we nog missen op het gebied van preventie.
17
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
Het beoogde resultaat van werken volgens de visie is om het patroon van structurele onveiligheid in relaties te doorbreken en directe veiligheid, stabiele veiligheid en herstel voor alle betrokkenen te realiseren. Voor de uitvoering zijn de volgende vijf principes van belang: 1. Maatwerk op basis van de specifieke kenmerken, behoeften, mogelijkheden en beperkingen van het gezin/huishouden. 2. Gecoördineerd en methodisch samenwerken in een casusoverleg tussen direct betrokken professionals en in overleg met het systeem: ouderen, volwassenen met én zonder jeugdigen, sociaal netwerk.
René
René was pas 5 jaar toen hij uit huis werd geplaatst omdat
3. Intersectoraal en interorganisatorisch: het lokale veld (waaronder lokale teams
hij een vervelend kind was. Zijn ouders konden niet met hem
gemeente, welzijn, onderwijs, Jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk,
overweg. Uit huis leerde hij dat hij moest opkomen voor zijn plek
huisarts, wijkagent), gespecialiseerde jeugd- en volwassenen zorg en justitiële
en zijn speelgoed. Toen hij 6 jaar was en weer naar huis mocht,
partners.
ging hij naar speciaal onderwijs. Daar merkte hij dat als hij neus-
4. Focus op feiten en gezamenlijk geformuleerde concrete resultaten.
aan-neus ging staan met iemand dat de ander wegliep.
inhoudelijke doorzettingskracht en procesmatige doorzettingsmacht wanneer de noodzakelijke resultaten op veiligheid niet binnen een bepaalde termijn behaald zijn.
HOE BOZER HIJ DEED HOE MEER RESULTAAT HET GAF. HIJ LEERDE AGRESSIE IN TE ZETTEN ALS WAPEN.
Al sinds 2015 werken we in Twente aan de invoering van de visie ‘Gefaseerd
Ondanks dat hij buiten de deur de confrontatie opzocht werd hij
samenwerken aan veiligheid’. De afgelopen jaren hebben we samen met de
thuis als kind mishandeld. Als de handen van zijn moeder pijn
grondleggers stappen gezet om de visie breed onder de aandacht te brengen in
deden van het slaan dan kwam de pantoffel of mattenklopper
onze regio. Dit heeft geleid tot het advies ‘Route naar Veiligheid’ met een regionaal
tevoorschijn. En als dat niet genoeg was werd hij later door
opleidingstraject waarbij diverse gemeenten en partners zijn getraind in de
zijn vader als een bolletje wol in de hoek geslagen. Toen René
basisprincipes van de visie en de bijbehorende Top 3- methodiek. Deze methodiek
volwassen was ging hij zijn ouders in de overtreffende trap
is een redeneer- en beslismodel om transparant met alle betrokkenen in gesprek te
achterna. Hij ging zijn partners en kinderen mishandelen. Dit was
gaan over onveiligheid in huiselijke kring.
uiteindelijk ernstig huiselijk geweld waar hij voor is opgepakt, berecht en veroordeeld.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
5. Inzet van gespecialiseerde en methodisch opgeleide specialisten (MDA++) met
18
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
Om als gemeenten en partners Zorg en Veiligheid effectief te kunnen samenwerken
Doorontwikkeling Code Rood en kwaliteitsontwikkeling MDA++ als onderdeel van
aan die gewenste veiligheid binnen huishoudens, is het noodzakelijk dat de visie in
‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ en de bijhorende Top 3-methodiek.
heel Twente wordt geïmplementeerd. Dit vraagt om een gedegen implementatieplan
(zie ook hoofdstuk 4).
BIJLAGEN
waarin concrete samenwerkingsafspraken worden gemaakt met alle betrokken voor onze regio, een krachtig hulpmiddel om meer een gezamenlijke taal te gaan
VERSTEVIGEN VAN INTEGRALE AANPAK EN SAMENWERKING VANUIT ZORG EN VEILIGHEID (DOMEINOVERSTIJGEND EN INTERSECTORAAL)
spreken met de focus op veiligheid en werken vanuit één visie en één plan.
Voor de aanpak van huiselijk geweld & kindermishandeling is samenwerking
We verwachten dat een goede implementatie van de visie substantieel bijdraagt
cruciaal: alleen ga je sneller, maar samen kom je verder. Daarbij is het van belang dat
aan het terugdringen van recidive en intergenerationele overdracht van geweld
er een gedeelde verantwoordelijkheid wordt gevoeld. Niet alleen tussen gemeenten
en dat het op termijn de kosten van zorg en justitiële interventies verlaagt.
en samenwerkingspartners, maar ook tussen samenwerkingspartners onderling.
Hoewel de visie oorspronkelijk ontwikkeld is voor de aanpak van huiselijk geweld
Zowel in het Zorgdomein als in het Veiligheidsdomein werken gemeenten en
en kindermishandeling, zien we een grote meerwaarde van deze visie voor andere
organisaties aan de aanpak van huiselijk geweld & kindermishandeling. Uit de
situaties waar onveiligheid op de voorgrond staat. Denk hierbij aan mensenhandel,
diverse overleggen blijkt verder dat samenwerkingspartners graag hun kennis willen
multi-problemgezinnen, kwetsbare jongeren, verwarde personen en anderen.
delen, samen intervisie willen oppakken en ook meer samen willen optrekken voor
In Twente kunnen we hierin met elkaar nog echt stappen maken, wat uiteindelijk
een gedegen aanpak van huiselijk geweld.
partijen. Ook hebben we de ambitie om te komen tot één integraal veiligheidsplan
en handelen in verbinding met Zorg, Veiligheid & Straf en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. In bijlage 2 gaan we dieper in op de basisprincipes van ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’. Wat gaan we doen? Implementatieplan schrijven voor het verder uitrollen van ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ in Twente. Een regionaal/integraal veiligheidsplan voor Twente ontwikkelen. Samenwerkingsafspraken en voorwaarden vastleggen met gemeenten en partners Zorg en Veiligheid om te kunnen werken volgens de principes van ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
zal bijdragen aan een - effectieve en kwalitatief hoogwaardige - manier van werken
19
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
Voor een effectieve aanpak is integrale afstemming nodig, net als het leggen van de
We hebben daarom een Budget Lokale Initiatieven opgezet. Het Budget
verbinding tussen Zorg en Veiligheid, zowel op lokaal als regionaal niveau. Voor de
Lokale Initiatieven is bedoeld om initiatieven op gemeentelijk niveau te stimuleren,
regionale afstemming maken we gebruik van de stevige structuur die we in Twente
te leren van elkaar en vooral ook om plannen te ontwikkelen die de doelgroepen op
al een aantal jaren hebben staan met de stuurgroep en expertgroep Zorg, Veiligheid
het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling, vrouwenopvang, mensen-
& Straf. De structuur bestaat uit een vertegenwoordiging van gemeenten en partners
handel en seksueel geweld ten goede komen. Het budget willen we in eerste
Zorg en Veiligheid. In hoofdstuk 4 gaan we hier verder op in.
instantie voor vier jaar beschikbaar stellen, dus voor de duur van deze regiovisie.
Om uitvoering te geven aan onze ambities en deze op een goede wijze te borgen,
Wat gaan we doen?
starten we in 2023 met de Themagroep aanpak Huiselijk geweld &
BIJLAGEN
Budget Lokale Initiatieven vanuit centrumgemeente Enschede beschikbaar stellen.
Kindermishandeling. De themagroep zal bestaan uit een afvaardiging van
Kenbaar maken dat het Budget Lokale Initiatieven er is en welke voorwaarden
gemeenten en partners Zorg en Veiligheid. Ze wordt gepositioneerd onder de
daaraan verbonden zijn.
expertgroep Zorg, Veiligheid & Straf en houdt zich bezig met de invulling van het
Inrichten gemeentelijke klankbordgroep t.b.v. advies aan het Ambtelijk Overleg
uitvoeringsprogramma van deze regiovisie. Daarnaast signaleert zij knelpunten,
over het honoreren van een ingediend initiatief.
De themagroep vertaalt dit naar adviezen en voorstellen aan de expertgroep.
BETREKKEN VAN ERVARINGSDESKUNDIGEN EN INZETTEN VAN BEST PRACTICES
De leden van de themagroep zijn regionaal ambassadeur vanuit hun eigen
We willen meer gebruik maken van ervaringsdeskundigen en best practices.
organisatie en voeden zowel de organisatie als de expertgroep vanuit de inhoud.
Ervaringsdeskundigen weten beter dan wie ook wat goed werkt bij de aanpak van geweld. Dit kunnen ervaringsdeskundigen zijn die slachtoffer zijn geweest van
Wat gaan we doen?
bijvoorbeeld kindermishandeling, maar ook plegers van huiselijk geweld die in hun
Formeren van een Themagroep aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling.
jeugd zelf slachtoffer zijn geweest. Via het delen van hun ervaringen, kunnen ze
Vastleggen wat de rol, taak en verantwoordelijkheid is van deze themagroep,
aandacht vragen voor de problematiek. Daarnaast kunnen zij adviseren over
ook in relatie tot de expertgroep Zorg, Veiligheid & Straf.
(onderdelen van) de aanpak van huiselijk geweld. Verder voeden we ons graag met
Jaarlijks evalueren en rapporteren over de stand van zaken uitvoeringsprogramma
goede voorbeelden die elders al werken en die - eventueel in aangepaste vorm -
regiovisie.
bruikbaar zijn in onze regio. De databank effectieve sociale interventies van Movisie is daar een goed voorbeeld van. Op die manier hoeven we het wiel niet opnieuw uit
STIMULEREN VAN LOKALE INITIATIEVEN
te vinden én weten we dat we iets effectiefs in handen hebben.
Gemeente Enschede ontvangt van de overheid budget om haar centrumgemeentetaken uit te voeren. We ontvangen deze financiële bijdrage via de Decentralisatie
Wat gaan we doen?
Uitkering Vrouwenopvang (DU VO). Het budget is bedoeld voor de aanpak van
Het betrekken van ervaringsdeskundigen overwegen bij iedere actie (beleid en
Huiselijk Geweld & Kindermishandeling, vrouwenopvang, mensenhandel en
uitvoering) in het kader van aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling.
seksueel geweld. Onze regionale aanpak kan echter niet zonder een lokale invulling.
Bij iedere nieuw te ontwikkelen activiteit inspiratie zoeken bij best practices.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
trends en ontwikkelingen in de aanpak en de regionale samenwerking.
20
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
4. DE TWENTSE AANPAK: VOORZIENINGEN, ACTIVITEITEN EN ONTWIKKELINGEN
Marit
BEWUSTWORDINGSACTIVITEITEN
Marit is 7 jaar. Ze ziet er onverzorgd uit, heeft vaak ongewassen
Vanuit centrumgemeente Enschede wordt er ieder jaar aandacht besteed
haar en ruikt soms naar urine. Ze draagt te grote of te kleine
aan bijzondere themadagen en -weken in het kader van de aanpak Huiselijk
kleren. Kleding die er anders uitziet dan die van de andere
Geweld & Kindermishandeling. Hierbij kun je denken aan de week tegen de
kinderen, zoals wijde lange rokken en jurken. Klasgenootjes
kindermishandeling, de dag tegen ouderenmishandeling en Orange the World
pesten haar. Ze zeggen tegen haar dat ze stinkt en ze willen niet
(tegen geweld tegen vrouwen). We vragen aandacht voor de diverse vormen van
naast haar zitten.
huiselijk geweld door middel van verschillende (social media-)acties, campagnes en tentoonstellingen om zo bij te dragen aan het vergroten van de bewustwording en het verlagen van de drempel naar de juiste hulp en ondersteuning.
‘MARIT WORDT NIET GEVRAAGD OM BIJ ANDERE KINDEREN THUIS TE SPELEN. ZE IS VEEL ALLEEN, ZOWEL OP SCHOOL ALS THUIS.’
Daarnaast organiseren we jaarlijks een werkconferentie voor professionals in de regio Twente. Elk jaar heeft deze werkconferentie een ander thema zoals
Marit geeft aan dat ze graag andere kleren wil en vriendinnetjes
opgroeien in veiligheid, samenwerking en het taboe voorbij. Het doel van deze
mee naar huis wil nemen. Maar dat mag niet van haar moeder.
werkconferentie is het elkaar ontmoeten en in gesprek gaan over huiselijk geweld en
Ze vraagt waarom dat van andere mama’s wel mag.
kindermishandeling. De werkconferentie draagt bij aan deskundigheidsbevordering en stimuleert het uitwisselen van kennis en informatie bijvoorbeeld over actuele ontwikkelingen.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
Al een heel aantal jaren werken we in Twente samen aan de aanpak van huiselijk geweld & kindermishandeling. Met trots kunnen we zeggen dat er voor de aanpak al het nodige is ontwikkeld en in de praktijk wordt gebruikt. Ook zijn er een aantal jaarlijks terugkerende activiteiten om het onderwerp op de kaart te houden bij bestuurders, professionals en inwoners.
21
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
VERGROTEN ZICHTBAARHEID IN DE REGIO
Het samenvoegen van de kennis is van grote meerwaarde, er wordt een
Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn thema’s die in de taboesfeer verkeren.
kwaliteitsslag behaald en de afstemming op casusniveau zorgt voor weloverwogen
Ook in onze regio zijn deze thema’s niet altijd bekend bij inwoners en wordt er niet
beslissingen. In 2022 hebben gemeenten en samenwerkingspartners ook het THV
makkelijk over gesproken. Het is dan ook belangrijk om niet alleen de bewustwording
geëvalueerd. Op basis daarvan is het werkproces herijkt. De jaarlijkse evaluatie
te vergroten, maar ook onze zichtbaarheid. Die zichtbaarheid bestaat uit de
van het THV zal in de Themagroep aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling
combinatie van een krachtige boodschap met een passende uitstraling en sfeer
worden geagendeerd.
BIJLAGEN
die de urgentie van het thema onderstreept. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van een eigen logo en huisstijl voor de Twentse Aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling. Het resultaat hiervan is terug te zien in de opmaak van deze regiovisie. We gebruiken de huisstijl daarnaast bij de jaarlijkse activiteiten zoals de regionale werkconferentie en bij socialmedia-acties. Daarnaast is er een regionale website in ontwikkeling die informatief is voor inwoners en hen naar de juiste hulp begeleidt. De website fungeert als regionaal platform voor alle professionals, organisaties en gemeenten in Twente.
TIJDELIJK HUISVERBOD (THV) burgemeesters de mogelijkheid om een pleger van huiselijk geweld voor een periode van 10 of na verlenging 28 dagen de toegang tot de woning, waarin hij/zij meer dan incidenteel samen met het (de) slachtoffer(s) verblijft, te ontzeggen. Hierdoor ondervindt niet het slachtoffer maar de pleger van huiselijk geweld de gevolgen van een gedwongen vertrek uit huis om de veiligheid van een heel systeem
DOORONTWIKKELING CODE ROOD EN KWALITEITSONTWIKKELING MDA++
te kunnen waarborgen. In Twente is er in 2009 door gemeenten samen met partners
Code Rood is een werkwijze bij acute situaties en bij ernstige dreiging van escalatie
een procesbeschrijving gemaakt over hoe te handelen wanneer er sprake is van
bij huiselijk geweld of bij gevallen van “intimate terrorism”. Onder intimate terrorism
huiselijk geweld en er mogelijk een tijdelijk huisverbod (THV) opgelegd gaat worden.
worden ernstige vormen van structureel huiselijk geweld verstaan waarbij de
Vanaf februari 2021 is de inzet van Veilig Thuis Twente (VTT) bij de huisverboden
pleger het slachtoffer structureel fysiek en/of psychisch mishandelt, sociaal en
uitgebreid. VTT gaat mee met de Hulp Officier van Justitie (HOvJ) bij de toetsingen
economisch isoleert en een zodanige macht uitoefent dat het slachtoffer op geen
op huisverboden. Niet alle toetsingen leiden tot een huisverbod, maar deze zaken
enkele wijze in staat is zich daaraan te onttrekken.
kunnen dan wel direct opgepakt worden als crisiszaak door VTT. Van het samen toetsen wordt zowel door de HOvJ als VTT de voordelen gezien.
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
Sinds 1 januari 2009 is de Wet tijdelijk huisverbod van kracht. Deze wet geeft
22
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
Uit onderzoek blijkt dat deze vorm zich grotendeels onttrekt aan het zicht van
De meldcode is een hulpmiddel voor professionals, maar is pas effectief als zij het
politie, justitie en hulpverlening. Sinds 2014 is Code Rood structureel ingezet in
huiselijk geweld (h)erkennen, als zij een actieve houding aannemen om het geweld
Twente. Code Rood is een multidisciplinaire aanpak waarbij een groep vaste en
en de impact ervan bespreekbaar te maken en als zij ondersteund worden door
deskundige professionals de aanpak op de typen plegers van huiselijk geweld,
zowel hun eigen organisatie als gespecialiseerde instellingen. Training en
met betrekking tot acuut gevaar en de Intieme Terroristen, versterken. Met de
ondersteuning van professionals op lokaal niveau blijft continu nodig en
doorzettingsmacht van de deskundigen aan tafel wordt huiselijk geweld
noodzakelijk. De 5 stappen van de meldcode zijn te vinden in bijlage 3.
BIJLAGEN
en kindermishandeling zo goed mogelijk beslecht. Het Code Rood overleg is ondergebracht bij het Zorg en Veiligheidshuis Twente.6
KENNISCENTRUM MENSENHANDEL TWENTE (KMT)
Naast acute zaken hebben we in onze regio ook te maken met zaken waarbij er
loverboyproblematiek en slachtoffers van mensenhandel centraal te regelen.
sprake is van langdurig huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit vraagt ook om
Door beide initiatieven samen te brengen is de doorontwikkeling naar een regionaal
een Twente brede aanpak en momenteel wordt er onderzocht hoe we componenten
Kenniscentrum Mensenhandel Twente in gang gezet om hiermee een sluitende
van de werkwijze Code Rood kunnen gebruiken voor de doorontwikkeling naar
aanpak voor alle 14 gemeenten in Twente te waarborgen. Wat betreft de positi-
een multidisciplinaire aanpak bij structurele onveiligheid (MDA++). Dit gebeurt
onering van het kenniscentrum is de keuze gemaakt om het kenniscentrum een
in verbinding met de visie ‘Gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ en de
plek te geven binnen het Zorg- en Veiligheidshuis Twente. Dit is onder meer gedaan
bijbehorende TOP 3-methodiek. De regionale themagroep aanpak Huiselijk Geweld &
vanwege de korte lijnen met belangrijke samenwerkingspartners op het gebied van
Kindermishandeling is betrokken bij deze ontwikkeling en adviseert over het vervolg
mensenhandel en de bekendheid met het werken aan (zeer) complexe problematiek.
aan de relevante ambtelijke en bestuurlijke gremia.
Per 1 mei 2021 is het kenniscentrum van start gegaan met hun opdracht met betrekking tot preventie, het werkproces (onder meer aard en omvang in beeld brengen),
VERDERE ONTWIKKELING VAN PROFESSIONALS
deskundigheidsbevordering en daderaanpak. In Twente zijn we met deze aanpak
De veiligheid in een huishouden is de verantwoordelijkheid van iedereen. Vanaf 2019
koploper in Nederland, iets waar we zeker trots op mogen zijn. Voor meer informatie
is de vernieuwde Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
verwijzen we naar de aanpak mensenhandel ‘Stop uitbuiting!’
van kracht. Deze aangescherpte meldcode zorgt ervoor dat professionals altijd de afweging moeten maken om een situatie wel of niet te melden bij Veilig Thuis. Veilig
Naast onze regionale initiatieven zijn er landelijke initiatieven om huiselijk geweld en
Thuis Twente is de plek waar alle signalen samengebracht worden. Zo verdwijnen
kindermishandeling aan te pakken met een regionale uitvoering. Deze initiatieven
signalen niet tussen wal en schip en blijven risicosituaties op de radar. Gemeenten
zijn opgenomen in 6.2.
moeten zorgdragen voor toezicht op de naleving van deze meldcode.
6
https://www.youtube.com/watch?v=7OHPNVI0UsY
AANPAK HUISELIJK GEWELD & KINDERMISHANDELING 2023 - 2026
Vanaf 2019 zijn de eerste stappen gezet om de coördinatie van slachtoffers van
23
INHOUD
1
2
3
4
5
6
UITVOERINGSPROGRAMMA
BIJLAGEN
5. REGIONAAL EN LOKAAL KADER 5.1 ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN CENTRUMGEMEENTE
De (bestuurders van de) regiogemeenten en de uitvoerende organisaties
Gemeente Enschede heeft in de regio Twente de rol van centrumgemeente.
periodiek uitnodigen voor overleg om de gemaakte afspraken tegen het licht
De taak van de centrumgemeente is om met alle regiogemeenten afspraken
te houden.
te maken over de uitvoering van de verschillende centrumgemeentetaken.
Contact houden met de andere partijen die te maken hebben met de aanpak
De afspraken over huiselijk geweld en kindermishandeling worden vastgelegd in