6 Aanpak Mensenhandel Twente.pdf

risico om als slachtoffer en/of dader betrokken te raken bij criminele of seksuele uitbuiting. De achterstand die zij hebben op sociaal, maatschappelijk, emotioneel en/of cognitief gebied maakt deze groep kwetsbaar om te worden ingepalmd of ‘geronseld’. Om deze groep te kunnen bereiken, willen we voorlichting geven op scholen voor speciaal onderwijs en via Jeugdzorg aanbieders (gericht op de jongeren zelf, maar ook op direct betrokkenen zoals ouders, leraren en begeleiders).

Jongeren/minderjarigen De doelgroep jeugd verdient speciale aandacht waar het gaat om preventie. Met name kwetsbare jongeren zijn vaak een gemakkelijk doelwit voor mensen die misbruik van ze willen maken. Daarom is het belangrijk dat jongeren zelf voorgelicht worden over de gevaren van mensenhandel en uitbuiting. Net zo belangrijk is het, dat de professionals

Aanpak Mensenhandel Twente

Het preventieve aanbod voor jongeren en voor scholen is enorm groot. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft goed zicht op dit brede aanbod en kan hierin adviseren. Als goed voorbeeld is te noemen dat het kenniscentrum het onderdeel criminele uitbuiting heeft laten opnemen in het programma van de Risk Factory.9

→

De Risk Factory zit in een hangar op Vliegveld Twente. In nagebootste praktijksituaties ervaren leerlingen hoe om te gaan met onveilige situaties én hoe concreet te handelen.

9

30

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

Preventie uitbuiting sekswerkers Ook sekswerkers zijn kwetsbaar voor uitbuiting. De Nationaal Rapporteur stelt: “Er moeten altijd laagdrempelige hulpverleningsen uitstapmogelijkheden beschikbaar zijn, voor zowel vergunde als onvergunde sekswerkers. Sekswerkers zouden op elk moment vrijwillig in en uit de prostitutiebranche moeten kunnen stappen. Dat draagt ook bij aan het tegengaan van uitbuiting.” In Twente is Terwille de organisatie die een uitstapprogramma voor sekswerkers en prostitutie maatschappelijk werk biedt. Zij bieden ondersteuning en begeleiding aan mensen die via een samenwerkingspartner met hen in contact komen, bijvoorbeeld via een wijkcoach of consulent. Maar zij gaan ook outreachend te werk; ze benaderen sekswerkers actief en vertellen over wat zij doen en welke mogelijkheden er zijn als de sekswerker een andere baan wil. Preventie daderschap Het onderdeel preventie van mensenhandel kan ook omvatten het voorkomen van (herhaald) daderschap. Alle 14 Twentse gemeenten zijn aangesloten bij het Zorg- en Veiligheidshuis Twente. Hierin wordt met verschillende zorg- en veiligheidspartners geprobeerd te voorkomen dat personen dreigen af te glijden naar (verdergaand) crimineel gedrag. (Zie paragraaf 6.2). Preventie Oekraïners Een specifieke (risico)groep die we nu zien, zijn Oekraïners. Op verschillende manieren wordt geprobeerd om Oekraïners die

Aanpak Mensenhandel Twente

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

naar Nederland komen te wijzen op de risico’s van mensenhandel. Bijvoorbeeld door flyers over wonen en werken in Nederland te vertalen in het Oekraïens en te verspreiden op plekken waar Oekraïners komen. Ook vluchtelingen in asielzoekerscentra zijn kwetsbaar voor uitbuiting. De hierboven genoemde groepen zijn als risicogroep in beeld. Dat betekent niet dat we onze ogen sluiten voor andere risicogroepen. Wel kan de focus, afhankelijk van wat we tegenkomen, wijzigen in het verloop van de tijd.

→

5.2 Signalering en bewustwording Om signalen over mensenhandel goed te kunnen oppakken, is het nodig om meer deskundigheid over mensenhandel te hebben. Veel situaties die mensenhandel betreffen, worden nu niet als zodanig herkend en dus ook niet als een mensenhandel casus opgepakt. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente verzorgt in onze regio bewustwordingsbijeenkomsten, waarin mensen leren wat we onder mensenhandel verstaan en op welke signalen we alert moeten zijn. Deze bijeenkomsten zijn voor medewerkers van gemeenten, maar ook voor externe partners, zoals wijkcoaches, Veilig Thuis Twente, Raad voor de Kinderbescherming en zorg- en hulpverleningspartijen. Ook voor scholen zijn voorlichtingsprogramma’s opgezet (Zie paragraaf 5.1).

31

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Als gemeenten hebben we een actieve rol in het onder de aandacht brengen van de bewustwordingsbijeenkomsten bij partners en het zelf in eigen huis scholen van medewerkers. Hierbij is het belangrijk om verder te kijken dan alleen de consulenten/wijkcoaches van het sociaal domein. Denk bijvoorbeeld ook aan boa’s10, handhavers, toezichthouders, leerplichtambtenaren, baliemedewerkers en andere medewerkers die direct contact hebben met inwoners.

→

Behalve het vergroten van bewustwording bij professionals, is het ook belangrijk om het fenomeen mensenhandel in de hele samenleving meer bekendheid te geven. Ook bezorgde buren kunnen zich met hun zorgen melden bij het Kenniscentrum Mensenhandel Twente. Om meer bekendheid te geven aan mensenhandel zorgt het Kenniscentrum Mensenhandel Twente voor regionale bewustwording in de samenleving

→

door onder meer publiekscampagnes en via social media. Bij voorkeur gebeurt dit zoveel mogelijk in overleg en afstemming met de gemeenten en andere partners. Zodat eventuele acties gezamenlijk kunnen worden opgepakt, bijvoorbeeld in de regionale ondermijningsweken van het Platform IVZ.11

Boa staat voor Buitengewoon opsporingsambtenaar. Een Boa is een ambtenaar met een specifieke opsporingsbevoegdheid. Dat houdt onder andere in dat hij/zij mag onderzoeken of er bepaalde strafbare feiten zijn gepleegd. Boa’s mogen verdachten aanhouden, iemands identiteit controleren, processen-verbaal opmaken en boetes uitschrijven. 11  Binnen het Platform Integrale Veiligheidszorg (IVZ) wordt op regionaal niveau structureel en integraal samengewerkt op diverse veiligheidsthema’s zoals het dashboard veiligheid, ondermijning, zorgfraude, digitale criminaliteit, witwassen en weerbaarheid. 10 

Aanpak Mensenhandel Twente

32

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Acties

Preventie, signalering en bewustwording

3

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft bij preventieve activiteiten speciale aandacht voor de doelgroep (kwetsbare) jeugd.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente werkt samen met diverse organisaties aan een aanbod voor het basis- en voortgezet onderwijs, om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te bereiken en voor te lichten over het thema mensenhandel.

4

Elke gemeente zorgt voor bewustwording en het vergroten van kennis over mensenhandel door middel van scholing/trainingen. Voor de scholing kunnen gemeenten samenwerken met en gebruik maken van het aanbod van het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

Doorlopende actie van alle gemeenten.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente zorgt voor meer bewustwording over mensenhandel in de samenleving door publiekscampagnes en via social media. Gemeenten ondersteunen dit en doen hier actief aan mee.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente streeft er naar om 2 keer per jaar een publiekscampagne te doen.

→ 5

Aanpak Mensenhandel Twente

→

33

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

6 INTEGRALE WERKWIJZE

→

Om een effectieve aanpak van mensenhandel te realiseren is een integrale werkwijze noodzakelijk. De oplossing van het probleem ligt niet in handen van een enkele professional of organisatie. Vanwege de complexiteit van de problematiek is het belangrijk om te werken met een sluitende, integrale werkwijze, waarbij verschillende partners een rol spelen.

Dat maakt het samenwerken onderling, met het Kenniscentrum Mensenhandel Twente en met andere externe partners een stuk gemakkelijker.

6.1 Meldroute

Meldroute Onderstaande meldroute is bedoeld als basisroute voor signalen vanuit één van de 14 Twentse gemeenten. Professionals van buiten de

Zoals eerder aangegeven, spelen gemeenten een belangrijke rol bij het oppakken van signalen. Een belangrijke vraag is wat er vervolgens met deze signalen moet gebeuren en bij wie zij terecht kunnen met deze signalen. Daarom is het van groot belang dat er binnen de gemeenten een heldere meldroute is waar signalen (veilig) kunnen worden gemeld.

Naast het melden van vermoedens van mensenhandel, kan het kenniscentrum ook geraadpleegd worden voor advies en consultatie.

→

gemeenten kunnen zich met signalen rechtstreeks bij het kenniscentrum melden. Zij hebben een andere rol dan de gemeenten. Inwoners die zich zorgen maken, kunnen zich ook rechtstreeks bij het kenniscentrum melden of hun zorgen via andere kanalen uiten als bijvoorbeeld Veilig Thuis Twente en Meld Misdaad Anoniem.

Bij de meldroute neemt de aandachtsfunctionaris een belangrijke rol in. De aandachtsfunctionaris is ook de schakel tussen de betreffende gemeente en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente. Elke (Twentse) gemeente heeft natuurlijk zijn eigen toegang, met in elke gemeente net andere processen en routes, maar we kunnen op hoofdlijnen wel een meldroute afspreken die in elke gemeente past, zodat we voor de aanpak mensenhandel een uniforme basis hebben met elkaar.

Aanpak Mensenhandel Twente

34

Samenvatting

Inleiding

MELDROUTE Stap 1 Signaleren

→

De meldroute begint bij het oppakken van een signaal vanuit de gemeente. Meestal is het niet het slachtoffer zelf dat zich meldt, maar een professional of een omstander van het slachtoffer die zich zorgen maakt. De melder zal veelal een consulent, wijkcoach, regisseur of procesmanager zijn, maar het kan ook een ambtenaar binnen de gemeente zijn die veel contact heeft met inwoners. De melder bespreekt zijn zorgen (signaal / vermoeden / onderbuikgevoel) met de aandachtsfunctionaris mensenhandel. Dit betekent dat het binnen de gemeente duidelijk moet zijn dat er een aandachtsfunctionaris mensenhandel is en wie dat is.

Aanpak Mensenhandel Twente

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Stap 3 M  elden Kenniscentrum Mensenhandel Twente - gemeente en vice versa Stap 2 Verrijken De aandachtsfunctionaris en/of de melder verzamelt zoveel mogelijk informatie om te kunnen beoordelen of in deze casus sprake is van een vermoeden van uitbuiting. Hierbij is het belangrijk om naast informatie binnen het Sociaal domein, de casus ook te verrijken met informatie vanuit Veiligheid. De aandachtsfunctionaris heeft hierbij een belangrijke rol en kan ook in dit stadium al contact zoeken met het Kenniscentrum Mensenhandel Twente om te sparren. De aandachtsfunctionaris mensenhandel is intern de spin in het web. Doordat de aandachtsfunctionaris op de hoogte is van mensenhandel casuïstiek, kan hij/zij verschillende signalen met elkaar verbinden.

Mogelijkheden Kenniscentrum Mensenhandel Twente: registreren aard en omvang meedenken over de casus tijdelijke procesregie

De aandachtsfunctionaris mensenhandel bespreekt met de melder wat het vervolg moet zijn. Bij een vermoeden van mensenhandel wordt in alle gevallen contact opgenomen met het kenniscentrum. Dit is een belangrijke afspraak die we met elkaar maken, om de volgende redenen: t oetsen of de casus al bekend is bij het kenniscentrum, verbinden verschillende lokale signalen (regionale blik en soms zelfs landelijke signalen), in beeld brengen aard en omvang van mensenhandel. Wanneer de gemeente meldt bij het kenniscentrum, wordt er afgesproken hoe en op welke termijn er wordt teruggekoppeld over de melding. Andersom geldt ook dat het kenniscentrum de aandachtsfunctionaris informeert wanneer dat van belang is. Bijvoorbeeld als het kenniscentrum een casus heeft waarbij de gemeente nog niet is betrokken en waar de gemeente wel wat mee moet; bijvoorbeeld wanneer er een veiligheidsaspect speelt en/of wanneer er zorg moet worden ingezet. Het kenniscentrum beoordeelt per casus of het informeren van de aandachtsfunctionaris op dat moment aan de orde is. Het kan ook gebeuren dat een slachtoffer al wel contact heeft met het kenniscentrum, maar op dat moment nog niet zo ver is dat hij/zij al behoefte heeft aan ondersteuning. 35

→

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Stap 4 Vervolg

→

Mogelijke vervolgstappen: M  eldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling volgen om te bepalen of melding bij Veilig Thuis Twente noodzakelijk is D  oorverwijzen naar:  RIEC in verband met ondermijning W  ijkcoach12 in verband met inzetten zorg (voor zover deze in dit stadium nog niet was betrokken) Andere hulpverleningsorganisatie Veilige opvangplek zoeken door zorgcoördinator en aandachtsfunctionaris M  elding bij politie D  aderaanpak via Kenniscentrum Mensenhandel Twente B  ij veiligheidsrisico altijd de medewerker veiligheid van de betreffende gemeente informeren (tenzij het gaat om acute onveiligheid, zie volgende paragraaf).

→

Wie de medewerker veiligheid is, verschilt per gemeente. Het kan de ambtenaar Openbare Orde en Veiligheid zijn, de ambtenaar Integrale Veiligheidszorg of een procesmanager. Het informeren geldt niet alleen voor de aandachtsfunctionaris, maar ook voor het Kenniscentrum Mensenhandel Twente. Het kan zijn dat een slachtoffer bij het kenniscentrum wordt gemeld zonder dat de gemeente hierbij is betrokken. In dat geval moet het kenniscentrum de afweging maken of voor deze casus de veiligheid in het geding is en of de veiligheidsmedewerker van de gemeente moet worden geïnformeerd. Zodra een of meer van de acties uit stap 4 heeft plaatsgevonden én het vervolg is geborgd, kan de casus worden afgesloten.

Waar wijkcoach staat wordt tevens bedoeld Wmo-consulent, regisseur, procesmanager of andere benaming voor de ambtenaar die Wmo-ondersteuning en/of ondersteuning op grond van de Jeugdwet kan inzetten.

12 

Aanpak Mensenhandel Twente

36

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

Acute onveiligheid Bovenvermelde meldroute wordt alleen doorlopen indien er géén acuut gevaar is. Met acuut gevaar bedoelen we dat er direct fysiek gevaar dreigt voor het slachtoffer, dat zijn/haar veiligheid in de komende uren/ dagen niet is gegarandeerd en hij/zij direct bescherming nodig heeft om (meer) fysiek letsel en/of ernstige mentale schade te voorkomen.

→

Indien er sprake is van acute onveiligheid, wordt geen gebruik gemaakt van de meldroute. Bij volwassenen waarbij (een vermoeden van) mensenhandel speelt, moet direct contact worden opgenomen met de politie/Kenniscentrum Mensenhandel Twente wanneer er sprake is van acute onveiligheid. Bij minderjarigen moet direct contact worden opgenomen met politie/Veilig Thuis Twente. En natuurlijk altijd 112 bellen als er sprake is van een levensbedreigende situatie.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

om, voor de casuïstiek mensenhandel, een casustafel in te richten. Deze casustafel richt zich op strafrechtelijke en bestuursrechtelijke interventies gericht op het voorkomen van (herhaald) daderschap, re-integratie en bescherming van slachtoffers op het snijvlak van zorg, veiligheid en straf. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente richt zich vooral op individuele personen; het beschermen en begeleiden van slachtoffers, het volgen van daders om herhaling te voorkomen, het op- en afschalen van lokale casuïstiek naar het kenniscentrum en vice versa. Het RIEC richt zich vooral op onderzoek naar criminele netwerken, verbanden en ondermijning. Tussen het RIEC en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente is afgesproken dat het kenniscentrum het eerste aanspreekpunt voor

6.2 Daderaanpak

alles wat over mensenhandel gaat. Als nadere analyse nodig is, waarbij informatie en interventies van andere RIEC partners (bijvoorbeeld belastingdienst, UWV) ingezet moeten worden, dan wordt het RIEC betrokken. Dit kan het geval zijn als er sprake is van een breder netwerk en/of andere vormen van ondermijning.

De daderaanpak is een belangrijk onderdeel van de aanpak mensenhandel. Immers: geen slachtoffers zonder daders. Bij de cijfers hebben we al gezien dat de daders over het algemeen jong zijn. Daarom is vroegtijdig interveniëren bij de daderaanpak van belang om erger te voorkomen. Ook is het belangrijk dat er meer zicht komt op de plegers en dat er meer wordt ingezet op het voorkomen van (herhaald) daderschap. Om dit structureel te borgen is het van belang

Als het RIEC constateert dat een zaak (ook) over mensenhandel gaat, zal het RIEC zorgen dat de informatie naar het kenniscentrum gaat. Naar buiten toe is het kenniscentrum het eerste aanspreekpunt voor alles wat over mensenhandel gaat. Wanneer het kenniscentrum ziet dat de casus (ook) ondermijning betreft, zal het kenniscentrum het RIEC hierover informeren.

Aanpak Mensenhandel Twente

→

37

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

Casustafel/dadertafel Het is belangrijk om een casustafel voor mensenhandel te hebben, omdat mensenhandel een complex strafbaar feit is met ingrijpende gevolgen voor de slachtoffers. Specialistische kennis is vereist om de signalen en problematiek te herkennen. Veelal zijn de signalen die wijzen op mensenhandel zacht en lastig te herkennen. Mensenhandelaren opereren onder de radar in de schaduw van de samenleving. Slachtoffers van mensenhandel verkeren veelal in een kwetsbare positie, er is vaak sprake van bedreigingen en dwang. Mensenhandel is een zogenaamd haaldelict, wat betekent dat slachtoffers zich doorgaans niet zelf melden, maar wij zelf op zoek moeten naar de slachtoffers.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Het kenniscentrum wil deze samenwerking structureel borgen door middel van een vaste tafel waarbij oog is voor: Voorkomen van recidive13/herhaald daderschap Voorkomen van daderschap (potentiële/vermoedelijke pleger) Bescherming slachtoffers (contactverbod, locatieverbod14 met Elektronische Monitoring) Resocialisatie15 en re-integratie16 daders mensenhandel Inzicht krijgen in de aard en omvang van mensenhandel in Twente.

Het delict is vanuit de opbouw van het wetsartikel moeilijk bewijsbaar en de signalen mensenhandel komen onvoldoende bij elkaar. Deze

Op het moment wordt vanuit het RIEC 4 keer per jaar de casustafel mensenhandel georganiseerd. Aan deze tafel worden signalen gedeeld, daders en potentiële of vermoedelijke daders mensenhandel toegelicht, lopende onderzoeken besproken en trends en ontwikkelingen gevolgd. Ook worden hier alle rapportages over illegale prostitutie besproken.

complexe vorm van criminaliteit kan niet door één ketenpartner of keten worden opgelost. Een multidisciplinaire (integrale) benadering onder eenduidige regie is noodzakelijk om de partners en ketens vanuit zorg-, veiligheid- en strafdomein samen te brengen.

De inzet vanuit het RIEC richt zich op de aanpak van ondermijning. Het is de vraag of de huidige RIEC tafel voldoende in een behoefte voorziet en voldoende antwoord geeft op de vragen die voortkomen uit de taak die het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft.

Vanuit de Nationaal Rapporteur Mensenhandel wordt er aanbevolen om meer aandacht te besteden aan de dadergerichte aanpak. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente onderzoekt hoe zij dit het beste kan vormgeven. De gemeenten zijn een belangrijke partner in de samenwerking voor de daderaanpak.

Aanpak Mensenhandel Twente

→

Recidive: deze term staat voor een terugval in crimineel gedrag na een strafrechtelijke sanctie voor een soortgelijk of ander delict. Bij een locatieverbod met Elektronische Monitoring wordt met een elektronische enkeleband gecontroleerd of een dader of verdachte zich houdt aan bijzondere voorwaarden als een locatieverbod of -gebod. 15  Resocialisatie: hiermee bedoelen we heropvoeding binnen de justitiële inrichtingen. Resocialisatie is gericht op het aanleren van probleemoplossend gedrag en sociale vaardigheden enerzijds en het afleren van ongewenst gedrag anderzijds. 16  Re-integratie: is vooral gericht op een aantal praktische zaken waar gedetineerden mee te maken hebben, deels vóór, maar zeker ook na detentie. Die praktische zaken hebben betrekking op de basisvoorwaarden voor ‘veilige’ terugkeer van de ex-gedetineerde in de vrije samenleving. 13 

14 

38

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

samenwerken is het belangrijk dat er informatie met elkaar kan worden gedeeld en dat de informatiedeling gebeurt op een manier die recht doet aan de privacyrichtlijnen (AVG en WPG17). Mensenhandel is een vorm van ondermijning en als thema opgenomen in het RIEC convenant. Op basis van dit convenant werken verschillende overheidspartijen (o.a. politie, gemeenten, belastingdienst, Openbaar Ministerie, Nederlandse Arbeidsinspectie, UWV) samen in de aanpak van ondermijning, waarbij informatie kan worden gedeeld. Het convenant bepaalt de ‘spelregels’, de juridische basis is verankerd in onderliggende wetgeving.

→

→

In 2021 is de verbinding gelegd tussen het RIEC en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente. Er is samengewerkt op casuïstiek niveau, Daarom zal in eerste instantie een dadertafel van het kenniscentrum worden vormgegeven naast de reeds bestaande RIEC mensenhandeltafel. Als op termijn de ‘dadertafel’ onder het kenniscentrum voldoende is om alle casussen mensenhandel te bespreken, dan is het een optie om de RIEC mensenhandeltafel in de toekomst op te laten gaan in de dadertafel van het kenniscentrum.

waardoor de informatiepositie is verstevigd en signalen sneller gedetecteerd werden. Het kenniscentrum is daarnaast ingeschakeld in enkele casussen waarbij gesprekken zijn gevoerd met mogelijke slachtoffers waardoor de juiste hulp kon worden ingeschakeld. Het kenniscentrum is daarnaast in beeld bij de re-integratie van daders na detentie en interventies gericht op het voorkomen van (herhaald) daderschap.

6.3 Samenwerking en gegevensdeling Zoals aangegeven spelen verschillende organisaties een rol bij de aanpak van mensenhandel. Om goed met elkaar te kunnen

Aanpak Mensenhandel Twente

 VG = Algemene Verordening Gegevensbescherming A WPG = Wet Politiegegevens

17 

39

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

Kortom, uit de eerste ervaringen blijkt dat samenwerking tussen de RIEC partners en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente cruciaal is om meer zicht te krijgen op de criminele netwerken en te zorgen voor een sluitende aanpak, met aandacht voor daders en slachtoffers van mensenhandel en andere vormen van criminaliteit!

→

Het vertrekpunt is dat het RIEC geen informatie deelt met het Zorg- en Veiligheidshuis, omdat informatiedeling tussen samenwerkingsverbanden niet is toegestaan. Informatiedeling tussen het RIEC en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente is wel mogelijk. De taken van het kenniscentrum worden uitgevoerd in opdracht van de Twentse gemeenten. Aangezien de Twentse gemeenten onderdeel uitmaken van het RIEC-convenant, valt ook het kenniscentrum daaronder.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Kenniscentrum Mensenhandel Twente en andere externe partners. Bestuursrecht en strafrecht Voor mensenhandel is het bestuurlijk toezicht een aanvulling op de strafrechtelijke aanpak. Het bestuurlijk toezicht kent een bredere, meer preventieve insteek dan het strafrecht waarbij samenwerking wordt gezocht tussen justitie en openbaar bestuur. Bestuurlijke instrumenten hebben als voordeel dat ze preventief kunnen worden ingezet, terwijl strafrecht pas in actie komt nadat er een strafbaar feit is gepleegd. Alléén de strafrechtelijke route blijkt niet het meest geschikt om mensenhandel tegen te gaan. De opsporing verloopt soms moeizaam, vervolging van vermeende mensenhandelaren is niet altijd succesvol en slachtoffers zijn niet eenvoudig als zodanig te identificeren, omdat zij om uiteenlopende redenen vaak geen aangifte doen. Uit onderzoek

Dus het RIEC kan informatie verstrekken aan het kenniscentrum omdat zij in opdracht van de 14 Twentse gemeenten opereert en ook vanuit de landelijke opgave die gemeenten hebben op het gebied van de aanpak mensenhandel.

komt naar voren dat georganiseerde criminaliteit zoals mensenhandel kan worden aangepakt door (bestuurlijke) barrières op te werpen die het minder aantrekkelijk maken het delict te plegen. Het inzetten van bestuurlijke middelen heeft bovendien als voordeel dat het lokale bestuur zelf prioriteiten kan stellen en de eigen inzet kan bepalen.

6.4 Toezicht en handhaving, link met prostitutiebeleid

Gemeentelijk beleid en lokale regelgeving In de meeste Twentse gemeenten is het tegengaan van georganiseerde criminaliteit een speerpunt in het lokale veiligheidsbeleid. De aanpak van mensenhandel hoort daar ook bij. Een volwaardige aanpak van mensenhandel vraagt om beleid met voldoende aandacht voor alle bestuurlijke instrumenten en barrières om mensenhandel tegen te gaan.

Behalve op het beleidsterrein mensenhandel, hebben gemeenten ook een spilfunctie bij de vormgeving van beleid met betrekking tot prostitutie. In het gemeentelijk beleid is onder andere aandacht voor vergunningen, planologie, bestuurlijk toezicht en handhaving. Daarnaast is er oog voor ketensamenwerking, verbinding met het RIEC, het

Aanpak Mensenhandel Twente

→

40

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Omdat mensenhandel vooral onder de radar plaatsvindt, blijkt het in de praktijk heel moeilijk te zijn om preventief resultaten te boeken. Daarom is het beleid zowel op preventie als op repressie gericht. Gemeenten beschikken onder andere over de volgende instrumenten: E  xploitatievergunningstelsel voor seksinrichtingen op grond van de lokale Algemene Plaatselijke Verordeningen B  estemmingsplannen (Wabo) Wet Bibob18 H  andhavingskader O  verige lokale regelgeving en bevoegdheden (Basisregistratie Personen) Deze lokale instrumenten kunnen zowel aan de “voorkant” preventief worden ingezet, als ook repressief.

zienswijzegesprekken. De aanpak van misstanden met betrekking tot Mensenhandel vindt op deze manier zoveel mogelijk integraal plaats en in onderlinge afstemming met politie, het OM en andere partners.

Lokaal kader toezicht en handhaving Elke gemeenteraad stelt lokaal de APV vast. Dat betekent dat het beleid van toezicht en handhaving per gemeente verschilt. Het zou efficiënter zijn om als regio een uniform handhavingskader te hanteren. Hiermee zouden dezelfde maatregelen gelden voor alle Twentse gemeenten. Dit voorkomt dat een waterbedeffect gaat optreden binnen de regio.

door de politie is zowel proactief als repressief en richt zich met name op minderjarigheid, dwang en illegaliteit. De rol van de politie is aan het verschuiven naar vooral strafrecht. Vanuit de top van de politie is de opdracht gegeven aan het Prostitutie Controle Team om over het toezicht op de prostitutie in gesprek te gaan met gemeenten om te komen tot een gezamenlijk toezicht: politie het strafrechtelijk toezicht en gemeenten het overige. Daarnaast zullen gemeenten, als de Wet regulering sekswerk21 ingevoerd wordt, een veel prominentere rol toebedeeld krijgen in het toezicht.

Er kunnen bijvoorbeeld formats worden gemaakt voor besluiten tot opleggen van een last onder bestuursdwang/dwangsom. Medewerkers kunnen worden getraind op het voeren van

Hoewel een uniform handhavingskader ook de aanpak mensenhandel ten goede komt, is voorliggend stuk niet de plek om dit te bespreken. Elke gemeente heeft hier zijn eigen bevoegdheden in. Als de Twentse gemeenten op dit vlak hun beleid willen harmoniseren, zal het gesprek hierover moeten worden gevoerd in het IVZ platform19 en in het DVO.20

 e Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument. Als er een ernstig gevaar dreigt dat D bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan de bevoegde overheidsinstantie de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken.

Aanpak Mensenhandel Twente

Integrale VeiligheidsZorg Districtelijk VeiligheidsOverleg Over de Wet regulering sekswerk (Wrs) wordt al jaren gesproken. De wet beoogt om beleid, toezicht en handhaving ten aanzien van de seksbranche in gemeenten (meer) te uniformeren. Belangrijk onderdeel vormt de invoering van een landelijk uniforme vergunningsplicht voor prostituees.

19  20

18 

→

Er moet onderscheid worden gemaakt in bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving. Het bestuurlijk toezicht en de controle op mensenhandel - voor wat betreft het onderdeel seksuele uitbuiting in de illegale prostitutie - wordt uitgeoefend door de politie. Het bestuurlijk toezicht

21

41

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Zoals de politie de prostitutiecontroles doet, is dat voor gemeenten, met de huidige bemensing en het ontbreken van specifieke deskundigheid, niet haalbaar. Bestuurlijke rapportages van het Prostitutie Controle Team gaan naar de gemeente, die bestuursrechtelijk kan handhaven (overtredingen van de regels uit de APV, de Wabo/ Bouwbesluit, Basisregistratie personen). Daarbij kan worden gedacht aan het weigeren of intrekken van vergunningen, het opleggen van bestuursdwang of een dwangsom en bestuurlijke boetes. De politie zal zich meer gaan richten op opsporing.

→

→

Ook voor dit onderdeel geldt dat het weliswaar van invloed is op de aanpak van mensenhandel, maar dat het gesprek hierover moet worden gevoerd binnen het IVZ platform en in het DVO.

Aanpak Mensenhandel Twente

42

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Acties

Integrale werkwijze

6

Elke gemeente heeft een aandachtsfunctionaris mensenhandel. De aandachtsfunctionaris heeft in ieder geval de volgende taken: Intern aanspreekpunt voor de collega’s over mensenhandel casuïstiek. E  xtern aanspreekpunt voor het Kenniscentrum Mensenhandel Twente en andere externe partners over mensenhandel casuïstiek. Z  org dragen voor het blijvend onder de aandacht brengen van het thema mensenhandel. R  ol in de meldroute (zie paragraaf 6.1).

Doorlopende actie van alle gemeenten

7

In Twente maken we gebruik van de meldroute mensenhandel.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

8

De aandachtsfunctionaris draagt zorg voor het melden bij het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

9

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente zorgt voor de terugkoppeling van meldingen aan de aandachtsfunctionaris.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

10

We organiseren een casustafel voor mensenhandel, die zich richt op strafrechtelijke en bestuurlijke interventies op het voorkomen van (herhaald) daderschap, re-integratie en bescherming van slachtoffers op het snijvlak van zorg, veiligheid en straf. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft de regie bij deze casustafel.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft de regie bij de casustafel mensenhandel. Gemeenten en andere partners schuiven aan. De ervaringen met de casustafel worden geëvalueerd.

11

Het RIEC is het eerste aanspreekpunt voor alles wat over ondermijning gaat. Als het RIEC casuïstiek heeft die (ook) over mensenhandel gaat, informeert het RIEC het Kenniscentrum Mensenhandel Twente hierover.

Doorlopende actie Kenniscentrum Mensenhandel Twente en RIEC.

→

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente is het eerste aanspreekpunt voor alles wat over mensenhandel gaat. Wanneer het kenniscentrum casuïstiek heeft die (ook) ondermijning betreft, informeert het kenniscentrum het RIEC hierover.

Aanpak Mensenhandel Twente

43

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

7 HULPVERLENING EN OPVANG 7.1 Hulpverlening

→

Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het bieden van alle vormen van jeugdhulp en ondersteuning vanuit de Wmo. De 14 Twentse gemeenten werken regionaal samen binnen OZJT/Samen 14 om deze ondersteuning in te kopen en daarmee vorm te geven aan regionale transformatie van de zorg. Voor wat betreft de jeugdhulp gaat het om ambulante ondersteuning en soms ook behandeling, verblijf in een pleeggezin of gezinshuis, 24-uurs opvang en zeer specialistische vormen van zorg/behandeling aan kinderen en jongeren. Op basis van de Wmo is naast ambulante ondersteuning ook dagopvang en verblijf mogelijk.

Daarnaast is de gemeente ook verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet, om inwoners weer aan het werk te helpen of toe te leiden naar onderwijs of een zinvolle dagbesteding. Er zijn in elke gemeente voor verschillende doelgroepen (jeugd en gezin, 18+, ouderen) zorgstructuren ingericht waaraan maatschappelijke organisaties en professionals deelnemen (zoals voorschoolse voorzieningen, jeugdgezondheidszorg, onderwijs, politie, maatschappelijk werk, huisartsen, woningstichtingen, ouderenorganisaties). Binnen de zorgstructuren kan vroegtijdig problematiek worden gesignaleerd en opgepakt.

Gemeenten hebben allemaal - op basis van de specifieke lokale situatie - de toegang tot hulp vanuit de Jeugdwet en Wmo georganiseerd. Er wordt gewerkt in teams bestaande uit consulenten of wijkcoaches die een regiefunctie vervullen bij ondersteuningsvragen van inwoners. Daarbij wordt eerst gekeken wat de inwoner en zijn/haar netwerk

De Twentse samenwerking kent een expertteam voor zeer gecompliceerde jeugdhulpsituaties. Dit team zou, indien nodig, ook kunnen worden ingezet voor jonge slachtoffers van mensenhandel. Helaas bestaat er niet een dergelijk gremium voor volwassenen.

zelf kan, dan wat er is in het voorliggende veld (bijvoorbeeld inzet van maatschappelijk werk of welzijnsorganistie) en wat er mogelijk is op basis van andere wet- en regelgeving. Samen met de inwoner wordt er een plan gemaakt om tot een goede ondersteuning te komen.

Het komt voor dat er buitenlandse slachtoffers van mensenhandel worden bevrijd uit hun situatie. Ook zij hebben behoefte aan opvang en zorg. Denk daarbij aan jonge prostituees uit het buitenland die na een tijd weer vertrekken. Er is een speciale regeling voor buitenlandse slachtoffers mensenhandel: de B8/3 regeling.

Aanpak Mensenhandel Twente

→

44

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

De term B8/3 verwijst naar hoofdstuk B8/3 van de Vreemdelingencirculaire 2000. In dit hoofdstuk wordt de procedure beschreven voor slachtoffers van mensenhandel. Het doel ervan is om buitenlandse slachtoffers van mensenhandel in staat te stellen aangifte te doen door de dreiging van onmiddellijke uitzetting weg te nemen. De politie moet slachtoffers van mensenhandel daarom altijd op het recht van aangifte en B8/3 wijzen. Doorgaans heeft het slachtoffer dan drie maanden bedenktijd om in alle rust te besluiten of hij/zij aangifte wil doen. Gedurende deze periode heeft het slachtoffer recht op opvang, (medische) zorg, juridische zorg en dergelijke.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

V  rouwenopvang Slachtoffers van mensenhandel kunnen terecht in de reguliere vrouwenopvang. Anders dan de naam doet vermoeden heeft de vrouwenopvang ook plaatsen voor mannelijke slachtoffers. Afhankelijk van de aard van de dreiging kan deze opvang in de eigen regio worden geboden of op een onbekende locatie elders in het land. In Twente werken we samen met Vrouwenopvang Kadera, die ook een locatie in Zwolle heeft. Vrouwenopvang is een centrumgemeente taak, die wordt uitgevoerd en bekostigd door Enschede voor de gehele regio. Naast het bieden van bed-bad-brood wordt begeleiding geboden gericht op het opbouwen van een zelfstandig bestaan en traumahulp.

→

7.2 Opvang slachtoffers mensenhandel In de relatief korte tijd dat het Kenniscentrum Mensenhandel Twente nu operationeel is, heeft zich al regelmatig de situatie voor gedaan dat voor een slachtoffer van mensenhandel met spoed een veilige plek moest worden geregeld. Het doel van opvang is om het slachtoffer acuut uit de onveilige situatie weg te halen en weg te houden van het onveilige netwerk. Het creëren van rust is belangrijk, zodat vanuit de tijdelijke en kortdurende opvang vervolgstappen kunnen worden gezet. Voor slachtoffers van mensenhandel kennen we verschillende opvangmogelijkheden, afhankelijk van de specifieke doelgroep en de ernst van de casuïstiek.

Aanpak Mensenhandel Twente

45

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

M  aatschappelijke opvang Ook kunnen slachtoffers mensenhandel soms worden opgevangen in een maatschappelijke opvang: een organisatie voor opvang en begeleiding van dak- en thuislozen. In Twente zijn verschillende organisaties die maatschappelijke opvang verzorgen, zoals Humanitas onder Dak en het Leger des Heils. Ook maatschappelijke opvang is een centrumgemeentetaak die door Enschede wordt uitgevoerd en bekostigd voor heel Twente.

→

C  OSM (Categorale Opvang Slachtoffers mensenhandel) Naast de regionale opvang via maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, kennen we ook de landelijke opvangplekken in de COSM. Er zijn in Nederland 3 COSM’s, deze zitten in Amsterdam, Rotterdam en Vries en hebben 40 plekken in totaal: 30 voor vrouwen en 10 voor mannen. CoMensha is plaatsingsbevoegd voor vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel met de bedenktijd vanuit de B8/3 regeling. Als het vermoedelijk slachtoffer aangifte heeft gedaan van mensenhandel dan is plaatsing in de vrouwenopvang/maatschappelijke opvang noodzakelijk.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

O  MM (Opvang voor slachtoffers van Mensenhandel met Multiproblematiek) Voor slachtoffers van mensenhandel die tevens kampen met multiproblematiek kan een gespecialiseerde opvang/behandelsetting meer geschikt zijn. Met multiproblematiek wordt bedoeld een combinatie van problematiek zoals verstandelijke beperking, GGZ problematiek, verslavingsachtergrond en/of ernstige problemen op meerdere levensterreinen. Deze slachtoffers kunnen hierdoor niet in het voorliggend veld worden geplaatst. Er zijn landelijk 36 OMM plaatsen beschikbaar. Plaatsing op een OMM plek verloopt via CoMensha. Via een pilot vanuit het ministerie van VWS zijn deze 36 plaatsen verdeeld over het land. In Noordoost-Nederland hebben we 6 OMM plekken via het Leger des Heils. Deze worden op dit moment bekostigd door VWS, via een aantal centrumgemeenten. Zo zijn centrumgemeenten Zwolle

→

en Enschede samen betrokken bij de 6 OMM plekken in NoordoostNederland. Vanaf 2023 zal door het ministerie van VWS een structurele invulling van de OMM plekken worden georganiseerd. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe dit zal worden georganiseerd en bekostigd.

De opvang in een COSM verloopt via CoMensha, maar plaatsing kan alleen tijdens kantoortijden. ’s Avonds en in het weekend kan hier niemand worden geplaatst en moet een slachtoffer dus (tijdelijk) op een andere plek worden opgevangen.

Aanpak Mensenhandel Twente

46

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

4

N  ederlandse Arbeidsinspectie Bij situaties van arbeidsuitbuiting is vaak ook sprake van een huisvestingsvraagstuk. Werk en huisvesting zijn veelal aan elkaar gekoppeld en met name de huisvesting maakt dat er sprake is van een acuut onveilige situatie waardoor opvang noodzakelijk is. Voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting zijn op drie plekken in het land crisisopvangplaatsen gerealiseerd. CoMensha draagt zorg voor de plaatsing van (vermoedelijke) slachtoffers van arbeidsuitbuiting, op verzoek of op aandragen van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Daarnaast zijn er plekken voor situaties waarbij sprake is van 'ernstige benadeling' maar geen mensenhandel. Iemand kan maximaal 14 dagen op een dergelijke plek worden opgevangen. De afdeling Toezicht van de Nederlandse Arbeidsinspectie pakt deze zaken op en plaatst mensen.

Acties

Hulpverlening en opvang

12

In het komend jaar moeten er voldoende en passende opvangplekken worden georganiseerd.

Aanpak Mensenhandel Twente

5

6

7

Afsluiting

Acties

V  oldoende passende opvangplekken Hoewel het bovenstaande overzicht doet vermoeden dat de opvang van slachtoffers mensenhandel goed is geregeld, is de praktijk weerbarstiger. Zowel de vrouwenopvang als de maatschappelijke opvang zitten regelmatig vol. Andere opvangplekken zijn voor specifieke doelgroepen bestemd. Daardoor is het in de praktijk dikwijls lastig om met spoed een geschikte opvangplek te vinden. Het beschikken over voldoende en passende opvangplekken is dan ook een belangrijke opgave voor de komende tijd.

→

Centrumgemeente Enschede en Kenniscentrum Mensenhandel Twente pakken dit samen op.

47

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

AFSLUITING Bij de inleiding van dit stuk hebben we aangegeven dat elke gemeente verantwoordelijk is voor de volgende onderdelen.

→

H  et hebben van gemeentelijk beleid mensenhandel in 2022 Met het vaststellen van voorliggende regionale aanpak voldoen alle Twentse gemeenten aan deze opdracht. P  assende regionale opvang, ondersteuning en nazorg voor slachtoffers Dit is onderdeel van Aanpak Mensenhandel Twente en is uitgewerkt in hoofdstuk 7. H  et creëren van een landelijk dekkend netwerk van zorgcoördinatoren voor slachtoffers van mensenhandel We hebben voor de regio Twente een regionale zorgcoördinator mensenhandel. Deze functie is ondergebracht bij het kenniscentrum.

Acties

Evaluatie

13

De Aanpak Mensenhandel Twente begin 2024 en begin 2025 evalueren

Aanpak Mensenhandel Twente

Met het vaststellen van dit stuk, voldoen we als Twentse gemeenten aan de opdracht die we hebben voor de Aanpak Mensenhandel. Maar hoe zorgen we ervoor dat mensenhandel een onderwerp is dat blijvend aandacht houdt? En dat het beleid en de aanpak mensenhandel wordt doorontwikkeld op basis van de ervaringen die we met elkaar opdoen? Omdat het Kenniscentrum Mensenhandel Twente nog maar kort operationeel is en het onderwerp mensenhandel een relatief nieuw beleidsterrein is voor gemeenten, is het goed om in ieder geval de eerste jaren de Aanpak Mensenhandel goed te evalueren. We kijken dan naar de actiepunten uit deze aanpak en naar de cijfers. Wat zijn de ervaringen

→

en wat vertellen de cijfers ons? Niet alleen de aantallen, maar ook ‘story telling’. Door dit te doen, houden we aandacht voor het fenomeen mensenhandel.

Centrumgemeente Enschede en Kenniscentrum Mensenhandel Twente pakken dit samen op.

48

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

OVERZICHT ACTIES

→

Acties

Aard en omvang mensenhandel

1

Elke gemeente in Twente geeft alle meldingen van (vermoedelijke) casuïstiek mensenhandel door aan het Kenniscentrum Mensenhandel Twente. Het gaat hierbij om de aantallen en de vormen van mensenhandel.

Doorlopende actie van alle gemeenten en het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

2

Inzicht in de aard en omvang van mensenhandel in Twente wordt jaarlijks in beeld gebracht door het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

Jaarlijks door het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

→

Preventie, signalering en bewustwording 3

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft bij preventieve activiteiten speciale aandacht voor de doelgroep (kwetsbare) jeugd.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente werkt samen met diverse organisaties aan een aanbod voor het basis- en voortgezet onderwijs, om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te bereiken en voor te lichten over het thema mensenhandel.

4

Elke gemeente zorgt voor bewustwording en het vergroten van kennis over mensenhandel door middel van scholing/trainingen. Voor de scholing kunnen gemeenten samenwerken met en gebruik maken van het aanbod van het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

Doorlopende actie van alle gemeenten.

5

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente zorgt voor meer bewustwording over mensenhandel in de samenleving door publiekscampagnes en via social media. Gemeenten ondersteunen dit en doen hier actief aan mee.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente streeft er naar om 2 keer per jaar een publiekscampagne te doen.

Aanpak Mensenhandel Twente

49

Samenvatting

→

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

Acties

Integrale werkwijze

6

Elke gemeente heeft een aandachtsfunctionaris mensenhandel. De aandachtsfunctionaris heeft in ieder geval de volgende taken: Intern aanspreekpunt voor de collega’s over mensenhandel casuïstiek. E  xtern aanspreekpunt voor het Kenniscentrum Mensenhandel Twente en andere externe partners over mensenhandel casuïstiek. Z  org dragen voor het blijvend onder de aandacht brengen van het thema mensenhandel. R  ol in de meldroute (zie paragraaf 6.1).

Doorlopende actie van alle gemeenten

7

In Twente maken we gebruik van de meldroute mensenhandel.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

8

De aandachtsfunctionaris draagt zorg voor het melden bij het Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

9

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente zorgt voor de terugkoppeling van meldingen aan de aandachtsfunctionaris.

Doorlopende actie van alle gemeenten en Kenniscentrum Mensenhandel Twente.

10

We organiseren een casustafel voor mensenhandel, die zich richt op strafrechtelijke en bestuurlijke interventies op het voorkomen van (herhaald) daderschap, re-integratie en bescherming van slachtoffers op het snijvlak van zorg, veiligheid en straf. Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft de regie bij deze casustafel.

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente heeft de regie bij de casustafel mensenhandel. Gemeenten en andere partners schuiven aan. De ervaringen met de casustafel worden geëvalueerd.

11

Het RIEC is het eerste aanspreekpunt voor alles wat over ondermijning gaat. Als het RIEC casuïstiek heeft die (ook) over mensenhandel gaat, informeert het RIEC het Kenniscentrum Mensenhandel Twente hierover.

Doorlopende actie Kenniscentrum Mensenhandel Twente en RIEC.

→

Het Kenniscentrum Mensenhandel Twente is het eerste aanspreekpunt voor alles wat over mensenhandel gaat. Wanneer het kenniscentrum casuïstiek heeft die (ook) ondermijning betreft, informeert het kenniscentrum het RIEC hierover.

Aanpak Mensenhandel Twente

50

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

Actie

Hulpverlening en opvang

12

In het komend jaar moeten er voldoende en passende opvangplekken worden georganiseerd.

6

7

Afsluiting

Acties

Centrumgemeente Enschede en Kenniscentrum Mensenhandel Twente pakken dit samen op.

Evaluatie 13

De Aanpak Mensenhandel Twente begin 2024 en begin 2025 evalueren

Centrumgemeente Enschede en Kenniscentrum Mensenhandel Twente pakken dit samen op.

→

→

Aanpak Mensenhandel Twente

51

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

BRONNEN

→

Website Nationaal rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Website Comensha Website Centrum tegen Kinderhandel en mensenhandel Website Kenniscentrum Mensenhandel Twente Website Nederlandse Arbeidsinspectie Website Work in Nl Website Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid (het CCV) Website Kompas aanpakmensenhandel VNG

N  ationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021). Arbeidsuitbuiting. Den Haag: Nationaal Rapporteur. K  enniscentrum LVB. LVB & uitbuiting. https://www.kenniscentrumlvb.nl/ lvb-uitbuiting/ N  ationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019). Consultatiereactie Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Wet Regulering Sekswerk (Wrs). https://www.nationaalrapporteur.nl/publicaties/ brieven/2019/12/13/consultatiereactie-wetsvoorstel-reguleringprostitutie

→

K  ader voor de aanpak van mensenhandel door de gemeenten VNG S  lachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020 Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen H  outskoolschets Kenniscentrum Mensenhandel Twente O  ntwikkeldocument Samen tegen mensenhandel in Twente 2020 N  ationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2009). Mensenhandel: Zevende rapportage van de Nationaal Rapporteur. Den Haag: Nationaal Rapporteur. F  airwork (2016). Zien en gezien worden. Proactief herkennen, erkennen en ondersteunen van slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Fairwork is een organisatie die buitenlandse werknemers helpt die in Nederland onder slechte omstandigheden moeten werken.

Aanpak Mensenhandel Twente

52

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

BIJLAGE 1 WETTEKST MENSENHANDEL

→

Artikel 273 f Wetboek van Strafrecht  L  id 1. Als schuldig aan mensenhandel wordt met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie gestraft: 1. degene die een ander door dwang, geweld of een andere feitelijkheid of door dreiging met geweld of een andere feitelijkheid, door afpersing, fraude, misleiding dan wel door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht, door misbruik van een kwetsbare positie of door het geven of ontvangen van betalingen of voordelen om de instemming van een persoon te verkrijgen die zeggenschap over die ander heeft, werft, vervoert, overbrengt, huisvest of opneemt, met inbegrip van de wisseling of overdracht van de

dwingt of beweegt zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van arbeid of diensten of zijn organen beschikbaar te stellen dan wel onder de onder 1 genoemde omstandigheden enige handeling onderneemt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die ander zich daardoor beschikbaar stelt tot het verrichten van arbeid of diensten of zijn organen beschikbaar stelt; 5. degene die een ander ertoe brengt zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling of zijn organen tegen betaling beschikbaar te stellen dan wel ten aanzien van een ander enige handeling onderneemt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die ander zich daardoor

controle over die ander, met het oogmerk van uitbuiting van die ander of de verwijdering van diens organen; 2. degene die een ander werft, vervoert, overbrengt, huisvest of opneemt, met inbegrip van de wisseling of overdracht van de controle over die ander, met het oogmerk van uitbuiting van die ander of de

beschikbaar stelt tot het verrichten van die handelingen of zijn organen tegen betaling beschikbaar stelt, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 6. degene die opzettelijk voordeel trekt uit de uitbuiting van een ander; 7. degene die opzettelijk voordeel trekt uit de verwijdering van organen

verwijdering van diens organen, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 3. degene die een ander aanwerft, medeneemt of ontvoert met het oogmerk die ander in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling; 4. degene die een ander met een van de onder 1° genoemde middelen

van een ander, terwijl hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat diens organen onder de onder 1° bedoelde omstandigheden zijn verwijderd;

Aanpak Mensenhandel Twente

→

53

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

8. degene die opzettelijk voordeel trekt uit seksuele handelingen van een ander met of voor een derde tegen betaling of de verwijdering van diens organen tegen betaling, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 9. degene die een ander met een van de onder 1° genoemde middelen dwingt dan wel beweegt hem te bevoordelen uit de opbrengst van diens seksuele handelingen met of voor een derde of van de verwijdering van diens organen.

→

Lid 2. Uitbuiting omvat ten minste uitbuiting van een ander in de prostitutie, andere vormen van seksuele uitbuiting, gedwongen of verplichte arbeid of diensten, met inbegrip van bedelarij, slavernij en met slavernij te vergelijken praktijken, dienstbaarheid en uitbuiting van strafbare activiteiten.

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

L  id 4. Indien een van de in het eerste lid omschreven feiten zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft of daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is, wordt gevangenisstraf van ten hoogste achttien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd. L  id 5. Indien een van de in het eerste lid omschreven feiten de dood ten gevolge heeft, wordt levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd. L  id 6.Onder kwetsbare positie wordt mede begrepen een situatie waarin een persoon geen andere werkelijke of aanvaardbare keuze heeft dan het misbruik te ondergaan. L  id 7. Artikel 251 is van overeenkomstige toepassing.

→

Lid 3. De schuldige wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien: 1. de feiten, omschreven in het eerste lid, worden gepleegd door twee of meer verenigde personen; 2. degene ten aanzien van wie de in het eerste lid omschreven feiten worden gepleegd een persoon is die de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt dan wel een ander persoon is bij wie misbruik van een kwetsbare positie wordt gemaakt; 3. de feiten, omschreven in het eerste lid, zijn voorafgegaan, vergezeld of gevolgd van geweld.

Aanpak Mensenhandel Twente

54

Samenvatting

Inleiding

1

2

3

4

5

6

7

Afsluiting

Acties

BIJLAGE 2 WETTELIJK KADER GEMEENTELIJKE OPDRACHT AANPAK MENSENHANDEL

→

Internationale en nationale wet- en regelgeving vormen het wettelijk kader voor de aanpak mensenhandel. Internationaal zijn er verschillende instrumenten die zich specifiek richten op mensenhandel. Het Palermo Protocol van de VN, de Europese richtlijn inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers, het Verdrag van de Raad van Europa ter bestrijding van mensenhandel, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het Istanboel Protocol.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Federatie Opvang (FO) besloten medio 2014 een gezamenlijke commissie in te stellen, bestaande uit gemeentebestuurders en vertegenwoordigers van instellingen die zich met de zorg en opvang van slachtoffers mensenhandel bezighouden, onder voorzitterschap van de heer H. Lenferink, burgemeester van Leiden.

In de Nederlandse grondwet is het recht op onaantastbaarheid van het menselijk lichaam opgenomen (artikel 11). En het recht dat iedere Nederlander zelf mag kiezen wat voor werk hij wil doen en dat er regels moeten zijn ter bescherming van mensen tijdens hun werk.

in relatie tot de opvang. Dat betreft dan in de eerste plaats de rol die de gemeenten in dat geheel spelen – of zouden moeten spelen. Vastgesteld werd dat de aanmelding en opvang niet eenduidig is en de gemeentelijke verantwoordelijkheden niet helder waren.

Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor de opvang en ondersteuning van inwoners. Gemeenten hebben daarnaast een

Uiteindelijk heeft dit in 2018 geleid tot het maken van afspraken over de rol van gemeenten bij de aanpak van mensenhandel in het Interbestuurlijk Programma (IBP, 5.11). De afspraken van het IBP

wettelijke taak in het reguleren van exploitatie van bedrijfsmatige prostitutie (vergunningen en controle hierop). Verder spelen de volgende kaders een rol: de Participatiewet, de Huisvestingswet en het rapport van de commissie Lenferink.

zijn opgenomen in het landelijk actieprogramma ‘Samen tegen mensenhandel’.

Aanpak Mensenhandel Twente

De opdracht aan de Commissie Lenferink werd geformuleerd als het in kaart brengen van knelpunten en oplossingen rond mensenhandel

55