5 Wijkplan Duurzaan Windmolenbroek

10. Van wijkplan naar uitvoeringsplan 10.1 Samengevat: wat wil het Buurtteam. • Het Buurtteam wil verder werken aan de concretisering en uitvoering van de adviezen in dit wijkplan. • Het Buurtteam denkt in 2024 verder na over haar taakstelling en de daarbij meest passende organisatievorm • Het Buurtteam wil een bijdrage leveren aan de uitwerking van het Wijkuitvoeringsplan en het nieuwe Warmteprogramma voor Almelo

Wat hebben we daarvoor nodig?

92

Als vervolg op het wijkplan werkt het Buurtteam een programma 2024 uit. Op basis daarvan wordt een begroting gemaakt, waarvoor een vervolgopdracht en een bijdrage zal worden gevraagd aan de gemeente Almelo. Op dit moment worden de volgende posten voorzien: • Capaciteit voor het verrichten van vervolgonderzoek; • Uren projectmanagement voor het coördineren van de uitvoeringsfase • Budget voor uitvoeren van warmtescans (voor en na het treffen van maatregelen); • Voortzetten van ondersteuning door Buurkracht • Budget voor houden van wekelijkse spreekuur in het Noaberhoes • Organisatiekosten (vergaderkosten Buurtteam, communicatie naar bewoners, buurtbijeenkomsten) • Opleidingskosten vrijwilligers • Collectieve inkoopacties

12. Slotwoord U bent aangekomen bij het slotwoord van dit wijkplan. We hopen dat de inhoud u heeft geboeid en dat de conclusies en aanbevelingen als bouwstenen voor beleid uw interesse hebben gewekt.

Hoe nu verder? Nu het wijkplan is afgerond kijken we graag met de bewoners, de gemeente en alle stakeholders verder naar de volgende fase. Uit de onderzoeken blijkt dat een deel van de maatregelen - met name die op het gebied van het verduurzamen van de woningen – al op korte termijn uitvoerbaar is. De bouwstenen voor een ‘plan van aanpak’ hiervoor hebben we beschreven in hoofdstuk 7. De meeste onderzochte alternatieven voor aardgas zullen daarentegen pas op langere termijn (na 2030) voldoende uitgekristalliseerd zijn om toegepast te kunnen worden. Hier bestaat de gewenste actie vooral uit het doen van vervolgonderzoek waarbij het Buurtteam graag betrokken blijft.

Kansrijk en betaalbaar Het thema blijkt sterk te leven getuige de hoge respons op de in de buurt Kanaalzijde Noord verspreidde vragenlijst en het aantal huishoudens dat hun huis aanbood voor het doen van onderzoek. Uit de enquête blijkt dat veel bewoners benieuwd zijn naar kansrijke en betaalbare maatregelen om hun huis te verduurzamen en om (op termijn) van het gas af te gaan. Sommige bewoners hebben al de nodige maatregelen getroffen en kunnen een voorbeeldfunctie vervullen voor anderen. Een sterk signaal vanuit de bewoners is dat de gekozen maatregelen betaalbaar moeten zijn in die zin dat ze de huidige kosten voor energie niet overstijgen. Een aanzienlijk deel van de huishoudens heeft moeite om de huidige energielasten te kunnen betalen. Zij hopen dat de maatregelen ertoe leiden dat hun lasten omlaag gaan. De laatste groep bestaat deels uit een (eveneens aanzienlijk) aantal gezinnen waarbij volgens de definitie van het Centraal Bureau voor de Statistiek sprake is van energiearmoede.

93

Naar een samenwerkingsovereenkomst Uit de door ToekomstSterk verrichte onderzoeken naar mogelijkheden om de huizen te verduurzamen en naar mogelijkheden voor het aanboren van andere energiebronnen dan aardgas komen een groot aantal belangrijke conclusies en aanbevelingen voort. Deze vormen voor het Buurtteam de basis voor overleg met betrokken partijen over de wijze waarop in de toekomst kan worden samengewerkt. Het Buurtteam stelt voor de afspraken vast te leggen in een samenwerkingsovereenkomst tussen de meest betrokken partijen en de gemeente Almelo in haar rol van regisseur en hierbij gebruik te maken van de zogenaamde participatieladder. Van de gemeente vragen we de conclusies en aanbevelingen als basis te nemen voor het op te stellen wijkuitvoeringsplan.

Colofon: Buurtteam Duurzaam Windmolenbroek website: www.duurzamewijkenalmelo.nl/windmolenbroek mail: duurzaamwindmolenbroek@gmail.com

Buurkracht website: www.buurkracht.nl mail: support@buurkracht.nl

ToekomstSterk website: www.toekomststerk.nl mail: info@toekomststerk.nl

94

95

Bijlage 1: Begrippenlijst over het thema Duurzaamheid Hieronder staat de betekenis van een aantal begrippen die we vaak tegenkomen als we praten, horen of lezen over verduurzaming. Vaak zijn deze begrippen onbekend, hier worden ze uitgelegd. Voor deze begrippenlijst is dankbaar gebruik gemaakt van de website van de gemeente Urk (https://warmtetransitie.urk.nl/) en het Woordenboek Verduurzaming Onderwijs van de gezamenlijke onderwijsorganisaties in Nederland (https://www.ruimte-ok.nl/) Er staan ook een aantal afkortingen tussen, die hebben we hier toch opgenomen, ook al staan ze ook in de lijst met afkortingen. (In de digitale versie van het wijkplan zijn een aantal van onderstaand begrippen klikbaar naar een website waar over dat begrip meer informatie staat. Die begrippen zijn hier in blauw afgedrukt.

Begrippenlijst over het thema Duurzaamheid Aardgasvrij: Om ons aan de afspraak uit het klimaatakkoord te houden, moeten we fors ingrijpen. Onder andere door in de gebouwde omgeving van het aardgas af te stappen. Dit heet aardgasvrij. Aargasvrij-ready: In een woning die aardgasvrij ready is, zijn voorzieningen getroffen waarmee in de toekomst van het aardgas afgegaan kan worden. Bijvoorbeeld isolatiemaatregelen of installatie van zonnepanelen. Aargasvrij-ready maken van je woning is bijvoorbeeld een optie als er op termijn een warmtenet wordt aangelegd of al de komst van een warmtenet nog onzeker is. Dan kun je alvast zogenaamde geen-spijt maatregelen nemen om op energie uit aardgas te besparen. All-electric: Een warmtevoorziening die alleen gebruik maakt van elektriciteit. Bijvoorbeeld een warmtepomp, elektrische kachel of infrarood-panelen Aquathermie: Aquathermie is de verzamelterm voor duurzaam verwarmen en koelen met water. Het gaat om warmte en koude uit oppervlaktewater (Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO), afvalwater (Thermische Energie uit Afvalwater (TEA) en drinkwater 96

(Thermische Energie uit Drinkwater (TED). Aquathermie is één van de mogelijkheden voor duurzame verwarming uit het Klimaatakkoord. BENG: De term BENG staat voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen en is de nieuwe energieprestatienorm voor gebouwen. Deze vervangt per 1 januari 2021 de oude Energieprestatiecoëfficiënt (EPC). Het doel van de BENG-norm is dat, naast een optimale energieprestatie van het gebouw, ook gestuurd wordt op gebruik van duurzame energiebronnen en minder gebruik van fossiele energiebronnen. Een gebouw moet daarmee, zoals de naam zegt, Bijna Energie Neutraal zijn. Bi-directionele laadpaal: Laadpaal voor elektrische voertuigen die kan opladen en tevens opgeslagen energie uit de voertuigbatterij weer kan terugleveren (ontladen). Biogas: Een gas dat ontstaat bij de vergisting van biomassa en gebruikt kan worden als alternatief voor aardgas. Biomassa: Biomassa bestaat uit organisch, natuurlijk materiaal (hout, snoeiafval, zuiveringsslib, afval uit de voedingsindustrie, mest etc.) en kan verbrand of vergist worden, waarmee energie wordt opgewekt. Biobrandstof: Een biobrandstof is een brandstof die gemaakt wordt vanuit biomassa. Deze brandstoffen worden als hernieuwbaar gezien en kunnen toegepast worden als duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen. Over in hoeverre biobrandstoffen daadwerkelijk duurzamer zijn kan wetenschappelijk gezien discussie bestaan.

Broeikaseffect: Dit is een effect waarbij warmtestraling vanaf de planeet wordt geabsorbeerd door atmosferische broeikasgassen en vervolgens worden uitgezonden in alle richtingen. In de praktijk heeft dat als gevolg dat erin dat het warmer wordt op aarde met alle gevolgen van dien. Bekende broeikasgassen zijn F-gassen die in koelkasten of airconditionings zitten of kooldioxide (CO2) wat een restproduct is bij verbranding van fossiele brandstoffen. Door minder broeikasgassen uit te stoten kunnen wij dus extra opwarming van de aarde tegengaan. Condensator: Methode voor elektrische opslag; elektrische component die elektrische lading opslaat en geleidelijk weer kan ontladen. Congestiemanagement: Op momenten dat het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit biedt voor klanten die elektriciteit verbruiken of terugleveren wordt het systeem

97

van congestiemanagement ingezet. Dit systeem zorgt ervoor dat de beschikbare transportcapaciteit zo eerlijk en efficiënt mogelijk wordt verdeeld. In een gebied met een dreigend tekort aan capaciteit wordt partijen die meedoen aan het systeem gevraagd om tegen een vergoeding minder stroom te verbruiken of meer stroom terug te leveren op het net. Hiermee kan het dreigende tekort aan capaciteit worden voorkomen. Curtailment: Tijdens pieken aan teruglevering van elektriciteit wordt de capaciteit op het elektriciteitsnet om terug te leveren bij producenten van groene stroom teruggeschroefd. Hierdoor ontstaat meer ruimte op het net, waardoor meer producenten van groene stroom aangesloten kunnen worden. Het net wordt zo efficiënter gebruikt. Duurzame energie: Energie die wordt opgewekt uit natuurlijke, herbruikbare bronnen: zon, wind, bodem en water. Duurzame warmteoplossingen: Manieren om gebouwen op een duurzame manier te verwarmen. Daarmee worden warmtebronnen bedoeld die geen CO2 uitstoten. Duurzame warmtebron: Daarmee worden warmtebronnen bedoeld die (netto) geen CO2 uitstoten. Voorbeelden zijn aquathermie, hernieuwbare gassen (biogas, waterstof) en duurzame elektriciteit om all-electric oplossingen mee te laten functioneren.

Duurzaamheid (duurzame ontwikkeling): Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die bijdraagt aan de levensbehoeften van de generatie van nu, zonder de levensbehoeften van generaties in de toekomst tekort te doen. College van B&W: Het college van burgemeester en wethouders, het dagelijks bestuur van een gemeente. CO2: Koolstofdioxide (broeikasgas). CO2-neutraal: Dat wil zeggen dat de energie die wordt gebruikt, volledig groen en duurzaam wordt gemaakt. Er komt dus geen koolstofdioxide (CO2) bij vrij. CO2 arm: CO2 arm wil zeggen dat we CO2-uitstoot zo veel als mogelijk willen voorkomen en compenseren. Het Klimaatakkoord is erop gericht dat de gebouwde omgeving in 2050 nagenoeg geen CO2 meer uitstoot. Coteq: Netbeheerder voor gas en elektriciteit in Almelo en omgeving.

98

Energie onderzoek: Om de energieprestatie van een woning te weten te komen en welke energiebesparende maatregelen voor die woning mogelijk zijn, kan een energie onderzoek uitgevoerd worden. Er zijn eenvoudige energie onderzoeken, QuickScans genoemd, die snel een algeheel beeld geven maar ook maatwerk onderzoeken, het Energieprestatie Onderzoek (EPA), dat een adviesrapport oplevert dat dieper inzicht in de energiehuishouding biedt en energiebesparende maatregelen adviseert. Tussen de QuickScan en het EPA onderzoek zit nog een “energieonderzoek”, ook wel “vereenvoudigd EPA” of energiescan genoemd. Vaak wordt met de QuickScan het laaghangend fruit in beeld gebracht (terugverdientijd 5 jaar of korter) Met een energiescan komen de korte- en middellange termijn maatregelen in beeld (terugverdientijd 10 jaar of korter) en met een maatwerk onderzoek alle mogelijke maatregelen. Naast het energie onderzoek is het ook mogelijk het binnenmilieu gelijk mee te nemen in het onderzoek, een dergelijk onderzoek wordt een Energie en Binnenmilieu Advies (EBA) genoemd. Energie-index woningen: Een maat die de energiezuinigheid van woningen uitdrukt in een getal. Energieneutraal: Een woning, gebouw, gebied of activiteit is energieneutraal als het energieverbruik op jaarbasis nul is. Over een jaar gezien wort er evenveel energie opgewekt als verbruikt.

Daarbij kan ook het energieverbruik van het (bouw)materiaal worden meegenomen. Energieverbruik: Het energieverbruik is het totaal van elektriciteit en gas dat daadwerkelijk verbruikt is. Het verbruik wordt gemeten met een energiemeter die in de meterkast zit. Deze energiemeter registreert dit verbruik in de meeste gevallen in eenheden van kWh (elektriciteit) en M³ (gas). Het gemiddelde energieverbruik van woningen is sterk afhankelijk van het bouwjaar en de getroffen verduurzamingsmaatregelen bij eerder uitgevoerd onderhoud. Energietransitie: De verandering van het gebruik van fossiele energiebronnen, zoals aardgas en aardolie, naar duurzame energiebronnen, zoals zonne-energie, windenergie, geothermie, warmtepompen, et cetera.

99

Energielabel en schillabel: Een schillabel is het energielabel van een gebouw zonder maatregelen zoals zonnepanelen. Een energielabel laat zien hoe energiezuinig een gebouw is. ESCO Energy Service Compagnie: Bedrijf van een enrgiecooperatie dat verduurzamingsmaatregelen uitvoert voor de leden van de coöperatie, al of niet zelfstandig of in is samenwerking met gecontracteerde installatiebedrijven Geen spijt maatregelen: Het vervangen van de cv-ketel door een duurzame warmteoplossing is over het algemeen pas de laatste stap in de verduurzaming van een gebouw. Tot die tijd kunt u als inwoner verbetermaatregelen toepassen om energie te besparen. Dit zijn maatregelen die goed terug te verdienen zijn en waar u geen spijt van krijgt. Gemeenteraad: De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan binnen een gemeente en bestaat uit een aantal gekozen volksvertegenwoordigers. Geothermie: Warmte dat uit de bodem wordt gehaald en naar woningen wordt gebracht. (uit diepere aardlagen). Graaddagen: Het aantal graaddagen per dag is het verschil tussen de temperatuur in huis en de gemiddelde buitentemperatuur op die dag. Een graaddag wordt gemeten als het gedurende een gehele dag precies één graad onder de stookgrens van 18 °C graden is. Is de gemiddelde buitentemperatuur 18°C of hoger, dan is het aantal graaddagen nul.

Hybride: Een hybride systeem is een systeem welke uit een samenvoeging van twee technieken bestaat. Zo werkt een hybride-ketel op zowel aardgas als ook elektriciteit. Isolatie: In feite betekent isoleren dat je er voor zorgt dat een woning goed wordt afgesloten, zodat er geen warme of koude lucht kan ontsnappen. Klimaatakkoord: In dit nationale akkoord staan ruim 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan en 49% CO2 vermindering in 2030 te realiseren. Het einddoel is om in 2050 CO2-neutraal te zijn. In het klimaatakkoord is onder andere afgesproken dat 20% van de woningen in 2030 zonder aardgas verwarmd worden. Klimaatneutraal: Een woning, gebouw, gebied of activiteit is klimaatneutraal als er geen positief of negatief effect op het klimaat is. In de praktijk betekent dit dat er geen extra CO2 of andere broeikasgassen vrijkomen. Koppelkansen: Het op een handige manier combineren van werkzaamheden en acties waar dit mogelijk is. Denk aan een afgeschreven gasnet, geplande werkzaamheden in de 100

openbare ruimte of een kansrijk bewonerscollectief. Lage temperatuur warmtebron: Een warmtebron met een lage temperatuur waardoor het water niet direct kan worden gebruikt. De warmte moet collectief of individueel worden opgewaardeerd. Landelijke Leidraad Transitievisie Warmte: De middelen die landelijk beschikbaar zijn om gemeenten te helpen bij het opstellen van een Transitievisie Warmte. De Leidraad bestaat uit een Startanalyse en een Handreiking voor lokale analyse. Maatschappelijke kosten: Met maatschappelijke kosten worden de kosten voor alle mensen samen bedoeld. De maatschappelijke kosten zijn de optelsom van zaken zoals de kosten van het gebruiken van een warmtebron, tot het aanleggen van de leidingen en de kosten om in een woning gebruik te maken van de warmte. MW: megawatt (één miljoen watt). MWp: megawattpiek (vermogen van zonnepanelen(park)). Monitoring: In beeld brengen en houden van ontwikkelingen. In de warmtetransitie kan dat op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door bij te houden hoeveel CO2 is uitgestoten, vergeleken met een ander jaar. Of door bij te houden hoeveel woningen zijn geïsoleerd of van het aardgas af zijn gegaan. Netbeheerder: De organisatie die in een regio zorgt dat het elektriciteits- of gasleidingnetwerk goed werkt, in dit geval Enexis.

Nul-op-de-meter woningen (NOM): Woning die op jaarbasis evenveel energie opwekt als dat de woning verbruikt (inclusief het huishoudelijk verbruik). Omgevingsvisie: Een integrale (alles omvattende), ruimtelijke langetermijnvisie van een gemeente voor de hele fysieke leefomgeving. In de Omgevingsvisie staat hoe we naar de toekomst van Almelo kijken en wat dit betekent voor het wonen, werken en leven in Almelo. PJ: petajoule (één miljoen miljard joule), vergelijkbaar met 277.777.778 kWh. (zie ook TJ) Planbureau voor de Leefomgeving (PBL): De Nederlandse overheidsinstantie voor het maken van strategische beleidsanalyses op de omgeving waar we wonen, werken en leven. PVT: Photo-Voltaische en Thermische panelen; zonnepanelen die naast elektriciteit ook warm water produceren.

101

Regionale Energiestrategie (RES): Een document van de energieregio (RES Twente), waarin wordt beschreven hoe en waar duurzame energie opgewekt gaat worden. Regionale Structuur Warmte (RSW): De RSW bestaat uit: inzicht in de warmtevraag en het warmte-aanbod, een beschrijving van de mogelijkheden voor nieuw te ontwikkelen bovengemeentelijke warmte-infrastructuur en een toelichting op het doorlopen proces met de daarbij betrokken partners (stakeholders) Rentmeesterschap: Verzorger en onderhouder van de aarde. Salderingsregeling: De teruggeleverde energie aan het energienet wordt afgetrokken van het verbruik van de afnemer. De afnemer ontvangt dan dezelfde prijs (inclusief belastingen en transportkosten) voor de teruggeleverde energie als die betaald wordt voor de energie die op een ander tijdstip van de energieleverancier afgenomen wordt. Smart grid: Elektriciteitsnet-systeem dat gebruikmaakt van informatie, twee richtingsverkeer, communicatietechnologieën en computer-intelligentie, op een geïntegreerde manier voor elektriciteitsopwekking, -distributie en -consumptie om te komen tot een efficiënt en duurzaam elektriciteitssysteem. Smart mobility: vervoer en infrastructuur met inzet van innovatieve ICT-oplossingen.

Stakeholders: Stakeholders zijn individuen en groepen die op een of andere wijze een belang hebben bij een bedrijf, vereniging of gemeente, zoals medewerkers, aandeelhouders, klanten, financiers, leveranciers en overheid. (Belanghebbenden) TJ: Terajoule (duizend miljard joule), vergelijkbaar met 277.778 kWh. Thermische opslag: Energieopslag van warmte of koude in een vloeistof of ander materiaal. (zie ook WKO) Transitievisie Warmte: Gemeenten en lokale overheden spelen een belangrijke rol in het behalen van de klimaatafspraken van Parijs. Hiervoor moeten zij een Regionale Energiestrategie (RES) ontwikkelen en een Warmte Transitievisie en wijkuitvoeringsplannen. In de Warmte Transitievisie en de wijkuitvoeringsplannen staan voorstellen voor het duurzaam aardgasvrij verwarmen en koken. Ze geven richting aan de aanpak. Vanuit de RES en de Warmte Transitievisie wordt vervolgens per wijk de wijkaanpak bepaald. Wijkuitvoeringsplan (WUP): In het wijkuitvoeringsplan staat hoe de gemeente de doelen van de Warmtevisie Almelo (TVW) gaat uitwerken voor alle wijken, buurten en dorpen. Het WUP wordt samen met bewoners en professionele belanghebbenden opgesteld. Een WUP 102

wordt ook wel warmte-uitvoeringsplan genoemd. Warmtenet: Een netwerk van leidingen met warm water voor de verwarming van huizen en gebouwen. Ook wel stadsverwarming genoemd. WKO: Warmte-koude-opslag, methode om energie in de vorm van warmte of koude tijdelijk op te slaan in de bodem. De techniek wordt gebruikt om gebouwen te verwarmen en/of te koelen. Warmtepomp: Een elektrisch apparaat dat net zoals een traditionele cv-ketel een gebouw verwarmt, maar energiezuiniger is. Warmtetransitie: De verandering van het gebruik van fossiele warmtebronnen, zoals aardgas, naar duurzame warmtebronnen, zoals aquathermie, geothermie, duurzame gassen. Woningcorporatie: Een organisatie die zich richt op het bouwen, beheren en verhuren van (sociale) woningen.

103

Bijlage 2: Afkortingen bij de overgang naar een aardgasvrije Nederland in 2050 Bron: Nederlands Instituut voor de Warmte Transitie (NIWT) https://niwt.nl/blog/25-afkortingen-die-je-moet-kennen-om-de-warmtetransitie-tedoorgronden/ (De originele lijst is aangevuld met afkortingen vanuit ons onderzoek.) De afkortingen zijn ingedeeld naar thema.

1 De warmtetransitie: van regionaal naar lokaal In de route naar aardgasvrij wonen worden regionale en lokale doelstellingen doorvertaald naar concrete plannen voor wijken. RES, TVW en WUP zijn de kernwoorden. RES: Regionale Energiestrategie, het beleidsstuk van de energieregio met de visie op de energietransitie. TVW: Transitievisie Warmte, het beleidsstuk van de gemeente met de visie op de warmtetransitie. WUP: Wijkuitvoeringsplan, het beleidsstuk van de gemeente met een plan voor de warmtetransitie van een wijk. ESCO: Energy Service Compagnie; bedrijf dat is gekoppeld aan een enrgiecooperatie en voor de leden verduurzamingsmatregelen uitvoert, al of niet zelfstandig of in samenwerking met gecontracteerde (installatie)bedrijven

2 Het wat en hoe van warmtenetten De aanleg van warmtenetten is een belangrijke route naar de klimaatneutrale gebouwde omgeving. Een warmtenet zorgt voor een efficiënte koppeling tussen de beschikbare lokale bronnen en de afnemers. Er zijn verschillende aspecten aan de collectieve aanpak: van de beschikbare bronnen tot de technische installaties. ZLT, LT, MT, HT: zeer lage temperatuur, lage temperatuur, midden temperatuur en hoge temperatuur, de mogelijke temperatuurniveaus van warmtenetten. TEA, TED, TEO: thermische energie uit afvalwater (TEA), drinkwater (TED) en oppervlaktewater (TEO), het gebruik van aquathermie als lokale duurzame bron voor een warmtenet. 104

WKO: warmte-koude-opslag, een energiesysteem waarbij gebruik wordt gemaakt van ondiepe aardwarmte om warmte en koude aan een woning of gebouw te leveren. Een WKO kan onderdeel zijn van een warmtenet. WP: warmtepomp, een elektrische installatie die warmte onttrekt aan de lucht, de bodem of grondwater en aardgasvrije verwarming mogelijk maakt

3 De financiële zaken Betaalbaarheid is een belangrijk thema in de warmtetransitie. Voor de ontwikkeling van warmtenetten betekent dat bijvoorbeeld: een goede businesscase doorrekenen, en waar mogelijk gebruik maken van subsidies. Buca: De businesscase, een financieel model waarin alle investeringen, herinvesteringen, afschrijvingen, onderhoudskosten en inkomsten gedurende de looptijd van een warmtenet worden verwerkt. Een businesscase is in eerste instantie bedoeld als basis voor gesprekken tussen een woningcorporatie en een warmtebedrijf. CAPEX: capital expenditures, de vereiste investeringen in de kosten voor een project. OPEX: operational expenditures, de operationele kosten voor een project. BAK: de bijdrage aansluitkosten, de eenmalige aansluitkosten per gebouw om aan te sluiten op het warmtenet. Afnemers van stadsverwarming betalen vaste kosten voor de aansluiting en variabele kosten voor het verbruik. De ACM stelt de maximale variabele warmtetarieven vast, die (vooralsnog) zijn gekoppeld aan de gasprijzen. SDE: Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++), een subsidieregeling van de rijksoverheid voor ondernemingen en organisaties om initiatieven die bijdragen aan CO2-reductie te ondersteunen en stimuleren.

SDE++-subsidie: Deze regeling richt zich in 2022 onder andere op hernieuwbare warmte, zoals zonthermie, en CO2-arme warmte, waaronder aquathermie en geothermie. PAW: Programma Aardgasvrije Wijken, een landelijk subsidie- en leerprogramma om bestaande woonwijken aardgasvrij te maken. Het programma ondersteunt onder meer tientallen proeftuinen.

105

4 De techniek achter de warmtetransitie Een warmtenet transporteert warmte via ondergrondse leidingen naar woningen en andere gebouwen. Het netwerk brengt verschillende technische componenten samen om de juiste warmte af te leveren. WOS: warmteoverdachtstation, een collectieve voorziening in een wijk die stadsverwarming onder de juiste druk transporteert richting afnemers. WAS: warmteaangiftestation, een installatie waarmee een warmtenet warmte en/ of warm tapwater levert aan de binneninstallatie van een grootzakelijke afnemer van stadsverwarming. AF: afleverset (of afgifteset), een installatie waarmee een warmtenet warmte en/of warm tapwater aflevert aan de binneninstallatie van een huishouden of kleinzakelijke gebruiker. De afleverset wordt meestal gemonteerd in de ruimte voor een cv-installatie. WEQ: woonequivalenten, het aantal woningen dat is aangesloten op een warmtenet, of het equivalent daarvan als het gaat om andere soorten gebouwen. LS: LaagSpanning PVT: Photo-Voltaische en Thermische panelen; zonnepanelen die naast elektriciteit ook warm water produceren.

WCW: Wet Collectieve Warmtevoorziening, een wetsvoorstel voor de herziening van de Warmtewet van 2014. De wet, die naar verwachting in 2024 in de Tweede Kamer wordt behandeld, heeft tot doel om de groei van collectieve warmtesystemen te ondersteunen, de transparantie over de tarieven voor stadsverwarming te waarborgen, de vereisten voor leveringszekerheid aan te scherpen en de verduurzaming van warmtenetten te stimuleren. ACM: Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) is belast met het toezicht op de mededinging, sectorspecifiek markttoezicht en consumentenbescherming. ACM houdt onder meer toezicht op de naleving van de Elektriciteitswet en de Gaswet. VET: Wet Voortgang Energietransitie (VET) met als doel de energietransitie te ondersteunen en versnellen door de regelgeving rond de elektriciteits- en gasnetten aan te passen. Dit is onder meer noodzakelijk omdat toename van vermogen (zon, wind) en invoeding hoge eisen stelt aan de betrouwbaarheid en de betaalbaarheid van deze voorzieningen.

5 Succesfactoren voor de warmtetransitie De warmtetransitie roept diverse organisatorische en juridische vraagstukken op, die een grote impact hebben op het succes van initiatieven, plannen en projecten. PPS: publiek-private samenwerking, een veel gebruikte aanvliegroute om een warmtenet te ontwikkelen. De samenwerking gaat veel verder dan de traditionele inkoop van marktdiensten, of de aanbesteding van projectwerkzaamheden. VEWA: Veiligheidsvoorschriften Warmte, regels voor veiligheid die zijn opgesteld door de warmtebedrijven van brancheorganisatie Energie-Nederland. Bedrijven die zich bezighouden met de installaties voor warmtelevering werken volgens deze veiligheidsvoorschriften.

106

107

Bijlage 3: Handreiking Uitvoeringsplan NPLW In deze bijlage geven we belangrijke tips weer voor het schrijven van een publieksversie van het te schrijven uitvoeringsplan. We gebruiken deze tips ook voor de publieksversie van ons wijkplan.

Over het Uitvoeringsplan schrijft de NPLW: Uitvoeringsplan warmtetransitie In een uitvoeringsplan beschrijf je als gemeente hoe een dorp, buurt of wijk aardgasvrij wordt. Het is een gedetailleerde uitwerking van de transitievisie warmte of warmteprogramma. En draagt bij aan de onderbouwing voor de wijziging van het omgevingsplan. Wat is een uitvoeringsplan? Een uitvoeringsplan is een plan om de gebouwde omgeving in een gebied aardgasvrij te maken, of als tussenstap aardgasvrij-ready. De gemeente heeft hierin de regie, maar een uitvoeringsplan wordt altijd gemaakt sámen met de partners. Met gedragen en afgestemde besluitvorming als resultaat. Er zijn veel verschillende soorten uitvoeringsplannen - sterk afhankelijk van het gebied, de warmteoplossing en de samenwerkingsvorm https://www.nplw.nl/strategieuitvoering/uitvoeringsplan/default.aspx Het uurtteam heeft via de gemeente een voorbeeld-model van zo’n Uitvoeringsplan ontvangen, om te bekijken of de wijze waarop we onze adviezen presenteren en beschrijven, kan aansluiten op de wijze waarop de gemeente aan het Uitvoeringsplan gaat schrijven. Er is echter tot nu toe, tijdens het overleg met de gemeente, door de gemeente nog niet aangegeven hoe zij het proces van het schrijven van het Uitvoeringsplan gaat aanpakken en hoe en wanneer we daar als Buurtteam bij worden betrokken. Dit zal in de volgende fase aan de orde komen.

108

De NPLW heeft inmiddels ook een uitvoering handreiking opgesteld voor gemeenten, met erg veel tips en een compleet uitgewerkt fictief voorbeeld van een Uitvoeringsplan voor een wijk van de fictieve gemeente Nieuwerland, waarin het BuurtEnergieVerbond als Buurtteam actief is. (Later hierover meer) Een van de tips van deze handreiking is, in het Uitvoeringsplan een publiekssamenvatting op te nemen.

Hier het voorbeeld dat NPLW zelf geeft, over wat daar in moet staan: Geef in deze samenvatting antwoorden op de vragen: • Wat is er aan de hand? • Wat gaan we doen? • Wat betekent dat voor u? Dit wordt voor elke vraag nog nader verduidelijkt: Wat is er aan de hand? Zet de redenen om het gebied aardgasvrij te maken op een rij. Denk daarbij aan klimaatverandering, het Klimaatakkoord van Parijs, het nationaal Klimaatakkoord en de energiecrisis. Leg uit dat aardgasvrij worden de uitstoot van broeikasgassen vermindert, net als onze afhankelijkheid van energie uit het buitenland. Heb je als gemeente ook eigen ambities op dit vlak? Beschrijf die dan hier. Geef daarnaast aan wat er gedaan is om dit uitvoeringsplan op te stellen, bijvoorbeeld het organiseren van participatiebijeenkomsten en het doen van onderzoeken. Wat gaan we doen? Beschrijf de plannen van de partners op hoofdlijnen. Zet uiteen waar het gebied naartoe gaat. Welke warmteoplossing is gekozen en waarom? Daarnaast beschrijf je wie de partners zijn en wat zij op hoofdlijnen gaan doen om de warmteoplossing te realiseren. Belangrijke elementen zijn de geplande maatregelen en de planning daarvan, inclusief de datum waarop de levering van aardgas gestopt wordt. 109

Wat betekent dit voor u? Beschrijf de gevolgen voor de bewoners, ondernemers en gebouweigenaren binnen het gebied.

In onderstaande afbeelding van de fictieve gemeente Nieuwerland staat voorbeeldmatig hoe het zou kunnen aflopen met een Buurtteam, in dit voorbeeld het BuurtEnergieVerbond, als eenmaal een uitvoeringsplan is vastgesteld. We zijn benieuwd wat de toekomst voor ons in petto heeft!

Belangrijke vragen die je beantwoordt: • Wat verandert er in de openbare ruimte en welke werkzaamheden zijn daarvoor nodig? • Welke aanpassingen aan gebouwen zijn nodig voor de gekozen warmteoplossing? • Wat zijn de kosten en baten van die aanpassingen? • Wat moeten bewoners, ondernemers en andere gebouweigenaren doen om over te stappen op deze warmteoplossing? • Wat kunnen zij doen als ze voor een andere oplossing willen kiezen? • Welke ondersteuning en (financiële) middelen zijn er beschikbaar? • Waar kunnen mensen terecht die meer informatie willen? Hier kun je bijvoorbeeld verwijzen naar de website van de gemeente. De antwoorden hangen af van het type gebouw (bijvoorbeeld appartement of grondgebonden woning) en betrokkene (bijvoorbeeld eigenaar-bewoner, huurder of ondernemer). Maak onderscheid tussen de belangrijkste groepen die in de wijk, buurt of dorpskernen aanwezig zijn. Tip Besteed extra aandacht aan de leesbaarheid van de publiekssamenvatting. Denk aan: • Helder taalgebruik. Vermijd jargon. Schrijf actief. Gebruik korte zinnen. • Maak het visueel. Gebruik illustraties en schema’s om informatie helder over te brengen. • Maak het scanbaar. Maak de tekst scanbaar door korte alinea’s aan te houden en tussenkoppen te gebruiken. Bron: https://www.nplw.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=2593434

110

111

Bijlage 4: Opties voor aanpak van advisering toegelicht In hoofdstuk 7 zijn de duurzaamheidsmaatregelen beschreven die passen bij de beschikbare warmtebronnen voor vier veel voorkomende woningtypes in de buurt. In deze bijlage beschrijven we de verschillende opties die het Buurtteam heeft geselecteerd, die nader zullen worden verkend en onderzocht, voor we beslissen welk ondersteuningsaanbod het Buurtteam gaat organiseren voor de categorie huurders en voor de categorie woningeigenaren.

Aanbod 1: Woningpaspoort in combinatie met verduurzamingsadvies door een deskundige energieadviseur Het Buurtteam biedt elke bewoner een aanbod voor een energiescan, die een woningpaspoort oplevert en waarop een gesprek volgt met een deskundige adviseur. Dit voorstel werd tijdens de laatste buurtbijeenkomst met grote instemming ontvangen.

Aanbod 2: Het Buurtteam organiseert services en diensten die aansluiten op de resultaten van het onderzoek onder de meest voorkomende woningtypes in de buurt/wijk. Het Buurtteam heeft een voorlopige keuze gemaakt van de soorten diensten en services die ze gaat aanbieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen. a: zelf ontwikkeld aanbod b: drempelverlagende service om bestaand aanbod toegankelijker te maken Dit voorlopige aanbod bestaat uit: 1. Warmtescans maken 2. Workshops organiseren over thema’s als: a. Isolatie van vloer, dak, muur, zolder etc. b. Isolatieglas en kozijnen c. Verwarmen met warmtepompen d. Verwarmen en koelen met Airco’s e. Verwarmen met infrarood panelen f. Kleine isolatiemaatregelen zelf doen g. 25 tips voor energiebesparende maatregelen, etc. 112

3. Voorlopers inschakelen op het gebied van duurzaamheid; (die komen vertellen over hun ervaring en/of hun huis openstellen en/of informatie online delen via tekst en foto’s en/of filmpjes) 4.Gezamenlijke inkoopacties a. Zonnepanelen b. Isolatie c. Warmtepompen 5. Spreekuur op vaste tijden in ’t Noaberhoes met energiecoach 6. Bemiddelen bij afspraken voor energieadviseur Het Buurtteam zal in het komende voorjaar onder de bewoners van de buurt en wijk nader onderzoeken waaraan de meeste behoefte is. Om zowel Aanbod 1 als Aanbod 2 te realiseren zal het Buurtteam de opties voor elk aanbod eerst nader verkennen en keuzes maken. Ook moet met de gemeente overleg plaatsvinden over de kosten om dit aanbod te realiseren. Het Buurtteam heeft al wel een keuze gemaakt van de mogelijkheden die ze nader wil verkennen.

Opties voor Aanbod 1 Het Buurtteam organiseert voor elke bewoner een aanbod voor een energiescan van de woning. Dat levert een woningpaspoort op en een gesprek met een deskundige adviseur. Dat aanbod zou het Buurtteam op verschillende manieren kunnen organiseren of realiseren. We onderzoeken als Buurtteam op dit moment de volgende vijf opties: a. Verwijzen naar de diensten die de gemeente Almelo aanbiedt b. De aanpak van de Stichting Duurzaam Wierden overnemen https://duurzaamwierdenenter.nl/ c. Met het zogenaamde Hoom-dossier gaan werken https://hoom.nl/hoomdossier/ d. Een aanpak volgen met een woningpaspoort dat het Buurtteam in eigen beheer ontwikkelt. e. Een aanpak volgen met een woningpaspoort dat door andere energiecoaches elders wordt gebruikt. 113

Het Buurtteam moet nog afspraken maken met partijen die op dat vlak de nodige ervaring hebben om de voor- en nadelen van elke optie te onderzoeken. Ook moet met elke partij die eigenaar is van één van de uiteindelijk gekozen opties een overeenkomst worden gesloten. Of er moeten samenwerkingsafspraken worden gemaakt, waarin een werkwijze is overeengekomen en de uitvoering is geregeld met betaalde krachten en/of vrijwilligers. Per optie moeten ook de kosten in beeld worden gebracht en de mogelijke financiering daarvan. Dat betekent dat het realiseren van dit ambitieuze aanbod ook een wijziging vergt in de juridische status van het Buurtteam. Zie daarvoor hoofdstuk 8. Hierna volgt een korte typering van de vijf opties.

Optie 1 Het aanbod van de gemeente Almelo De gemeente Almelo biedt op dit moment drie vormen van hulp bij verduurzaming aan, elk voor een specifieke groep. 1 De wooncoach (ook wel energiecoach genoemd) Wat kan een wooncoach voor je doen? En wie heeft er recht op? Als inwoner van Almelo, Bornerbroek en Aadorp kun je gratis advies aan huis krijgen van een lokale wooncoach. De coach is opgeleid door de gemeente Almelo en is onafhankelijk, zonder commercieel belang. De coach vertelt je welke maatregelen je kunt treffen aan je woning om deze energiezuinig en duurzaam te maken. Ook geven zij tips hoe je kunt besparen op je energierekening. Wanneer heb je recht op gratis hulp van een wooncoach? Als je een koophuis hebt van na 1983 en/of met een WOZ-waarde hoger dan €281.000. Dan kun je gratis de hulp van een wooncoach inschakelen. De gemeente Almelo biedt deze dienst aan via Almelo-Energie/OM. Het Energieloket van Almelo Energie verzorgt de dienst. Aanvragen doe je hier: https://almelo-energie.nl/energieloket/#adviesgesprek

114

2 De bouwadviseur Wat kan een bouwadviseur voor je doen? En wie heeft er recht op? Als je woning nog niet is verduurzaamd kun je gebruik maken van een bouwadviseur. Een bouwadviseur kijkt wat er in je huis verbeterd kan worden. Ook geeft de adviseur tips en adviezen over financieringsmogelijkheden en subsidies. Wie heeft er recht op? Energie/OM aanbieden https://almelo-energie.nl/ Als je eigen woning hebt met een bouwjaar van voor 1983 en met een WOZ-waarde onder de €281.000, dan heb je recht op een gratis adviesgesprek met een bouwadviseur. https://www.duurzaambouwloket.nl/nieuws/energieadvies-op-maat 3 De energiefixer Wat mag een energiefixer voor je doen? En wie heeft er recht op? Een energiefixer is iemand van de FIXbrigade Almelo; deze komt bij u thuis als u een afspraak heeft gemaakt. De energiefixer geeft informatie over energiebesparing. Ook kan de energiefixer kleine energiebesparende materialen plaatsen, zoals radiatorfolie, tochtstrips en ledlampen. De hulp van de energiefixer is gratis. Zie het als een eerste hulp bij hoge energiekosten! Wie heeft er recht op? Woont u in een (sociale) huurwoning in de gemeente Almelo? En heeft u moeite om uw hoge energierekening te betalen? Dan kunt u gratis isolatiehulp krijgen van energiefixers van de FIXbrigade. Aanmelden gaat via Avedan, de welzijnsorganisatie binnen de gemeente.

Stuur een mail naar fixbrigadealmelo@avedan.nl of bel (0546) 54 41 en vraag naar de FIXbrigade.

115

Voorlopige conclusie: Het Buurtteam heeft de overtuiging dat het aanbod van de gemeente Almelo nog onvoldoende aansluit op de behoeften van de bewoners. We willen dit nader onderzoeken en hebben daarbij vragen over de precieze vorm van advisering, over de precieze procedure van uitvoering en over subsidies en bekostiging van dit aanbod. Ten aanzien van advisering: • Is de capaciteit voldoende? • Is de kwaliteit voldoende? Kunnen we dit aanbod van de gemeente Almelo toevoegen aan: • een ‘menukaart’ voor huurders? • een energiepaspoort of woningpaspoort? • het Hoom-dossier? • een door het Buurtteam te organiseren spreekuur? • een service voor het maken van ‘warmtescans’ Ten aanzien van uitvoering: • kunnen we de FIX-brigade uitbreiden naar andere doelgroepen dan huurders? • kunnen we een offerte-tool toevoegen voor bijvoorbeeld zonnepanelen/warmtepomp Ten aanzien van dekking kosten: • subsidies • bijdragen gebruikers

Optie 2 De aanpak van de Stichting Duurzaam Wierden

Hoofdactiviteiten zijn: • invulling geven aan het Energieloket Hier kan men terecht met alle vragen over isolatie, besparing, leningen en subsidies. Deze functie wordt uitgevoerd door de stichting op verzoek van de gemeente. Het energieloket werkt met energiecoaches. Dat zijn vrijwilligers die een speciale opleiding hebben gevolgd. Geheel kosteloos komen ze bij de bewoners langs om informatie te geven over bijvoorbeeld onderhoud, verbouwing, wooncomfort of energiebesparing. • het ontwikkelen van zonneparken De stichting is mede-eigenaar van zonnepark de Groene Weuste BV. De opbrengsten van het zonnepark vloeien terug naar de Wierdense gemeenschap. • speciale regelingen Voor woningen met een laag energielabel (D of lager) en een lage WOZ-waarde (onder de €338.000) waarbij minimaal twee isolatiemaatregelen worden gedaan is een nieuwe subsidieregeling beschikbaar, het Nationaal Isolatie Programma. Voor de overige woningen kent Wierden de collectieve isolatieactie met een maximale subsidie van €250 per woning, betaald uit de opbrengsten van het zonneveld en rijksgelden. • ontzorgen De stichting heeft een ‘offerte-tool’ ontwikkeld waar men zelf een (indicatieve) offerte kan aanvragen bij vier regionale isolatiebedrijven voor vloer- en spouwmuurisolatie. Ook organiseert de stichting collectieve inkoopacties.

De Stichting Duurzaam Wierden-Enter (www.duurzaamwierdenenter.nl) heeft als doel het bevorderen van duurzaamheid in de gemeente Wierden. De stichting heeft acht bestuursleden die ook actief zijn als vrijwilliger, onder andere als energiecoach.

116

117

Voorlopige conclusie: Ook dit aanbod moet op vergelijkbare wijze als optie 1 worden verkend en gescreend.

Optie 3 Met het zogenaamde Hoomdossier gaan werken Wat is een Hoomdossier? Met het Hoomdossier kunnen bewoners via internet een woondossier aanmaken van hun woning. Dit dossier is in eigendom van de bewoner zelf en kun je zelfstandig of samen met een energiecoach invullen. Zo breng je de eigen woning in beeld en krijg je inzicht in de mogelijke maatregelen die je zou kunnen kiezen voor energiebesparing en comfortverbetering. Leidraad voor een gesprek met de energiecoach. Het Hoomdossier vormt een goede leidraad voor energiecoaches om een verslag te maken van hun gesprek met een bewoner. Het is mogelijk een pdf-rapportage te maken van het Hoomdossier dat geprint kan worden, zodat de energiecoach een tastbaar verslag achterlaat bij de bewoner. Je beslist als bewoner zelf welke gegevens je invoert en wie die gegevens mag zien. De organisatie die het Hoomdossier aanbiedt, krijgt, na toestemming van de bewoner, toegang tot de gegevens van je woning en je wensen, zodat men in de gemeente of wijk waar je woont, hier op in kan spelen met gerichte acties. Een bewoner krijgt via de gemeente of via een energiecoöperatie het aanbod om van het Hoomdossier gebruik te mogen maken en dat te bespreken met een energiecoach. De organiserende instantie heeft daarvoor een licentie aangeschaft en betaalt voor elke bewoner een bedrag aan Hoom.

Hoom is een organisatie die in 2022 gefuseerd is met Energie Samen, de koepel van Energiecoöperaties in Nederland.

Voorlopige conclusie Optie 3 is de meest professionele optie die op grote schaal wordt toegepast in veel gemeentes waar een betrouwbare organisatie achter staat, die ook energieadviseurs opleidt, bijvoorbeeld vanuit het Buurtteam. Vooral de kosten voor de licentie en voor elke 118

individuele bewoner zullen een belangrijk aandachtspunt vormen bij de nadere verkenning van deze optie. maar ook de vraag wie uiteindelijk een dergelijk aanbod organiseert en aanbiedt.

Optie 4. Een aanpak volgen met een woningpaspoort dat het Buurtteam in eigen beheer ontwikkelt.

Het Buurtteam kan er ook voor kiezen om zelf een woningpaspoort te ontwikkelen; een boekje per huishouden, waarin alle gegevens van de eigen woning kunnen worden ingevuld. Dat heeft als voordeel dat het ook aan de keukentafel, zonder internet, kan worden ingevuld. Maar hier zitten ook nadelen aan, zoals het overzicht van gegevens per woning voor de energiecoaches die bewoners ondersteunen. Ook de tijd die het kost om dit boekje te maken en uit te proberen moet niet worden onderschat.

Voorlopige conclusie Alleen als de andere opties niet mogelijk zijn zullen we hier voor kiezen. Het is in dat geval wel nodig om dit eerst in een kleine pilot te testen.

Optie 5 Een aanpak volgen met een woningpaspoort dat door andere energiecoaches elders al langer met succes wordt gebruikt. Er zijn tal van energiescans, woningchecks of woningpaspoorten bekend, waarmee in den lande wordt gewerkt. We kunnen er dus ook voor kiezen om zo’n instrument te bekijken en te testen voor eigen gebruik.

Voorlopige conclusie Deze optie kiezen scheelt veel ontwikkelwerk, maar de vraag is wel of het in onze situatie past. Dat moet dan wel nader worden onderzocht.

Een aanpak via een menukaart Bij het adviseren van bewoners over de aanpak van verduurzaming is gebleken dat daarbij een “menukaart” handig is, waarin bewoners kunnen kiezen uit de best passende opties voor hun situatie. Zo’n werkwijze met een menukaart is ook onderwerp van bespreking tussen Buurtteam, gemeente en woningcorporatie Beter Wonen. 119

Het sluit ook helemaal aan op het gebruik van de menukaart door ToekomstSterk zoals beschreven in hoofdstuk 4. Een prachtig voorbeeld van deze werkwijze biedt het “smart-pack concept” dat bouwbedrijf Hazenberg in Brabant heeft ontwikkeld en succesvol toepast in samenwerking met gemeente en woningcorporaties. https://www.hazenberg.nl/verduurzamen/smartpack

Een aanpak gericht op vermindering van energiearmoede In hoofdstuk 2 beschreven we dat alleen al in de buurt Kanaalzijde 50 van de 200 huishoudens energiearmoede ervaren! Het gaat dan voornamelijk om huishoudens die wonen in een sociale huurwoning van woningcorporatie Beter Wonen. Het Buurtteam wil een rol spelen in de aanpak van energiearmoede voor deze huishoudens, door in samenspraak met de gemeente en Beter Wonen in de periode tot 2030 stappen te zetten die het verschil maken. Dat dit kan bewijst een succesvol project in Winterswijk. Daarbij is het vooral de combinatie van de energiecoaches (energiebespaarmaatjes) en de energiefixers (energieconcierges) die door goede onderlinge samenwerking en door goed overleg met de bewoner, veel succes oplevert! Ook deze aanpak gaan we nader verkennen.

Energiebespaarmaatjes en energieconciërges in Winterswijk Citaat “Heb je moeite om je energierekening te betalen? Zoek je hulp om te besparen op je energierekening? Meld je dan aan bij het Centrum Duurzaam Winterswijk en krijg gratis hulp en ondersteuning van de Energiebespaarmaatjes en de Energieconciërges. Het Energiebespaarmaatje helpt je besparen De prijzen voor gas en stroom zullen de komende tijd nog hoog blijven. Daarom is het belangrijk om zoveel mogelijk energie te besparen. Het Energiebespaarmaatje en de Energieconciërge helpen je daar graag bij. Dat is goed voor je portemonnee én het milieu. Het Energiebespaarmaatje helpt je door eerst samen te kijken naar wat er nodig

120

is voor jouw situatie. Daarna bepaal je samen wat goede energiebesparende maatregelen kunnen zijn om je energielasten verder omlaag te brengen. Je krijgt een energiebespaarmeter te leen waar je eenvoudig op kan zien wat je aan gas en stroom verbruikt. Gratis energiebesparende producten Naast de energiebesparende tips en adviezen die je ontvangt van het Energiebespaarmaatje, kan je ook gratis energiebesparende producten ontvangen. Het bespaarmaatje bekijkt samen met jou welke energiebesparende producten van de maatregelenlijst er aangebracht kunnen worden om jouw huis energiezuiniger te maken. Deze producten kun je zelf aanbrengen of laten aanbrengen door een Energieconciërge. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van tochtstrips, het vervangen van uw lampen door ledlampen of het aanbrengen van radiatorfolie. Let op: heeft u al een aanvraag gedaan voor de Regeling energiebespaarmaatjes, dan kunt u niet nogmaals een aanvraag doen voor maximaal €200,- aan energiebesparende maatregelen. https://www.werkaanwinterswijk.nl/duurzaamheid/centrum+duurzaam+winterswijk/ energiebespaarmaatjes+en+energieconcierges/default.aspx

Conclusies Het zal duidelijk zijn dat het Buurtteam nog een flinke kluif zal hebben om een goed aanbod voor de bewoners te organiseren. Dat zal ongetwijfeld voor een groot deel bestaan uit doorverwijzen naar bestaande initiatieven en, als dat nodig is, daarvoor de drempel te verlagen. Ook zal het aanbod bestaan uit het kiezen van manieren van ondersteuning die in andere wijken en buurten van Nederland hun succes al bewezen hebben. Daarnaast zullen we zelf onze eigen weg moeten vinden in de ontwikkeling van een aanbod waarin we geloven en waarmee we bewoners echt helpen om aan de slag te gaan. De samenwerking met de gemeente en de woningcorporatie zal daarbij een cruciale factor zijn voor succes. 121

Bijlage 5: Omgevingsfactoren en hun invloed op onze adviezen In deze bijlage worden de citaten en bronnen vermeld van de factoren die in hoofdstuk 9 van het wijkplan beknopt zijn aangegeven. Het Buurtteam is in een jaar tijd onderdeel geworden van de lokale samenleving. Maar waar we steeds vaker en duidelijker achter kwamen is dat we ook onderdeel zijn van een groter geheel. Een groter geheel op het niveau van de gemeente Almelo, maar ook de Regio Twente, de Provincie Overijssel, de Rijksoverheid, de Europese Unie, ja zelfs de hele wereld, met haar Klimaatconferenties. Alles wat op die hogere niveaus besloten wordt over ons klimaat en milieu, over duurzaamheid en energie, heeft invloed op ons werk als Buurtteam. Soms helpen die het Buurtteam om zaken te versnellen of te verhelderen, soms ook betekenen ze een pas op de plaats of een streep door de rekening. We geven daarom per niveau, heel kort enkele voorbeelden van invloed van buiten. We gaan daarbij van veraf naar dichtbij.

De wereldwijde VN-Klimaatconferentie (COP-28) (in 2023 in Dubai , in 2024 in Azerbeidzjan) Op deze 28ste klimaatconferentie was een van de heikele punten de vraag of de productie van olie en gas een halt zou worden toegeroepen. In Nederland wordt de roep om te stoppen met overheidssubsidies voor deze fossiele brandstoffen, die schadelijk zijn voor het klimaat en het milieu, ook steeds luider. Denk ook aan de acties van bijvoorbeeld Greenpeace en Extinction Rebellion. Tijdens deze conferentie kwam demissionair minister Jetten met het voorstel voor een internationale coalitie die de subsidies op fossiele brandstoffen wil gaan afschaffen.

122

Citaat Hierover op de website van de Rijksoverheid: Tijdens de VN-Klimaatconferentie in Dubai (COP28) heeft Nederland een internationale coalitie gelanceerd om fossiele subsidies af te bouwen. Landen die bij de coalitie zijn aangesloten zijn onder andere Nederland, Oostenrijk, België, Ierland, Spanje, Finland, Antigua en Barbuda, Canada, Frankrijk, Denemarken, Costa Rica en Luxemburg. Een duurzame en CO2-vrije wereldeconomie vraagt om het afbouwen van fiscale en financiële voordelen voor fossiele brandstoffen. Daarom is in 2021 tijdens de Klimaattop in Glasgow afgesproken inefficiënte fossiele brandstofsubsidies af te bouwen, nadat de G20-landen dit al in 2009 besloten. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/12/09/cop28-nederland-lanceertinternationale-coalitie-voor-afbouw-fossiele-subsidies Dit initiatief heeft directe gevolgen op allerlei plannen van landen en bedrijven in de energiesector. Voor het Buurtteam een steun in de rug, want het betekent dat de ingeslagen weg van de Nederlandse overheid naar een aardgasvrije warmtevoorziening in 2050, steun krijgt in de wereld. Nederland kan dat immers alleen nooit voor elkaar krijgen. Er is geen weg terug, aardgasvrij is het doel, aardgasvrij-ready is de weg er naar toe.

De Nederlandse overheid De uitslagen van de recente verkiezingen voor een nieuwe volksvertegenwoordiging in de Tweede Kamer hebben geleid tot een enorme verschuiving in het politiek landschap. De verhoudingen van voor- en tegenstanders op het gebied van duurzaamheidsbeleid zijn flink veranderd. De Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie, is een vereniging van ruim 1600 bedrijven die helpen bij het realiseren van een energievoorziening die volledig is gebaseerd op hernieuwbare energie door het bundelen van krachten uit de gehele sector. Hoe reageerde zij op de verkiezingsuitslag?

123

Citaat Citaat van 23 november 2023 NVDE-voorzitter Olof van der Gaag reageert op de verkiezingsuitslag: “De energietransitie heeft baat bij continuïteit. Onzekerheid en zigzag-beleid maakt het moeilijker, langzamer en duurder. Er worden straks ongeveer veertig zetels in de Tweede Kamer bezet door mensen die willen stoppen met klimaatbeleid. Daar staat een veel grotere groep tegenover die de klimaatdoelen wel wil halen: ~40 zetels ‘weg met klimaatbeleid’ ~40 zetels ‘ambitieuzer klimaatbeleid’ ~70 zetels ‘bestaande doelen halen’ (in vele varianten natuurlijk) Er is dus een significante (betekenisvolle) tegenstem, maar een veel grotere groep die door wil.” https://www.nvde.nl/nvde-reactie-verkiezingsuitslag-110-zetels-voor-klimaatbeleid/

De vraag welke regering we krijgen en wat die gaat betekenen voor versnelling of vertraging van wetten en subsidies zorgt nu al bij tal van partijen voor onzekerheid en vertraging. Het Buurtteam blijft geloven in continuïteit van beleid, vanwege de stevige meerderheid die door wil, maar helemaal gerust zijn we er ook niet op! Anderen juichen deze ontwikkeling toe, ook onder bewoners van de wijk, vooral uit angst voor nog hogere energielasten die voor velen nu al niet op te brengen zijn. Voor hen is uitstel of vertraging een welkome ontwikkeling. Daarom wil het Buurtteam zich voor deze bewoners inspannen om hun energielasten snel omlaag te brengen en tegelijkertijd te verduurzamen. Een belangrijke wet voor het thema duurzaamheid, die vertraging zouden kunnen oplopen, is bijvoorbeeld de Wet Collectieve Warmte, die de oude Warmtewet van 2014 moet vervangen.

124

Citaat Citaat van de vereniging Netbeheer Nederland Demissionair minister Jetten voor Klimaat en Energie heeft in november 2023 de Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW) naar de Raad van State gestuurd voor advies. Het wetsvoorstel gaat uit van het belang van publieke zeggenschap over essentiële infrastructuur, waarbij gemeenten de regie voeren. Netbeheer Nederland ondersteunt deze lijn omdat zo meer kan worden gestuurd op publieke waarden bij de aanleg en het gebruik van warmtenetten in wijken en buurten. Hierbij staan leveringszekerheid en betaalbaarheid van de warmtevoorziening en duurzaamheid van de warmtebron centraal. Bron: Nederland 12 december 2023 https://www.netbeheernederland.nl/nieuws/wetsvoorstel-warmtewet-scheptduidelijkheid-netwerkbedrijven-in-de-startblokken-om-de-opgave-gezamenlijk-aan-tepakken--1714

De provincie Overijssel Het nieuwe provinciebestuur van Overijssel heeft, als gevolg van de grote verkiezingswinst door de BBB, een andere samenstelling die voor een koerswijziging heeft gezorgd als het gaat om het stimuleren van windenergie en zonne-energie. Zo geldt voor zonnevelden dat die bij uitzondering nog worden toegestaan op agrarische grond. Ook voor windmolens heeft de provincie nieuwe regels vastgesteld, die de gemeenten en regio’s dienen te volgen. https://www.nieuweenergieoverijssel.nl/wind/ Een direct gevolg van deze nieuwe regels is dat gemeenten en regio’s hun plannen voor de plaatsing van windmolens moeten aanpassen als deze niet aan de regels van de provincie voldoen.

125

Citaat Citaat uit brief gedeputeerden aan Provinciale Staten van 18 juli 2023 uit brief aan Provinciale Staten over het Voorgenomen windbeleid (uitvoering motie Grip op Wind): We respecteren het RES-proces. Als één overheid zijn we samen verantwoordelijk voor het behalen van de klimaatdoelen. Iedere overheid heeft hierin een eigen rol en bevoegdheid. Gemeenten zijn de eerste bestuurslaag voor inwoners. De gemeenten houden de regie bij het aanwijzen van zoekgebieden. Wij blijven zo veel mogelijk samenwerken met gemeenten. Het provinciaal programma energiestrategie (PPE) blijft van kracht en vullen we aan met de uitwerking van de hieronder beschreven ruimtelijke kaders. De gemeenteraden en Provinciale Staten hebben de RES vastgesteld. Daarmee is de RES ook een provinciale ambitie en zijn we medeverantwoordelijk. Vanuit dit vertrekpunt kijken we niet alleen naar die aspecten waarvoor de provincie aan de lat staat, maar kijken we in de volle breedte naar wat wij kunnen doen om bij te dragen aan het halen van de gezamenlijke ambities. De meeste gemeenten hebben zoekgebieden aangewezen, enkele zijn daar nog mee bezig en hebben dat proces uiterlijk voor 1 januari 2024 afgerond. Met het aanwijzen van zoekgebieden houden gemeenten zoveel mogelijk de regie, zowel binnen de grote clusters als daarbuiten.

En verder: Cluster A35/ATT Almelo, Twenterand, Tubbergen, Enschede, Haaksbergen, Borne, Hengelo, Hof van Twente, Wierden, Hellendoorn Dit gebied is het meest divers van alle clusters. Enerzijds zijn hier meerdere bekende initiatieven, die we als bevoegd gezag in behandeling moeten nemen. Anderzijds betreft dit ook het ATT-gebied. In het ATT gebied zal een grote clustering 126

van windturbines plaats moeten vinden die verder gaat dan de doelstelling, die de drie gemeenten tot nu toe hebben op basis van de RES 1.0. (Het ATT-gebied is het gezamenlijk gekozen gebied voor een windpark of voor windmolens in de drie gemeenten Almelo, Tubbergen en Twenterand) Bron: https://overijssel.notubiz.nl/document/13013363/1 De provincie wil dus dat de gemeente Almelo, Tubbergen en Twenterand in het gezamenlijke gekozen zoekgebied meer windenergie opwekken dan de drie afzonderlijke gemeenten tot nu toe hadden voorgesteld in hun Regionale Energie Strategie Twente (RES) Hiermee wordt de druk op gemeenten flink opgevoerd. Op 17 januari 2024 werd door de ATT-gemeenten, de Provincie en RES Twente een inloopbijeenkomst hierover georganiseerd in Vriezenveen.

Regio Twente Binnen de regio Twente hebben de 14 gemeenten gezamenlijk taken voor de Regionale Energie Strategie. (RES) Deze taken vloeien voort uit het klimaatakkoord van de regering. In Twente worden deze taken uitgevoerd door RES Twente met een eigen website met de naam Energiestrategie Twente https://energiestrategietwente.nl/ De RES Twente is in 2019 gestart. Het doel staat in de startnota.

Citaat We citeren: De Energiestrategie Twente is het gezamenlijke product waarin Twente beschrijft welke doelen zij gaat halen en op welke termijn. Het geeft een overzicht van lopende projecten, de mogelijkheden van opwek en besparing en strategische keuzes op basis van verkenningen, ruimtelijke inpasbaarheid, de verdeling van bronnen en de energie-infrastructuur. De Energiestrategie Twente geeft inzicht in hoe de transitie te realiseren met een horizon van 2030 en een doorkijk naar 2050. https://energiestrategietwente.nl/assets/downloads/Startnota-RegionaleEnergiestrategie-Twente.pdf 127

Momenteel werkt RES Twente aan haar tweede Regionale Energiestrategie, RES 2.0 genoemd. De 14 gemeenten willen hun krachten bundelen met als doel:

Citaat Op weg naar RES Twente 2.0 is de samenwerking met de omgeving nóg belangrijker. Om processen te versnellen en verbinding te leggen met andere opgaven die ook om ruimte vragen, is een brede samenwerking cruciaal. We gaan aan de slag met koppelkansen en thema´s, zoals biogas/groengas, biomassa, waterstof, aquathermie, geothermie en opslag. https://energiestrategietwente.nl/twentse-energie-agenda# RES Twente vormt zo dus een belangrijke schakel tussen Provincie en gemeenten. Ook de Provincie zelf en het Waterschap Vechtstromen maken deel uit van RES Twente!

De gemeente(n) De lokale overheid is voor het Buurtteam de aangewezen partner bij uitstek, omdat de gemeenten de regie over de energietransitie hebben gekregen. De gemeente is ook direct verantwoordelijk voor het ontstaan van het Buurtteam en verschaft ons financiële, inhoudelijke en organisatorische ondersteuning via Buurkracht en ToekomstSterk. Het spreekt dan ook vanzelf dat het Buurtteam de gemeentelijke kaders goed verkent en de ontwikkelingen daarin goed volgt. De gemeente heeft in het afgelopen jaar eenmaal een bijeenkomst belegd waarin alle bij de energiestrategie van de gemeente betrokken partijen waren uitgenodigd, waaronder het Buurtteam. Daar werd door de gemeente geschetst hoe er wordt gewerkt aan een nieuwe beleidsnota, die de eerste gemeentelijke beleidsnota over de energietransitie (Warmtevisie 2020) zal vervangen en Warmteprogramma zal gaan heten.

128

Voor het Buurtteam was die informatie aanleiding om aan de gemeente te vragen of de aangewezen voorloopwijken, die status zouden behouden. Die vraag werd opgeroepen omdat de gemeente te kennen gaf in alle wijken van de gemeente aan de slag te willen. Bij het kennismakingsgesprek met de wethouder Duurzaamheid, mevrouw Margreet Overmeen-Bakhuis, werd ons ter geruststelling bevestigd dat de status van voorloopwijk, zoals vastgesteld, niet zal veranderen. Ook werkt de gemeente aan een nieuwe overlegstructuur met de stakeholders (Cogas, Waterschap Vechtstromen, Woningcorporaties, etc. waar het Buurtteam ook deel van zal uitmaken. Het is nog niet duidelijk of de nieuwe warmtevisie, al in 2024 door de gemeenteraad zal worden vastgesteld.