21 Arbeidsmarktstrategie

14

Deel van het werk wordt gedaan door arbeidsmigranten, zij vervullen complementaire rol op arbeidsmarkt

45.430 Banen in Almelo

Inwoners Almelo

Inwoners uit regio

Arbeidsmigranten

• Een deel het werk wordt uitgevoerd door arbeidsmigranten. De meest recente schatting uit 2017 laat zien dat er in Almelo ongeveer 2.100 arbeidsmigranten werkzaam waren1. Zij vullen dus een deel van de vraag naar arbeid. • Landelijk zien we dat het aantal arbeidsmigranten in de afgelopen jaren is verviervoudigd. In het verleden werd vooral in de agrarische sector gebruik gemaakt van arbeidsmigranten om seizoensgebonden tekorten op te vullen. Nu zien we een verschuiving van tekort in de logistiek en maakindustrie. Hier is het hele jaar door vraag naar arbeid. Met oog op de toekomst lijkt de vraag naar arbeidsmigranten alleen maar toe te nemen. • Arbeidsmigranten zijn complementair aan Nederlandse beroepsbevolking: zij doen het werk wat Nederlandse werknemers niet willen uitvoeren. Veelal zijn dit zware banen die flexibiliteit kennen qua werktijden en piekmomenten, zoals seizoensarbeid in de landbouw en nachtdiensten in de industrie.

15 1. Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten, Decisie

Binnen de huidige regionale en lokale samenwerkingen zijn verschillende initiatieven gericht op de arbeidsmarkt Regionale samenwerking Regiodeal Twente

Portefeuillehoudersoverleg Arbeidsmarkt (PHA)

• De arbeidsmarkt beperkt zich niet tot de gemeentegrenzen en daarom is een regionale aanpak noodzakelijk. In de regio Twente wordt samengewerkt in een drietal bestuurlijke samenwerkingen (verschillend in samenstelling 3O: overheid, ondernemers en onderwijs): Portefeuillehoudersoverleg Arbeidsmarkt (PHA), het bestuurlijk Werkbedrijf en Twente Board. • Regionaal zijn er verschillende initiatieven opgezet voor de ontwikkeling van inwoners van Twente en de instroom van personeel in speerpuntsectoren.

16 Schets van regionale en lokale initiatieven.

Lokale samenwerking

• Naast regionale samenwerking, is het van belang om te investeren in de 3O samenwerking op lokaal niveau. • Lokaal is er het samenwerkingsverband Hettrix waarin het lokale bedrijfsleven in samenwerking met onderwijs en de gemeente lokale opgaven aanpakt. • Ook zijn er verschillende initiatieven die zich bezig houden met het ontdekken en aantrekken van talent in de technische sector.

Arbeidsmarktanalyse bestaat uit 3 onderdelen

Huidige situatie

Ontwikkelingen • • •

17

Hoe ontwikkelt de arbeidsmarkt zich? Welke landelijke ontwikkelingen worden er verwacht? Welke lokale ontwikkelingen?

Opgaven

Vraag naar werk blijft groeien, ook in de regio door verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen en komst XL2 Landelijk

Regionaal Ontwikkeling XL Businesspark 2

3.360 directe banen

2.000 banen door spin-off

5.360 nieuwe banen door komst XL2

Bron: ROA

• Landelijk gezien is de verwachting dat het aantal banen de komende jaren blijft toenemen. • Deze groei is o.a. afhankelijk van de ontwikkeling in de economie, ontwikkelingen in het buitenland en technologische veranderingen

18

Bron: Kadernota

• XL Businesspark 1 is op dit moment nog aan het door ontwikkelen wat banen oplevert • De verwachting is dat door ontwikkeling van Businesspark XL 2 in Almelo het aantal arbeidsplaatsen naar verwachting toeneemt met 5.360 banen • De arbeidsmarkt is op dit moment al krap, met de komst van nieuwe banen is een plan nodig hoe die banen worden vervuld

Energietransitie, woningbouwopgaven en vergrijzing zorgen voor vraag naar mbo personeel Ontwikkeling aantal vacatures mbo gediplomeerden (Index = 2021, landelijk)

Ontwikkeling instroom per onderwijssoort (index = 2021, landelijk) 120

200

Energietransitie

Woningbouwopgaven

81% 76%

180

Vergrijzing

160

-3% -6% -7%

140 90

100

80 2021

Toename vraag naar mbo en hbo zorgpersoneel

110 100

120

150.000 extra banen in technische sector1

17%

2022

2023

Techniek en gebouwde omgeving

2024

2025

2026

Zorg, welzijn en sport Bron: Kans op werk

2021

2022

2023

2024

2025

2026

vo

mbo

hbo

wo

2027

2028

Bron: Ministerie van OCW

• Er is op dit moment een krapte aan praktisch geschoold personeel. Voor de werkzaamheden rondom de grote maatschappelijke opgaven die het kabinet zich voor de komende jaren heeft gesteld, is er een grote vraag naar technisch geschoold personeel en zorgpersoneel. • In de techniek zien we naast krapte aan hoogopgeleiden recentelijk ook meer krapte ontstaan aan de uitvoerende functies op middelbaar beroepsniveau2. Denk hierbij aan elektriciens, installateurs voor zonnepanelen en werkvoorbereiders in de bouw. Onder andere omdat instroom in het onderwijs en diplomering daar de laatste jaren is gedaald. In de prognoses van het aantal studenten per onderwijssoort is duidelijk te zien dat het aantal studenten in het wo onderwijs de komende jaren gaat stijgen, maar die in het vo, mbo en hbo gaat dalen. Dit zorgt voor zwel krapte in de technische sector als in de zorg. • In Almelo neemt het aantal mbo studenten tot en met 2036 af met 24%. De daling zit vooral in niveau 2 en 3 (33%), niveau 1 en 4 dalen minder hard (ongeveer 16%).

19

1. Aanvalsplan Arbeidsmarkttekorten Techniek, Bouw en Energie 2. Arbeidsmarktkrapte Technici (SEO)

Door nieuwe technologieën veranderen banen maar verdwijnen ze niet

Door automatisering verdwijnen banen •

•

Door automatisering verdwijnen taken voor werkenden: machines, robots en software nemen steeds meer taken over (o.a. in de bouw en financiële sector) Met name routinematige banen zijn verdwenen: deze bevinden zich vooral in het middensegment1

20

Automatisering zorgt ook voor nieuwe banen •

•

1. Technologie, de arbeidsmarkt en de rol van beleid, Centraal Planbureau 2. Stand van zaken Nederlandse Leercultuur, TNO

Door nieuwe technologie ontstaan er nieuwe taken: direct door stijging in vraag (bijv. in ICT), indirect door de toename in welvaart waardoor men meer uitgeeft aan arbeidsintensieve diensten (zoals zorg en personal trainers) Met name middensegment wordt blootgesteld aan automatisering. Bovenkant (datascience en management) en onderkant (persoonlijke dienstverlening) profiteren van nieuwe banen1

Onderwijs speelt belangrijke rol voor benutten van kansen •

• •

Voor optimaal benutten van kansen is aandacht voor technische en sociale vaardigheden in onderwijs belangrijk1 De noodzaak van Leven Lang Ontwikkelen neemt toe Aandacht groepen voor LLO zijn laagopgeleiden, flexwerkers en ZZP’ers: doordat zij minder cursussen volgen lopen ze risico op mindere arbeidsmarktpositie2

Bevolking groeit in zijn geheel, mede door immigratie en langere levensduur van inwoners Ontwikkeling bevolking Almelo

Ontwikkeling en prognose bevolking (Index = 2005)

900 130

600 300

120

0

110

-300

20% 7% 4%

100

Natuurlijke aanwas

Migrati esaldo

2022*

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

-600 90 2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Sal do verhuizingen Bron: CBS

• In de afgelopen jaren is de bevolking in Almelo gegroeid. Belangrijkste factor hiervoor lijkt het migratiesaldo: het aantal immigranten minus het aantal emigranten. Die laat over de afgelopen jaren een positief saldo zien. De natuurlijke aanwas is in de afgelopen jaren gekrompen: er stierven meer mensen dan dat er geboren werden. Het saldo van verhuizingen lijkt sinds 2017 positief te zijn. • De prognose is dat de bevolking in geheel Nederland, de regio Twente en ook in Almelo de komende jaren gaat groeien. Belangrijkste redenen hiervoor zijn migratie en stijgende levensduur.

* Voorlopige data

21 Natuurlijke aanwas: het aantal levend geborenen minus het aantal overledenen

Migratiesaldo: Het aantal immigranten minus het aantal emigranten Saldo verhuizingen: Het aantal verhuizingen naar Almelo minus het aantal verhuizingen uit Almelo

Vergrijzing zorgt voor krimp van beroepsbevolking en leidt tot vervangingsvraag van werknemers Ontwikkeling leeftijd Almelo 100% 90%

5%

7%

15%

8%

16%

80%

18%

70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2020

2030 0-19

20-64

65-79

2040 80+

Bron: CBS

• De bevolking in Almelo wordt ouder: in 2020 is 19,8% 65+, de prognose is dat deze groep 65+’ers in 2040 is gegroeid tot 26,3% • Eerste gevolg: door de vergrijzing krimpt de beroepsbevolking en moeten we met minder mensen het werk doen.

22

Bron: UWV

• Tweede gevolg: veel mensen gaan met pensioen, zij moeten vervangen worden. • De vervangingsvraag van personeel is vooral groot in de sector Zorg en Welzijn en de sector Industrie. • Door de pensionering van medewerkers gaat kennis verloren. Het is voor bedrijven belangrijk dat zij tijdig personeel opleiden of de kennis borgen.

Met name de zorgsector kampt met dubbele vergrijzing, afname instroom studenten leidt tot extra spanning Prognose aantal medewerkers in de zorg in Nederland

Prognose instroom studenten sector zorg, welzijn en sport (Index = 2021) 100 90

-9%

80

-20%

70 60 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 ROC van Twente Bron: Hoofdlijnenbrief Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg

• De sector zorg kampt met een 'dubbele vergrijzing': enerzijds stroomt personeel uit vanwege de pensioengerechtigde leeftijd, anderzijds stijgt de vraag naar personeel wegens ouderdom. • De prognose is dat op deze manier in 2040 1 op de 4 medewerkers in de zorg moet werken. Er zal vooral een tekort zijn aan verzorgenden mbo 3 en verpleegkundigen (mbo en hbo)1 • De sector zorg en welzijn is groot in Twente en Almelo, wat betekent dat dit gevolgen zal hebben voor de arbeidsmarkt.

23 1. Nieuwe arbeidsmarktprognose Zorg en Welzijn

Nederland Bron: Ministerie van OCW

• Voor de sector zorg, welzijn en sport is een daling te zien van het aantal studenten dat instroom tot en met 2036. • In Nederland daalt de instroom tot 2036 vergeleken met 2021 met 9%. Op het ROC van Twente is de daling sterker, daar daalt de instroom met 20%. • Door stijging in de vraag en afname van instroom in studenten in deze sector, zal op langere termijn een nog groter tekort ontstaan.

Door komst XL Businesspark 2 stijgt vraag naar technisch personeel verder, instroom aantal techniekstudenten daalt Regionaal

Prognose instroom studenten sector techniek en gebouwde omgeving (Index = 2021)

Ontwikkeling XL Businesspark 2

100 90

75% hightech en maakindustrie

25% logistiek

80

-22%

70

-33%

60

Stijging in de vraag naar technisch geschoold personeel Bron: Kadernota

• Door de komst van XL Businesspark 2 met focus op hightech en maakindustrie, stijgt de vraag naar technisch geschoold personeel in de regio. • De verwachting is dat de vraag naar zowel uitvoerend als hoger geschoold technisch personeel stijgt. Door afwezigheid van hoger onderwijs moet personeel van buitenaf aangetrokken worden.

24

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 ROC van Twente

Nederland Bron: Ministerie van OCW

• Het aantal mbo studenten in Nederland neemt af (zie p. 19). • De prognose van het aantal studenten in de sector techniek en gebouwde omgeving laat in geheel Nederland een afname zien van 22% ten opzichte van 2021. Voor het ROC van Twente zien we dat deze afname nog sterker is en daalt met 33%. • Om aan de personeelsbehoefte te voldoen is actie nodig.

Krapte op de arbeidsmarkt zorgt landelijk voor beweging en nieuwe aanpakken Aanpak arbeidsmarktkrapte1

Aanvalsplan arbeidsmarktkrapte Techniek, Bouw en Energie2

Zorgen voor goed functionerende arbeidsmarkt en verminderen krapte

Terugdringen tekorten in de sectoren

Drie richtingen: 1. Verminderen van vraag naar arbeid 2. Vergroten arbeidsaanbod 3. Verbeteren match tussen vraag naar en aanbod van arbeid 6 acties: 1. Stimuleren van technologie- en procesinnovatie 2. Inzet op arbeidsaanbod 3. Verbeteren van de match 4. Stimuleren van meer uren werken 5. Inzet op leven lang ontwikkelen 6. Verbeteren aansluiting initieel onderwijs en arbeidsmarkt

25

1. https://open.overheid.nl/documenten/ronl-175b51ba0f619f702fab3db174cb1bd2c7c44929/pdf 2. https://www.technieknederland.nl/stream/aanvalsplan-techniek-nov-2022

1.

2.

3.

Meer mensen kiezen en behouden voor werken in de techniek, bouw en energie 1. Nieuw arbeidsmarktsysteem (van-werk-naar-werk) 2. Nieuwe publiek-private opleidingsstructuur met Techniekcentra 3. Nieuwe groepen voor sectoren en behoud (o.a. vrouwen) Productiviteitsoffensief door (prefab) industrialisatie van ontwerp, bouw, techniek en industrie 1. Industriële transformatie en robotisering en digitalisering 2. Mensgerichte technologie Talent van buiten 1. Meer kansen voor statushouders 2. Tijdelijke vakkrachten van buiten EU

Provinciaal is de opgave 60.000 nieuwe woningen, dit biedt kansen voor het aantrekken van talent in de regio

Provinciaal

Regionaal

Lokaal

Doel van de provincie Overijssel is een woningmarkt creëren waar vraag en aanbod in evenwicht zijn. Er wordt toegewerkt naar: • 60.000 extra woningen tot 2030; • Dit in lijn met de veranderende woningvraag; • Verstedelijking en stedelijke vernieuwing; • Sterke dorpen en platteland in het regionale netwerk; • Verduurzaming van de woningvoorraad; • Versnelling van bouwen en bouwproces; • Betaalbare, passende woningen.

De Regionale Woonagenda Twente is een concretisering van de Overijsselse ambities. Een toekomstbestendige woningmarkt betekent in Twente een inclusieve woningmarkt, een toekomstbestendige leefomgeving en een duurzaam en circulair woningbestand.

• De ambitie van de Woonvisie Almelo is om te zorgen voor een flexibele woningvoorraad. • Eén van de actielijnen is ‘zorgen voor onderscheidende nieuwbouw en een aantrekkelijke vestigingsplaats voor jongeren en jonge gezinnen’. • Ook wordt gestreefd naar een vitale en aantrekkelijke binnenstad. Hierdoor wordt het aantrekkelijker om in Almelo te wonen. • Woningbouw kan dus worden ingezet voor het aantrekken van talent voor de regionale arbeidsmarkt.

26

Om de woningbouwambitie waar te maken kent Twente een versnellingsopgave, met een lokale en regionale programmering. In deze programmering is aandacht voor specifieke doelgroepen (jongeren, senioren) en voor (internationaal) talent.

Arbeidsmarktanalyse bestaat uit 3 onderdelen

Huidige situatie

Ontwikkelingen

Opgaven •

27

Welke opgaven zien we in de toekomst voor Almelo?

De opgave: verkleinen van mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

Algemeen: vraag naar werk in de regio stijgt door economische ontwikkeling en komst van XL 2 terwijl beroepsbevolking krimpt en niet al het arbeidspotentieel benut wordt

Techniek: vraag naar technisch (mbo) personeel is al hoog en stijgt door maatschappelijke opgaven en komst XL 2, instroom mbo studenten in technische sector daalt

Zorg: vraag naar zorgpersoneel stijgt door dubbele vergrijzing, instroom mbo studenten in zorg sector daalt

De arbeidsmarkt is een regionale opgave. Daarnaast is het een samenspel tussen onderwijs, ondernemers en de overheid. Als overheid zijn we aan zet voor het bieden van een optimaal klimaat om zo de groei van bedrijven te faciliteren en het vormgeven van de invulling van onbenut arbeidspotentieel.

28