21 Arbeidsmarktstrategie

Gemeente Almelo

Raadsbrief ter informatie

Postadres: Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC Almelo

Aan de raad van de gemeente Almelo Bijlage Arbeidsmarkt strategie, Arbeidsmarkt analyse

Doorkiesnummer

Behandeld door B. van Logtestijn

Datum 12 december 2023

Onderwerp Arbeidsmarktstrategie

Geachte leden van de raad, Met deze brief informeren wij u over de arbeidsmarktstrategie, die wij in onze vergadering van 12 december 2023 hebben vastgesteld. Aanleiding Eén van de grootste regionale en lokale uitdagingen op economisch gebied is het tekort op de arbeidsmarkt. Uit de opgestelde arbeidsmarktanalyse blijkt dat er een grote vraag naar arbeid is en niet voldoende (kwantitatief en kwalitatief) personeel beschikbaar is om aan de vraag te voldoen. Ook wel een mismatch op de arbeidsmarkt genoemd. Door economische ontwikkeling en de (door)ontwikkeling van bedrijventerreinen (o.a. XL Businesspark 2) zal de vraag naar arbeid in de toekomst blijven stijgen. Aan de andere kant is Twente een sterk vergrijzende regio 1. Dit zorgt voor een afname van het arbeidspotentieel door uitstroom van personeel. Maar het zorgt ook voor een stijgende vraag naar zorg. Binnen de zorg zien we nu al uitdagingen in toegankelijkheid en dit zal in de toekomst alleen maar verder toenemen. Ook in de logistiek en techniek, twee andere belangrijke sectoren in Almelo, zien we een uitdaging. Door maatschappelijke ontwikkelingen als de energietransitie en woningbouwopgave stijgt de vraag naar personeel voor deze sectoren. De combinatie van het huidige tekort aan geschikt personeel en de toekomstige ontwikkelingen met vraag naar personeel, zorgt voor behoefte aan een lokale arbeidsmarktstrategie.

Het programma Economie en Arbeidsmarkt ontwikkelde op basis van de arbeidsmarktanalyse deze strategie. Met de arbeidsmarktstrategie werken we gericht aan een lokale aanpak voor de regionale uitdagingen op de arbeidsmarkt. Binnen de strategie benutten en verstevigen we wat er al gebeurt lokaal en regionaal. Ook beschrijft de strategie waar we vanuit het programma Economie en Arbeidsmarkt, in samenwerking met andere onderdelen binnen de gemeente, ons op richten om bij te dragen aan de uitdagingen. De strategie bevat geen nieuw beleid, maar bundelt de huidige inzet en geeft richting aan de te maken keuzes op gebied van de arbeidsmarkt. Arbeidsmarktstrategie Met de arbeidsmarktstrategie dragen we bij aan het verkleinen van de mismatch op de arbeidsmarkt. Daarnaast werken we aan de ontwikkeling van een vitale arbeidsmarkt, zodat deze nu en in de toekomst goed blijft functioneren. Door een betere match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt zorgen we voor een optimale inzet van het beschikbaar potentieel in Almelo. Hierdoor realiseren we een effect aan twee kanten: ondernemers beschikken over meer arbeidspotentieel. Dit bevordert economische groei in de regio. En daarnaast stimuleren we arbeidsparticipatie onder inwoners, waardoor zij bijdragen aan de samenleving en de lokale economie. 1

Regiobeeld Twente

Pagina 1 van 2 Raad - 2307983 DCS - 2385743

De arbeidsmarktstrategie bestaat uit 3 pijlers. 1. Perspectief bieden voor alle inwoners op de arbeidsmarkt Werk biedt voor veel mensen een manier om mee te doen in de samenleving en kent een directe link naar preventie op een breed gebied. Daarnaast vraagt de krapte op de arbeidsmarkt om een optimale inzet van het arbeidspotentieel. Met deze pijler focussen we op het stimuleren van arbeidspotentieel uit de bijstand en versterken we de aanpak leven lang ontwikkelen. Daarnaast stimuleren we ongezien talent en verbeteren we de regionale dienstverlening. 2. Stimuleren technisch, zorg- en logistiek talent De sectoren techniek, zorg en logistiek zijn belangrijke sectoren in de economie van Almelo. We zien hiervoor het belang om het beschikbare talent te stimuleren te kiezen voor deze sectoren. We gaan daarom door met het stimuleren van initiatieven gericht op talent en versterken de samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven. 3. Behouden en aantrekken van (internationaal) talent De krapte op de arbeidsmarkt is niet alleen op te vullen met werknemers uit de regio Twente. We zien daarom het belang van het behouden van het huidig talent en het aantrekken van talent van buiten de regio of zelfs buiten de grenzen van ons land. We richten ons daarom op een passend aanbod voor kennis- en arbeidsmigranten.

Een belangrijke voorwaarde voor het behouden en aantrekken van talent is de ontwikkeling van een fijne stad waar men wil wonen, werken en recreëren. Daarom werken we aan gerichte woningbouw voor nieuwe werknemers en zetten we in op de verdere ontwikkeling van een leefbare en bereikbare stad. Gezamenlijke uitdaging De arbeidsmarkt is een samenspel tussen ondernemers, onderwijs en de overheid. Elke partij heeft een eigen verantwoordelijkheid en rol. Als overheid hebben we een verbindende en faciliterende rol in deze samenwerking. Ook binnen de gemeente is de arbeidsmarkt een gezamenlijke uitdaging. De strategie is ontwikkeld vanuit een economisch perspectief en de visie vanuit het programma Economie en Arbeidsmarkt: Almelo, hier wil je werken, hier wil je ondernemen. De acties uit de strategie sluiten dan ook aan bij het programma Economie en Arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is echter wel breder dan de acties uit het programma: de arbeidsmarkt gaat bijvoorbeeld ook over toeleiding naar werk en plezierig wonen. Voor de volledigheid schetsten deze strategie het brede plaatje. De acties voor overige onderdelen binnen de gemeente passen binnen de huidige uitvoering. Hoe verder? De uitvoering van de arbeidsmarkstrategie vindt voor het grootste deel plaats binnen de uitvoering van programma Economie en Arbeidsmarkt.

Maar zoals geschetst kijken we naar het bredere plaatje van de arbeidsmarkt. Daarom haken we op onderdelen ook andere beleidsterreinen of onderdelen binnen de gemeente aan. We zien het belang van een integrale aanpak en brede blik op de arbeidsmarkt. De voortgang en evaluatie van de strategie gebeurt binnen de voortgang van het programma Economie en Arbeidsmarkt.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Almelo, de secretaris, de burgemeester,

J. Dijkstra

Pagina 2 van 2

M.M. van ’t Veld

ARBEIDSMARKT STRATEGIE ALMELO Een lokale bijdrage aan de regionale uitdaging om talent te benutten, te behouden en aan te trekken

Arbeidsmarktstrategie Almelo

INHOUD Inleiding

3

1. Strategie

5

2. Uitvoering

12

Bronnenlijst

16

2

Arbeidsmarktstrategie Almelo

INLEIDING Je hoeft de krant maar open te slaan en je leest erover: een ongekende krapte op de arbeidsmarkt. Het aantal openstaande vacatures steeg tot een recordhoogte in het tweede kwartaal van 2022 en is nog steeds ongekend hoog in 20231. De oorzaak hiervan is structureel: vergrijzing. Door personele tekorten staan verschillende sectoren onder druk. De vraag naar zorg stijgt door vergrijzing en groeiend aantal chronisch zieken, terwijl het aanbod van zorgpersoneel en vrijwilligers afneemt. Ook stijgt de vraag naar personeel door de energietransitie en woningbouwopgave. De personele tekorten kunnen de samenleving ontwrichten door wachtlijsten in de zorg, binnen de bouw en reparatie en klassen zonder leraren. Hierdoor realiseren we de doelstellingen van de energietransitie en de bouw niet, komt de gezondheid en weerbaarheid van de bewoners in Twente in gevaar en leidt dit alles tot economische stagnatie. Dit terwijl een sterke economie een belangrijke voorwaarde is voor een goed en gezond leefklimaat.

Visie

De gemeente Almelo en de regio Twente hebben gezamenlijk belang bij het bevorderen van een sterke en veerkrachtige arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt beperkt zich namelijk niet tot de grenzen van één gemeente. Een goed functionerende arbeidsmarkt is cruciaal, zowel economisch als sociaal. Het beïnvloedt de ontwikkeling van de economie positief met groei in bedrijvigheid en werkgelegenheid. Maar zorgt ook voor de ontwikkeling en het bieden van perspectief op zelfredzaamheid voor inwoners door werk en inkomen. Daarbij is een vitale arbeidsmarkt belangrijk, zodat deze ook draaiende blijft in tijden van economische neergang. Samen met ondernemers, onderwijsinstellingen en partners in Twente werken we aan een sterke, veerkrachtige economie voor nu en in de toekomst. Een sterke economie en een sterk bedrijfsleven vormen de basis voor brede welvaart, een goede inkomenspositie en baanzekerheid voor inwoners en voor de voorzieningen in de stad en regio. Hierbij sluiten we aan bij de visie en het doel van de Twente Board. Door in te zetten op een sterk bedrijfsleven en de ontwikkeling van een groene technologische topregio in Twente versterken we het Bruto Twents Geluk2. Een indicator voor prettig wonen, werken, leren en leven.

Opgave

Het tekort op de arbeidsmarkt is zowel lokaal als regionaal een van de grootste economische uitdagingen. Enerzijds stijgt de vraag naar werk in de regio. Onder andere door de economische ontwikkeling, doorontwikkeling van bedrijventerreinen Twente Noord en XL Businesspark 1 en de komst van het nieuwe XL Businesspark 23. Naar verwachting komen er op XL Businesspark 2 ongeveer 5.400 banen bij. Ook zorgen maatschappelijke opgaven als de energietransitie en woningbouwopgave landelijk voor 150.000 extra banen in de technische sector. Twente is een sterk vergrijzende regio4, wat zorgt voor een stijgende vraag naar zorg maar ook een krimpende beroepsbevolking. Het aantal inwoners in Almelo van 65 jaar of ouder stijgt van 20% in 2020 naar 26% in 2040. Ook blijkt dat nog niet het volledige arbeidspotentieel benut wordt, bijvoorbeeld doordat inwoners binnen hun werk niet meer uren kunnen maken dan gewenst (onderbenutte deeltijders). De uitdaging is het grootst in de sectoren techniek en zorg, twee belangrijke sectoren in Almelo. De hoge vraag naar technisch geschoold (mbo) personeel stijgt verder door maatschappelijke opgaven en de komst van o.a. hightech en maakindustrie bedrijven op XL Businesspark 2. Dit in combinatie met de prognose dat het aantal mbo studenten in de technische sector tot 2036 met 33% daalt (t.o.v. 22% landelijk) leidt tot een uitdaging.

Dezelfde uitdaging doet zich voor in de zorg sector: de vraag naar zorgpersoneel neemt toe door vergrijzing, terwijl de instroom van studenten daalt met 20% tot 2036. De verwachting is dat het personeelstekort binnen de sector Zorg en Welzijn stijgt van 3,1% in 2021 naar 5,2% in 20304. Technologische ontwikkelingen als automatisering en robotisering kunnen een deel van deze toenemende vraag opvangen. Tegelijkertijd levert dit nieuwe banen op: er is personeel nodig voor programmering en aansturing van robots. Het is van belang dat werknemers hiervoor blijven ontwikkelen om zo te kunnen switchen van baan binnen de arbeidsmarkt.

3

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Concluderend stellen we dat er een mismatch is op de arbeidsmarkt: de vraag naar personeel komt niet overeen met het aanbod. Met eventuele gevolgen voor de economie. We zien daarom het belang van bijdragen aan een goede aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. We richten ons hierbij op de speerpuntsectoren techniek, logistiek en zorg. Daarnaast werken we aan een veerkrachtige en vitale arbeidsmarkt nu en in de toekomst. Met personeel dat inzetbaar blijft en een goede balans van bedrijven in verschillende sectoren. Door ons te richten op het benutten, behouden en aantrekken van talent dragen we bij aan deze opgave. De bijdrage van deze strategie aan de opgave is niet direct zichtbaar en vraagt daarom om een blik op langere termijn. Daarom richt deze arbeidsmarktstrategie zich op de periode tot 2030.

Ook binnen de gemeente is de arbeidsmarkt een gezamenlijke uitdaging. De strategie is ontwikkeld vanuit een economisch perspectief en de visie vanuit het programma Economie en Arbeidsmarkt: Almelo, hier wil je werken, hier wil je ondernemen, hier wil je recreëren. Maar de arbeidsmarkt is breder dan de acties uit het programma: de arbeidsmarkt gaat bijvoorbeeld ook over toeleiding naar werk en plezierig wonen. Voor de volledigheid schetsen we in deze strategie het brede plaatje. Dit betekent dat er ook onderdelen buiten het programma Economie en Arbeidsmarkt vallen. Een deel van de uitvoering ligt buiten het programma en valt binnen andere eenheden in de organisatie, zoals Uitvoering Sociaal en Stedelijke Ontwikkeling. Deze organisatieonderdelen dragen vanuit hun eigen expertise en opdracht bij aan een goed functionerende arbeidsmarkt. Hiermee is de strategie ook binnen de gemeente een gezamenlijke uitdaging.

Gezamenlijke uitdaging

De arbeidsmarkt is een samenspel tussen ondernemers, onderwijs en overheid (de drie O’s). Elke partij heeft een eigen verantwoordelijkheid en rol op de arbeidsmarkt. Deze verantwoordelijkheden en rollen zijn belangrijk om te onderkennen als we gezamenlijk aan de opgave werken. We kunnen niet elkaars rol overnemen, maar elkaar wel ondersteunen in de verantwoordelijkheden die eenieder heeft in de opgaven waar we voor staan. » Ondernemers zetten in op behoud en groei van hun organisatie en daarmee het creëren van werkgelegenheid. Ze bieden werk en ontwikkelmogelijkheden voor hun werknemers en dragen bij aan duurzame inzetbaarheid. Ze zorgen voor het optimaliseren van hun eigen processen (door o.a. inzet van technologie) om zo de productiviteit te verhogen. Dit is voor ondernemers een manier voor omgang met personeelstekort. » Onderwijs zorgt voor het ontwikkelen en bijbrengen van kennis, vaardigheden en houding aan studenten die relevant zijn voor de arbeidsmarkt. Ook zorgt het onderwijs ervoor dat schoolverlaters kunnen deelnemen aan de samenleving door middel van werk. Belangrijk hierbij is dat onderwijs goed aansluit bij de vraag op de arbeidsmarkt en in de samenleving. » De overheid zorgt voor een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en is verantwoordelijk voor de ondersteuning en toeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk.

Daarnaast heeft de gemeente een verbindende en faciliterende rol in de samenwerking tussen de drie O’s en kan op thema’s een stimulerende rol innemen.

Aanpak en leeswijzer

Deze arbeidsmarktstrategie is gebaseerd op een analyse van de arbeidsmarkt (zie bijlage 1). De strategie bestaat uit een drietal actielijnen die inspelen op de uitdagingen die we zien op de arbeidsmarkt. Het geeft richting aan de koers van de gemeente en helpt bij het maken van keuzes zowel binnen de gemeente als naar buiten toe. Bijvoorbeeld in gesprek met de regio of de lobby richting het Rijk. Binnen de strategie benutten en verstevigen we wat er al gebeurt lokaal en regionaal, en benadrukken we waar we vanuit het programma Economie en Arbeidsmarkt op gaan inzetten en aanjagen. Hoofdstuk 1 beschrijft de pijlers en actielijnen van de arbeidsmarktstrategie. Hoofdstuk 2 schetst de acties per actielijn en de trekker en beschrijft de monitoring en financiën.

4

Arbeidsmarktstrategie Almelo

1| STRATEGIE

5

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Een lokale bijdrage aan regionale opgaven op de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt kenmerkt zich door een mismatch. Er zijn niet voldoende mensen om te voldoen aan de vraag naar arbeid. Daarnaast benutten we niet al het potentieel. Met deze arbeidsmarktstrategie richten we ons op het bijdragen aan de mismatch op de arbeidsmarkt en het creëren van een vitale arbeidsmarkt nu en in de toekomst. De strategie bevalt drie pijlers. Binnen de pijlers beschrijven we de opgave, de huidige activiteiten en de extra inzet die nodig is om bij te dragen aan de opgave. Deze beschrijving is gedaan op hoofdlijnen en kan in de uitvoering verder vorm of verdieping krijgen. Alle actielijnen zijn van belang om bij te dragen aan de opgave. Vanuit het programma Economie en Arbeids-

markt kan echter niet alles tegelijk opgepakt worden. Daarom heeft het programma op basis van impact en urgentie een keuze gemaakt in de prioriteit van een aantal actielijnen. Dit is hieronder weergegeven.

Arbeidsmarktstrategie

Een lokale bijdrage aan de regionale opgaven op de arbeidsmarkt

Pijlers

Opgave 1

Bijdragen aan het verkleinen van mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt en zorgen voor een vitale arbeidsmarkt nu en in de toekomst

Perspectief bieden voor alle inwoners op de arbeidsmarkt

- Acties -

Versterken van Leven Lang Ontwikkelen Stimuleren inzet ongezien talent Stimuleren arbeidspotentieel in de bijstand Aansluiting regionale dienstverlening

Prioriteit, vanuit programma Economie en Arbeidsmarkt

2

Stimuleren van technisch-, zorg- en logistiek talent Faciliteren en aanjagen samenwerking onderwijs en bedrijfsleven Stimuleren van initiatieven gericht op talent

3

Behouden en aantrekken van (internationaal) talent Inzetten op gerichte woningbouw voor talent Passend aanbod voor kennis- en arbeidsmigranten Ontwikkelen van leefbare en bereikbare stad

6

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Pijler 1:

Perspectief bieden voor alle inwoners op de arbeidsmarkt Werk biedt voor veel mensen een manier om mee te doen in de samenleving en zorgt voor ontwikkelen. Arbeidsmarktparticipatie kent een directe link naar preventie op een breed gebied. Zo draagt bijvoorbeeld een grotere arbeidsdeelname eraan bij dat het aantal inwoners met problematische schulden afneemt. Dit omdat ze inkomen ontvangen uit werk. Werkende inwoners zijn hierdoor ook belangrijk voor de sociaaleconomische structuur van de gemeente. Ook is er een verband met gezondheid. Onder meer doordat niet werkende inwoners soms uit financiële overwegingen minder aan sport en bewegen doen. Terwijl sport en bewegen preventief kan werken op het gebied van gezondheid en welzijn. Indirect zal daardoor een groter arbeidsdeelname preventief kunnen werken op het voorkomen van zorg en hulpverlening. Toch zien we in Almelo dat een relatief groot deel van de inwoners afhankelijk is van een uitkering. En dat terwijl er een grote vraag naar personeel is bij onze ondernemers. Om de economie in stand te houden en groei van bedrijven te faciliteren, hebben ondernemers voldoende personeel nodig. Daarom zetten we binnen deze pijler in op het optimaal benutten van het potentieel binnen Almelo door het bieden van perspectief voor alle inwoners.

die zich willen om-, her- of bijscholen. Het fonds richt zich op de sectoren in Twente die belangrijk zijn: techniek, energietransitie, ICT en zorg. Met behulp van de publiekscampagne IKBINDR stimuleert, activeert en prikkelt Twents Fonds voor Vakmanschap inwoners van Twente om te investeren in zichzelf en in hun toekomst door scholing. Als gemeente Almelo dragen we actief bij aan de LLO-aanpak. Het Werkplein Twente ondersteunt inwoners zonder baan met de LLO-aanpak in de richting van werk. Dit doen ze bijvoorbeeld door het vinden van een aanvullende opleiding zodat de vaardigheden aansluiten op de vraag van de werkgever. Ook informeert Werkplein Twente werkgevers over LLO en de regelingen hieromtrent. En inwoners met en zonder een participatiewet uitkering wijzen ze op het Leer Werkloket om te onderzoeken welke talenten zij hebben en welke opleidingen kunnen bijdragen aan het vinden van een baan. We vinden het belangrijk dat Almelose ondernemers en inwoners de LLO-aanpak kennen en benutten. Samen met het Twents Fonds voor Vakmanschap onderzoeken we (vanuit het programma) hoe we deze aanpak meer onder de aandacht kunnen brengen bij ondernemers en inwoners. Hierbij richten we ons allereerst op ondernemers in de speerpuntsectoren logistiek, techniek en zorg.

Ook kijken we hoe we binnen het gemeentehuis het leven lang ontwikkelen gedachtegoed meer onder de aandacht kunnen brengen. Bijvoorbeeld met het IKBNDR zakelijk label. We zijn zelf immers ook een grote werkgever in de regio en kunnen hierin een voorbeeld geven. 1.1 heeft prioriteit vanuit programma Economie en Arbeidsmarkt

Prioritaire gebieden en ontwikkelopgaven Actielijn 1.1: Versterken aanpak Leven Lang Ontwikkelen

Voor een vitale en veerkrachtige arbeidsmarkt is het van belang dat inwoners zich blijven ontwikkelen en perspectief houden. Dit zodat zij inzetbaar blijven op de arbeidsmarkt. Door economische, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen veranderen veel beroepen. Soms is aanvullende scholing nodig om nieuwe technieken of vaardigheden eigen te maken. De overheid moedigt ontwikkelen tijdens de loopbaan aan middels de Leven Lang Ontwikkelen (LLO)5 aanpak. Het kabinet wil in Nederland een doorbraak op het gebied van een leven lang ontwikkelen realiseren en een positieve en sterke leercultuur tot stand brengen. De regio Twente werkt samen aan LLO. Een belangrijk instrument is het Twents Fonds voor Vakmanschap. Het fonds biedt middelen voor werkenden, ZZP’ers en werkzoekenden tot en met mbo-niveau 4

Actielijn 1.2: Stimuleren inzet ongezien talent Ongezien talent zijn inwoners die willen en kunnen werken, maar waarvan het potentieel nog niet (volledig) wordt benut. Dit zijn bijvoorbeeld inwoners die parttime werken maar meer willen werken. Of inwoners die op zoek zijn naar een baan maar deze nog niet hebben gevonden. Door krapte op de arbeidsmarkt is het van belang dat al het ongezien talent benut wordt. Daarnaast bieden de vele openstaande

7

Arbeidsmarktstrategie Almelo

vacatures kansen voor werkenden of werkzoekenden om het talent te benutten. Het Werkplein Twente voert al verschillende projecten uit die het ongezien talent, zoals nuggers of 50+’ers, stimuleren richting de arbeidsmarkt. Binnen het programma Economie en Arbeidsmarkt onderzoeken we op welke onderdelen we het stimuleren van arbeidspotentieel verder kunnen versterken of aanjagen. Bijvoorbeeld door vergroten van bekendheid van het Leerwerkloket Twente. Hier kunnen inwoners terecht met vragen over om- en bijscholing of voor loopbaanadvies. Het Leerwerkloket Twente is een belangrijke schakel in het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. We onderzoeken daarom hoe we ervoor kunnen zorgen dat meer inwoners uit Almelo gebruik maken van het aanbod van het Leerwerkloket Twente. Daarnaast kijken we hoe we ondernemers kunnen stimuleren tot het inzetten van onderbenutte deeltijders. Bijvoorbeeld door het agenderen bij bedrijven in de zorg en onderwijs middels landelijke initiatieven zoals Het Potentieel Pakken. Het Ondernemersloket heeft een rol in het stimuleren van ondernemers op dit thema.

Actielijn 1.3: Stimuleren van arbeidspotentieel in de bijstand Een taak van de gemeente is het voorkomen van instroom en het stimuleren van uitstroom uit de bijstand. Dit gebeurt onder andere door het plaatsen van inwoners bij bedrijven met behulp van instrumenten als loonkostensubsidie, jobcoaching en proefplaatsing. Uit cijfers blijkt dat 50% van de inwoners in de bijstand al langer dan 5 jaar in de bijstand zit. Ook in deze groep zit potentieel om te werken. Gezien de krapte op de arbeidsmarkt is het van belang om al het potentieel te benutten. Onlangs ontwikkelde gemeente Almelo het Strategisch Beleidsplan Sociaal Domein en bijbehorend actieplan beleid sociaal domein. Om te komen tot een duurzaam stelsel van voorzieningen voor inwoners die ondersteuning nodig hebben, investeert de gemeente in preventie, het versterken van zelf oplossend vermogen van inwoners en het ondersteunen van de sociale structuren. Het actieplan beleid sociaal domein heeft onder andere het doel om bijstandsgerechtigden zoveel mogelijk (duurzaam) aan betaald werk te helpen. Het uitgangspunt hierbij is dat iedere inzet richting werk helpt. In het actieplan is nadrukkelijk meer aandacht voor klanten die nog niet ‘jobready’ zijn en onder de doelgroep “tegenprestatie” (participatie naar vermogen) vallen. Deze groep behoeft wel extra inzet en begeleiding.

De eenheid Uitvoering Sociaal werkt binnen de actielijn Participatiewet aan de volgende beleidslijnen: » Beter inzicht in klanten uit de bijstand middels het versnellingsteam en daarmee zorgen voor optimale toeleiding naar werk en inzet van potentieel » Effectiever inzetten van re-integratie instrumenten zoals loonkostensubsidie om klanten met arbeidsbeperking naar werk te begeleiden » Inzet op inclusieve arbeidsmarkt - Beschikbaar krijgen van meer arbeidsplaatsen (door Werkgever Service Punt) bij reguliere werkgevers voor klanten met grote afstand tot de arbeidsmarkt - Werkfit maken van statushouders / inburgeraars Voor de uitvoering van het actieplan intensiveert Uitvoering Sociaal de samenwerking met diverse ketenpartners. Met de acties binnen deze beleidslijnen draagt Uitvoering Sociaal bij aan het goed functioneren van arbeidsmarkt en het perspectief van inwoners.

Actielijn 1.4: Aansluiting regionale dienstverlening Elke regio kent een arbeidsmarktinfrastructuur met ondersteuning voor werkenden, werkzoekenden en werkgevers. De arbeidsmarktregio Twente biedt dienstverlening aan werknemers en werkgevers vanuit het Werkplein Twente (Werkgeversservicepunt), Leerwerkloket, Regionaal Mobiliteitsteam en Twents Fonds voor Vakmanschap. Deze regionale arbeidsmarktinfrastructuur bestaat op dit moment uit een groot aantal publieke en private loketten. Dit zorgt ervoor dat inwoners en mensen in de uitvoering regelmatig vastlopen in het aantal loketten, regelingen en/of overlegstructuren. Ook zien we dat de dienstverlening nog niet altijd beschikbaar is voor iedereen in de regio of voldoende ondersteuning biedt. Het kabinet herkent dit beeld op landelijk niveau en wil de dienstverlening zo organiseren dat werkgevers, werkzoekenden en werkenden elkaar beter weten te vinden. En dat inwoners wendbaar en relevant zijn en blijven op de arbeidsmarkt. Om dit te bereiken heeft het kabinet de ambitie uitgesproken om in iedere arbeidsmarktregio minimaal één Regionaal Werkcentrum (RWC) in te richten (kamerbrief ‘Uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur6’, november 2022). De arbeidsmarktregio Twente heeft deze ambitie overgenomen in het Perspectiefdocument voor de Strategische Agenda en arbeidsmarkinfrastructuur.

De arbeidsmarktregio Twente wil haar dienstverlening inrichten volgens het ‘no wrong door’ principe. Bij het Regionaal Werkcentrum kunnen

8

Arbeidsmarktstrategie Almelo

werkgevers, werkenden en werkzoekenden met al hun arbeidsmarkt gerelateerde vragen terecht. Ze ontvangen daar laagdrempelige en hoogwaardige dienstverlening. Het RWC moet daarmee een structurele oplossing bieden voor de bovengenoemde knelpunten binnen de huidige arbeidsmarktstructuur. Als gemeente Almelo zijn we aangesloten bij deze ontwikkeling en dragen we actief bij.

Pijler 2:

Stimuleren van technisch, zorg- en logistiek talent De sectoren techniek, zorg en logistiek zijn speerpuntsectoren in Almelo. In deze drie sectoren is een tekort aan personeel. Daarnaast blijkt uit de analyse dat het aantal studenten in deze sectoren de komende jaren afneemt. Om ervoor te zorgen dat we in de toekomst niet voor nog grotere uitdagingen staan, willen we jongeren stimuleren om een studie te kiezen in de richting van techniek, zorg en logistiek. Hierbij speelt ook de waardering van het mbo een rol. Uit onderzoek7 is gebleken dat aandacht voor specifieke vakken als techniek tijdens de onderwijsloopbaan ervoor zorgt dat jongeren sneller een technisch profiel kiezen. Hierbij zijn praktijkopdrachten en goede uitleg van de docent van groot belang. Door leerlingen verschillende momenten in de onderwijsloopbaan te prikkelen, kunnen we hen stimuleren om te kiezen voor techniek, zorg of logistiek. Samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en de overheid is hierbij van groot belang.

Actielijn 2.1: Deelnemen, faciliteren en aanjagen van samenwerking onderwijs, bedrijfsleven en overheid We zien als gemeente de kracht van samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheid. Dit gebeurt onder andere in Almelo binnen de Hettrix8: een samenwerking tussen Heracles, bedrijfsleven, onderwijs en overheid. Hettrix heeft als missie technisch talent te binden, boeien en behouden in de regio. Dit doen we door de krachten van ondernemers, kennisinstellingen en overheden uit Almelo en de regio te bundelen via het voetbal – Heracles Almelo. Er wordt gezamenlijk gewerkt aan de thema’s Talent, Vitaliteit, Duurzaamheid en Trots. Als gemeente zijn we als partner aangesloten bij dit initiatief.

De verbinding tussen onderwijs en samenleving is van belang voor de doorstroming van studenten naar de arbeidsmarkt. Bedrijven en opleidingen profiteren wanneer zij dichter bij elkaar staan. Bedrijven komen hierdoor vroeg in contact met jong talent en binden jongeren op deze manier aan hun bedrijf. En het onderwijs sluit beter aan bij de arbeidsmarkt, door studenten geleerde lessen in de praktijk te laten toepassen. Hierdoor wordt onderwijs meer contextrijk en daarmee beter tastbaar voor leerlingen. Dit stimuleert de interesse in het specifieke vakgebied. Deze samenwerking willen we verder versterken, aanjagen en waar mogelijk zichtbaarder maken. We zien kansen in het creëren van een fysieke plek in de stad waar onderwijs en bedrijfsleven samenkomen. Hier kunnen studenten werken aan opdrachten uit het bedrijfsleven. Een manier om studenten voor te bereiden op het werk en een kans om als bedrijf talentvolle studenten kennis te laten maken met je bedrijf. Een tweede mogelijkheid is het vestigen van (delen van) opleidingen bij bedrijven. Zo brengen we onderwijs dichter bij bedrijven. We willen hiervoor Almelo verder ontwikkelen als vestigingsplaats voor onderwijsinstellingen. Daarnaast is het vanuit de gemeente van belang dat we actief in contact zijn met onderwijs, het liefst middels één aanspreekpunt of accounthouder.

2.1 heeft prioriteit vanuit programma Economie en Arbeidsmarkt

Actielijn 2.2: Stimuleren van initiatieven gericht op talent De afgelopen jaren is er al vanuit verschillende initiatieven of samenwerkingsverbanden ingezet op het stimuleren van talent. Vanuit het vorige programma zijn verschillende initiatieven aangejaagd en ondersteund. Bijvoorbeeld Ontdek Hightech Almelo9,

9

Arbeidsmarktstrategie Almelo

waarbij ingezet wordt op het enthousiast maken van jongeren voor techniek en de kansen die er liggen. Hiervoor wordt geïnvesteerd in techniekbeleving door het organiseren van activiteiten voor primair onderwijs tot en met wetenschappelijk onderwijs. Als gemeente zijn we partner en werken we samen met onderwijs en bedrijfsleven aan de doorontwikkeling van dit initiatief.

op de arbeidsmarkt in de zorg op te lossen. Het huis is één van de onderdelen uit het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn regio Twente (TAZ). Dit programma richt zich op de arbeidsmarkt in de zorgsector en kent 3 actielijnen: (zij-) instroom door leren en ontwikkelen, anders werken en goed werkgeverschap. Als gemeenten in de regio zijn we aangehaakt op dit programma.

Binnen het onderwijs zien we ook mooie initiatieven waarbij aandacht is voor ontwikkeling van technisch talent. Zo is er binnen het landelijke initiatief Rijke Schooldag in Almelo, naast overig aanbod op sport en cultuur, een samenwerking met MADScience10 waarbij technieklessen worden gegeven binnen het aanvullende programma. Ook zijn er andere initiatieven, zoals de Maakplaats van Tetem11, technasiumonderwijs12, de Week van de Techniek en Techwise Twente13.

Er gebeurt al veel op gebied van talentontwikkeling. Zowel lokaal als in de regio. Maar we weten ook dat de opgave groot is. Helemaal gezien de maatschappelijke opgaven waar we voor staan. De regiodeal Twente 2023 -202815 zet daarom in op verschillende sporen. Eén daarvan is Al het talent is nodig. Hierin richten ze zich op het vroeg interesseren van kinderen voor techniek en technologie in het basisonderwijs en op latere keuzemomenten in hun opleiding en werkzame leven. Als gemeente Almelo sluiten we ons hier actief bij aan en zetten we hiermee verder in op talentontwikkeling. Waar de regiodeal zich vooral richt op technisch talent, kijken wij ook naar talentontwikkeling op gebied van zorg en logistiek. Deze sectoren kennen minder initiatieven gericht op talent dan techniek. Binnen de initiatieven rondom talent hebben we ook aandacht voor de waardering van het mbo. Mbo studenten zijn cruciaal in de uitdagingen waar we als samenleving voor staan. We kijken vanuit het programma waar behoefte is en jagen aan waar nodig.

Op gebied van logistiek werken we samen met ondernemers (o.a. Port of Twente) en het onderwijs (ROC van Twente). Doel van het deze samenwerking is het aanjagen van de ontwikkeling van talent en arbeidskrachten die graag in de logistiek willen werken. Afgelopen jaren zijn hier vanuit het Twents Huis voor de Logistiek diverse initiatieven ontplooid. Tegelijkertijd zien we nog voldoende mogelijkheden om deze samenwerking te verbeteren. Binnen de zorg kennen we het Huis van Zorg en Welzijn14. Met dit initiatief wordt gekeken naar structurele oplossingen om de tekorten

Pijler 3:

Behouden en aantrekken van (internationaal) talent De krapte op de arbeidsmarkt is niet alleen op te vullen met werknemers uit de regio Twente. We zien daarom het belang van het behouden van het huidig talent en het aantrekken van talent van buiten de regio of zelfs buiten de grenzen van ons land. Een belangrijke voorwaarde voor het behouden en aantrekken van talent is de ontwikkeling van een fijne stad waar men wil wonen, werken en recreëren. Een breed gedragen verhaal en visie rondom wonen, werken en recreëren in Almelo (door middel van citymarketing) dient als ondersteuning voor deze pijler.

Actielijn 3.1: Inzetten op gerichte woningbouw voor nieuwe werknemers Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is van belang om talent van buiten de regio aan te trekken. Een onderdeel hiervan is woningbouw. Op de lange termijn is Twente met de nieuwe nota Ruimte als regio aangewezen om na 2030 een verdere schaalsprong te maken op het gebied van woningen. Dit biedt kansen op de arbeidsmarkt: zowel voor het aantrekken en behouden van talent als de ontwikkeling van werkgelegenheid voor nieuwe inwoners. Op dit moment heeft de provincie Overijssel ook al een uitbreidingsvraag van 60.000 woningen. Een deel daarvan betreft de regio Twente.

10

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Lokaal zetten we komende periode de huidige uitbreiding van de woningvoorraad (4.200 woningen in huidige programmering) deels in om talent te behouden en talent van buiten de regio te huisvesten. In samenwerking met Hettrix zetten we in op een verdiepend onderzoek. Hierin gaan we actief na wat de wensen en behoeften zijn van talent binnen en buiten de regio. Hierdoor krijgen we beter zicht op onder andere het type woningen wat nodig is voor nieuw talent maar ook om talent te behouden. Ook kan het inzicht geven in het aantrekkelijk maken van de regio voor kennismigranten (actielijn 3.1) en het type leefbare stad waar talent graag woont (actielijn 3.3). 3.1 heeft prioriteit vanuit programma Economie en Arbeidsmarkt

Actielijn 3.2: Passend aanbod voor kennisen arbeidsmigranten Kennis- en arbeidsmigranten vervullen een complementaire rol op onze arbeidsmarkt. Deze krachten zijn hard nodig om in de vraag naar arbeid te voldoen. Het is van belang om hen een passend aanbod te bieden in onze stad. Voor kennismigranten betekent dit dat zij zich kunnen vestigen, met gelijkgestemden in contact komen en duurzaam aan het werk gaan. Daarom kijken we hoe we het aanbod van het Expat Centre East Netherlands16 meer onder de aandacht kunnen brengen. Onder andere via het Ondernemersloket. Daarnaast zien we kansen in de profilering van Twente voor het aantrekken van kennismigranten. Bijvoorbeeld in de zorg sector waar de vraag naar personeel hoog is. We onderzoeken, onder andere samen met Hettrix, hoe we dit verder kunnen uitwerken. Binnen bedrijven vullen arbeidsmigranten in meer of mindere maten het personeelsbestand. Hierdoor zijn arbeidsmigranten een belangrijke speler in het draaiend houden van het bedrijfsleven, werkgelegenheid en de economie. Maar arbeidsmigranten zijn ook kwetsbaar. Ze hebben vaak een zwakke arbeidspositie,

slechte woon- en werkomstandigheden en veroorzaken in sommige gevallen overlast en onrust in de stad. Voor de groep arbeidsmigranten is het van belang dat zij passende huisvesting ontvangen. Binnen de gemeente is afgelopen jaar inzicht verkregen in de problematiek rondom (onder andere) huisvesting van arbeidsmigranten. In de komende jaren zoeken we verder naar passende huisvesting voor arbeidsmigranten. Vanuit het programma volgen we deze ontwikkelingen en jagen we aan waar nodig. Ook kijken we hoe dit thema regionaal kunnen agenderen en aanpakken. 3.2 heeft prioriteit vanuit programma Economie en Arbeidsmarkt

Actielijn 3.3: Ontwikkelen van leefbare en bereikbare stad Een aantrekkelijke stad is naast goede huisvesting ook goede infrastructuur, culturele voorzieningen, toegang tot zorg en leefbaarheid. Ten eerste zetten we ons in op de verdere ontwikkeling van Almelo Waterstad. Almelo onderscheidt zich door een fijn leefklimaat door het water en het vele groen. Dit biedt kansen op het gebied van recreatie en toerisme. De vrijetijdseconomie is een relevant onderdeel van de mix aan economische activiteiten binnen onze gemeente. Ten tweede jagen we de ontwikkeling van de leefbare en bereikbare stad aan. Zo zien we bijvooreeld het belang van en de functie van het treinstation en haar intercity status. Of de toegang tot huisartsenzorg voor alle inwoners. We zullen hiervoor regelmatig met collega’s van verschillende onderdelen binnen de gemeente (zoals Wonen, Stedelijke Ontwikkeling, Cultuur, Zorg en Onderwijs) om tafel gaan om te kijken hoe we onze stad verder kunnen ontwikkelen tot leefbare en bereikbare stad. We zien een leefbare en bereikbare stad als een randvoorwaarde om succesvol te zijn in onze strategie. Een citymarketing strategie die het bredere verhaal waarom men wil wonen, werken en recreëren in Almelo draagt hieraan bij.

11

Arbeidsmarktstrategie Almelo

2| UITVOERING

12

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Gezamenlijke aanpak Deze arbeidsmarktstrategie geeft richting bij keuzes op het gebied van de arbeidsmarkt. De strategie is ingestoken vanuit het perspectief en de visie van het programma Economie en Arbeidsmarkt: Almelo, hier wil je werken, hier wil je ondernemen, hier wil je recreëren! Maar de arbeidsmarkt beperkt zich niet tot dit programma: het gaat ook over toeleiding naar werk en over fijn kunnen leven en wonen in de gemeente of regio. De uitvoering ligt daarmee ook bij Stedelijke Ontwikkeling en Uitvoering Sociaal. De strategie is van de gehele gemeente.

Naast de lokale aanpak staan we ook in verbinding met de regio. Met behulp van de strategie agenderen we onderwerpen in de regio en andersom vertalen we onderdelen uit de regio lokaal. Ondernemers en onderwijs zijn via Hettrix betrokken bij de strategie en dragen op onderdelen bij. Samen werken we aan een goed functionerende en vitale arbeidsmarkt.

Uitwerking per actielijn Hieronder staan per pijler de acties, doelen, trekker, moment van start en resultaten. Het programma Economie en Arbeidsmarkt is in de uitvoering de aanjager. Hierbij is gekozen voor een aantal prioritaire acties.

Verschillende eenheden zijn trekker van een onderdeel, gezien deze werkzaamheden al binnen hun eenheid vallen of zij de expertise hebben. Indien gewenst of nodig stemmen zij af met het programma.

Pijler 1: Perspectief bieden voor alle inwoners op de arbeidsmarkt Actie

Doel

Trekker

Start

Resultaat/indicator

1.1 Versterken van Leven Lang Ontwikkelen

Werkenden in Almelo volgen vaker een cursus, training of opleiding

Programma Economie en Arbeidsmarkt

2023

Aandeel ondernemers dat aangeeft bezig te zijn met LLO stijgt t.o.v. 2022 Aandeel verstrekte omscholingscheques aan werkenden in Almelo stijgt t.o.v. 2022 Aantal Almelose bedrijven met IKBINDR zakelijk label stijgt t.o.v. 2022

1.2 Stimuleren inzet ongezien talent

Ongezien talent beter benutten

Programma Economie en Arbeidsmarkt

2023

Aandeel werkzame beroepsbevolking stijgt

1.3 Stimuleren van arbeidspotentieel in de bijstand

Meer inwoners uit de bijstand gaan (deels) aan het werk

Uitvoering Sociaal

2023

Ontwikkeling werkzame en werkloze beroepsbevolking en niet-beroepsbevolking

1.4 Regionale dienstverlening

Lokale vertaling van landelijke beweging regionale dienstverlening

Regio & Programma Economie en Arbeidsmarkt

2023

Aansluiting bij landelijke beweging regionale dienstverlening (zoals Regionaal Werkcentrum)

13

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Pijler 2: Stimuleren van technisch-, zorg- en techniektalent Actie

Doel

Trekker

Start

Resultaat/indicator

2.1 Deelnemen, faciliteren en aanjagen van samenwerking onderwijs, bedrijfsleven en overheid

Versterkte samenwerking onderwijs en bedrijfsleven

Programma Economie en Arbeidsmarkt i.s.m. Onderwijs en programma Sociaal en Vitaal

2024

Meer zichtbaarheid van de samenwerking van de 3 O’s in Almelo

1.4 Stimuleren van initiatieven op talent

Vroegtijdig interesseren van jongeren voor banen in gekozen sectoren

Programma Economie en Arbeidsmarkt

2023

Instroom onderwijs in speerpuntsectoren neemt niet verder af na 2023

Pijler 3: Behouden en aantrekken van (internationaal) talent Actie

Doel

Trekker

Start

Resultaat/indicator

3.1 Inzetten op gerichte woningbouw voor nieuwe werknemers

Aantrekken talent is onderdeel van planvorming woningbouw-trajecten

Stedelijke Ontwikkeling, met input van Wonen en programma Economie en Arbeidsmarkt

2024

Verdiepend onderzoek naar doelgroep en behoeften in woningbouw en leefbare stad

3.2 Passend aanbod voor kennis- en arbeidsmigranten

Goed opvangen van arbeidsmigranten zodat ze kunnen bijdragen aan de arbeidsmarkt

Stedelijke Ontwikkeling (arbeidsmigranten) en Programma Economie en Arbeidsmarkt (kennismigranten), met input van Wonen

2023

Passende huisvesting voor arbeidsmigranten

3.3 Ontwikkelen van leefbare en bereikbare stad

Aantrekken van talent door het bieden van een leefbare en bereikbare stad

Stedelijke Ontwikkeling, met input van Wonen en programma Economie en Arbeidsmarkt

2023

Meer bekendheid van WTC Expat Centre onder kennismigranten

Stijging van waardering groene en blauwe profiel van Almelo t.o.v. 2022 Stijging Bruto Twents Geluk

Monitoring en evaluatie De voortgang van de activiteiten uit deze strategie monitoren we in de jaarlijkse P&C cyclus van het programma Economie en Arbeidsmarkt. Door jaarlijkse monitoring is het mogelijk tussentijds activiteiten aan te scherpen, bij te stellen of toe te voegen. De strategie onderhevig aan de realiteit van de arbeidsmarkt. Door te evalueren kunnen we bijsturen als de situatie

daarom vraagt. De verschillende acties die worden ondernomen vanuit het programma komen terug in de begroting. Onderdelen die buiten het programma Economie en Arbeidsmarkt vallen worden in de reguliere monitoring per eenheid uitgewerkt. Hier rapporteren we binnen het programma niet op.

14

Arbeidsmarktstrategie Almelo

Financiën De middelen voor de uitvoering van de activiteiten in deze strategie bestaan grotendeels uit ureninzet. Met name door beleidsadviseurs vanuit het programmateam Economie en Arbeidsmarkt. Het programmateam bekijkt de verdeling van activiteiten en de ureninzet. Binnen de strategie is al een keuze gemaakt voor prioritaire acties. De onderdelen die bij de eenheid Uitvoering Sociaal (actieplan Sociaal Domein) en

Stedelijke Ontwikkeling zijn belegd, passen binnen de huidige uitvoering en activiteiten en vragen naar verwachting niet of nauwelijks extra inzet. Binnen de looptijd van het programma Economie en Arbeidsmarkt is in totaal een budget van €550.000 beschikbaar om onderdelen binnen de drie pijlers te versnellen of uit te voeren.

15

Arbeidsmarktstrategie Almelo

BRONNEN EN LINKS 1.

Dashboard Arbeidsmarkt CBS www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/vacatures

2.

Bruto Twents Geluk - www.brutotwentsgeluk.nl

3.

Het nieuwe XL Businesspark 2 www.almelo.nl/over-almelo/projecten-almelo/ontwikkeling-xl-businesspark-2

4.

Regiobeeld Twente www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl - directe link: https://tinyurl.com/m96xmk5h

5.

Leven Lang Ontwikkelen (LLO) www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/leven-lang-ontwikkelen

6.

Kamerbrief ‘Uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur’ open.overheid.nl - directe link: https://tinyurl.com/5e8a5rwj

7.

Onderzoek - Factsheet Jongeren en profielkeuze bètatechniek jet-net.nl/wp-content/uploads/2023/04/Jet-Net_Factsheets_Profielkeuze.pdf

8.

Hettrix - business.heracles.nl/hettrix

9.

Ontdek Hightech Almelo - www.ontdekhightech.nl

10.

MadScience - nederland.madscience.org

11.

Maakplaats van Tetem - www.tetem.nl/maakplaatsen

12.

Techniasiumonderwijs - www.technasium.nl

13.

Techwise Twente - www.techwisetwente.nl

14.

Huis van Zorg en Welzijn twente.com/twente-board/programmas-projecten/talent/huis-zorg-welzijn

15.

Regiodeal Twente 2023 - 2028 twente.com/twente-board/wat-doen-we/investeren/regio-deals

16.

Expats Center East Netherlands - www.expatcentereastnetherlands.nl

16

Arbeidsmarktstrategie Almelo

DIT IS EEN UITGAVE VAN DE GEMEENTE ALMELO www.almelo.nl of bel 0546 54 11 11

17

Arbeidsmarktanalyse Huidige situatie, ontwikkelingen en opgaven

01-05-2023

Arbeidsmarktanalyse bestaat uit 3 onderdelen

Huidige situatie

Onderdeel

•

•

Vragen?

• •

2

Hoe ziet de huidige economische structuur er uit? Hoe ziet de arbeidsmarkt eruit? Hoe ziet het onderwijs in Almelo er uit? Wat gebeurt er al in de regio?

Ontwikkelingen • • •

Hoe ontwikkelt de arbeidsmarkt zich? Welke landelijke ontwikkelingen worden er verwacht? Welke lokale ontwikkelingen?

Opgaven •

Welke opgaven zien we in de toekomst voor Almelo?

Huidige situatie

3

Ontwikkelingen

Opgaven

De woon-werk pendel tussen gemeenten laat het regionale karakter van de arbeidsmarkt zien Werkregio inwoners Almelo 2020

45.430 Banen in Almelo 2022 54%

39.000 Beroepsbevolking Almelo 2022

32.500

Werkt bi nnen de gemeente

46%

Werkt buiten de gemeente Bron: CBS

Bron: Kennispunt

• Almelo telde in 2022 45.430 banen. De beroepsbevolking bestond uit 39.000 inwoners (2022). Niet alle banen kunnen worden uitgevoerd door inwoners uit Almelo. Almelo fungeert dus als banenmotor voor de regio. • Daarbij werkt niet elke inwoner uit Almelo in Almelo zelf. 46% werkt binnen de eigen gemeente, 54% buiten de gemeente. Wel blijft het grootste gedeelte (93%) van de inwoners van Twente binnen Twente voor werk. • Gekeken naar de pendel van het woon-werkverkeer van en naar Almelo (data uit 2020), dan blijkt dat vooral veel inwoners uit de kleinere regiogemeenten (met name Twenterand) naar Almelo komen om te werken. Andersom werken veel inwoners uit Almelo in Enschede en Hengelo. • De pendel tussen gemeenten in Twente laat zien dat de arbeidsmarkt regionaal is. De opgaven die zich voordoen op de arbeidsmarkt zijn dan ook veelal regionaal van aard. Lokaal zien we het belang van prettig ondernemen en ondernemers de mogelijkheid geven om te groeien.

4

Werkgelegenheid is afgelopen jaren in heel Twente gegroeid, grootste stijging banen in Almelo t.o.v. 2021 Ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen (Index = 2012)

Ontwikkeling banen tussen 2021 en 2022 6%

115

9.105.460* 336.730* 45.430*

110 105

5% 4% 3,0%

3%

100

2,9%

2%

95

1,2% 1%

90 2012

2013

2014

2015 Almelo

2016

2017 Twente

2018

2019

2020

2021

2022

0%

Nederland

Almelo Bron: Kennispunt

• Het aantal arbeidsplaatsen ontwikkelt zich vanaf 2016 ten opzichte van 2012 positief: zowel in de hele regio Twente als in Almelo stijgt het aantal banen geleidelijk • In 2022 is het aantal banen in Almelo gegroeid tot 45.430 banen.

5

5,3%

*Absolute aantallen

Twente

Enschede

Hengelo Bron: Kennispunt

• Ten opzichte van 2021 had Almelo (van de grote gemeenten in Twente) de grootste procentuele groei in het aantal banen. De gemeente Losser heeft de grootste groei (+6,7%). • Absoluut gezien steeg in Enschede het aantal banen het meest (+2.630 banen), gevolgd door Almelo (+2.270 banen) • Verklaring voor deze groei is onder andere de ontwikkeling van XL Businesspark 1. Verdere ontwikkeling hiervan betekent dat hier nog meer banen uit voort komen.

Arbeidsmarkt in Twente is zeer krap, vraag grootst voor middelbaar onderwijs in techniek Ontwikkeling spanningsindicator in Twente en Nederland (2019-2022) 6 5 4 3 2 1

Twente

Nederland

0 Q1

Q2

Q3

2019

Q4

Q1

Q2

Q3

2020

Q4

Q1

Q2

Q3

2021

Q4

Q1

Q2

Q3

Q4

2022

Bron: Kennispunt

• Net zoals in heel Nederland is ook in Twente de arbeidsmarkt ongekend krap: vanaf eind 2021 kenmerkt de arbeidsmarkt zich als zeer krap. Dit houdt in dat er meer dan 4 vacatures zijn voor een persoon met een WWuitkering (verstreken uitkeringsduur minder dan 6 maanden) • Door krapte op de arbeidsmarkt kunnen bedrijven moeilijk aan personeel komen. Dit heeft negatieve gevolgen voor de groei van bedrijven en dus de economische ontwikkeling van de regio.

6

Bron: UWV

• De meeste openstaande vacatures zijn in de beroepsklasse ‘technisch’. De grootste vraag is naar personeel met beroepsniveau 2 (lager of middelbaar onderwijs). • Over het algemeen zien we in alle beroepsniveaus vraag naar werknemers. De meeste vraag lijkt te zijn naar niveau 2 en niveau 4.

Beroepsniveau 1: elementair of lager onderwijs, beroepsniveau 2: lager of middelbaar onderwijs, beroepsniveau 3: middelbaar of hoger onderwijs, beroepsniveau 4: hoger of wetenschappelijk onderwijs

Regio Twente kenmerkt zich door industrie, zorg en handel, in Almelo is industrie van grotere omvang Aantal werkzame personen per sector (2022, per SBI-codes) 100% 80%

43%

43.510

50%

60% 18% 40%

20% 19% 17%

20% 20%

8.660 13%

Almelo

Twente

0% Industrie

Gezondheids- en welzijnszorg

Groot- en detailhandel

8.450

7.840

• In de regio Twente zijn de sectoren industrie, gezondheids- en welzijnszorg en groot- en detailhandel het grootst. Samen leveren zij 50% van het aantal banen. • In Almelo zijn deze sectoren ook het grootst (57% van de banen). De sector Industrie is ten opzichte van de regio groter (20% t.o.v. 13% in Twente). • In Almelo is de sector Vervoer en Opslag (logistiek) belangrijk. Van de werkgelegenheid in Almelo, levert deze sector 2% van de banen. Relatief gezien is dit dus een kleine sector. • Landelijk is de grootste sector de zakelijke dienstverlening (inclusief uitzendkrachten), gevolgd door zorg, handel en industrie. In Almelo en Twente levert zakelijke dienstverlening 13% van de werkgelegenheid. Hierin verschillen de regio en Almelo van het landelijke gemiddelde.

Overig Bron: Kennispunt

7.840

7

Industrie: vervaardiging van producten (zoals voedingsmiddelen, dranken, tabaksproducten, textiel, kleding, lederwaren, papier, hout, chemisch), reparatie van machines en apparaten. Hightech valt onder industrie Handel: handel in auto’s, groothandel in handelsbemiddeling, detailhandel Gezondheids- en welzijnszorg: gezondheidszorg, verpleging, maatschappelijke dienstverlening

Speerpuntsectoren in Almelo zijn hightech, maakindustrie en logistiek, vooral banen in hightech gegroeid vanaf 2016

140

140

120

3.070* 22.430* 100 3.390* 80 4.620*

140

6.930*

120

80

33.810* 7.620* 100 7.500* 80

60

60

100

40 2016

2017 Almelo

2018

2019

Enschede

2020 Hengelo

2021

Ontwikkeling banen in sector logistiek (Index = 2016)

Ontwikkeling banen in sector maakindustrie (Index = 2016)

Ontwikkeling banen in sector hightech (Index = 2016)

2022

Twente

2020* 1.180* 9.540*

120

940*

60 40

40 2016

2017 Almelo

Bron: Kennispunt

2021

2018 Enschede

2019

2020 Hengelo

2021

2022

Twente Bron: Kennispunt

2016

2017 Almelo

2018 Enschede

2019

2020 Hengelo

2021

2022

Twente Bron: Kennispunt

• In de ontwikkeling van XL Businesspark 2 heeft de politiek de keuze gemaakt om zich te richten op 3 sectoren voor dit bedrijventerrein: hightech, maakindustrie en logistiek. Deze sectoren worden gezien als speerpuntsectoren. • Deze 3 sectoren leveren samen 25% van de werkgelegenheid in Almelo in 2021. In Hengelo 23% en in Enschede 15%. Met name in vergelijking met Enschede zijn deze sectoren in Almelo en Hengelo belangrijker voor de werkgelegenheid. Qua omvang van de sectoren lijkt Almelo op Hengelo. • Het aantal banen in de hightech sector is met name in Almelo sinds 2016 gestegen. In Enschede blijft het gelijk, in Hengelo daalt het aantal banen. • De maakindustrie lijkt na de corona pandemie een daling van het aantal banen door te maken. In Almelo en Enschede zijn er in 2021 minder banen dan in 2016. In Hengelo is het aantal banen gestegen sinds 2016 maar neemt sinds 2019 weer wat af. • De logistieke sector laat voor Almelo een daling zien in banen ten opzichte van 2016. In 2016 waren er 1.510 banen, in 2022 nog 940. Het aantal vestigingen in Almelo is wel gestegen met 15%. De verklaring hiervoor is dat een groot logistiek bedrijf in Almelo veranderingen in loonadministratie heeft doorgevoerd, waardoor het aantal banen in Almelo is gedaald. De verwachting is dat met de doorontwikkeling van XL1 de logistieke sector zal groeien.

8

* Absolute aantallen

Almelo kent vele kleine vestigingen en kenmerkt zich door een goed MKB-klimaat: MKB levert 64% van de banen Aandeel vestigingen en banen naar grootteklasse (2022) 0,4% 2%

100%

8%

80%

27%

25%

60%

27%

40%

23%

65%

20%

13% 10%

0% Aantal vestigingen ZZP (1wp)

Micro (2-10 wp)

Middelgroot (51-250 wp)

Groot (>250 wp)

Aandeel banen Klein (11-50 wp)

Bron: Kennispunt

9

• Almelo heeft in 2021 6.670 vestigingen • Almelo kenmerkt zich door een goed MKB klimaat. 35% van de bedrijven is MKB (2 tot 250 werknemers). In Nederland ligt dit percentage rond de 19%. Het MKB levert daarbij 63% van de banen. • 65% van de vestigingen in Almelo is afkomstig van ZZP’ers. In Nederland ligt dit percentage op 54%. • Gekeken naar het aandeel banen van de verschillende vestigingen, zien we dat de ZZP’ers 10% van het aandeel banen levert (t.o.v. 65% van de vestigingen). • Ook is te zien dat het aantal grote bedrijven in verhouding 0,4% van de vestigingen levert, maar wel 27% van het aantal banen. Grote werkgevers zijn bijvoorbeeld VDL, Van Merkesteijn, ZGT, Bolk transport en Bolletje. Deze ondernemingen hebben meer dan 200 werknemers. • MKB bedrijven kunnen door hun omvang meer moeite hebben om personeel te werven ten opzichte van grote werkgevers. Omdat deze groep zo groot in Almelo, is het belangrijk hier extra aandacht voor te hebben.

Historie als textielstad kent zijn weerslag op de huidige beroepsbevolking Opleidingsniveau beroepsbevolking 2022 50%

45%

42%

40% 30%

41%

38% 33%

23% 22%

20%

36%

20%

10% 0% Laag

Middelbaar Almelo

Twente (AM)

Hoger Nederland Bron: Arbeidsmarktinzicht

Bron: CBS

Laag: basisonderwijs, vmbo, eerste 3 leerjaren have/vwo of mbo-1

bovenbouw have/vwo, mbo-2, mbo-2 en mbo-4 10 Middelbaar: Hoog: hbo of wo

• De historie als textielstad lijkt de hedendaagse samenleving in Almelo te kleuren. De SES-WOA indicator scoort gemeenten op gegevens over welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname. Almelo heeft een score van -0,192. Vergeleken met omliggende gemeenten is dit relatief laag. Alleen Enschede heeft een lagere score (-0,268). De spreiding van de SES score is ook relatief hoog in Almelo (0,931): het verschil in SES tussen wijken is groot. • Deze lagere score hangt voor een deel samen met het opleidingsniveau en de kansen die daarmee gepaard gaan. In Almelo wonen relatief veel laag en middelbaar opgeleide inwoners, en relatief minder hoger opgeleide inwoners dan gemiddeld in Nederland.

Het mbo onderwijs speelt een belangrijke rol in Almelo Leerlingen naar onderwijssoort Leerjaar 2021-2022 50% 40%

Studierichting ROC van Twente 2021

47% 40%

36%

Techniek 33%

30%

10%

10%

Economie

36%

17% 18% 18%

20%

12%

Zorg en Welzijn / Gezondheidszorg

4%

Overig

0% MBO

HBO Almelo

Twente (CR)

WO

26%

Nederland Bron: CBS

Bron: Kennispunt

• Het mbo onderwijs speelt een belangrijke rol speelt in Almelo. Van het totaal aantal leerlingen en studenten, zien we in Almelo een relatief groot aandeel studenten in het MBO. Een verklaring hiervoor is de aanwezigheid van MBO onderwijs in Almelo. Passend onderwijsaanbod in de buurt is bepalend voor deelname aan onderwijs. • Ingezoomd op het MBO onderwijs zien we dat de verdeling naar niveaus gelijk is met Twente en Nederland: mbo BOL is het grootst (37% in Almelo), gevolgd door middenkaderopleiding (niveau 4a) (28% in Almelo). • Gekeken naar de gekozen studierichtingen van leerlingen aan de ROC van Twente zien we dat Zorg en Welzijn in 2021 het grootst is, gevolgd door Techniek. 26% kiest voor een studie in de richting van Economie. Laag: basisonderwijs, vmbo, eerste 3 leerjaren have/vwo of mbo-1

bovenbouw have/vwo, mbo-2, mbo-2 en mbo-4 11 Middelbaar: Hoog: hbo of wo

Positieve ontwikkeling op gebied van arbeidsparticipatie, aantal inwoners met bijstandsuitkering ligt wel hoger Netto arbeidsparticipatie naar opleidingsniveau (2022) 100% 76% 75% 74%

80% 60%

52%

80% 82% 82%

12%

4%

20%

2%

0%

0% Middelbaar onderwijs Twente (AM)

Hoog onderwijs

Nederland

600 500

3,8% 3,5% 3,3%

442 431

400 300 200 100 0

2013

2014

2015 Almelo

Bron: CBS

689

700

6%

40%

Almelo

800

10% 8%

57% 55%

Laag onderwijs

Personen met bijstandsuitkering Per 10.000 inwoners

Werkloosheidspercentage

2016

2017

2018

Twente (AM)

2019

2020

2021

2022

2015

2016 Almelo

Nederland Bron: CBS

2017

2018 Twente (AM)

2019

2020

2021

Nederland Bron: waar staat je gemeente

• De netto arbeidsparticipatie laat zien hoeveel procent van de beroepsgeschikte bevolking een betaalde baan heeft (exclusief werklozen). Over het algemeen zien we dat personen met een laag onderwijsniveau lagere arbeidsparticipatie hebben dan mensen met een hoog onderwijsniveau. In Almelo zien we dat de participatie voor personen met een laag onderwijsniveau lager is (52%) dan in Twente (57) en Nederland (55%). • Het werkloosheidspercentage is in de afgelopen 10 jaar sterk afgenomen. Opvallend is dat het verschil tussen Almelo en Twente en Nederland vooral sinds 2018 nog maar erg klein is. In 2022 liggen de werkloosheidspercentages dicht bij elkaar. • Relatief gezien heeft Almelo nog veel inwoners met een uitkering: 689 per 10.000 inwoners ten opzichte van 442 in Twente. Een deel van de verklaring zit in het feit dat Almelo relatief veel sociale huurwoningen heeft en historisch gezien een Textielstad is met veel arbeiders.

12

Grootste groep onbenut arbeidspotentieel zijn onderbenutte deeltijders, vooral potentie voor onderwijs en zorg 54.000 Bevolking 15 tot 75 jaar (2021) Geen betaald werk en niet recent gezocht of niet direct beschikbaar

16.000 Niet – beroepsbevolking

2. Semi-werklozen 14.500 Niet gezocht, niet beschikbaar

500¹

1.000¹

Gezocht, niet direct beschikbaar

Beschikbaar, niet gezocht

Betaald werk of recent gezocht naar werk en direct beschikbaar

38.000 Beroepsbevolking 1. Werklozen

Werkzaam

2.000

37.000

3. Onderbenutte deeltijders

Pensioen, ziekte, arbeidsongeschikt, zorg in huishouden, studie

2.800¹

Onbenut arbeidspotentieel (6.100)

17.760² Deeltijd

19.240² Voltijd Bron: 1. UWV, 2. CBS

• Onbenut arbeidspotentieel (of ongezien talent) bestaat uit drie groepen. Deze groepen verschillen sterk van elkaar qua leeftijd, opleidingsniveau en arbeidsmarktpositie: 1. Werklozen: deze groep heeft recent naar werk gezocht en is direct beschikbaar, 2. Semi werklozen: deze groep is of direct beschikbaar maar heeft niet gezocht, of heeft gezocht maar is niet direct beschikbaar. Denk hierbij aan huisvrouwen of jongere met afstand tot de arbeidsmarkt en 3. Onderbenutte deeltijders: mensen in deeltijd banen die graag meer willen werken. Denk hierbij aan kassamedewerkers, sportinstructeurs en barpersoneel. • De grootste groep is de groep onderbenutte deeltijders. Zij zijn ook al in beeld bij werkgevers. Deze groep lijkt echter niet werkzaam in de krappe sector techniek, want daar is voltijd vaak al de norm. In de sectoren onderwijs en zorg ligt wel potentie voor deze groep. • Inwoners in de bijstand zitten verspreid over de groepen onbenut arbeidspotentieel.

13

1. Schatting op basis van percentages regio Twente 2021 2. Schatting op basis van landelijke percentages 2021 CBS data is op basis van een onderzoek onder de beroepsbevolking Cijfers van 2021, data over 2022 nog niet beschikbaar

Inwoners uit bijstand vormen deel van potentieel, vanwege afstand tot arbeidsmarkt is intensieve begeleiding nodig Duur van bijstandsuitkering Almelo Februari 2023

Conclusie bemiddelbaarheid Februari 2023 Klant is werkgeschikt en kan zonder ondersteuning aan het werk

1% 8% 26%

7,80%

Korter dan 1 jaar 18%

1 t/m 2 jaar

8,60% 34,60%

3 t/m 5 jaar

16,90%

6 t/m 9 jaar 25%

23%

10 jaar en meer Onbekend

Bron: MI Almelo

32,10%

Klant is werkgeschikt en kan met onders teuning aan het werk Klant heeft een afstand tot de arbeidsmarkt van 1 tot 2 jaar Klant kan 8 tot 20 uur tegenprestatie verichten of werken op participatieplaats Klant kan maximaal 8 uur tegenprestatie verrichten Bron: MI Almelo

• Inwoners met een bijstandsuitkering vallen voor een deel in de groep onbenut arbeidspotentieel. • Informatie over de bijstand laat zien dat de groep in de bijstand dynamisch is: er komen mensen in en er stromen mensen weer uit. • Meer dan de helft van de inwoners met een bijstandsuitkering heeft deze al langer dan 6 jaar. Een kwart heeft al langer dan 10 jaar een bijstandsuitkering. Een verklaring hiervoor zit in het gevoerde beleid afgelopen jaren, waar vooral een focus lag op het beperken van de instroom en de inwoners die werkfit zijn. • Een deel van deze groep die al langdurig in de bijstand zit heeft potentie om (deels) te werken. Hier is wel intensieve begeleiding en inzet voor nodig. • Er liggen ook mogelijkheden om statushouders of overige vluchtelingen kansen te bieden om deel te nemen aan de arbeidsmarkt.