13.1 Integraal Huisvesting Plan Onderwijs - bijlage 1 - Integraal huisvestingsplan Onderwijs

Integraal huisvestingsplan onderwijs 2025 - 2028

maart 2024

1

Inhoud Voorwoord E. van Mierlo

03

___________________________________________ maart 2024

1. Inleiding

05

________________________________________________ 2. Wettelijk kader

09

IHP gemeente Almelo

________________________________________________ 3. Onderwijs– en huisvestingsvisie

17

________________________________________________ 4. Onderwijshuisvesting Almelo

26

- Leerlingenprognose en ruimtebehoefte

M3V Advies

________________________________________________ 5. Huisvestingsvraagstukken 2025 - 2028

33

________________________________________________ 6. Uitvoeringsagenda & investeringsagenda

42

________________________________________________ 7. Conclusies

48

Bijlage; overzicht scholen (factsheets, aparte bijlage)

2

Voorwoord Eugène van Mierlo Iedere school is een samenleving in het klein waar iedere leerling de kans moet krijgen zich optimaal te ontwikkelen. Een minimaatschappij waar leraren, conciërges, onderwijsassistenten, schoolleiders en alle andere medewerkers een uitdagende werk- en leeromgeving vinden. Bij goed onderwijs hoort ook de gezamenlijke ambitie van goede en passende schoolgebouwen. Met goede schoolgebouwen investeren we in de kwaliteit van onderwijs en in een kansrijke toekomst voor kinderen. Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht om te voorzien in passende onderwijshuisvesting. Dat geldt voor basisscholen, speciale basisscholen, voor het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs. In Almelo gaat het om 40 scholen. Door te investeren in de vernieuwing van scholen in onze gemeente dragen we bij aan de missie dat iedereen moet kunnen meedoen en zich veilig en geaccepteerd moet voelen in Almelo. Deze ambitie en opgave kunnen we alleen samen invullen als een gezamenlijke maatschappelijke en onderwijskundige opgave van de schoolbesturen én de gemeente. De gemeentelijke verantwoordelijkheid gaat vanzelfsprekend verder dan de schoolgebouwen. Voor een doorlopende ontwikkeling van kinderen is de verbinding van het basisonderwijs en voor- en na-

schoolse voorzieningen zoals kinderopvang van groot belang. Het is onze ambitie om samen met de betrokken scholen en instellingen daar waar mogelijk en wenselijk - kindcentra te realiseren voor kinderen van 0 tot 12 jaar. Dit is juist van belang omdat die kindcentra een bredere betekenis hebben in hun omgeving. Modulaire schoolgebouwen zijn geschikt voor multifunctioneel gebruik, door organisaties die bijdragen aan het welzijn. Op die manier dragen de scholen bij aan wijkontwikkeling en zijn ze daarmee waardevol voor álle bewo-

ners in onze wijken en dorpen.

Met het nu voorliggende integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijshuis-

vesting 2025-2028 pakken we als gemeente, gezamenlijke schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en Avedan weer een aantal vernieuwingsprojecten op, waarin bovenstaande ambities gerealiseerd én gefaciliteerd worden. De vernieuwing van scholen gaat gepaard met hoge investeringen en vraagt vanuit het goede overleg de juiste prioritering. Ik ben blij dat we in de afgelopen periode in overleg met alle betrokkenen consensus hebben

bereikt over het voorliggende IHP. We zijn het eens over de huisvestingsprojecten voor de periode 2025 – 2028, wetende dat de vernieuwing van de onderwijshuisvesting nog niet klaar is. Het constructieve overleg in de afgelopen periode geeft vertrouwen voor de toekomst. Samen zullen we blijven werken aan het investeren in kwalitatief goede schoolgebouwen. Omdat iedereen een omgeving verdient waarin je het beste uit jezelf kunt halen. Eugène van Mierlo, wethouder onderwijs

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

1

5

Inleiding

1. Inleiding Voor u ligt het strategisch integraal huisvestingsplan met als uitvoeringsfase 2025 - 2028 (en een globale doorkijk naar de jaren 2029 en verder), waarmee de gemeente Almelo een meerjarenperspectief wil opstellen voor de onderwijshuisvesting. Dit plan dient zorg te dragen voor een

maart 2024

duurzame en toekomstbestendige voorzieningenstructuur.

In 2020 heeft M3V samen met de gemeente Almelo en het onderwijsveld het IHP geactualiseerd. Sindsdien hebben de nodige ontwikkelingen plaatsgevonden en is het nu van belang om een volgende kwaliteitsslag

IHP gemeente Almelo

te maken in de vernieuwing en versterking van de lokale onderwijsvoorzieningenstructuur. Deze kwaliteitsslag is vertaald naar een nieuw én beleidsrijker IHP 2025 – 2028 (met een doorkijk naar 2029 en verder). De ambities met betrekking tot onderwijs en huisvesting zijn in hoofdstuk 3 beschreven. Om verschillende redenen wil de gemeente Almelo een nieuw én be-

M3V Advies

leidsrijker IHP opstellen waarin naast de ruimtebehoefte en capaciteit ook wordt ingegaan op beleidsuitgangspunten m.b.t. onderwijs en huisvesting. Zo is sprake van gewijzigde leerlingenaantallen. Om de toekomstige behoefte aan onderwijsvoorzieningen (en voorzieningen voor bewegingsonderwijs) goed in beeld te krijgen, zijn actuele leerlingenprognoses opgesteld. De huisvestingsconsequenties voor de onderwijsgebouwen in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs zijn op basis hiervan in beeld gebracht. Door de opstelling van een nieuw IHP wil de gemeente samen met de schoolbesturen een aantal strategische keuzes maken met betrekking tot de huisvestingsportefeuille onderwijs. Naast het in beeld brengen van de ruimtebehoefte, wil de gemeente ook een aantal beleidsinhoudelijke vraagstukken bespreken en zo mogelijk daarover verdere afspraken maken, onder andere met betrekking tot verhuur en medegebruik, de vorming van kindcentra (KC’s), passend onder6

wijs, inclusief onderwijs. Het is wenselijk om hierover met het onderwijs-

vraagstukken voor de korte termijn (2025 - 2028) en de middellange

veld verdere afspraken te maken op welke wijze dit invulling krijgt in de

termijn (2029 en verder). De scenario’s en ontwikkelingsrichtingen

gemeente Almelo.

geven inzicht in de verduurzaming van de huisvestingsportefeuille onderwijs en/of KC’s van de gemeente Almelo;

Ook de samenwerking tussen het basisonderwijs en voorschoolse voorzie-

d.

een uitvoeringsagenda voor actuele huisvestingsvraagstukken en

ningen – kinderopvangorganisaties - in de vorm van KC’s is een belangrijk

een meerjarenperspectief. Deze agenda omvat (vanzelfsprekend)

inhoudelijk en beleidsmatig aandachtspunt voor het beleidsrijke IHP. Maar

ook een investeringsagenda.

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

ook de veranderende wet- en regelgeving met betrekking tot renovatie c.q. levensduurverlenging dient een lokale vertaling te krijgen, evenals de

Status IHP

landelijke en lokale ambities met betrekking tot duurzaamheid. In het door

Het IHP heeft op dit moment nog geen formele afdwingbare juridi-

ons in 2020 opgestelde IHP zijn reeds enkele beleidsmatige onderdelen

sche rechtskracht, maar is ook niet geheel vrijblijvend (wijziging van wet-

benoemd, waarvan nu vooral getoetst is of deze nog steeds volledig en

geving is aanstaande om de opstelling van een IHP op te nemen in de wet-

juist zijn, dan wel dat wijzigingen en aanvullingen nodig zijn.

geving zodat sprake is van een formele status). De gemeente en schoolbesturen hebben op basis van het IHP een ‘inspanningsverplichting’ om

Het nieuwe IHP moet gestoeld of gefundeerd zijn op inhoudelijke, beleids-

tot realisering van de in het IHP opgenomen huisvestingprojecten i.c.

matige en huisvestelijke ambities en doelstellingen. Deze ambities en

de uitvoeringsagenda te komen. Het IHP is leidend voor de maatregelen

doelstellingen vormen een ‘meetlat’ waarlangs diverse huisvestingsvraag-

en fasering van de huisvestingsprojecten. Deze huisvestingsprojecten wor-

stukken worden gelegd met als doelstelling te komen tot een toekomstge-

den opgenomen in een huisvestingsplan (HVP) voor een bepaald jaar. Dit

richt en toekomstbestendig huisvestingsbeleid voor zowel de schoolbestu-

HVP wordt jaarlijks vastgesteld door het college van burgemeester en wet-

ren als de gemeente. Het nieuwe IHP dient de koers te bepalen voor het te

houders. Na besluitvorming vindt uitvoering plaats.

voeren onderwijs- en huisvestingsbeleid voor de komende jaren 2025 2028. Het IHP is in de afgelopen periode tot stand gekomen door middel

Met het vaststellen van het IHP nemen de gemeente en schoolbesturen

van informatieverzameling en deskresearch, alsmede overleggen met de

een financiële inspanningsverplichting op zich om de in het plan opgeno-

betrokken schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en Avedan.

men projecten tot uitvoering te brengen.

Het nieuwe IHP 2025 – 2028 moet in elk geval inzicht geven in:

Looptijd IHP

a.

de ontwikkeling van de onderwijshuisvesting in relatie tot het aantal

Het IHP heeft een looptijd tot (circa) 2040, zodat wordt aangesloten bij

verwachte leerlingen en de bijbehorende ruimtebehoefte;

de aankomende wettelijke verplichting om een IHP voor minimaal 16 jaar

de beleidsmatige uitgangspunten op het gebied van onderwijs en

op te stellen. Het IHP is verdeeld in drie planperioden, waarbij nu vooral

opvang en overig gemeentelijk en schoolbestuurlijk beleid waarop

de nadruk ligt op de eerste planperiode 2025 - 2028. De uitvoerings– en

huisvestingsbeleid onderwijs wordt vormgegeven;

investeringsagenda heeft hierop betrekking. Daarnaast wordt er een door-

ontwikkelingsscenario’s en oplossingsrichtingen voor huisvestings-

kijk gegeven naar de planperiode 2029 - 2032 en 2033 - 2044.

b.

c.

7

Na de eerste periode zal het voorliggende IHP (wederom) geactualiseerd moeten worden aan de dan aan de orde zijnde ontwikkelingen en vraagstukken gericht op de periode 2029— 2032. Deze looptijd stelt ook de gemeente en de schoolbesturen in staat tijdig middelen te reserveren voor de uitvoeringsagenda. Er kan door partijen ook tijdig worden geanticipeerd op diverse onderwijskundige en maatschappelijke ontwikkelingen. De gemeente en de schoolbesturen kunnen hiermee ook (strategisch) stu-

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

ren op de instandhouding van de gebouwen i.c. de exploitatie alsmede de

8

onderwijskundige vernieuwingen, het onderhoud en hiervoor benodigde aanpassingen in het gebouw.

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

2

9

Wettelijk kader

2. Wettelijk kader Scholen hebben een belangrijke positie in de samenleving en kunnen een

•

De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs;

brede maatschappelijke functie in de wijken of dorpen van Almelo heb-

•

Regelgeving Passend onderwijs;

ben. Scholen zijn verantwoordelijk voor de inrichting en organisatie van

•

Wet kinderopvang en Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang;

het onderwijsproces. De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht voor het

•

Frisse scholen en Besluit bouwwerken leefomgeving (voorheen

maart 2024

bieden van adequate onderwijshuisvesting. Dat wil zeggen zorgen voor •

Het klimaatakkoord en verduurzaming schoolgebouwen;

wat betreft o.a. veiligheid en het leer- en werkklimaat. De gemeente facili-

•

VN-verdrag Handicap.

teert de huisvesting van onderwijsorganisaties op basis van gelijkheid en hanteert in lijn met landelijke normen, uniforme regelgeving en financie-

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

ring. Voor de uitvoering van deze taak heeft de gemeente drie kaderstellende instrumenten beschikbaar, te weten: a.

De verordening Voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Almelo (hierna de verordening genoemd). In de verordening is vastgelegd welke verantwoordelijkheden de gemeente en de schoolbe-

sturen hebben ten aanzien van de huisvesting van de binnen de gemeente gevestigde scholen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs. De verordening geeft aan op welke voorzieningen de schoolbesturen aanspraak kunnen maken en welke procedures er gelden. Het betreft dus een procedureel kaderstellend instrument. b.

De Perspectiefnota, dit is een financieel instrument om integrale afwegingen te maken. Besluitvorming over de Perspectiefnota vindt plaats door de gemeenteraad.

c.

Het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP), dit is vooral een inhoudelijk kaderstellend instrument.

In dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op het wettelijk kader. Voor het IHP zijn zowel relevante wetten als beleidskaders van de gemeente van belang. Achtereenvolgens komen aan bod (niet limitatief): •

Wet op het primair onderwijs (inclusief de wetswijziging onderhoud en aanpassing), de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet op

de expertisecentra; 10

Bouwbesluit);

voldoende (functionele) capaciteit, een goede kwaliteit van de gebouwen

2.1 Wet primair onderwijs (WPO), Wet voortgezet onderwijs (WVO)

(schoolbesturen kunnen dan ook een aanvraag voor renovatie indienen bij

en de Wet op de expertisecentra (WEC)

de gemeenten). Tevens komt met dit voorstel het investeringsverbod voor schoolbesturen in het PO en VO te vervallen (voor VO was dit reeds moge-

In de WPO, WVO en WEC is de verantwoordelijkheid van gemeenten en

lijk).

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

schoolbesturen ten aanzien van de onderwijshuisvesting geregeld. Per 1 januari 2015 zijn de WPO en de WEC gewijzigd. De wetswijziging houdt in

Voor de taken ontvangen gemeenten middelen van het ministerie van Bin-

dat de zorgplicht voor onderhoud en aanpassing voor alle schoolgebou-

nenlandse Zaken (onderdeel van de Algemene Uitkering uit het Gemeen-

wen voor de gemeente is vervallen. Vanaf 1 januari 2015 ontvangen de

tefonds).

schoolbesturen van het primair en speciaal onderwijs evenals het voortgezet onderwijs (het VO al sinds 2005) de hiervoor benodigde vergoeding

Taken en verantwoordelijkheden schoolbesturen

rechtstreeks van het Ministerie van OCW. Naast de verantwoordelijkheden

De schoolbesturen hebben de verantwoordelijkheid onderwijs te verzor-

die de schoolbesturen al hadden, hebben ze nu ook een financiële verant-

gen, de huisvesting inclusief de schoolterreinen in stand te houden en als

woordelijkheid ten aanzien van onderhoud en aanpassing van gebouwen.

goed rentmeester deze te onderhouden en te exploiteren. Ook moeten

De verdeling van verantwoordelijkheden tussen de gemeenten en school-

de schoolbesturen tussentijdse functionele aanpassingen en kwaliteitsver-

besturen ziet er nu als volgt uit.

beteringen zelf bekostigen en zijn ze verantwoordelijk voor de vervanging van onderwijsleerpakket en meubilair. De schoolbesturen ontvangen voor

Taken en verantwoordelijkheden gemeenten

deze verantwoordelijkheden middelen van het ministerie van OCW.

De gemeente is sinds 1 januari 2015 verantwoordelijk voor bekostiging van de volgende voorzieningen:

Het juridisch eigendom van het schoolgebouw ligt doorgaans bij het

•

(Vervangende) Nieuwbouw en eerste inrichting;

schoolbestuur (volgens het Burgerlijk Wetboek is het schoolbestuur for-

•

Uitbreiding zowel van het gebouw als 1

meel eigenaar en ook verantwoordelijk voor zaken die plaatsvinden in het

ste

inrichting onderwijsleer-

pakket en meubilair

gebouw en op het schoolterrein). De gemeente behoudt het zogenaamde

•

Medegebruik (verhuur);

economisch claimrecht op de schoolgebouwen en de grond, inhoudende

•

Constructiefouten en locatie gebonden kosten (o.a. asbest);

dat wanneer de onderwijsbestemming verdwijnt het gebouw om niet

•

Herstel in geval van bijzondere omstandigheden/calamiteiten zoals

(zonder kosten voor de gemeente) ‘terugvalt’ naar de gemeente en de

brand, diefstal, storm- en waterschade;

gemeente de mogelijkheid heeft hier een andere bestemming aan te ge-

Voldoende ruimte voor bewegingsonderwijs.

ven.

•

De gemeenten zijn dus verantwoordelijk voor de aanwezigheid van vol-

Volgens de onderwijswetgeving heeft het schoolbestuur de regie bij het

doende onderwijshuisvestingscapaciteit.

realiseren dan wel renoveren van schoolgebouwen. Het schoolbestuur is in beginsel bouwheer, dat wil zeggen opdrachtgever van een huisves-

11

Met een nieuw wetsvoorstel wordt renovatie van schoolgebouwen daar in

tingsproject, tenzij met het college van B & W is overeengekomen dat de

de nabije toekomst (vooralsnog 2025) als voorziening aan toegevoegd

gemeente als bouwheer optreedt. Hiervan kan alleen sprake zijn als de

gemeente eigenaar is/wordt en blijft van het gebouw en bijbehorende

ben een verschillende invalshoek. Een MJOP is bedoeld om het onder-

ondergrond zoals bijvoorbeeld bij de realisatie van de multifunctionele

houd van scholen te stroomlijnen. Op basis hiervan vormt een schoolbe-

accommodatie Eninver. Voor de bekostiging van onderwijshuisvesting

stuur een verplichte voorziening om toekomstig onderhoud te kunnen uit-

heeft het schoolbestuur te maken met twee financieringsstromen: één van-

voeren. Een MJOP heeft meestal een looptijd van circa 30 jaar en wordt

uit de gemeente voor de realisatie en één vanuit het ministerie voor de

jaarlijks, tweejaarlijks of eens per 5 jaar bijgesteld. Een IHP heeft een stra-

instandhouding van de schoolgebouwen.

tegisch doel waarbij spreiding van scholen en de demografische ontwikkeling een belangrijke rol spelen. De drie genoemde partijen stellen voor

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

2.2 De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Almelo

12

dat de gemeente verplicht wordt om samen met de schoolbesturen een IHP voor ten minste 16 jaar vast te stellen. Voor de eerste vier jaren wordt

De verordening vertaalt de wettelijke regelgeving ten aanzien van onder-

daarbij een concreet uitvoeringsprogramma opgesteld zoals de gemeente

wijshuisvesting naar de situatie in Almelo. De verordening bevat o.a. ka-

Almelo reeds hanteert. Hierbij wordt renovatie ook als mogelijkheid toe-

ders over het gebruik van leerlingenprognoses, berekening van de norma-

gevoegd. De verplichting tot het opstellen van een 4-jaarlijks IHP met een

tieve ruimtebehoefte en beschikbare capaciteit, bijbehorende noodzakelij-

doorkijk van 12 jaren daaropvolgend, wordt in de onderwijswetten opge-

ke investeringen en klokuren bewegingsonderwijs.

nomen.

In de verordening staan normbedragen voor de diverse voorzieningen en

Daarnaast wordt het voor schoolbesturen gemakkelijker om zelf bij te dra-

de gehanteerde indexering. In 2018 heeft de VNG de normbedragen een-

gen aan voorzieningen in de onderwijshuisvesting. Deze voorstellen van

malig met 40 % verhoogd in verband met de stijgende bouwkosten. In

de PO-raad, VO-Raad en VNG zijn intussen vertaald in een wetswijziging,

2020 zijn de bedragen opnieuw verhoogd in verband met de aanscher-

die momenteel de inspraakprocedure doorloopt. Het is de bedoeling dat

ping van de eisen in het bouwbesluit om Bijna Energie Neutraal (BENG) te

de wetwijziging per 1 januari 2025 ingaat. In dit IHP worden de voorgestel-

bouwen vanaf 2021. In de gemeente Almelo worden de jaarlijks door de

de wijzigingen al gevolgd. Na de wetswijziging worden de consequenties

VNG geactualiseerde normbedragen gehanteerd. Met de normbedragen

verwerkt in de verordening.

wordt het maximaal te vergoeden investeringsbedrag berekend. In 2022 en 2023 zijn de normbedragen ook aanzienlijk verhoogd.

2.3 Regelgeving passend onderwijs

Gezamenlijk plan PO-raad, VO-raad en VNG over renovatie

Sinds 1 augustus 2014 is de Wet passend onderwijs van toepassing. Pas-

De PO-raad, VO-raad en de VNG delen het standpunt dat renovatie onvol-

send onderwijs heeft betrekking op alle leerlingen in het primair, het

doende is geregeld. Daarom hebben zij in april 2018 een gezamenlijk

voortgezet en het speciaal onderwijs. De wet is van toepassing voor leer-

plan opgesteld. Uitgangspunt hierbij is dat gemeenten en schoolbesturen

lingen die extra ondersteuning nodig hebben. Deze ondersteuning kan

een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben voor de (kwaliteit van de)

nodig zijn vanwege een lichamelijke of verstandelijke beperking, een chro-

huisvesting van scholen. De schoolbesturen werken met een meerjaren

nische ziekte, een gedragsprobleem of een leerstoornis. Na invoering van

onderhoudsplan (MJOP) en de gemeente met een IHP. Deze plannen heb-

de Wet passend onderwijs is het onderwijs in cluster I en II (leerlingen die

blind of slechtziend, doof of slechthorend zijn) nog steeds in een landelijk systeem georganiseerd. Het cluster III en IV onderwijs (leerlingen met een verstandelijke of lichamelijke beperking en leerlingen met gedragsstoor-

achterstand); •

Afspraken met de schoolbesturen over de doorgaande lijn zoals vastgelegd in het visiedocument Het jonge kind.

nissen, ontwikkelstoornissen of een psychiatrisch probleem) maakt door de invoering van het passend onderwijs deel uit van de regionale samen-

Ook het peuterspeelzaalwerk valt onder dee wetgeving. Het onderscheid

werkingsverbanden. Het samenwerkingsverband passend onderwijs ont-

tussen peuterspeelzalen en kinderdagverblijven is verdwenen. Dit zorgt

vangt middelen voor de onderwijsondersteuning aan leerlingen recht-

voor meer duidelijkheid en een betere aansluiting op de basisschool.

maart 2024

streeks van het ministerie van OC&W. Het samenwerkingsverband heeft in een ondersteuningsplan de afspraken vastgelegd.

Het Kabinetsvoornemen inzake gratis kinderopvang is uitgesteld. Indien dit alsnog in 2027 wordt gerealiseerd, zal worden bezien op welke wijze

Passend onderwijs heeft gevolgen voor de onderwijshuisvesting voor zo-

dit van invloed is op de onderwijshuisvesting en wat de rol van de ge-

wel de leerlingenaantallen als de kwaliteit. Op termijn zullen meer leer-

meente en/of schoolbesturen hierin is.

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

lingen op de ‘reguliere’ school onderwijs volgen, waardoor er minder kinderen naar het speciaal (basis-)onderwijs gaan. Ook moeten scholen maxi-

Ook de gemeente Almelo ondersteunt de ambitie inzake het beschikbaar

maal toegerust zijn op een veranderende ‘onderwijsvraag’, bijvoorbeeld

houden en continueren van doorgaande leerlijnen. Dit wordt zo mogelijk

voor wat betreft toegankelijkheid, veiligheid, MIVA-toiletten, lift, zorgruim-

gerealiseerd door het ruimtelijk combineren van school, kinderopvang en

ten etc. Dit alles heeft nog niet geleid tot aanpassingen van de regelge-

peuterwerk en eventueel voorzieningen voor bewegingsonderwijs.

ving of de vergoedingen rondom onderwijshuisvesting. 2.5 Frisse scholen en het Besluit bouwwerken leefomgeving 2.4 Wet kinderopvang en Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang Een frisse school is een schoolgebouw met een laag energiegebruik en De Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet OKE) en de

een gezond binnenmilieu als het gaat om luchtkwaliteit, temperatuur,

Wet harmonisatie kinderopvang zijn inmiddels opgegaan in de Wet kin-

comfort, licht en geluid. Uit landelijke onderzoeken bleek het binnenkli-

deropvang en de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang. Deze wetten

maat in het onderwijs vaak matig of slecht te zijn. Daarom heeft de Rijks-

hebben tot doel de ontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren. Het

dienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) een Programma van Eisen

maakt de gemeente verantwoordelijk voor (de organisatie van) een door-

(PvE) Frisse Scholen ontwikkeld. Het is een handleiding die gebruikt kan

gaande ontwikkelingslijn voor kinderen met een risico op een onderwijs-

worden voor het ontwerpen van het binnenklimaat voor nieuwbouw of

achterstand door het aanbieden van een passend aanbod voor- en vroeg-

voor het verbeteren van bestaande schoolgebouwen. Het helpt onder an-

schoolse educatie (VVE). De gemeente moet zorgen voor:

dere om een ambitieprofiel voor energie en binnenmilieu vast te stellen,

•

Een optimaal ontwikkelklimaat voor alle jonge kinderen;

eisen op te nemen voor het ontwerp en het bestek en eisen te stellen aan

•

Een optimaal toegankelijk aanbod van voorschoolse educatie voor

monitoring, beheer en onderhoud.

zogenaamde ‘doelgroepkinderen’ (kinderen met een risico op taal-

13

Het PvE Frisse Scholen onderscheidt drie ambitieniveaus voor de diverse

het nationale Klimaatakkoord gesloten.

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

thema’s, namelijk klasse A zeer goed, klasse B goed en klasse C acceptabel. Klasse C is het basisniveau, dat in het bouwbesluit tot 2012 van kracht

Onderdeel van het klimaatbeleid is het Energieakkoord voor duurzame

was. In 2012 en 2015 zijn de eisen voor nieuwbouw zodanig verzwaard,

groei, dat een overeenkomst is uit 2013 tussen 47 partijen: overheden,

dat bij nieuwbouw voor de thema’s energie en lucht minimaal klasse B

werkgevers, vakbeweging, natuur- en milieuorganisaties, andere maat-

moet worden gerealiseerd. Het PvE Frisse scholen werkt als een menu-

schappelijke organisaties en financiële instellingen. Het doel is de energie-

kaart. Het kwaliteitsniveau is een keuze op maat en per thema kan gekozen

voorziening van Nederland duurzamer te maken. Een onderdeel is een

worden voor de gewenste ambitie, eventuele speciale eisen ten aanzien

besparing van het energieverbruik van gemiddeld 1,5 procent per jaar.

van het type onderwijs of leerlingen en het beschikbare budget. Ook de gemeente Almelo wil minder en slimmer energie verbruiken, met Ook in Almelo is het binnenklimaat niet in alle schoolgebouwen op orde.

als doel in 2050 energieneutraal te zijn. Samen met inwoners, bedrijven,

Vooral in de oudere gebouwen hebben gebruikers klachten over te hoge

scholen, instellingen en verenigingen zijn en worden projecten opgestart

of te koude temperaturen in de zomer dan wel winter, temperatuurschom-

om dit doel te behalen.

melingen als gevolg van spuien en te hoge CO 2-waardes. In een aantal gebouwen zijn door middel van de zogenaamde SUVIS-subsidie

Om de doelstellingen van het Energieakkoord en het Klimaatakkoord te

(subsidieregeling ventilatie in scholen) maatregelen genomen ter verbete-

halen zijn de komende decennia extra inspanningen en investeringen

ring van het binnenklimaat. Dit is gebeurd in combinatie met een grondi-

noodzakelijk. Gezien de taak- en budgetverdeling zullen gemeenten en

ge verbouwing c.q. renovatie van het schoolgebouw, zoals bijvoorbeeld

scholen voor deze opgave nauw moeten samenwerken en vormt verduur-

bij het Alma College, CSG Het Noordik, OSG Erasmus en VSO De Brug.

zaming van de schoolgebouwen een onderdeel van het IHP.

2.6 Het klimaatakkoord en verduurzaming schoolgebouwen

BENG voor nieuwbouw en verhoging normbedragen Voor alle nieuwbouw, zowel woningbouw als utiliteitsbouw, gelden vanaf

In 2015 is er in Parijs een internationale klimaatconferentie geweest met

1 januari 2021 nieuwe eisen. Alle gebouwen in Nederland, inclusief

het doel klimaatverandering tegen te gaan. Resultaat van deze klimaatcon-

schoolgebouwen, die dan nieuw gebouwd worden, dienen een Bijna

ferentie was het ‘Akkoord van Parijs’ dat door 195 landen is ondertekend.

Energie Neutraal Gebouw oftewel BENG te zijn. Hiervoor zijn de eisen in

Doel van dit akkoord is de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2, terug te

het Besluit bouwwerken leefomgeving aangescherpt.

dringen en de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2 gra-

14

den, met 1,5 graad als streefwaarde. Wereldwijd willen we in 2030 bijna

De wijziging met betrekking tot BENG heeft ook gevolgen voor de kosten

de helft (49 %) minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. Elk land

voor onderwijshuisvesting. Hierdoor heeft de VNG per 1 januari 2021 de

moet eigen, nationale maatregelen nemen om het wereldwijd afgespro-

normbedragen bij de Model verordening voorzieningen huisvesting on-

ken doel te halen. In Nederland hebben daarom alle betrokken partijen, te

derwijs eenmalig extra opgehoogd met 9,6 %. De normbedragen moeten

weten overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen gezamenlijk

namelijk een realistische weergave van de werkelijke kosten zijn. Voor de

investeringsagenda volgt de gemeente Almelo al jaren de VNGnormbedragen. De sectorale routekaart en Scholen op Koers 2030 Om de totale opgave en voortgang van het Klimaatakkoord voor Nederland van december 2018 scherp te krijgen, is aan verschillende sectoren binnen het maatschappelijk vastgoed gevraagd een routekaart op te stel-

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

len. Gezien de vergelijkbare opgave, financiering en verhoudingen in governance (met daarin een belangrijke rol voor gemeenten) hebben het

primair en voortgezet onderwijs gezamenlijk een routekaart opgesteld. Aangezien gemeenten voor deze opgave met name aan zet zijn, is de VNG medeondertekenaar. Volgens de sectorale routekaart PO en VO kent een duurzaam schoolgebouw meer aspecten dan alleen CO2-uitstoot of het energieverbruik. Het is een gebouw dat aansluit bij de onderwijskundige visie van de school, een

Bron: sectorale routekaart PO en VO november 2020)

gezond binnenklimaat heeft, past bij het aantal leerlingen en toekomstbe-

stendig, toegankelijk en inclusief is. We weten dat een goed binnenklimaat

De gebouwen zijn in te delen naar bouwperioden. Dit geeft inzicht in de

resulteert in een hoger leerrendement en minder ziekteverzuim van leer-

kwaliteit van de gebouwenvoorraad. Er zijn vier bouwperioden te onder-

lingen en onderwijspersoneel. In het algemeen laat de kwaliteit en duur-

scheiden: de vooroorlogse voorraad (van voor 1946), de wederopbouw-

zaamheid van schoolgebouwen nu te wensen over. Een landelijke inventa-

voorraad (1946-1978), de Londovoorraad (1978-1992) en de Bouwbesluit-

risatie laat immers zien dat de gebouwenvoorraad in het onderwijs is ver-

voorraad (1992-2015).

ouderd (gemiddeld 40 jaar oud), vaak een slecht binnenklimaat heeft en niet duurzaam is.

In Almelo valt een beperkt aantal scholen in de vooroorlogse voorraad (Egbertusschool, De Wierde, De Tweeklank). Het overgrote deel van de

scholen is gerealiseerd in de Wederopbouwperiode en het Londotijdperk, alsmede de periode na 1992. Op de volgende bladzijde is weergegeven hoe de huisvestingsportefeuille in de gemeente Almelo eruit ziet wat betreft bouwperiode (per onderwijssoort en in totaliteit). De vernieuwing van de onderwijshuisvesting in Almelo (maar ook veelal in andere gemeenten) richt zich primair op de vooroorlogse-, de wederopbouw– en voor een deel de Londo-voorraad.

15

2.7 VN-verdrag Handicap In 2016 is in Nederland het VN-verdrag Handicap in werking getreden. Doel van het verdrag is het beschermen en bevorderen van de mensenrechten van mensen met een beperking. De overheden van de VN-leden worden daartoe verplicht maatregelen te nemen. Om die reden is in Nederland de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, aangepast. Naast diverse andere toevoegingen staat in deze wet maart 2024

sinds 1 januari 2017 een norm die handelt over de algemene toegankelijkheid van openbare gebouwen. Hieronder vallen bijvoorbeeld ziekenhuizen, publieke instellingen, bibliotheken, gemeentehuizen en winkels, maar

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

ook onderwijsgebouwen. Met deze algemene norm toegankelijkheid van 1 januari 2017, moeten openbare gebouwen voortaan verplicht toegankelijk zijn voor mensen met een beperking of handicap. Zij moeten, zo stelt de wet ‘naar gelang de behoefte doeltreffende aanpassingen verrichten’. Het uiteindelijke doel is om een samenleving te creëren waarin toegankelijkheid voor iedereen De huidige cyclus waarin gebouwen worden gerenoveerd of vervangen

niet langer als een extra service of uitzondering gezien wordt, maar als iets

door nieuwbouw duurt bijna twee keer zo lang als de gewenste cyclus

dat vanzelfsprekend is. Deze norm wordt in nieuwbouwprojecten meege-

voor het behalen van de klimaatdoelstellingen. Verduurzaming van onder-

nomen. De schoolgebouwen van voor die tijd voldoen niet altijd aan de

wijsvastgoed gaat daardoor te langzaam aldus de PO– en VO-raad en de

nieuwe norm voor toegankelijkheid.

VNG. Schoolgebouwen die nu meer dan 40 jaar oud zijn en volgens de cyclus dus al gerenoveerd hadden moeten worden, of vervangen door nieuwbouw, dienen versneld aangepakt te worden, aldus de brancheorganisaties voor onderwijs en de VNG. Schoolbesturen dienen hun vastgoedportefeuille in beeld te hebben en wat de klimaatopgave betekent voor hun gebouwen. Dit vertaalt zich in een (duurzame) meerjaren onderhoudsplanning en eventueel in een strategisch huisvestingsplan van het schoolbestuur of schoolbesturen gezamenlijk.

16

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

3

17

Onderwijsvisie & huisvestingsvisie

3. Onderwijs– en huisvestingsvisie Vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Bouwen aan kansen voor iedereen’ zet de gemeente Almelo zich o.a. in voor de jeugd. Iedereen moet mee kunnen doen en zich veilig en geaccepteerd voelen in Almelo. De gemeente biedt de jeugd kansen en wil zorgen voor meer kansengelijkheid. Vanuit een gezamenlijke visie werken de gemeente en schoolbestumaart 2024

ren aan toekomstgericht en toekomstbestendig onderwijs door aan te sluiten bij de ontwikkelingsfase en ontwikkelingsmogelijkheden van ieder kind in Almelo. Ieder kind en iedere jongere moet in Almelo zijn of haar talenten maximaal kunnen ontwikkelen in een veilige leeromgeving. De

IHP gemeente Almelo

gemeente en de schoolbesturen zien het als hun maatschappelijke en onderwijskundige opgave om via goed onderwijs zich maximaal hiervoor in te zetten. Belangrijk hierin is dat er wordt gestreefd naar versterking van de gehele onderwijsketen waarin diensten in samenhang worden gebracht, zodanig dat een sluitend netwerk bereikt wordt van expertises, activiteiten en

M3V Advies

voorzieningen, voor kinderen en ouders, waarbij voldoende keuzemogelijkheden zijn. Hierbij wordt niet alleen een verbinding gelegd tussen de scholen, maar ook met o.a. kinderopvang, jeugdzorg en de maatschappelijke omgeving voor de versterking en voortzetting van de ontwikkelingslijnen en –kansen. Vanwege bovenstaande ambities hebben de gemeente en de schoolbesturen een aantal uitgangspunten met betrekking tot onderwijs en huisvesting geformuleerd, die van belang zijn voor het te voeren huisvestingsbeleid. Deze uitgangspunten worden hieronder themagewijs op hoofdlijnen beschreven.

18

3.1 Onderwijsvisie en –ambitie

vang die meer dan in het verleden op elkaar is afgestemd om voor alle

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

kinderen en leerlingen doorlopende ontwikkelingslijnen te bevorderen Iedereen doet mee

en te ondersteunen. De huisvesting moet dit faciliteren en versterken,

De gemeente en de schoolbesturen hebben de gezamenlijke opgave dat

waarbij er vanzelfsprekend ruimte is voor maatwerk en derhalve verschil-

alle kinderen in de gemeente in een veilige en kansrijke omgeving kun-

len per wijk of dorp van de gemeente. In het onderwijsaanbod binnen de

nen opgroeien. Iedereen moet toegang hebben tot goed onderwijs.

gehele gemeente dient sprake te blijven van een verantwoorde balans

Door aan te sluiten bij de ontwikkelingsfase en ontwikkelingsmogelijkhe-

tussen identiteit en keuzevrijheid, het garanderen van onderwijskundige

den moet ieder kind en iedere jongere in de gemeente zijn of haar talen-

kwaliteit en het financieel kunnen handhaven van een gespreide en be-

ten maximaal kunnen ontwikkelen in een veilige leeromgeving. De ge-

reikbare voorzieningenstructuur voor alle kinderen en leerlingen.

meente en de schoolbesturen zien het als hun maatschappelijke en onderwijskundige opgave om via goed onderwijs zich maximaal in te zetten

Thuisnabij passend en inclusief onderwijs

voor de talentontwikkeling van ieder kind en iedere jongere in de ge-

Onderwijs dat maximaal thuisnabij en passend is, betekent ook dat de

meente Almelo. Voor ieder kind in de gemeente is er een passende plek

voorzieningen toegankelijk moeten zijn voor iedereen. Iedereen moet

om op te groeien en zich te ontwikkelen. Belangrijk is dat er wordt ge-

kunnen meedoen. Er is onderwijs voor alle kinderen, ongeacht de her-

streefd naar versterking van de onderwijsketen waarin diensten in samen-

komst, handicap en/of beperking. Dit stelt eisen aan de huisvesting, zoals

hang worden gebracht, zodanig dat een sluitend netwerk bereikt wordt

bijvoorbeeld de aanwezigheid van ruimten voor individuele begeleiding,

van expertises, activiteiten en voorzieningen, voor kinderen en ouders,

verzorging dan wel overige onderwijsondersteuners. Tegelijkertijd is er

waarbij voldoende keuzemogelijkheden zijn. Hierbij moet er niet alleen

het besef dat het beste onderwijs voor sommige kinderen niet altijd het

een verbinding worden gelegd tussen de scholen onderling, maar ook

meest dichtbij is. Passend onderwijs kan ook betekenen dat sommige

met o.a. overige kindfuncties c.q. kinderopvang, logopedie, voorzienin-

leerlingen een andere onderwijsomgeving vragen om zich te kunnen ont-

gen voor opvoedingsondersteuning, schoolmaatschappelijk werk e.d. en

wikkelen. Het speciaal basisonderwijs van SBO De Welle of het SO of

de maatschappelijke omgeving voor de versterking en voortzetting van

VSO is soms beter passend. Enerzijds als specifieke voorziening voor

de ontwikkelingslijnen en –kansen, zoals ook beschreven is in het visiedo-

leerlingen, anderzijds kan zij ook een expertiserol voor het regulier on-

cument Het jonge kind.

derwijs vervullen. Het inclusief en passend ontwikkelen en inrichten van de voorzieningenstructuur is echter een belangrijk uitgangspunt wanneer

Pluriform aanbod

sprake is van vernieuwing van de huisvesting.

Om iedereen mee te laten doen, dient het onderwijsaanbod in de ge-

19

meente pluriform, toegankelijk en bereikbaar te zijn. Er is voldoende keu-

Kindcentra (KC)

zemogelijkheid in onderwijsconcepten en levensbeschouwelijke achter-

In het basisonderwijs wordt reeds aangesloten bij onderwijskundige en

gronden. Door een pluriform aanbod wordt de talentontwikkeling gesti-

maatschappelijke ontwikkelingen, waaronder de koppeling met voor-

muleerd en de kansenongelijkheid teruggedrongen. Het is de ambitie

schoolse voorzieningen (kinderopvang). De vorming van KC’s, als ant-

dat alle leerlingen een passende onderwijsplek kunnen krijgen in Almelo.

woord op diverse onderwijskundige en maatschappelijke vraagstukken,

Dit vraagt een voorzieningenstructuur van onderwijs, opvoeding en op-

is daar een resultaat van. In de ambitie van thuisnabij passend en inclusief

maart 2024 IHP gemeente Almelo M3V Advies

onderwijs neemt de KC-vorming een belangrijke plaats in. De gemeente

ken partners van het kindcentrum. Deze gelijkwaardigheid dient zo mo-

en de schoolbesturen onderschrijven het belang van de KC-vorming. De

gelijk ook tot uitdrukking te komen in de planvorming van kindcentra.

schoolbesturen hebben een voorkeur voor de vorming van brede(re)

Het is vanuit de gedeelde visie op het jonge kind, zoals belegd in het vi-

voorzieningen c.q. KC’s zodat sprake is van netwerken voor kinderen on-

siedocument Het jonge kind, van belang dat de door het schoolbestuur

der één dak. Hiermee worden betere randvoorwaarden gecreëerd voor

of schoolbesturen geselecteerde opvangorganisatie ook betrokken

een gezamenlijke visie op de ontwikkeling van kinderen van 0 – 12 jaar en

wordt in de planvorming voor de ontwikkeling van het kindcentrum. Door

wordt de overgang van voorschoolse voorzieningen naar basisonderwijs

met alle betrokken partners van het kindcentrum te werken aan de sa-

vergemakkelijkt. Er is echter geen sprake van één blauwdruk voor de KC-

menwerkingsambities en -doelstellingen ontstaat waarschijnlijk de groot-

vorming. Het betreft maatwerk, de invulling wordt per project bekeken

ste synergie op inhoud, organisatie en huisvesting ten gunste van zowel

en kan variëren van een netwerkorganisatie tot daadwerkelijk huisvesting

de kinderen als de medewerkers.

onder één dak. Gemeente, schoolbesturen, aanbieders van peuter- en kinderopvang en eventuele andere partners bepalen gezamenlijk een

Een formeel recht op huisvesting is echter niet aan de orde. De gemeen-

passende huisvestingsoplossing.

te heeft een wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting, maar niet voor de kinderopvangorganisaties en overige maatschappelijke instellin-

Het doel van kinderopvang in de voorschool (2 tot 4 jarigen) is het stimu-

gen. Beleidsmatig ondersteunt de gemeente de KC-vorming en is zij be-

leren van de ontwikkeling van alle peuters uit Almelo naar hun eigen mo-

reid bij het realiseren van een KC de benodigde m2 BVO voor kinderop-

gelijkheden. Dit wordt bewerkstelligd door alle peuters een plek te bie-

vang door middel van voorfinanciering op te nemen in de totale investe-

den bij peuteropvang in 2 dagdelen en bij voorschoolse educatie (VE) in

ring. De gemeente brengt de jaarlijkse kapitaallasten van de investering

4 dagdelen, zodat ze goed kunnen starten op de basisschool in de vroeg-

in rekening bij het schoolbestuur, de eigenaar en verhuurder van de be-

school (4 tot 6 jarigen). Door de samenwerking in KC’s willen de betrok-

treffende ruimten.

ken scholen en kinderopvangorganisaties ook de activiteiten in het kader van de verrijkte ontwikkeldag versterken. Deze vinden nu buiten de regu-

In het kader van de versterking van voorzieningen voor het opgroeien

liere onderwijstijden plaats. Door de vorming van kindcentra willen be-

van het jonge kind (o.a. vastgelegd in de visie Het Jonge Kind en de op-

trokkenen in de toekomst de activiteiten over de gehele dag verbinden

dracht in de Maatschappelijke Vraag) is het in de vorming van kindcentra

om hiermee nog meer vorm en inhoud te geven aan een “rijke ontwikkel-

ook wenselijk een multifunctionele omgeving te creëren ten behoeve van

dag”.

o.a. het versterken van de ouderbetrokkenheid en naschoolse activiteiten.

Belangrijke randvoorwaarde voor de samenwerking in KC’s is dat er spra-

20

ke is van respect voor en openheid naar elkaar en daarmee ook waarde-

De ontwikkeling van kindcentra heeft immers ook een belangrijke bete-

ring voor elkaars pedagogische- en onderwijsvisie. Gelijkwaardigheid

kenis voor en bijdrage aan de wijkontwikkeling en daarmee leefbaarheid.

tussen opvang en basisschool is het uitgangspunt; men spreekt en stimu-

Verbinding met de wijk en of het dorp heeft niet alleen betrekking op de

leert elkaar vanuit gelijkwaardigheid om elkaar te versterken zodat de

kinderen en hun ouders/verzorgers die de voorziening bezoeken, maar

samenwerking in het kindcentrum leidt tot meerwaarde tussen de betrok-

dient ook betekenisvol te zijn voor alle bewoners in de betreffende wijk.

Het is van belang dat in de conceptontwikkeling van de KC’s de dragers

zamenlijke schoolbesturen naar het behoud en versterken van een breed

van de voorziening ook invulling geven aan de wijze waarop zij aan dit

en pluriform onderwijsaanbod voor speciaal onderwijs en voortgezet on-

aspect wat betreft bijdrage aan de leefbaarheid en levendigheid van wij-

derwijs in de gemeente, variërend van gespecialiseerd onderwijs

ken en dorpen vorm en inhoud geven.

(aangeboden door SOTOG en Attendiz), praktijkonderwijs tot en met

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

gymnasiaal onderwijs. In beginsel moeten alle leerlingen in de leeftijd 12 Sport en bewegen en gezondheid

– 18 jaar de mogelijkheid hebben hun schoolloopbaan binnen de ge-

Gemeente en schoolbesturen streven ernaar om met bewegen en spelen

meentegrenzen te kunnen afronden (met uitzondering van leerlingen die

een goede gezondheid te stimuleren. Bij een groot aantal scholen wordt

zijn aangewezen op gespecialiseerde voorzieningen die nu niet aanwezig

het schoolterrein ook al na schooltijd intensief gebruikt. Dit vraagt wel

zijn in Almelo).

nadere afspraken over eigendom en verantwoordelijkheden (overlast, vernieling en (vervangings-)onderhoud). Vanuit het belang van bewegen,

3.2 Huisvestingsvisie en –ambitie

sporten en spelen is het belangrijk dat er nabij de scholen ook voldoende voorzieningen voor bewegingsonderwijs beschikbaar zijn (zowel bin-

Goede onderwijsvoorzieningen zijn nodig voor de onderwijsprestaties

nen als buiten).

van de leerlingen, het welbevinden van de medewerkers, het werkklimaat, de leefbaarheid van de diverse wijken en dorpen en dragen bij aan

Vrijheid van schoolkeuze

een aantrekkelijk vestigingsklimaat. De voorzieningenstructuur onderwijs

De ambitie inzake thuisnabij onderwijs betekent dat de capaciteit van de

dient toegankelijk, bereikbaar, functioneel, veilig, gezond en duurzaam te

voorzieningen zoveel mogelijk moet aansluiten bij de onderwijsbehoefte

zijn. Alle leerlingen en medewerkers moeten kunnen leren en werken in

in de wijk/buurt en/of dorp. De capaciteit en vernieuwing van de huisves-

een aantrekkelijke leer- en werkomgeving. Iedereen ‘verdient’ een pas-

ting wordt afgestemd op de aanwezige basisgeneratie i.c. het aantal kin-

sende huisvesting.

deren in de leeftijd 4—12 jaar; de ruimtebehoefte is mede gebaseerd op het aantal te verwachten kinderen in een wijk of dorp. Dit kan echter op

Bovenstaande betekent voor de gemeente Almelo het (fasegewijs) ver-

gespannen voet staan met het uitgangspunt voor de vrije schoolkeuze.

nieuwen van de bestaande onderwijshuisvesting, alsmede deze passend

Nieuwbouw heeft vaak een aantrekkende werking op de leerlingenaan-

maken qua ruimtebehoefte voor de huidige en toekomstige leerlingen-

tallen, waardoor leegstand ontstaat in bestaande schoolgebouwen. Con-

aantallen en de onderwijskundige ambities inzake o.a. de KC-vorming,

form de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs zal bij groei

passend en inclusief onderwijs. In het huisvestingsbeleid moet echter

van het aantal leerlingen gebruik moeten worden gemaakt van de be-

voorkomen worden dat er teveel capaciteit in stand wordt gehouden,

schikbare capaciteit elders. Het uitgangspunt is dus behoud van een vrije

omdat dit leidt tot onnodige kosten voor zowel de schoolbesturen als de

schoolkeuze, echter zonder locatiegarantie.

gemeente. Anderzijds biedt overcapaciteit mogelijkheden aanvullende functies toe te voegen die van belang zijn voor de talentontwikkeling van

21

Breed onderwijsaanbod speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs

kinderen en jongeren. De ‘dubbele’ opgave vindt plaats vanuit een aantal

In het kader van “iedereen doet mee”, kansengelijkheid, talentontwikke-

uitgangspunten met betrekking tot het onderwijshuisvestingsbeleid. Een

ling voor alle jongeren in de gemeente, streven de gemeente en de ge-

belangrijk hiervoor reeds genoemd uitgangspunt is dat de huisvestings-

verordening het formele toetsingskader blijft. In deze paragraaf wordt

De schoolbesturen hebben de ambitie uitgesproken om in het kader van

nog ingegaan op een aantal aanvullende uitgangspunten.

de vernieuwing van de voorzieningenstructuur zo mogelijk ook het aantal

IHP gemeente Almelo

maart 2024

dislocaties af te stoten. Op dit moment is een (beperkt) aantal scholen Omvang scholen en dislocaties

nog gehuisvest op twee locaties. Onderwijskundig, organisatorisch en

Het ministerie van OC&W heeft voor elke gemeente een minimale om-

financieel heeft dit een aantal nadelen. Door vernieuwing van de huisves-

vang voor basisscholen ingesteld, de stichtingsnorm voor de gemeente

ting willen de schoolbesturen het onderwijsaanbod in dit opzicht slimmer

Almelo bedraagt 238 leerlingen, de opheffingsnorm voor de kern Almelo

organiseren. Het is in beginsel een schoolbestuurlijke verantwoordelijk-

is 148 leerlingen en voor Aadorp en Bornerbroek 55 leerlingen. De ge-

heid te besluiten over het wel of niet in stand houden van locaties.

middelde schoolgrootte in Nederland bedraagt circa 220 leerlingen. Scholen met minder dan 145 leerlingen worden aangemerkt als ‘kleine

Combinatie van functies

school’ en ontvangen een zogeheten ‘kleine scholentoeslag’ van de Rijks-

Het heeft bij de vernieuwing van het scholenlandschap de voorkeur om

overheid (tot iets meer dan € 100.000 per jaar). Op deze wijze worden

kindfuncties te integreren in de schoolgebouwen. Dit betreft echter geen

kleine scholen extra gefaciliteerd voor het bieden van kwalitatief goed

recht of plicht. Soms is het qua kosten of aantal verwachte kinderen niet

onderwijs en de instandhouding van het schoolgebouw.

haalbaar dit te organiseren en soms kunnen gebouwen in de nabijheid van de school deze kindfuncties ook op een goede wijze huisvesten. De

Kleine scholen zijn niet per definitie slechter dan grote scholen. Wel zijn

huisvesting van kindfuncties is daardoor altijd maatwerk. De schoolbestu-

er meer risico’s en nadelen verbonden aan een kleine school. Ondanks

ren en kinderopvangorganisaties zelf zijn verantwoordelijk voor de vor-

de mogelijke risico’s en nadelen zijn deze scholen zeker van waarde voor

ming van de kindcentra.

M3V Advies

de gemeente Almelo, voor Aadorp en Bornerbroek is er ook geen alternatief. Belangrijk uitgangspunt in de gemeente is daarom het behoud

Voor zover leegstand in schoolgebouwen niet nodig is voor de scholen

van een school in Aadorp en Bornerbroek. In de stad Almelo zelf wordt

zelf, kan deze met instemming van het college van B&W worden ver-

wel gestreefd naar een scholenlandschap met ‘stevige’ volumes (de

huurd aan de kinderopvang dan wel andere organisaties. De beleidsre-

schoolbesturen streven naar een minimumomvang van circa 250 leer-

gel voor de uitvoering van medegebruik en verhuur onderwijshuisvesting

lingen).

is hiervoor van toepassing.

De schoolbesturen wensen geen afspraken over de omvang van hun

Eenduidig/uniform verhuurbeleid

scholen; de instandhouding van een school is een verantwoordelijkheid

Bij de vorming van een kindcentrum en/of combinatie van functies is

van het schoolbestuur en afhankelijk van de wijk– of buurtcontext. De

sprake van gebruik van ruimte in het schoolgebouw door andere organi-

schoolbesturen zijn van mening dat vanwege de maatschappelijke en

saties dan het schoolbestuur. Hierbij is vaak sprake van verhuur van ruim-

onderwijskundige ontwikkelingen en opgaven in de stad Almelo bij ver-

tes. Voor de verhuur van ruimtes in schoolgebouwen zijn de WPO, de

nieuwing gestreefd moet worden naar ‘stevigere’ scholen wat betreft om-

WVO en de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Almelo

vang.

bepalend alsmede de door de gemeente Almelo opgestelde beleidsregel verhuur en medegebruik.

22

Renovatie

een weloverwogen afweging te maken. Voor ieder huisvestingsproject

Renovatie is nog geen voorziening in de huisvestingsverordening. Het is

gaat het echter om maatwerk, waarbij:

de bedoeling dat ook levensduurverlenging c.q. renovatie een voorzie-

•

ning wordt in de regelgeving omdat het in bepaalde situaties een goed

levensduurverlenging van minimaal 25 jaar voor rekening van de

en volwaardig alternatief is voor vervangende nieuwbouw. In het rapport

gemeente zijn.

van de PO-raad, VO-raad en de VNG, dat als basis heeft gediend voor de

maart 2024

De kosten voor de technische aanpassingen noodzakelijk voor een

•

De kosten voor de functionele aanpassingen voor rekening van de

wetswijziging, wordt renovatie als volgt gedefinieerd: renovatie is een

schoolbesturen zijn (schoolbesturen ontvangen hiervoor sinds

grootschalige en integrale aanpak van een bestaand schoolgebouw,

2015 middelen van het ministerie van OCW als onderdeel van het

waarmee de levensduur wordt verlengd met tenminste 25 jaar en het ge-

wetsvoorstel doordecentralisatie onderhoud en functionele aan-

bouw (weer) voldoet aan de functionele eisen en kwaliteitseisen, zoals

passingen).

geformuleerd in het IHP (en ten minste aan vigerende eisen van het Be-

•

sluit bouwwerken leefomgeving voldoet).

De kosten voor onderhoud, die reeds in het MJOP waren voorzien, maken onderdeel uit van de renovatie en zijn voor rekening van het

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

schoolbestuur (reservering onderhoud). Renoveren of nieuwbouwen? In Almelo zijn verschillende basisschoolgebouwen ‘op leeftijd’, namelijk

Tevens kan worden onderzocht in hoeverre een betere huisvestingskwali-

40 jaar of ouder. De schoolbesturen hebben de gebouwen al die tijd zo

teit voordelen biedt voor de dagelijkse exploitatie. Eventuele besparin-

goed als mogelijk onderhouden. Bij de vraag of renovatie of nieuwbouw

gen kunnen eventueel onderdeel zijn van het dekkingsplan van de reno-

in een bepaalde situatie het beste past, zijn er verschillende afwegingen

vatie.

te maken. Van belang zijn: •

Het voorkomen van kapitaalvernietiging (restant boekwaarde).

Het is voor een schoolbestuur ook mogelijk de inzet van gereserveerde

•

De huidige bouwkundige conditie (in beeld gebracht door middel

middelen voor onderhoud al geruime tijd voor de daadwerkelijke reno-

van een bouwkundige schouw/NEN-meting).

vatie /nieuwbouw aan te passen. Door het verminderen van het onder-

•

De huidige onderwijskundige functionaliteit.

houdsniveau (tot bijvoorbeeld ‘het voorkomen van gebreken’) kan geld

•

Te behalen voordelen op het gebied van energieverbruik, onder-

worden bespaard, dat voor de vernieuwing ingezet kan worden. Dit kan

houd en binnenklimaat.

bijvoorbeeld ingezet worden t.b.v. het duurzamer maken van een ge-

Mogelijkheid om leegstand terug te dringen.

bouw (ENG i.p.v. BENG), extra investeringen in kwaliteit van bouw en an-

•

dere wensen van het schoolbestuur. Hierbij is het ‘Afwegingskader renovatie’ van de PO-raad een hulpmiddel

23

dat ook in Almelo wordt toegepast. Verschillende overwegingen kunnen

De hoogte van de bijdrage van zowel de gemeente als het schoolbestuur

een rol spelen wat het beste past – renovatie of vervangende nieuwbouw

zal per situatie verder worden uitgewerkt. Uitgangspunt van de gemeen-

- als het gaat om vernieuwing van de huisvesting. Een businesscase van

te is dat de vergoeding het mogelijk moet maken ook tijdens renovatie

beide scenario’s alsmede een multicriteria-analyse zijn van belang om

een Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) te kunnen realiseren.

maart 2024 IHP gemeente Almelo M3V Advies

Duurzaamheid

Cofinanciering & TCO

Bij de vernieuwing van voorzieningen wordt – vanzelfsprekend - gekeken

De gemeente heeft een specifieke verantwoordelijkheid als het gaat om

naar duurzaamheidsmaatregelen die aansluiten bij hedendaagse en toe-

de financiering van schoolgebouwen. In de toekomst kan binnen de ka-

komstige ambities hierin. Immers, de nu te realiseren renovaties moeten

ders van de wet- en regelgeving echter sprake zijn van cofinanciering in

ook in belangrijke mate bijdragen aan de reductie van de CO2-uitstoot in

zowel situaties van renovatie als nieuwbouw. De gemeente kan vanuit

2030 en 2050 (reductieafspraken conform de Klimaatwet en de afspraken

haar wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting, het uitstellen van

in de Routekaart primair en voortgezet onderwijs). Verduurzaming is der-

vervangende nieuwbouw en het verbeteren van de kwaliteit van de ge-

halve een onlosmakelijk onderdeel van een renovatie c.q. levensduurver-

bouwen bijdragen aan renovatie. Het schoolbestuur kan bijdragen in

lenging.

nieuwbouw vanwege de optimalisering van de exploitatie hetgeen voordelig is voor de school i.c. het bestuur.

Voor nieuwe voorzieningen zullen de duurzaamheidsambities veelal gemakkelijker te realiseren zijn dan in situaties van levensduurverlenging.

Cofinanciering in de vernieuwing van de huisvesting in het primair en

Het landelijk kwaliteitskader onderwijshuisvesting is ook van toepassing

(voortgezet) speciaal onderwijs is op dit moment nog niet wettelijk toege-

voor de vernieuwing van de onderwijshuisvesting in de gemeente Alme-

staan. Het is echter wel een te verdedigen uitgangspunt voor de vernieu-

lo.

wing van de huisvesting. Op projectniveau zullen nadere afspraken worden gemaakt tussen de gemeente en de schoolbesturen over het bijdra-

Voor nieuwbouw en renovatie wordt uitgegaan van BENG en aardgas-

gen in de vernieuwing door de schoolbesturen. Cofinanciering kan ge-

loos e.e.a. conform de huidige regelgeving. Voor nieuwbouw wordt in

koppeld worden aan het ontwikkelen van onderwijshuisvesting op basis

overleg met de schoolbesturen overlegd over aanvullende investeringen

van een zogenaamde TCO-benadering (Total Costs of Ownership), waar-

ten behoeve van de realisatie van energieneutraliteit. Wat betreft het pro-

bij ook schoolbesturen bijdragen aan de vernieuwing van de onderwijs-

gramma Frisse Scholen wordt gestreefd naar een score van Frisse Scho-

huisvesting en de kosten en baten over de gehele levensduur in kaart

len klasse B voor de onderdelen licht, lucht en akoestiek (met als uit-

worden gebracht. Schoolbesturen ontvangen middelen voor de instand-

gangspunt dat per project de ambities in deze kunnen differentiëren).

houding van hun gebouwen. Deze middelen kunnen ook (gedeeltelijk)

Het verduurzamen van de onderwijshuisvesting vindt plaats op natuurlij-

worden ingezet als investeringen in de onderwijshuisvesting onder voor-

ke momenten, hetgeen momenten van levensduurverlenging c.q. reno-

waarde dat hiermee er een gunstigere exploitatie ontstaat (lager dan de

vatie en/of vervangende nieuwbouw zijn. Schoolbesturen zijn vanzelf-

vergoeding die zij ontvangen).

sprekend autonoom om ook binnen de financiële mogelijkheden maatregelen te nemen voor het verduurzamen van de eigen schoolgebouwen.

24

Meetlat onderwijshuisvesting Bij de vernieuwing van de onderwijshuisvesting geldt dat de prioritering c.q. fasering in beginsel wordt bepaald door een aantal aspecten c.q. spelregels. Prioriteit heeft de wettelijke zorgplicht te voorzien in voldoende passen-

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

de onderwijshuisvesting.

25

Vervolgens komen gebouwen van 40 jaar en ouder in principe in aanmer-

king voor vernieuwing; ‘hoe ouder het gebouw, hoe eerder het wordt aangepakt. Vanzelfsprekend worden tussentijdse renovaties en/of uitbreidingen hierin betrokken. Daarnaast worden diverse overige criteria betrokken in de afwegingen met betrekking tot de prioritering c.q. fasering. Deze criteria hebben betrekking op o.a. de beschikbaarheid van locaties, de snelheid om te kunnen ontwikkelen, de druk op organisatie en financiën, het perspectief van

de betreffende school, de maatschappelijke betekenis van de voorziening voor de omgeving, de beschikbaarheid van tijdelijke huisvesting (en de kosten daarvan), de complexiteit van het project, herontwikkelings- en woningbouwplannen, draagvlak, combinatiemogelijkheden van voorzieningen.

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

4

26

Onderwijshuisvesting gemeente Almelo -leerlingenprognoses -ruimtebehoefte

4. Onderwijshuisvesting Almelo In de periode 2021 - 2024 heeft er de nodige vernieuwing plaatsgevon-

4.1 Onderwijsinfrastructuur gemeente Almelo

den in met name het voortgezet onderwijs (Alma College, CSG Het Noordik) en het speciaal onderwijs (Arbeidsgerichte Leerweg/AGL-

De gemeente Almelo vervult een belangrijke centrumfunctie op het ge-

voorziening en 1op1-klas VSO Veenlanden).

bied van onderwijs. Deze centrumfunctie komt vooral tot uitdrukking in het pluriforme en brede onderwijsaanbod in het voortgezet onderwijs en

M3V Advies

IHP gemeente Almelo

maart 2024

In het speciaal onderwijs zijn enkele projecten nog in voorbereiding zoals

(voortgezet) speciaal onderwijs.

de vervangende nieuwbouw van de Dr. Herderscheeschool en de vervangende nieuwbouw van SO Het Mozaïek als onderdeel van het nog verder

Primair onderwijs

te ontwikkelen KC Noorderkwartier. Met deze vernieuwing zijn en worden

In het primair onderwijs is sprake van 25 scholen die gehuisvest zijn op 29

wederom de nodige stappen gezet in de gefaseerde vernieuwing van de

locaties. Een aantal scholen is gehuisvest op twee locaties (beleidsmatig

onderwijshuisvesting in Almelo. De vernieuwing in het VO en (V)SO is

hebben de schoolbesturen de ambitie de dislocaties af te stoten). Eén van

daarmee nog niet gereed, ook de komende perioden zullen huisvestings-

de 25 scholen is een speciale school voor basisonderwijs. Het betreft SBO

vraagstukken voor deze onderwijssoorten aan de orde zijn.

De Welle.

Met het onderwijsveld is overeengekomen dat in de komende IHP periode

De scholen voor primair onderwijs zijn verdeeld over 11 wijken en 2 dor-

2025 - 2028 de vernieuwing in het primair onderwijs aan de orde is (o.a.

pen (Aadorp en Bornerbroek) en worden bestuurd en beheerd door 7

conform het door de besturen PO vastgestelde Koersdocument). Er is im-

schoolbesturen:

mers sprake van een groot aantal oudere scholen, die technisch en functi-

•

Stichting Primair Onderwijs Viadere (15 basisscholen);

oneel gedateerd zijn, terwijl de eisen en wensen voor deze gebouwen erg

•

Stichting Varietas (5 basisscholen);

veranderd zijn op het gebied van onderwijskundige functionaliteit, tech-

•

Stichting Onderwijs Centrum Almelo (SBO De Welle);

niek, binnenklimaat en verduurzaming. En er zijn ook gezamenlijke ambi-

•

Scholengroep Hannah;

ties om te komen tot de vorming van KC’s, die beter toegerust zijn voor de

•

Stichting Vrijescholen Athena;

diverse maatschappelijke en onderwijskundige opgaven en uitdagingen.

•

Stichting Katholiek Onderwijs Twenterand;

Zonder vernieuwing zal sprake zijn van een verdere vermindering van het

•

Stichting Christelijk Onderwijs Twenterand.

kwaliteitsniveau van een aantal schoolgebouwen. Een planmatige én integrale aanpak is hier dan ook belangrijk om gefaseerd de vernieuwing van

Viadere bestuurt en beheert de meeste scholen in Almelo (15), gevolgd

de verouderde gebouwen aan te pakken. De gemeente wil deze gefaseer-

door Varietas (5). De overige schoolbesturen besturen in Almelo één ba-

de vernieuwing de komende jaren verder vormgeven.

sisschool of SBO. Een aantal van deze schoolbesturen heeft ook in andere gemeenten scholen.

27

(Voortgezet) Speciaal onderwijs

Het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs (V)SO telt 8 scholen in de gemeente Almelo. Deze scholen zijn voorzieningen met een regionale functie (dat geldt overigens ook voor SBO De Welle). De 4 scholen voor speciaal onderwijs en 4 scholen voor voortgezet speciaal onderwijs worden bestuurd en beheerd door twee schoolbesturen, te weten: •