12.4 Jaarverantwoording 2020 - Bijlage 4 - Accountantsverslag 2020.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2020 Gemeente Almelo 12 mei 2021
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC ALMELO
Geachte leden van de raad,
Datum 12 mei 2021
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 23 september 2020 en ons controleplan van 29 oktober 2020. De belangrijkste openstaande punten in de controle ten tijde van het uitbrengen van deze rapportage zijn: • Afronden controlewerkzaamheden die toezien op: • Afronding controle enkele posten waar nog beperkte details uitstaan bij de gemeente • Afronding opvolging interne reviews en andere dossier-technische zaken • Verkrijgen van een ondertekende bevestigingsbrief. • Voltooien van werkzaamheden met betrekking tot gebeurtenissen na balansdatum.
Ons kenmerk GEM30610-01/AV-2020
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Almelo. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Almelo.
Wanneer zich, als gevolg van de afwikkeling van openstaande zaken, wijzigingen voordoen ten opzichte van de bevindingen en/of standpunten zoals opgenomen in dit verslag, dan rapporteren wij dit. Wij bespreken onze bevindingen met de commissie planning & control en de raad Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomsten met de commissie planning & control en met de gemeenteraad en zullen dan ook uw eventuele vragen beantwoorden. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder financiën, de controller en de betrokken medewerkers financiën. Graag danken wij u en uw medewerkers voor de medewerking die wij hebben ervaren tijdens onze controle. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. H. Kuperus RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Inhoudsopgave
3
Bestuurlijke samenvatting controle 2020
4
Inleiding
10
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
15
De financiële positie van uw gemeente
27
Interne beheersing
31
Overige aangelegenheden
33
Bijlagen
34
Bestuurlijke
samenvatting controle 2020
4
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 Getrouwheid en rechtmatigheid
Financiële positie
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
5
•
Wij geven een goedkeurend oordeel af voor getrouwheid en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3.200.000 respectievelijk € 9.600.000.
•
De financiële positie ultimo 2020 is verbeterd ten opzichte van 2019. Met name het gevolg van het positieve resultaat over 2020 ad. € 5,2 miljoen.
•
Het weerstandsvermogen bedraagt € 10,7 miljoen. De weerstandscapaciteit is lager dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s ad € 12,5 miljoen.
•
Wij kunnen steunen op de IT-omgeving en hebben daarom onder meer voor de lasten, sociale uitkeringen in geld en sociale uitkeringen in natura een gedeeltelijk systeemgerichte aanpak gehanteerd. Concreet betekent dit dat wij steunen op de interne beheersingsmaatregelen rond de controle en verantwoording van inkoopfacturen, uitkeringen en declaraties van zorgaanbieders en haar vastlegging in de administratie. De gemeente heeft voldoende waarborgen aangebracht om te kunnen vertrouwen op de beheersingsmaatregelen in deze systemen. Dit resulteert tevens in een (beperkte) afname van de door ons getrokken steekproeven op de verantwoorde lasten in zijn algemeenheid en de verantwoorde lasten in het sociaal domein.
•
De gemeente Almelo heeft eind 2020 de eerste stappen gezet naar een uitgebreide frauderisicoanalyse, mede naar aanleiding van de “Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2020-2024”. Gedurende de periode daarna hebben diverse functionarissen van verschillende niveaus sessies gehouden om te komen tot een overzicht van de belangrijkste risico’s die de gemeente Almelo loopt, waaronder potentiële frauderisico’s. Onderdeel van deze risicoanalyse is het kwantificeren van risico’s waardoor potentieel grote risico’s goed kunnen worden onderscheiden van kleinere risico’s. Ook hebben wij vernomen dat deze analyse een evaluatie omvat voor het identificeren van beheersmaatregelen die de gemeente heeft geïmplementeerd en het potentiële risico kan doen verminderen. Hiermee bent u in staat om ook het restrisico te evalueren en waar nodig verdere acties op te zetten. Deze acties kunnen dan worden verankerd in de bijbehorende thema’s die worden benoemd in de sturingsagenda van het directieteam. Wij bevelen wel aan om met name de kritische beheersmaatregelen waar nodig te laten toetsen door een externe- of interne auditor, waardoor u ook zekerheid krijgt dat de beheersmaatregelen werken.
•
Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
Slide 11
Slide 27
Slide 32
Slide 15
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 •
Controleproces
Grondexploitatie
Overige gemeentespecifie ke onderwerpen
6
Bij de start van de controle waren de jaarstukken gereed, het controledossier was nagenoeg compleet. Wij hebben onze samenwerking met het ambtelijke apparaat verder verbeterd in de vorm van het vroegtijdig uitzetten van de eerste steekproeven aan het begin van onze controle, het eerder plannen van de controle op de grondexploitatie, alsmede het verder aanscherpen van onze vragen en verloop via ons portaal Deloitte Connect. Deze acties hebben het controleproces verder verbeterd. Wij willen de ambtelijke organisatie graag bedanken voor hun inzet en snelle oplevering.
•
Wij hebben de controle van de jaarrekening samen met uw medewerkers uitgevoerd in de bijzondere situatie van thuiswerken als gevolg van COVID-19 (coronavirus). Deze samenwerking hebben wij als constructief ervaren.
•
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel.
•
Ons advies vanuit het verleden inzake de verbetering van de controle op de gewijzigde uitgangspunten in de grondexploitatie en een adequate audit trail was reeds opgevolgd tijdens het uitbrengen van onze managementletter in 2020. Dit heeft onder andere gezorgd voor een verbeterd controleproces rond de grondexploitaties.
•
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa- en IMG-bijlage 2020 geconstateerd.
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Almelo voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Slide 11
Slide 16
Slide 24
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Conclusies jaarrekeningcontrole 2020
Effecten coronacrisis (exclusief sociaal domein)
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: de gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat ondanks gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee rechtmatig kunnen worden beschouwd.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage heeft de accountant van het ROZ deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen (ruim € 12 miljoen) juist en rechtmatig zijn verstrekt. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft tevens voor dat de externe accountant een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw Misbruik en Oneigenlijk beleid (M&O beleid) voor de Tozoregeling. Wij hebben vastgesteld dat binnen uw gemeente in algemene zin procedures aanwezig zijn om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Ten aanzien van de Tozo-regeling hebben wij echter wel geconstateerd dat de gemeente Hengelo c.q. de ROZ groep in 2020 nog geen specifiek beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld en is er geen opvolging gegeven aan de signalen vanuit het Inlichtingenbureau. De uitvoering van het M&O beleid loopt door in 2021. Afhandeling van de signalen vanuit het Inlichtingenbureau met gevolgen voor eerder afgegeven beschikking Tozo worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021.
Wij adviseren derhalve om in 2021 aandacht te hebben voor de toereikendheid van het M&O beleid zoals onlangs is opgesteld door het ROZ en dat de signalen vanuit het Inlichtingenbureau zullen worden opgevolgd door de ROZ groep. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening (paragraaf 4.2.3). Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde overschrijdingen (lastenkant) die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt, hebben – vanwege de directe relatie met hogere opbrengsten - geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2018-2020 jaarlijks een limiet tussen de € 2.001.000 en € 2.125.000. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet.
Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2018-2020 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Almelo gedurende 11 van de 12 kwartalen in deze periode de toegestane limiet heeft overschreden met gemiddeld € 5.933.000. In overeenstemming met de Kadernota rechtmatigheid van de Commissie BBV, kwalificeren de afwijkingen van het schatkistbankieren als niet-financiële rechtmatigheidsfouten en wegen deze niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
• Begrotingsrechtmatigheid •
Schatkistbankieren
7
Slide 20
Slide 15
Slide 23
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 •
IGM
•
Na een intensief proces en onderzoek gedurende 2018 en 2019, heeft u besloten om op termijn de activiteiten van IGM te stoppen, waarvoor de nodige acties in werking zijn gesteld. Om dit mogelijk te maken is de bestaande leningenportefeuille door de gemeente geherfinancierd in 2019. De herfinanciering bestond uit het vernieuwen van een tweetal leningen voor nieuwe leningen. De nieuwe leningen zijn – evenals de leningen die zij vervangen – ‘bullit’-leningen, wat betekent dat deze aan het einde van de looptijd in één keer afgelost moeten worden. In 2020 heeft IGM middels vervroegde en reguliere aflossingen in totaal € 4,1 miljoen afgelost, waardoor ultimo 2020 te totale vordering € 8,0 miljoen bedraagt. Dit ligt in lijn met het afbouwscenario. Dit afbouwscenario houdt in dat IGM geleidelijk het vastgoed verkoopt. Echter wel met de intentie dat IGM actief zoekt naar mogelijkheden om het vastgoed te verkopen. De hiermee vrijgekomen liquiditeiten dienen dan te worden gebruikt voor een versnelde aflossing van door de gemeente verstrekte leningen. Wij gaan in ons verslag nader in op deze casus.
Slide 21
Wij zullen de inbaarheid van de vorderingen op IGM blijven volgen.
• Wij hebben in de zorguitkeringen in natura geen onzekerheden voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. Dit is ten opzichte van boekjaar 2019 een verbetering, gezien in dat jaar een zorgaanbieder failliet was gegaan wat leidde tot een dergelijke onzekerheid. Sociaal domein
• Wij hebben in de sociale uitkeringen in natura € 303.000 aan fouten voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. De fouten zien op de door de Sociale Verzekeringsbank geconstateerde getrouwheids- en rechtmatigheidsfout in de PGB’s (€ 303.000).
Slide 22
• In 2020 zijn door de gemeente toereikende aanvullende werkzaamheden verricht om de onzekerheden in PGB’s weg te nemen.
Voorziening XL Businesspark Twente (RBT)
8
• In 2020 zijn aanpassingen gemaakt in de looptijd van de exploitatie, namelijk een verkorting van 2 jaar, is de rentetoerekening verlaagd als gevolg van de hierboven vermelde herfinanciering en zijn de kosten van het bouw- en woonrijp maken verminderd voor zowel de gerealiseerde kosten als de nog te maken kosten. Deze aanpassingen leiden tot een daling van het verwachte tekort ad. € 11,9 miljoen ultimo 2019 naar een verwacht tekort ad. € 4,7 miljoen ultimo 2020. De aanpassingen zien onder andere op de verbeterde uitgiftevooruitzichten en daarvan afgeleid de verkorting van de looptijd van de grondexploitatie. De gemeente heeft de voorziening voor haar aandeel in het verlies, vooruitlopend hierop, verlaagd van € 2,7 miljoen ultimo 2019 naar € 1,1 miljoen ultimo 2020.
Slide 20
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Belangrijkste actiepunten voor boekjaar 2020 EU-aanbesteding
•
•
Toereikende preventieve interne controles implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen. De huidige interne beheersing voorziet hier onvoldoende in gedurende het jaar. De controle wordt met name nu achteraf uitgevoerd in plaats van op basis van preventieve basis middels geautomatiseerde workflows. De gemeente Almelo heeft maatregelen geïmplementeerd om de beheersing van de zorgkosten te verbeteren. De gemeente heeft daarnaast diverse verbeteringen doorgevoerd, te weten: •
Naar aanleiding van het besluit van het college en CPC hebben wij ons voorstel rond de IT-Audit en Financiële audit van het sociaal domein in uitvoering gebracht. Hiervoor hebben wij diverse General IT Controls rond de relevante informatiesystemen, alsmede 27 sleutel application- en handmatige controls in het proces van het sociaal domein, getoetst. Het eindoordeel hierbij is dat wij kunnen steunen op het proces rond de verantwoording van de declaraties van zorgaanbieders, lees de sociale uitkeringen in natura. Alsook de verantwoording van de uitkeringen op grond van artikel 69 Participatiewet, lees de sociale uitkeringen in geld. Wij hebben wel geconstateerd dat op enkele gebieden de kwaliteit in enige mate achteruit gegaan is. Dit blijkt ook uit het gegeven dat wij een zestal nieuwe bevindingen hebben geconstateerd en hier mitigerende werkzaamheden op hebben moeten verrichten. Wel onderkennen wij dat de diverse verantwoordelijken direct acties hebben uitgevoerd teneinde kwetsbaarheden, die hieruit voortkomen, aan te pakken en op te lossen. Wij adviseren om deze uitgebreide audit ook voor 2021 en de toekomst te laten plaatsvinden.
•
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente gedurende 2020 het huidige hoge aantal aanbieders heeft heroverwogen en geconstateerd dat dit niet bij de visie van Almelo op het sociaal domein past. De gemeente heeft diverse maatregelen getroffen zoals strengere eisen en screening bij de aanbesteding voor 2020 teneinde het aantal aanbieders hanteerbaar te maken voor de interne bedrijfsvoering. Voor de toekomst blijft het hier zaak om deze versterkte dijkbewaking te blijven toepassen;
Sociale uitkeringen in natura
9
Inleiding
10
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Inleiding
Onze belangrijkste bevindingen Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020 Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van gemeente Almelo uitgevoerd, en verstrekken een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid bij deze jaarrekening.
Beperkt aantal feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle een beperkt aantal nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op het vermogen of het resultaat van de gemeente. Hiervoor verwijzen wij naar de bijlage A1a.
Feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2020 dat door de gemeenteraad is vastgesteld. 11
Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij onrechtmatigheden vastgesteld die echter geen impact hebben op de strekking van de controleverklaring. Wij hebben een afwijking geconstateerd groot € 0,4 miljoen. De begrotingsoverschrijdingen zijn in de jaarrekening toegelicht. Wij hebben het college geadviseerd om op basis van een jaarlijks te ramen inkoopbehoefte en een actueel contractregister vooraf (preventief) vast te stellen dat de voorgenomen inkopen plaatsvinden volgens de juiste aanbestedingsprocedure. Er is geen sprake van andere controleverschillen (feitelijke afwijkingen) ten aanzien van rechtmatigheid, met uitzondering van een geprojecteerde afwijking in de Persoonsgebonden budgetten (PGB’s).
Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020.
Wij hebben geen afwijkingen geconstateerd die hebben geleid tot een onzekerheid.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Fouten en onzekerheden in de PGBbestedingen De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2020 verstrekt, vanwege rechtmatigheidsafwijkingen. Als gevolg van de fouten in de verantwoorde PGB-bestedingen in de jaarrekening 2020 van de SVB leidt dit tevens tot een afwijking in onze controle voor de getrouwheid en de rechtmatigheid van in totaal € 303.000. Deze afwijking is dan ook opgenomen in het (verplichte) overzicht van controleverschillen groter dan de rapportagetolerantie ad € 160.000 die u aantreft in de bijlagen A1 en A2 van deze rapportage.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa en IMG-bijlage Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa- en IMG-bijlage 2020 geconstateerd.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT.
12
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging van 23 september 2020 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
De Controleverordening gemeente Almelo (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet).
•
Het op 25 februari 2020 door het college ingestemde normenkader 2020 - 2022.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging en is nader omschreven in het auditplan. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Almelo Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de memberfirms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Wij hebben de jaarrekeningcontrole Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn zeer belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2020. Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
2020 uitgevoerd met inachtneming van de volgende goedkeuringstoleranties, zoals opgenomen in de door u vastgestelde controleverordening: • Voor fouten bedraagt de tolerantie 1% van het totaal van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 3.200.000. • Voor onzekerheden bedraagt de tolerantie 3% van het totaal van
de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 9.600.000. Als rapportagetolerantie voor fouten en onzekerheden geldt vanuit onze beroepsvoorschriften een percentage van 5% van bovengenoemde bedragen. Wij rapporteren op grond van onze beroepsvoorschriften vanaf
€ 160.000.
13
14
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Belangrijkste bevindingen uit onze controle De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2020. Wij hebben het door het college en de directie toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.
Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van de gemeenteraad in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening De jaarstukken 2020 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2020 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2020 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting en de SiSa-bijlage).
In het onderdeel “programmaverantwoording” van het jaarverslag dient informatie te worden opgenomen met betrekking tot de vragen: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.
15
Tijdens onze controle hebben wij geen tegenstrijdigheden tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
De grondexploitaties zijn geactualiseerd De veruit grootste balanspost met betrekking tot de onderhanden projecten betreft de post ‘voorraden’ (grondexploitaties). De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: •
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) binnen de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen en dus van grond hebben langere tijd onder druk gestaan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
De 3 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw Meerjarenprognose Grondexploitaties (MPG), en zijn ook vermeld in de paragraaf ‘Grondbeleid’ van het jaarverslag 2020. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
16
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Belangrijkste grexen (boekwaarde in miljoen) € 50 € 40 € 30
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
€ 20
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
€0
Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2020 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd). Waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Ultimo 2020 is op basis hiervan € 32,1 miljoen opgenomen in de voorziening negatieve plannen, om de naar verwachting niet meer met verkopen goed te maken kosten (2019: € 31,2 miljoen) te dekken. Een overzicht van de ontwikkeling in de boekwaarden van de belangrijkste grondexploitaties en de omvang van de voorziening ter dekking van ‘voorziening verlieslatend complex’ (verliezen) treft u hierna aan.
€ 10 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Almelo Noordoost
Bedrijvenpark Twente-Noord Rhijnbeek
Totaal grexen (boekwaarde in miljoen) Woningbouw Bedrijvigheid Totaal
€ 120 € 100 € 80 € 60 € 40 € 20 €0 2016
2017
2018
2019
2020
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Bevindingen actualisering grondexploitaties
-
Het college heeft d.d. 15-12-2020 het besluit genomen om de prijzen voor de kavels in het complex Almelo Noord Oost te verhogen, gebruik makend van een staffelprijs. Deze staffelprijs is met name verhoogd voor kleinere kavels (+ €5/m2), gezien de grote vraag voor deze kavels ten opzichte van grotere kavels. Conform de vereisten van het BBV inzake de POC (Percentage of Completion) is de tussentijdse winstneming bepaald en verantwoord in lijn met 2019. Voor het complex Almelo Noord Oost is in 2020 daarmee de tussentijdse winstneming gestegen van € 1,3 miljoen in 2019 naar € 2,8 miljoen in 2020. Mocht in de toekomst blijken dat grondexploitatie verslechtert, dan kan dit echter resulteren in het terugnemen van resultaten.
-
Voor het project ‘Rhijnbeek’ loopt de procedure met de provincie nog. De provincie heeft een reactieve aanwijzing uitgesproken omdat Almelo enkele wijzigingen niet met de buurgemeenten heeft afgestemd. Zowel de gemeente Almelo als koper geven aan dat de wijzigingen in lijn zijn met de omgevingsvergunning en daarmee willen ze ervoor zorgen dat de reactieve aanwijzing wordt ingetrokken. Als dit resultaat wordt bereikt kan het proces verder doorgang vinden en het bestemmingsplan en bouwvergunning ter inzage worden gelegd voor mogelijk bezwaar. Hierdoor is de verkoop van de grond aan de koper doorgeschoven naar 2022. De gemeente heeft de overeenkomst met de koper verlengd. Het is onbekend hoe lang de procedure nog zal lopen. In de calculatie is rekening gehouden met verkoop aan de beoogde partij tegen de prijs die met deze partij is afgesproken. Aangezien de provincie de vestiging door de koper niet verboden heeft, zijn wij hiermee akkoord. Wij onderschrijven echter wel het risico dat indien het bestemmingsplan niet wordt goedgekeurd dit kan leiden tot een andere waardering van het project Rhijnbeek.
Uit ons onderzoek naar de actualisaties komen de volgende bevindingen naar voren: -
De gemeente Almelo diende voor 2020 te komen tot een herprogrammering van de bedrijventerreinen. Hierbij moest 14,2 hectare gereduceerd worden. Voor het opmaken van de jaarrekening heeft de raad besloten om 12,12 hectare te deprogrammeren en de overige hectares zijn inmiddels verkocht. Zoals ook blijkt uit de jaarrekening gaat de verkoop van de niet gedeprogrammeerde hectares onder het project Bedrijvenpark Twente Noord voorspoedig. Er is een afspraak gemaakt met de provincie Overijssel dat onder bepaalde voorwaarden 10 hectare van de 12,12 gedeprogrammeerde grond alsnog uitgeefbaar wordt. De voorwaarde hiervoor is dat de provincie hier expliciet goedkeuring voor geeft, hetgeen in de toekomst mogelijk zal worden verkregen. Gezien de huidige gestegen vraag wordt deze optie steeds realistischer, waardoor dit ook potentieel effect heeft op de huidige verliesvoorziening op dit project van € 7,3 miljoen. Deze keuze zal echter pas in de toekomst plaatsvinden, waardoor de jaarrekening over 2020 niet zal worden beïnvloed.
-
Afgelopen jaar is voor 5,1 hectare aan bedrijventerreinen verkocht. De verkopen liggen daarmee licht voor op de raming van 4,6 hectare.
-
Op basis van recente taxaties blijkt dat de ingerekende prijzen van bedrijventerreinen onderbouwd kunnen worden. Het gebruik van taxaties is conform ons advies. De gemeente heeft hier voortvarend opvolging aan gegeven.
17
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Voorziening grondbedrijf (in miljoen)
Legenda Grondexploitaties woningbouw Grondexploitaties bedrijvigheid Totaal grondexploitaties
€ 50 Woningbouw
€ 40
Nog te maken kosten (in miljoen)
€ 30
Bedrijvigheid
€ 20
Totaal
€ 10
€ 80,0 € 60,0 € 40,0
€0 2016
2017
2018
2019
2020
€ 20,0 €2016
Voor een nadere onderbouwing van de hoogte van de voorziening verwijzen wij u naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ (hoofdstuk 3.7 van het jaarverslag 2020) en naar de MPG, waar u de belangrijkste complexen en de daarmee gepaard gaande risico’s toelicht. Zoals blijkt uit de grafieken hiernaast nemen de nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten af, en wordt een tekort van in totaal € 25,3 miljoen op contante waarde verwacht (2019: € 27,9 miljoen). Deze (verwachte) uitkomsten zijn in belangrijke mate afhankelijk van de uitgangspunten voor de planning (fasering) en van de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode).
2017 2018
2019
2020
Te realiseren opbrengsten (in miljoen) €140,00
€120,00 €100,00 €80,00 €60,00 €40,00
€20,00 €0,00 2016
2017
2018 2019
2020
Resultaat (contante waarde in miljoen) ‘Tekort grondbedrijf op contante waarde is gedaald ten € (20,0) € (25,0) opzichte van 2019’ € (30,0) € (35,0) 2016
18
2017
2018 2019 2020
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
De meerjarige ontwikkeling in de begrote en gerealiseerde afzet is als volgt visueel weer te geven:
Begroot
Afzet in aantal kavels
Woningbouw
Werkelijk
100
2%
1%
60
1%
40
0% 2016
20 0 2016
Bedrijvigheid
2017
2018
Begroot
2019
2020
Werkelijk
10
Afzet in hectares
3%
2%
80
2015
2017
2018
2019
2020
Tot slot merken wij op dat de opbrengst van één bedrijventerrein (Rhijnbeek) afhankelijk is van de mogelijkheid om een vergunning te verstrekken aan de beoogde koper. Hetgeen, zoals al benoemd, afhankelijk is van de reactieve aanwijzing vanuit de provincie. De rekenrente voor actualisatie grondexploitaties De bij de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV en ontwikkelt zich als volgt:
8 6
Voor de komende jaren geldt een bandbreedte van 0,5% ten opzichte van de gehanteerde rente (1,98%), waarbinnen bijstelling niet hoeft plaats te vinden.
4 2 0
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Voor de afzet van de woningbouw is te constateren dat de (oorspronkelijk) geplande verkopen gerealiseerd zijn. Voor bedrijvigheid geldt nagenoeg eenzelfde beeld, gezien de daadwerkelijke verkochte hectares in lijn liggen met wat is begroot. Wij merken op dat voor bedrijvigheid de verkoop van project Rhijnbeek is uitgesteld naar 2022, welke eerst was begroot in 2019. De toegenomen verkopen worden veroorzaakt door de verkopen in het project bedrijvenpark Twente Noord, welke duidelijk profiteert van de gestegen vraag. 19
Rekenrente grondexploitaties
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten.
Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
20
Voorziening XL Businesspark Twente
Bij het behandelen van de jaarrekening van RBT in de raad is het van belang om te beseffen dat er sprake is van een aanzienlijk verwacht verlies (€ 4,7 miljoen). Het verwachte verlies is positief bijgesteld ten opzichte van 2019 met € 7,2 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door verlaagde rentetoerekening als gevolg van de herfinanciering (impact: € 4,3 miljoen), door vermindering van de kosten van het bouw- en woonrijp maken voor zowel de gerealiseerde kosten als de nog te maken kosten (impact: 3,3 miljoen) en door de looptijd verkorting door versnelde uitgifte (impact: € 1,5 miljoen). Door de daling van het verwachte verlies is de voorziening die de gemeente Almelo heeft gevormd voor haar aandeel in dit verlies met € 1,7 miljoen vrijgevallen. Indien de verliesverwachtingen in de toekomst weer gaan tegenvallen, zal de voorziening opnieuw verhoogd moeten worden. Effecten corona Wij sommen hier de belangrijkste effecten van corona op de jaarrekening van de gemeente Almelo op: •
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel door de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: de gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat ondanks gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee rechtmatig kunnen worden beschouwd.
•
Tozo: Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage heeft de accountant van het ROZ deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is ondanks een snelle invoering van deze regeling en de wijzigingen ervan gedurende 2020 en 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft tevens voor dat de externe accountant een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw Misbruik en Oneigenlijk beleid (M&O beleid) voor de Tozoregeling. Wij hebben vastgesteld dat binnen uw gemeente in algemene zin procedures aanwezig zijn om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Ten aanzien van de Tozo-regeling was in 2020 nog geen specifiek beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld en is er geen opvolging gegeven aan de signalen vanuit het Inlichtingenbureau. De uitvoering van het M&O beleid loopt door in 2021. Afhandeling van de signalen vanuit het Inlichtingen-bureau met gevolgen voor eerder afgegeven beschikking Tozo worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021.
Wij adviseren derhalve om in 2021 aandacht te hebben voor de toereikendheid van het M&O beleid zoals onlangs is opgesteld door het ROZ en dat de signalen vanuit het Inlichtingenbureau zullen worden opgevolgd.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
IGM
De gemeente Almelo heeft leningen verstrekt aan haar verbonden partij IGM voor een bedrag van € 8,0 miljoen ultimo 2020 (2019: € 12,1 miljoen). IGM heeft van Almelo twee type leningen ontvangen: annuïtaire leningen die geleidelijk worden afgelost en ‘bullit’ leningen die ineens moeten worden afgelost. In 2020 heeft IGM middels vervroegde en reguliere aflossingen in totaal € 4,1 miljoen afgelost. Dit ligt in lijn met het afbouwscenario. Dit afbouwscenario houdt in dat IGM geleidelijk het vastgoed verkoopt. Echter wel met de intentie dat IGM actief zoekt naar mogelijkheden om het vastgoed te verkopen. De hiermee vrijgekomen liquiditeiten dienen dan te worden gebruikt voor een versnelde aflossing van door de gemeente verstrekte leningen. €20.000
€ 19.078
Door de gedane aflossingen staan per ultimo 2020 nog drietal leningen uit, waarvan twee ‘bullit’ leningen met een looptijd tot 2029 en één annuïtaire lening met een looptijd tot en met 2035. De verwachting van IGM is dat zij binnen nu en twee jaar de overige leningen ook vervroegd zullen aflossen, afhankelijk van verkopen van de panden die in haar bezit zijn.
Van belang is dat IGM het gekozen scenario ook werkelijk executeert en niet afwijkt van de gemaakte afspraken. Het is aan de gemeente om dit te monitoren. Wij hebben begrepen dat dit ook de opdracht voor de nieuwe directie van IGM is.
Voor de herfinanciering merken wij het volgende op. In de afgelopen jaren heeft de gemeente steeds een risicoopslag ingerekend op de leningen aan IGM. In 2018 is deze opslag ook in rekening gebracht. Bij de herfinanciering in 2019 is afgezien van deze risico-opslag. Wij hebben u in 2019 geadviseerd om in het kader van een zakelijke relatie in plaats van deze risico-opslag aanvullende zekerheden (zoals onderpand) te vragen bij IGM en dit ook juridisch te laten vastleggen. Wij hebben vernomen dat u dit advies ter harte hebt genomen en dat de gemeente ultimo 2020 beschikt over hypothecaire zekerheden ter waarde van € 8,0 miljoen. Wij zullen blijven monitoren in hoeverre de vorderingen op IGM worden afgelost en of deze in de toekomst nog inbaar zijn.
€ 3.248
€18.000 € 368
€16.000
€ 15.462
€ 6.000
€ 6.000
€ 3.000
€14.000 € 311
€12.000
€ 12.130
€ 3.460
€10.000 € 604 € 8.066
€8.000
€6.000
€4.000
€2.000
€31.12.2017
21
-/- Vervroegde Reguliere aflossing aflossing lening looptijd tot 2020
31.12.2018
-/- Fictieve +/+ Fictieve -/- Daadwerkelijke Reguliere aflossing aflossing leningen, aanwending aflossing deels in looptijd 2016, nieuwe leningen, default zijnde 2019 a.g.v. looptijd 2029 leningen, looptijd herfinanciering a.g.v. 2017, 2020 herfinanciering
31.12.2019
-/- vervroegde Reguliere aflossing aflossing lening looptijd tot 2034
31.12.2020
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Sociaal domein (3 decentralisaties) Voor de jaarrekeningcontrole 2020 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB’s) geëvalueerd.
Zorg in natura: Wmo en Jeugdwet (in miljoen)
Realisatie 2017
Realisatie 2018
ZIN Wmo begroting
ZIN Jeugd begroting
Realisatie 2019
Realisatie 2020
50,0
PGB’s en Sociale Verzekeringsbank De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met beperking bij de verantwoordingen 2020 verstrekt. Voor de gemeente Almelo heeft de accountant van de SVB voor € 303.000 aan fouten voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. De geconstateerde fouten passen binnen de goedkeuringstoleranties.
40,0
30,0
Zorg in Natura/Jeugdzorg en WMO In de bestedingen aan zorgaanbieders WMO, Beschermd Wonen en Jeugd hebben wij in 2020 geen onzekerheden voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. Dit is het gevolg van de door ons verrichte IT-Audit op het sociaal domein.
20,0
10,0
-
ZIN Wmo - lasten ZIN Jeugd - lasten
(10,0)
(20,0) 22
ZIN Wmo - vs. begroting
ZIN Jeugd - vs. begroting
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
1.093
99
Begrotingsoverschrijdingen
Hoofdtaakveld 0 Bestuur en ondersteuning
226 (191)
(545)
(1.788) (2.343) (4.395)
8 Volkshuisvesting-rostedelijke vernieuw
7 Volksgezondheid en milieu
6 Sociaal domein
5 Sport, cultuur en recreatie
4 Onderwijs
3 Economie
(6.876) 2 Verkeer en vervoer
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad.
€ 2.000 € 1.000 €0 -€ 1.000 -€ 2.000 -€ 3.000 -€ 4.000 -€ 5.000 -€ 6.000 -€ 7.000 -€ 8.000
1 Veiligheid
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020 hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Verschillen tussen begrote en werkelijke lasten (in duizenden)
0 Bestuur en ondersteuning
Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht in de jaarrekening
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per hoofdtaakveld niveau. Zoals blijkt uit de hierna opgenomen figuur is op een drietal hoofdtaakvelden een begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren.
23
Onrechtmatig, maar telt niet mee in het oordeel.
Hoofdtaakveld 1 Veiligheid
Past binnen het bestaande beleid en is tijdig gemeld aan de raad.
(totaal € 0,1 miljoen)
Onrechtmatig, maar telt niet mee in het oordeel.
Past binnen het bestaande beleid Hoofdtaakveld 2 Verkeer en vervoer en is tijdig gemeld aan de raad. (totaal € 0,2 miljoen)
Onrechtmatig, maar telt niet mee in het oordeel.
Schatkistbankieren
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV. De belangrijkste inhoudelijke aanpassing betreft de vaststelling dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen.
(totaal € 1,1 miljoen)
Past binnen het bestaande beleid en is tijdig gemeld aan de raad.
Deze overschrijdingen zijn in te delen in de categorieën zoals genoemd in de Kadernota Rechtmatigheid 2018 (paragraaf 4.2.3) en zijn in de tabel hiernaast door ons vermeld. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in paragraaf 4.2.3 van de jaarrekening 2020. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben – gezien de oorzaak en de toelichting – geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring.
Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2018-2020 jaarlijks een limiet tussen de € 2.001.000 en € 2.125.000. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2018-2020 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Almelo gedurende 11 van de 12 kwartalen in deze periode de toegestane limiet heeft overschreden met gemiddeld € 5.933.000. In overeenstemming met de Kadernota rechtmatigheid van de Commissie BBV, kwalificeren de afwijkingen van het schatkistbankieren als niet-financiële rechtmatigheids-fouten en wegen deze niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid van Europees aanbesteden Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij onrechtmatigheden vastgesteld die echter geen impact hebben op de strekking van de controleverklaring. Wij hebben een afwijking geconstateerd groot € 0,4 miljoen. Wij constateren dat de inkoopfunctie bij Almelo grotendeels decentraal wordt uitgevoerd. Aan het einde van het jaar worden controlewerkzaamheden op de aanbestedingen uitgevoerd ten behoeve van het balansdossier voor de accountant. Gedurende het jaar worden inkoopadviseurs ingeschakeld, indien daar behoefte aan is. Vanwege het belang van het voldoen aan de Europese aanbestedingsregels adviseren wij u om de controle op de aanbestedingen te centraliseren en preventieve waarborgen in te richten, zoals wij hebben gecommuniceerd in onze managementletter. Hiervan gaat ook een preventieve werking uit waardoor de bewustwording van de Europese regelgeving eveneens kan stijgen.
Wij onderkennen dat de gemeente inspanningen heeft verricht om achteraf risico’s hierin te beheersen. De aanbevelingen rond het preventief borgen van deze risico’s zijn echter nog niet opgevolgd. Wel zien wij verbeteringen in het proces. Onder andere door verrichte periodieke spend-analyses. Wij hebben het college geadviseerd om op basis van een jaarlijks te ramen inkoopbehoefte en een actueel contractregister vooraf (preventief) vast te stellen dat de voorgenomen inkopen plaatsvinden volgens de juiste aanbestedingsprocedure. Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien zeven documenten aan het CBS aan te leveren.
24
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2020. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd. Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar.
Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2020 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en/of met betrekking tot de publicatieverplichtingen van de WNT.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van een overtreding van wet- en regelgeving Het college van burgemeester en wethouders is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude en voor de naleving van wet- en regelgeving. Recente ontwikkelingen laten zien dat de handhaving van anticorruptiewetgeving aan globalisering onderhevig is, waardoor ook gemeenten in toenemende mate te maken krijgt met anticorruptieregels. Als onderdeel van onze controle hebben wij het college verzocht inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat de directie daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de rekeningencommissie. Tijdens deze gesprekken heeft het college aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Hierbij heeft het college ook voorbeelden gegeven van de manier waarop het deze beheerst.
De gemeente Almelo heeft eind 2020 de eerste stappen gezet naar een uitgebreide frauderisicoanalyse, mede naar aanleiding van de “Kadernota Integraal Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2020-2024”. Gedurende de opvolgende periode hebben diverse functionarissen van verschillende niveaus sessies gehouden om te komen tot een overzicht van de belangrijkste risico’s die de gemeente Almelo loopt, waaronder potentiële frauderisico’s. Onderdeel van deze risicoanalyse is het kwantificeren van risico’s waardoor potentieel grote risico’s goed kunnen worden onderscheiden van kleinere risico’s. Ook hebben wij vernomen dat deze analyse een evaluatie omvat voor het identificeren van beheersmaatregelen die de gemeente heeft geïmplementeerd en het potentiele risico kan doen verminderen.
25
Hiermee bent u in staat om ook het rest-risico te evalueren en waar nodig verdere acties op te zetten. Deze acties kunnen dan worden verankerd in de bijbehorende thema’s die worden benoemd in de sturingsagenda van het directieteam. Wij bevelen wel aan om met name de kritische beheersmaatregelen waar nodig te laten toetsen door een externe- of interne auditor, waardoor zekerheid ontstaat over de werking van de beheersmaatregelen.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
De accountantscontrole is uitgevoerd met een hoge maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Vanuit onze controle hebben wij geen signalen verkregen voor (mogelijke) fraude in 2020 of, voor zover nu bekend, 2021.
Druk
Gelegenheid
Rationalisatie
26
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
De financiële positie van uw gemeente (o.b.v. concept-cijfers) In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2019 toegenomen In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 4,9 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 2,8 miljoen aan de reserves gestort, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 2,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen.
27
Eigen vermogen (in € 1.000)
2020
2019
2018
2017
2016
Eigen vermogen per 1 januari
25.707
16.910
9.602
(8.608)
(2.078)
Saldo dotaties en onttrekkingen
2.787
5.478
3.901
3.934
962
Gerealiseerd resultaat
2.110
3.319
3.407
14.276
(7.491)
Totaal (‘saldo van baten en lasten’)
4.897
8.797
7.308
18.210
(6.529)
Herrubricering waardering erfpacht
-
-
-
-
-
30.604
25.707
16.910
9.602
(8.607)
Eigen vermogen per 31 december
De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 9,5% van het balanstotaal (2019: 8,2% van het balanstotaal). Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in de reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming.
Accountantsverslag | Gemeente Almelo
Saldo van baten en lasten
Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende:
€ 10.000 € 5.000
Exploitatieresultaat (in € 1.000)
€0
Totale baten
306.302
Totale lasten
301.405
-€ 5.000 -€ 10.000
-€ 15.000
4.897
Gerealiseerde saldo van baten en lasten Af: stortingen in reserves
19.123
Bij: onttrekkingen aan reserves
16.335
2017
2018
2019
2020
2019
2020
€ 6.000
2.787
Gerealiseerd resultaat
2.110
Op pagina 19 van deze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
2016
Mutaties in reserves
Saldo mutaties reserves
De exploitatie over 2020 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € +/+ 4,9 miljoen zien, ten opzichte van een begroot saldo van € -/- 6,4 miljoen. Dit is een voordeel van afgerond € 11,2 miljoen. In hoofdstuk 4.2.3 van de jaarstukken 2020 wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
-€ 20.000
€ 5.000 € 4.000 € 3.000 € 2.000
Voor de komende jaren verwacht de gemeente Almelo aanhoudende tekorten vanwege de kosten van het sociaal domein. Belangrijk is of het Rijk op deze tekorten structureel gaat bijfinancieren of niet. Wij hebben echter wel vernomen dat de gemeente Almelo onderkent dat er te weinig middelen beschikbaar zijn voor het uitvoeren van de taken, maar dat maatregelen in de vorm van besparingen en innovaties ook moeten zorgen voor het terugdringen van de kosten.