Document · PDF

12.1.8 Vaststelling bestemmingsplan Herziening ondergrondse 110kV kabelverbinding - Bijlage 1.8 - NGE.pdf

Raad 8 maart 2022, gemeente AlmeloBij agendapunt: Vaststelling bestemmingsplan 'Herziening ondergrondse 110kV kabelverbinding'32.946 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

VOORONDERZOEK

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Opdrachtgever: Antea Group Locatie: TenneT Tracé AMLM-HGLW Kenmerk: 1862100-VO-04 Versie: Definitief / conform WSCS-OCE versie juli 2016 Datum: 28 mei 2019 AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen: De Grens 7 - 6598 DK Heijen Postbus 160 - 6590 AD Gennep Tel. : 0485-802010 Fax : 0485-802084 K.v.K. Venlo 12029421

Vestiging Waalwijk: Professor Asserweg 24 – 5144 NC Waalwijk Tel. : 0416-700220 oce@avg.eu www.explosievenopsporing.com

Distributielijst - Antea Group - AVG Explosieven Opsporing Nederland Voor informatie, vragen of suggesties: AVG Explosieven Opsporing Nederland De Grens 7 6598 DK Heijen Tel.: 0485-802020 Fax: 0485-802084 Website: www.explosievenopsporing.com / www.uxo.eu E-mail: oce@avg.eu

Opdrachtgever Rapport Naam Versie Datum Vrijgegeven door:

Antea Group 1862100-VO-04 TenneT Tracé AMLM-HGLW Definitief / conform WSCS-OCE versie juli 2016 28 mei 2019 Menno Abee (afdelingshoofd OCE)

Paraaf:

Opgesteld door:

Chrisje Hendriks MA (historica)

Paraaf:

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 2 van 105

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING .......................................................................................................................................... 6

1.1 AANLEIDING ..................................................................................................................................................6 1.2 PROBLEEMSTELLING .........................................................................................................................................6 1.3 DOELSTELLING ...............................................................................................................................................6 1.4 ONDERZOEKSGEBIED .......................................................................................................................................6 1.5 ONDERZOEKSMETHODE ...................................................................................................................................8 1.5.1 Algemeen ........................................................................................................................................8 1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal .........................................................................................................8 1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal......................................................................................................... 10 1.5.4 Verantwoording..............................................................................................................................

10 1.5.5 Leeswijzer ...................................................................................................................................... 10 2

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ................................................................................................. 11

2.1 EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEKEN ................................................................................................................. 11 2.1.1 Rapportages AVG........................................................................................................................... 11 2.1.2 Derden.......................................................................................................................................... 11 2.2 LITERATUUR ................................................................................................................................................. 12 2.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................. 12 2.2.2 Luchtoorlog 1940-1945 ................................................................................................................. 13 2.2.3 Verzetsactiviteiten en bevrijding april1945 ......................................................................................... 21 2.2.4 Munitieruimingen ........................................................................................................................... 26 2.3 COLLECTIE STAFKAARTEN TOPOGRAFISCHE DIENST KADASTER TE ZWOLLE .....................................................................

26 2.3.1 Geallieerde stafkaarten ................................................................................................................... 26 2.3.2 Duitse stafkaarten ........................................................................................................................... 27 2.4 LUCHTFOTO’S ............................................................................................................................................. 27 2.4.1 Geraadpleegde luchtfoto’s .............................................................................................................. 27 2.4.2 Luchtfoto-interpretatie huidige situatie ............................................................................................... 35 2.5 GEMEENTEARCHIEVEN ALMELO, BORNE, AMBT-DELDEN EN HENGELO ......................................................................... 37 2.5.1 Luchtbeschermingsdienst, aangetroffen/geruimde CE en oorlogsschade ............................................... 40 2.6 NIEUWSBERICHTEN ........................................................................................................................................ 41 2.6.1 AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek .......................................................................

41 2.7 EXPLOSIEVEN OPRUIMINGS DIENST DEFENSIE (EODD) ............................................................................................ 42 2.7.1 Collectie ruimrapporten .................................................................................................................. 42 2.8 COLLECTIE MIJNENKAARTEN ............................................................................................................................. 45 2.9 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE (NIMH) ...................................................................................... 45 2.9.1 Collectie Duitse verdedigingswerken ................................................................................................. 46 2.10 PROVINCIAAL ARCHIEF / MILITAIR GEZAG ............................................................................................................. 48 2.10.1 Militair Gezag ................................................................................................................................ 48

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 3 van 105

2.11 NATIONAAL ARCHIEF ...................................................................................................................................... 51 2.11.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ....................................................................... 51 2.12 SEMI STATISCHE ARCHIEFDIENSTEN MINISTERIE VAN DEFENSIE (SSA) ............................................................................ 52 2.12.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947....................................................... 52 2.13 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR OORLOGSDOCUMENTATIE (NIOD) ............................................................................ 54 2.13.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ........................... 54 2.13.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog ..................................................................................................... 58 2.14 OORLOG IN BLIK .......................................................................................................................................... 58 2.15 THE NATIONAL ARCHIVES LONDEN ....................................................................................................................

58 2.16 LIBRARY AND ARCHIVES CANADA ....................................................................................................................... 59 2.16.1 Collectie Defence Overprints ........................................................................................................... 59 2.17 IMPERIAL WAR MUSEUM .................................................................................................................................. 59 2.17.1 Collectie foto’s en films ................................................................................................................... 59 3

CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN .................................................................................... 60

3.1 INLEIDING EN CHRONOLOGIETABEL .................................................................................................................... 60 4

BEOORDELING BRONNENMATERIAAL.................................................................................................. 83

4.1 INDICATIES VOOR EXPLOSIEVEN IN HET ANALYSEGEBIED ............................................................................................. 83 4.2 LEEMTEN IN KENNIS BRONNENMATERIAAL ............................................................................................................. 83 4.3 SOORT EN VERSCHIJNINGSVORM VAN EXPLOSIEVEN ................................................................................................. 84 4.3.1 Locaties militaire defensieve maatregelen .......................................................................................... 84 4.3.2 Geschutmunitie en CE afkomstig van grondgevechten ........................................................................ 84 4.3.3 Afwerpmunitie, raketten en vliegtuigboordwapenmunitie ..................................................................... 85 4.3.4 Vliegtuigcrash ................................................................................................................................ 85 4.4 AANTAL MOGELIJK AAN TE TREFFEN EXPLOSIEVEN .................................................................................................... 85 4.5 HORIZONTALE EN VERTICALE BEGRENZING VERDACHT GEBIED.....................................................................................

85 4.5.1 Verdachte locaties gedumpte munitie................................................................................................ 86 4.5.2 Verdachte locatie vliegtuig............................................................................................................... 86 4.5.3 Verdachte locaties afwerpmunitie / raketten / vliegtuigboordwapenmunitie ........................................... 87 4.5.4 Verdachte locaties geschutmunitie / grondgevechten .......................................................................... 87 5

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ....................................................................................................... 89

5.1 CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 89 5.2 ADVIES VERVOLGTRAJECT ................................................................................................................................. 89 5.2.1 Aanvullend onderzoek .................................................................................................................... 89 5.2.2 Verkleinen CE verdachte gebieden ................................................................................................... 90 5.2.3 Opsporing CE ............................................................................................................................... 90 6

BIJLAGEN .......................................................................................................................................... 92

6.1 BRONNENLIJST ............................................................................................................................................. 92

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 4 van 105

6.2 CERTIFICAAT WSCS-OCE .............................................................................................................................. 94 6.3 RICHTLIJNEN WSCS-OCE AFBAKENING VERDACHTE GEBIEDEN .................................................................................. 95 6.4 GEALLIEERDE STAFKAART .................................................................................................................................. 98 6.5 PRESENTATIEKAART VERZAMELDE HISTORISCHE FEITEN ............................................................................................. 100 6.6 CE-BODEMBELASTINGKAART .......................................................................................................................... 102 6.7 TOELICHTING AFBAKENMETHODE AFWERPMUNITIE (EXCL. DE LINE / PIN POINT TARGET AFBAKENING) .................................. 104 6.8 AFKORTINGENLIJST ...................................................................................................................................... 105

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 5 van 105

1 INLEIDING 1.1

Aanleiding

AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven (hierna: CE) uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie TenneT Tracé AMLM-HGLW (zie afbeelding 1). Hier wordt in de toekomst een kabelverbinding aangelegd met een totale lengte van 19.950 meter. Voor de aanleg hiervan zijn zowel gestuurde boringen als open ontgravingen benodigd.

1.2

Probleemstelling

Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van CE uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane CE vondsten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.

1.3

Doelstelling

Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van CE. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) CE, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.

1.4

Onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied is een gebied van 250 meter ter weerszijden van de tracélijn en bevindt zich in de gemeenten Almelo, Borne, Hof van Twente en Hengelo. Het gebied omvat onder andere een deel van het Twentekanaal, de A35 en de A1 maar ook een groot stuk onbebouwd gebied tussen Almelo en Hengelo ten zuiden van de A35. AVG maakt een onderscheid tussen het onderzoeksgebied en het analysegebied. Het analysegebied betreft het onderzoeksgebied inclusief een buffer van 181 meter. Alle oorlogshandelingen binnen het analysegebied worden in dit vooronderzoek beoordeeld. Bij een duikbombardement met afwerpmunitie op een ‘pin point target’ wordt het CE verdachte gebied bepaald door een afstand van 181 meter gemeten vanuit het hart van het doel als zijnde CE verdacht te verklaren. Een dergelijke gevechtshandeling binnen de grenzen van het analysegebied leidt automatisch tot één of meerdere CE verdachte gebieden in het onderzoeksgebied.

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 6 van 105

Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeenten: Huidige gemeenten

Gemeenten tijdens de Tweede Wereldoorlog Almelo

Almelo Borne Borne

Borne Ambt Delden

Hof van Twente

Borne Hengelo

Hengelo

Afb.1 – Huidige situatie.

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 7 van 105

Afb. 2 – Situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bron: http://www.topotijdreis.nl.

1.5

Onderzoeksmethode 1.5.1

Algemeen

Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende CE-bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform de WSCS-OCE te worden uitgevoerd.1 1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal

Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:  Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van CE (indicaties);  Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van CE (contra-indicaties). Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd:

Bron

VERPLICHTE BRONNEN Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Literatuur

O.a. En nooit was het stil…

2.2

Gemeentearchieven Hengelo, Almelo, Borne en Ambt Delden

Vermeldingen oorlogshandelingen

2.5

Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat ‘Opsporen CE’ 1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 8 van 105

Bron Provinciaal archief / Historisch Centrum Overijssel Explosieven Opruimings Dienst Defensie Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster) In het verleden uitgevoerde (voor-)onderzoeken

VERPLICHTE BRONNEN Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Vermeldingen oorlogshandelingen

2.10

Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten

2.7

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.4

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.4

(Voor-)onderzoeken

2.1

NIET-VERPLICHTE BRONNEN Korte omschrijving

Bron Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Inlichtingen verzet (575 serie)

2.9

Collecties 216k en 077

2.13

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

Nee

The National Archives (Londen)

2nd TAF Daily Logs

Bundesarchiv-Militärarchiv

Duitse 88e legerkorps

Nee

The National Archives and Records Administration (Washington)

Gegevens 8th Air Force, 9th Air Force, verschillende airborne divisions, 104th US infantry division

Nee

Getuigen

Getuigenverslagen uit de eerste hand

Nee

Semi Statisch Archief (SSA) Rijswijk

Mijn- en Munitie Opruimingsdienst

2.12

Nationaal Archief te Den Haag

Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen

2.11

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP)

Bron Bedrijfsarchief AVG

NIET IN DE WSCS-OCE GENOEMDE BRONNEN Korte omschrijving Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven

Geraadpleegd

2.15

Hoofdstuk

2.1, 2.6

Bedrijfsdatabase AVG

O.a. oude webartikelen

2.1, 2.6

Koninklijke Bibliotheek

Oude krantenberichten

2.6

Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.4

Centre Historique des Archives à Vincennes

Franse gevechtsverslagen

Nee

Library and Archives Canada

Canadese gevechtsverslagen

Nee

Locatiedeskundige Kadaster Zwolle

Expert op het gebied van lokale historie Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle

Nee Ja

2.3

Library and Archives Canada

Defence Overprints

2.16

Imperial War Museum

Films en foto’s uit de Tweede Wereldoorlog

2.17

Niet alle niet-verplichte zijn geraadpleegd. De aanvullende bron National Collection of Aerial Photography (NCAP) is niet geraadpleegd, omdat de wel door AVG geraadpleegde instelling Luftbilddatenbank o.a. gebruikmaakt van luchtfoto’s van dit luchtfotoarchief. AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen / locatiedeskundigen / inventarisnummers uit de archieven Bundesarchiv-Militärarchiv, Centre 1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 9 van 105

Historique des Archives à Vincennes, Library and Archives Canada en The National Archives and Records Administration (Washington). 1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal

In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op CE verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige CE, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van CE. 1.5.4

Verantwoording

Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen:  Mevr. C. Hendriks MA (historica): opstellen van het vooronderzoek  Dhr. P. Gieben (information manager): GIS kaartmateriaal  Dhr. M.A. Abee (afdelingshoofd OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage  Dhr. V. Vermeer (historicus): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage

1.5.5

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van CE ter plaatse van de onderzoekslocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. De bij hoofdstuk 4 behorende CEbodembelastingkaart is opgenomen in bijlage 6.6. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 10 van 105

2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken 2.1.1

Rapportages AVG

Medewerkers van AVG hebben in het verleden vooronderzoeken uitgevoerd binnen de begrenzing van het analysegebied. Het betreft de volgende rapportages:  AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek GNIP Vriezenveen d.d. 20 januari 2015. Projectnummer 1562084.  AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek gemeente Hof van Twente d.d. 9 februari 2018. Projectnummer 1662059.  AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek PGO Twente (RON-108) d.d. 28 juni 2018. Projectnummer 1762191. De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage verwerkt (zie onder andere de literatuurvermeldingen in hoofdstuk 2.2). 2.1.2

Derden

Er zijn in het AVG bedrijfsarchief door civiele explosieven opruimingsbedrijven in het analysegebied uitgevoerde vooronderzoeken aanwezig. Het betreft de volgende rapportages:  REASeuro, Vooronderzoek. Hengelo: CE-bodembelastingkaart d.d. 28 oktober 2011. Kenmerk: RO110081 versie 1.0.  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ter plaatse van diverse spoordelen in het ProRail beheersgebied Regio Noordoost d.d. 30 juni 2011. Projectnummer 1210GPR2373.  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Almelo-Hengelo d.d. 8 mei 2012. Projectnummer L-NGE0001. Rapportnummer RON-108.  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Hengelo-Zutphen d.d. 20 juni 2012. Projectnummer LNGE0001. Rapportnummer RON-112. Deze vooronderzoeken zijn geanalyseerd. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in deze rapportage verwerkt (onder andere in paragraaf 2.2). Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante aanvullingen opgeleverd. AVG heeft contact opgenomen met de gemeenten Almelo, Borne, Hof van Twente en Hengelo. Dit heeft geen relevante aanvullingen opgeleverd.

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 11 van 105

2.2

Literatuur 2.2.1

Meidagen 1940

Beknopt algemeen historisch kader: Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. Het analysegebied in de meidagen van 1940: In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over de meidagen van 1940 in de gemeenten Almelo, Borne, Hof van Twente en Hengelo. Almelo: Datum Mei 1940

Datum Mei 1940

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de vesting Holland, mei 1940) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel I en II) Luchtwachtpost te Almelo. (deel 2, p. 756, 028, 1031)

Relevant --

Relevant Nee

Motivatie --

Motivatie Geen CE-indicatie.

Borne: Datum Mei 1940

Datum Mei 1940

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de vesting Holland, mei 1940) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De Blauwe Serie. De Luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel I en II) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

Relevant --

Motivatie --

Hof van Twente: Datum Mei 1940

1862100-VO-04

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de vesting Holland, mei 1940) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Relevant --

Motivatie --

Pagina 12 van 105

Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De Luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel I en II) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

Datum Mei 1940

Relevant --

Datum

Gebeurtenis (bron: G.J.I. Kokhuis, Twente in de Tweede Wereldoorlog)

Relevant

Mei 1940

Alle twaalf bruggen tussen Markelo, Wiene en Almelo gingen de lucht in. (p. 21)

Motivatie --

Motivatie Een aantal bruggen tussen de Wiene en Almelo liggen binnen de begrenzing van het analysegebied.

Hengelo: Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de vesting Holland, mei 1940) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

Datum Mei 1940

Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De Blauwe Serie. De Luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel I en II) Geen vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

Datum Mei 1940

2.2.2

Relevant --

Motivatie --

Luchtoorlog 1940-1945

In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945 in de gemeenten Almelo, Borne, Hof van Twente en Hengelo. Almelo: Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) 2

Relevant

11 juni 1940

Bombardement door een Blenheim Mk IV om 14.00 uur op Almelo.

Nee

31 augustus 1943 /1 september 1943

Bombardement op Almelo. Getroffen werden enkele bruggen.

Nee

10 oktober 1943

Een Focke Wulf Fw 190 A-6 met Werkenummer 530112 van het 2./JG 1 stort neer te Almelo.

Nee

18 september 1944

Bombardement op Almelo.

Nee

23 september 1944

Een P-51B Mustang met nummer 43.7094 EG"Gracie" van het 487th Fighter Squadron van de 352nd Fighter Group stortte neer bij Almelo.

Nee

Motivatie De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Er zijn geen bruikbare luchtfoto’s beschikbaar van kort na deze oorlogshandeling. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Het analysegebied ligt bovendien buiten het voormalige centrum van Almelo. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Het analysegebied ligt bovendien buiten het voormalige centrum van Almelo. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 13 van 105

Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) 2

Relevant

23 september 1944

Een Focke Wulf Fw 190A-8 van het 13./JG 54 “Grünherz” stortte neer bij Almelo.

Nee

18 december 1944

Een Focke Wulf Fw 190 D-9 van het II./JG 26 ”Schlageter” verongelukt te Almelo.

Nee

1 januari 1945

Focke Wulf Fw 190 D-9 van het I./JG 26 “Schlageter” bij Almelo.

Nee

11 februari 1945 1 april 1945

Datum

1 april 1945

Bombardement door vier vliegtuigen met 3,6 ton brisantbommen op Almelo. Getroffen werd een brug. Een Typhoon Mk RB373 DP- van het No. 193 Braziliaanse Fellowship of the Bellows Squadron stort neer bij Almelo. Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Een F/O. Hamburg, alias F/O. Harvey, stort neer aan de straatweg Almelo-Bornerbroek, ter hoogte van de Grensweg. Het andere toestel kwam neer op een stuk woeste grond in de gemeente Ambt-Delden. (Deel 2, p. 613)

Nee Nee

Motivatie

Mogelijk

De Grensweg ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Motivatie

Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)

Relevant

30 januari 1944

Bf 109, serial 15946, 7./JG 1, crashed at Broekerveld Bornerbroek Overijssel.

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)

Relevant

20 februari 1945

V0908: V-1 op terrein naast de boerderij van wed. Arkink, te Bornerbroek.

Mogelijk

20 februari 1945

V0909: V-1 op terrein naast de boerderij van dhr J. Ubbink, te Bornerbroek.

Nee

23 februari 1945

V1000: V-1 op boerderij van Wed Arkink (door de kippenschuur) te Bornerbroek.

Mogelijk

25 februari 1945

V1053: V-1 op boerderij van G. Zwanenburg, te Bornerbroek.

Nee

27 februari 1945

V1138: V-1 op boerderij van G. Zwijneberg, te Bornerbroek.

Nee

16 maart 1945

V1419:V-1 op schuur van dhr G.M. Dreierink te Bornerbroek.

Nee

TenneT Tracé AMLM-HGLW

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Het analysegebied ligt bovendien buiten het voormalige centrum van Almelo. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Relevant

Datum

1862100-VO-04

Motivatie

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Motivatie De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied. Het is onduidelijk waar de V-1 is ingeslagen. Bornerbroek ligt grotendeels buiten de begrenzing van het analysegebied. De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied. Het is onduidelijk waar de V-1 is ingeslagen. Bornerbroek ligt grotendeels buiten de begrenzing van het analysegebied. Het is onduidelijk waar de V-1 is ingeslagen. Bornerbroek ligt grotendeels buiten de begrenzing van het analysegebied. Het is onduidelijk waar de V-1 is ingeslagen. Bornerbroek ligt grotendeels buiten de begrenzing van het analysegebied.

Pagina 14 van 105

Datum

31 januari 1944

Gebeurtenis (bron: C.B. Cornelissen / J. Slettenhaar, In de schaduw van de adelaar: De oorlogsjaren 1940-1945 in de gemeenten Almelo en Wierden) Bij het Twente-Rijnkanaal ter hoogte van de Hoesselerbrug kwam een Duitse jager neer. (p. 115)

Relevant

Motivatie De Hoesselerbrug ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Borne: Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)

Relevant

27 augustus 1941

Bombardement met brandbommen op Borne. Getroffen werd Bornerbroek.

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Nee

De Entersestraat ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De locaties die genoemd worden in de vermelding zijn niet te herleiden. Hierdoor kan niet bepaald worden of er sprake is van het analysegebied.

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Breesege 1 ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Nee

De genoemde locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De Bornebroekstraat ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

27 april 1943

1 mei 1943

3 september 1943

30 januari 1944

22 februari 1944

4 oktober 1944

5 oktober 1944 20 februari 1945

Wellington Mk III HE382 AL-X van het No. 429 RCAF Bison Squadron om 03.11 uur bij de boerderij van de fam. Sonder aan de Entersesrtaat te Bornebroek. Bombardement met brandbommen op Borne. Getroffen werd Bornerbroek. Getroffen werd een terrein op de (toenmalige) gemeentegrens van Ambt-Delden, café De Zonnebloem van de fam. Pigge, de boerderij van de fam. Knoef en een heideveld. Bombardement met brandbommen op Bornebroek. Getroffen werd de boerderij van de wed. J. Huisstede. Messerschmitt Bf 109 G-6 Weisse 15 met Werkenummer 15946 van het 7./JG 1 op een bouwland van de fam. Oosterveld aan de Breesege 1 op het Broekerveld nabij het Twentekanaal te Bornebroek, Borne. Bombardement op Bornebroek. Getroffen werd het terrein van dhr. Haarhuis. Bombardement op Borne. Getroffen werd de Oude Deldensestraat, een weiland aan de Woolderweg naast de spoorlijn, het terrein van zagerij Bulthuis aan de Bennebroeksestraat en de Beerninkseweg. Bombardement op Borne. Getroffen werd de werf van zagerij Bulthuis en diverse woningen in de Bornebroekstraat. V-1 neergestort te Borne. Getroffen werd te Bornerbroek een terrein naast de boerderij van wed. Arkink.

Mogelijk

20 februari 1945

V-1 neergestort te Borne. Getroffen werd te Bornerbroek een terrein naast de boerderij van dhr. J. Ubbink.

Nee

23 februari 1945

V-1 neergestort op Borne. Getroffen werd de boerderij van Wed. Arkink te Bornebroek.

Mogelijk

27 februari 1945

V-1 neergestort te Borne. Getroffen werd te Bornebroek de boerderij van G. Zwanenburg.

Nee

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Motivatie

De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied. De locatie van de boerderij is niet te herleiden. Hierdoor is niet te bepalen of er sprake is van een gebied binnen of buiten de begrenzing van het analysegebied. De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied. De locatie van de boerderij is niet te herleiden. Hierdoor is niet te bepalen of er sprake is van een gebied binnen of buiten de begrenzing van het analysegebied.

Pagina 15 van 105

Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)

16 maart 1945

V-1 neergestort te Borne. Getroffen werd te Bornebroek de schuur van dhr. G. M. Dreierink.

23 maart 1945

1 april 1945

7 april 1945

Datum 1940-1945

Datum 25 februari 1945 25 februari 1945 25 februari 1945

Bombardement op Borne. Getroffen werd te Bornebroek een brug in de Entersestraat. Spitfire Mk XVI LF RR249 3W-Y van het No. 322 Nederlandse Squadron te Borne in een heideveld aan de Arkmansweg achter de Valkerij van dhr. S. de Jonge aan de weg Borne Bornerbroek. Typhoon Mk IB RB438 HE- van het No. 263 Argentijnse Fellowship of the Bellows Squadron op het terrein van dhr. Arkink, Doodsdwarsweg Bornebroek, Borne. Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied in de gemeente Borne aangetroffen. Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied in de gemeente Borne aangetroffen. Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl) V1081: V-1 bij Platenkamp, tussen Almelo en Borne. V1082: V-1 bij Platenkamp, tussen Almelo en Borne. V2044: V-1 omgeving van Platenkamp, bij Borne.

Relevant

Nee

Mogelijk

Nee

Relevant --

Relevant Nee Nee Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd)

Relevant

18 maart 1944

Het spoor Borne – Hengelo werd door voltreffers geraakt. (p. 290)

Nee

Datum 26 juni 1942

10 oktober 1943 30 januari 1944

Gebeurtenis (bron: H. Noordhuis e.a, In verdrukking verzet en vrijheid) Wellington Ic DV-475 gecrasht, No. 23 Operational Training Unit RAF. Weiland boer Arkink, te Azelo, niet ver van gemeentegrens. (p.73) Focke-Wulf-I90A-4/ A-5 neergestort in het weiland van boer Schwering aan de Burenweg te Borne. (p. 75) Bf 109G-6 gecrasht. Weiland fam. Oosterveld Breesegge 1 te Bornerbroek. (p.75)

De Arkmansweg loopt door het analysegebied.

De Doosdwarsweg ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Motivatie --

Motivatie Platenkamp ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Platenkamp ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Platenkamp ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Motivatie De locatievermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Motivatie

Mogelijk

De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied.

Mogelijk

De Burenweg ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.

Twee brisantbommen ontploft te Bornerbroek. Kraters diameter 10 m, 2 m diep. (p.76)

Nee

3 september 1944

Als gevolg van een luchtgevecht boven Bornerbroek werden er tientallen brandbommen afgeworpen. Boerenbedrijf weduwe J. Huistede ging totaal verloren. (p.75)

Nee

TenneT Tracé AMLM-HGLW

De locatie van de schuur is niet te herleiden. Hierdoor is niet te bepalen of er sprake is van een gebied binnen of buiten de begrenzing van het analysegebied. De Entersestraat ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Relevant

22 februari 1944

1862100-VO-04

Motivatie

Breesegge 1 ligt binnen de begrenzing van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Pagina 16 van 105

Datum

24 oktober 1944

20 februari 1945

1 april 1945

Gebeurtenis (bron: H. Noordhuis e.a, In verdrukking verzet en vrijheid) Om 14.15 uur werd een aantal voertuigen in de omgeving van de Hoenselderbrug te Bornerbroek beschoten door vier vliegtuigen. Zeven personen werden min of meer ernstig gewond. (p. 78) Tegen 11 uur ‘s morgens viel er zo’n vliegende bom op een schuur naast de boerderij van de weduwe Arkink in Bornerbroek. (p. 105) Twee Spitfires gecrasht te Bornerbroek. De machine van Albert Cavet, een Spitfire LF MK-XVI met nummer TB-496, behoorde tot het Franse 340 Squadron RAF boorde zich aan de Grensweg, ter hoogte van de splitsing met de Bornerbroeksestraat in de grond. (p. 95) Het toestel van AB Homburg stortte ongeveer vier kilometer van de plaats waar Albert Cavet neerkwam te pletter. De Spitfire stortte neer op het terrein achter het pand van de heer Samuel de Jonge, gelegen aan de weg van Borne naar Bornerbroek, tussen het voormalige café Platenkamp en het viaduct onder Rijksweg 35. (p. 96)

Relevant

Motivatie

De Hoeselderbrug ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Mogelijk

De boerderij van Arkink, zoals die ingetekend staat op topotijdreis.nl, is gelegen op de rand van het analysegebied.

Het omschreven gebied ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Hof van Twente: Datum

23 augustus 1942 3 september 1943 23 februari 1944

Datum 1940-1945

Datum 25/26 juni 1942 26/27 april 1943 22 december 1943 30 januari 1944 1 april 1945 7 april 1945 Datum 1944-1945

1862100-VO-04

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) Wellington Mk DV475 YP-G van het No. 23 O.T.U. Squadron om 02.55 uur op het terrein van dhr. J. ten Duis, Braamshaarveld te Azelo, Ambt Delden. Bombardement op Ambt Delden. Getroffen werd Azelo. Bombardement met negen bommen op Azelo. Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie) Wellington Ic, serial DV475, 23 OTU, crashed near Braamhaarsveld Azelo 5 km n of Delden. Wellington X, HE382, 492 Squadron, crashed Entersestraat just west of Bornebroek. B-17, F, 42-3184, 92BG/327BS, emergency landed near ‘De Haar’ farm Bornerbroek (Azelo). Bf 109, G-6, 15946, 7./JG 1 crashed at Broekerveld Bornerbroek. Spitfire XVI, serial RR249, 322 Squadron, hit by flak, crashed Arkmansweg Ambt Delden. Typhoon lb, RB438, 263 Squadron, crashed Doodsdwarsweg Bornebroek. Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. TenneT Tracé AMLM-HGLW

Relevant

Motivatie

Mogelijk

Braamshaarveld ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Nee Nee

Relevant --

Relevant Ja Nee Nee Mogelijk Mogelijk Nee Relevant --

Azelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Azelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Motivatie --

Motivatie Binnen de begrenzing van het analysegebied. De Entersestraat ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Azelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Het Broekerveld ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied. De Arkmansweg loopt door het analysegebied. De Doodsdwarsweg ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Motivatie --

Pagina 17 van 105

Datum

26 juni 1942

Gebeurtenis (bron: C. Cornelissen, Van grasmat tot Fliegerhorst) De bommenwerper kwam terecht in een weide van landbouwer J. ten Duis, bij het Braamhaarsveld te Azelo, dat naast de huidige snelweg A1, dichtbij de gemeentegrens van Borne, onder de gemeente Ambt Delden ligt. (p. 113) Proces-verbaal betreffende een in buurtschap ‘Goormeent’ te Azelo gecrasht brandend Brits vliegtuig. Het betrof vermoedelijk een jager die in lichterlaaie stond. Het vliegtuig had een geul veroorzaakt van 10 meter lengte en ongeveer 1 meter 50 diepte. De breedte van de geul schat hij op ca. 2 meter. (p. 117)

Relevant

Motivatie

Mogelijk

Het Braamshaarveld ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Mogelijk

Het is niet duidelijk waar dit buurtschap gelegen was. Mogelijk is dit vliegtuig neergekomen binnen de begrenzing van het analysegebied. Dit wordt bepaald aan de hand van de eerstvolgende beschikbare luchtfoto.

26 juni 1942

Wellington van 23 OTU Squadron, kwam terecht in Azelo, gemeente Ambt Delden. (p. 284)

Mogelijk

26 juni 1942

Nog een opname van de enorme ravage nadat het vliegtuig bij Azelo (Ambt Delden) was gecrasht. (p. 111)

Mogelijk

3 september 1943

22 december 1943

30 januari 1944

Datum 26 juni 1942

26 juni 1942

1862100-VO-04

Boven Bornerbroek vond een luchtgevecht plaats. Een bommenwerper liet daarop zijn lading, enige tientallen brandbommen, vallen. Hierdoor brandde het boerenbedrijf van weduwe J. Huisstede tot aan de grond toe af. Ook in Azelo, gemeente Ambt Delden, kwamen bommen neer. Vermoedelijk waren ze afkomstig uit hetzelfde vliegtuig. Het betrof hier een brisantbom en een tiental brandbommen. Drie kwamen niet tot ontbranding. De schade was gering. (p. 305) In Bornerbroek kwam een Flying Fortress neer. De machine wist een keurige noodlanding uit te voeren op het land van de familie Bolscher, dat gesitueerd ligt naast de huidige A1 op het Stoveler bij Azelo. Het betrof de B-17F 423184 PY-Q ‘U.S.S. Aliquippa’, 407th BS, 92nd BG. Nadat deze haar bommen boven Osnabrück had gelost werd het toestel getroffen. (p. 316) Messerschmitt Bf. 109 G-6 ‘Weisse 15’ (werk nr. 15946) van Feldwebel Max Finsterwald viel te pletter. Finsterwald stortte in een bouwland aan de Breesege 1, op het Broekerveld, nabij het Twenthekanaal te Bornerbroek neer. De machine sloeg een grote krater, die vrijwel meteen volliep met grondwater. (p. 195) Gebeurtenis (bron: C. Cornelissen, Huzaren van de nacht, deel 1) Te Azelo, Ambt Delden, is een Wellington IC, serial DV475, 23 OTU Squadron gecrasht. (p. 235) Zwart geblakerde wrakstukken op het Braamhaarsveld te Azelo van de gecrashte Wellington MK.IC BY-G DV475 van 34 OTU.

Het toestel werd door een nachtjager neergehaald. (p. 109-110)

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Het is niet duidelijk waar het vliegtuig neer kwam. Mogelijk is dit vliegtuig neergekomen binnen de begrenzing van het analysegebied. Dit wordt bepaald aan de hand van de eerstvolgende beschikbare luchtfoto. Het is niet duidelijk waar het vliegtuig neer kwam. Mogelijk is dit vliegtuig neergekomen binnen de begrenzing van het analysegebied. Dit wordt bepaald aan de hand van de eerstvolgende beschikbare luchtfoto.

Nee

Azelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

Het betreft hier een noodlanding waarbij de bommen daarnaast al eerder op de vlucht gelost waren.

Breesege 1 ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Relevant

Motivatie

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Mogelijk

Het Braamshaartveld ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Pagina 18 van 105

Datum 24 oktober 1944

Gebeurtenis (bron: G.J.I. Kokhuis, Twente in de Tweede Wereldoorlog) Bij beschietingen in de omgeving van de Hoeselderbrug in Bornerbroek werden 7 personen gewond. (p. 170)

Relevant Ja

Motivatie Deze brug ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Hengelo: Datum 28 maart 1942

6 oktober 1942

26 oktober 1942 9 december 1942

10 juni 1944 19 september 1944

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) Bombardement op Hengelo. Getroffen werd de elektriciteitscentrale. Bombardement door de Mosquito DK137 DY-, Mosquito DK328 DY-, Mosquito DK316 DY-, Mosquito DK339 DY- van het No. 105 Ceylon Squadron op Hengelo. Getroffen werd de Twentse elektriciteitscentrale aan de Weideweg, de Stork- en H.S.A. fabrieken. Bombardement door Mosquitoes op Hengelo. Getroffen werd de oude centrale. Bombardement op Hengelo door Mosquitoes GB- van het No. 105 Squadron. Getroffen werd de elektriciteitscentrale aan de Weideweg. P-38 Lightning van het 55th Fighter Squadron van het 20th Fighter Group neergestort bij de spoorlijn nabij de gemeentegrens Borne Hengelo. Bombardement op Hengelo. Getroffen werd de elektriciteitscentrale.

Relevant Ja

De centrale lag binnen de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De spoorlijn nabij de gemeentegrens Borne-Hengelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

19 september 1944

Focke Wulf Fw 190 bij Hengelo gecrasht.

Nee

1 oktober 1944

Bombardement op Hengelo. Getroffen werd een brug.

Nee

7 oktober 1944

Bombardement door 5 Liberators op ca. 1 km ten noordwesten van Hengelo.

Nee

7 oktober 1944

29 november 1944 5 maart 1945

1862100-VO-04

Bombardement om 12.30 uur op Hengelo door 36 Marauders van de 386th Bomber Group met 247 bommen. Getroffen werd de N.K.S.weg, Beursstraat, spoorwegcomplex, het station, de kerk aan de B.P. Hofstedestraat, Grundel, Wetstraat, Anninksweg, Ziekenhuisstraat, Driemerstraat, Nieuwe Markt aan de Oldenzaalsestraat, Enschedesestraat, Wolter ten Catestraat, Nieuwstraat, Molenstraat, Veldbleekstraat, P.P. Hofstedestraat, Beursstraat, Spoorstraat, Brink, Telgen, Kattenhoek, Stationsplein, Dorpsmatenstraat, Brugstraat, Beekstraat, Spoorstraat, de Weemenstraat, Drienerstraat, Brinkstraat, de omgeving van het politiebureau aan de Marskant, de Bankastraat, Hengelose Es, Stationsplein, Parallelweg en de buurtschap Woolde. Bombardement op Hengelo. Getroffen werd de elektriciteitscentrale. Messerschmitt Bf 109 bij Hengelo neergestort.

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Motivatie

Nee

Ja Nee

De centrale lag binnen de begrenzing van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Het centrum van Hengelo werd getroffen. Het analysegebied ligt buiten het centrum van Hengelo.

De centrale lag binnen de begrenzing van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Pagina 19 van 105

Datum 21 maart 1945 3 april 1945

Datum 6 oktober 1942

9 december 1942

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) Bombardement door drie Spitfires LG- van het No. 322 Nederlandse Squadron op de spoorlijn Almelo - Hengelo. Tempest Mk NV990 JJ- van het No. 274 Squadron bij Hengelo gecrasht. Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Bomber Command. Aanval door Mosquito. Vier 500 ponders afgeworpen op Twentse Electriciteitscentrale te Hengelo. (Deel 1, p. 411) Bomber Command. No 139 Squadron Mosquito rapporteert een aanval op elektriciteitscentrale in Hengelo met resultaten, de Duitsers rapporteren echter dat dit in Zwolle plaatsvond, verder is er ook geen bewijs van een bombardement in Hengelo deze dag. (Deel 1, p. 440)

Relevant Nee Nee

Relevant

De centrale lag binnen de begrenzing van het analysegebied.

23 april 1942

Messerschmitt, Bf 110, F-4, serial 2707, 9./NJG 1, crashed Hengelo.

Nee

8 mei 1944

Messerschmitt Bf 109, serial 440588, 7./JG1, crashed at Hengelo.

Nee

18 september 1944

North American, P-51, serial 42-103799, 359FG/369FS, crashed at Hengelo (Overijssel).

Nee

19 september 1944

Focke Wulf, Fw 190, A-8, III/JG 1, crashed near Hengelo.

Nee

Datum 1944-1945

Datum Januari 1942

9 december 1942

Datum 28 maart 1942

1862100-VO-04

Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: Historie Brandweer Hengelo, De brandweer in Hengelo tijdens de oorlogsjaren 1940-1945) Bombardement op de Twentse centrale maar de bommen missen grotendeels het doel. (p. 43) Als laatste object in 1942 wordt op 9 december de centrale aan de Weideweg opnieuw getroffen door een bominslag. Het schakelhuis wordt deels vernietigd. (p. 45) Gebeurtenis (bron: J.P. van Vree, Hengelo in oorlogstijd) De centrale (Twentsch Centraal station voor Stroomlevering) wordt gebombardeerd. De schade valt mee. (p. 95)

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Motivatie De centrale lag binnen de begrenzing van het analysegebied.

Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)

1944-1945

De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied.

Datum

Motivatie

Relevant

Relevant --

Relevant

Motivatie De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van het analysegebied. Motivatie --

Motivatie --

Motivatie

De centrale ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

De Weideweg loopt door het analysegebied

Relevant Ja

Motivatie De centrale ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Pagina 20 van 105

Datum

6 oktober 1942

28 november 1944

1 april 1945

Datum

6 oktober 1942

9 december 1942

Datum 6 oktober 1942

28 november 1944

Datum

10 juni 1944

2.2.3

Gebeurtenis (bron: J.P. van Vree, Hengelo in oorlogstijd) Op 6 oktober wordt de centrale opnieuw getroffen. In het reserve-ketelhuis ontploffen bommen, die daardoor grote schade aanrichten. Vitale delen blijven echter onbeschadigd, zodat de stroomlevering normaal kan doorgaan. (p. 97) Dagboekfragment: ‘28 November. Vandaag om kwart over acht ging ik naar de centrale om kolen te zeven. Ik was er nauwelijks of het alarm ging. We hadden precies een paar mooie karretjes gekregen, dus hadden we geen haast om weg te komen. Daar had je de Mosquito’s. Ik word zelf beschoten, zwaar gewond. Bij deze beschieting vallen ook vier doden.’ (p. 161) Vuurgevecht bij de centrale. (p. 175) Gebeurtenis (bron: H. van Baaren, Een Hengelo’s oorlogsboek) Mosquito's van de RAF vlogen richting Hengelo met de opdracht de machinefabriek van Stork en de elektriciteitscentrale te bombarderen. Helaas echter gooiden zij een gebouw van de centrale aan de Weideweg in puin dat kort daarvoor buiten gebruik gesteld was. (p. 31) Op 9 december 1942 is er de zesde raid: het tweede bombardement op de centrale. Het doel wordt getroffen, maar de stroomvoorziening blijft intact. (p. 52) Gebeurtenis (bron: C. Cornelissen, Van grasmat tot Fliegerhorst) Door een Mosquito werden bommen afgeworpen op de IJsselcentrale te Hengelo. Later bleek dat slechts het oude gedeelte dat niet meer in gebruik was, was geraakt. (p.

287) Tijdens een treinbeschieting in Hengelo vielen vier doden. De vier waren bij de centrale naar kolen aan het zoeken. (p. 357) Gebeurtenis (bron: H. Noordhuis e.a, In verdrukking verzet en vrijheid) P-38 Lightning neergestort langs spoorlijn nabij de gemeentegrens Borne-Hengelo. Het toestel behoorde tot de 20e Fighter Group, 55e Fighter Squadron. Stanley P. Spencer gesneuveld. (p. 77)

Relevant

Motivatie

De centrale ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Relevant

Motivatie

De centrale ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Relevant

Motivatie

De centrale ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Relevant

Nee

Motivatie Het spoor nabij de gemeentegrens van Borne-Hengelo ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Verzetsactiviteiten en bevrijding april1945

In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over verzetsactiviteiten en de bevrijding van de gemeenten Almelo, Borne, Hof van Twente en Hengelo.

1862100-VO-04

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Pagina 21 van 105

Almelo: Datum 4 april 1945 4 april 1945

5 april 1945

Datum 3 april 1945

Datum

4 april 1945

5 april 1945

1862100-VO-04

Gebeurtenis (bron: G.J.I. Kokhuis, Twente in de Tweede Wereldoorlog) De moffen hadden zich in de omgeving van Bornerbroek stevig achter het Twentekanaal verschanst. (p. 203) De Duitsers hadden in Almelo onder nagenoeg alle bruggen explosieven aangebracht. (p. 205) Regelmatig schoten de Canadese tanks richting Wierden. Granaten werden afgevuurd op de Duitse stellingen aan en rond het Twentekanaal. Er werden dikwijls rode rookgranaten op de Duitse posities afgevuurd waarna Typhoons kwamen en de stellingen verder met raketten en mitrailleurvuur bestookten. (p. 216) Tanks van het Canadese Algonquin Regiment trokken vanuit Almelo in westelijke richting, ter hoogte van Bellinckhof kregen ze gericht Duits vuur. (p. 218) Tijdens de bevrijdingsacties van het Canadese leger hebben de terugtrekkende Duitsers tussen Almelo en Wierden, tegen de kop van het Twentekanaal, de laanbeplating van de Wierdensestraat laten springen. De bevrijding van Twente stokte hierdoor. (p. 218) Gebeurtenis (bron: K. Vos (red.), De Pruus komt! Overijssel in de Tweede Wereldoorlog) Duitse eenheden vernielden alle overgangen over het Twentekanaal, in het zicht der Canadezen. (p. 150) Gebeurtenis (bron: C.B.

Cornelissen, Almelo frontstad: De bevrijding van Twente) Tegelijkertijd hadden tanks vuurcontact met Duitsers aan de overkant van het Twentekanaal, vlakbij de opgeblazen brug op de weg van Bornerbroek naar Enter. (Het zou daar nog dagen frontgebied blijven!). (p. 24) Huis aan Breesege verlaten, gevlucht naar boerderij van Middelkamp, paar honderd meter van het kanaal verwijderd. Al die tijd onder hevig granaatvuur. Bij onze boerderij (Breesege, vlakbij de Hoeselderbrug), hadden de Duitsers stellingen en schuttersputten in de kanaaldijk gegraven. (p. 130) Aan Almelo’s westkant ondervonden de bevrijders veel tegenstand. Gedurende de nacht legden de Canadezen het hele gebied onder granaatvuur. (p. 65) Het Lincoln and Welland Regiment bleven tot 7 april voortdurend in het gebied ten oosten van het kanaal. Ze hielden daarbij onophoudelijk vuurcontact met de Duitsers aan de overkant. De infanteristen werden daarbij ondersteund door tanks van het C-Squadron van de South Alberta’s. En natuurlijk door de artillerie op Het Tusveld, die de hele ‘Duitse’ oever onder granaatvuur legde. (p. 73)

TenneT Tracé AMLM-HGLW

Relevant Nee Mogelijk

Motivatie Het Twentekanaal bij Bornerbroek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Er liggen verschillende bruggen bij Almelo binnen de begrenzing van het analysegebied.

Mogelijk

De Duitsers trokken zich terug in de richting van Wierden, aan de andere kant van het Twentekanaal. Mogelijk werd het analysegebied getroffen door de beschietingen om de Duitse stellingen.

Bellinckhof ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Het omschreven gebied ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Relevant Ja

Relevant

Motivatie Meerdere overgangen over het Twentekanaal liggen binnen de begrenzing van het analysegebied. Motivatie

Nee

De brug tussen Bornerbroek en Enter ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

De Hoeselderbrug ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Mogelijk

Het analysegebied ligt gedeeltelijk in het westen van Almelo.

Mogelijk

Het omschreven gebied ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.

Pagina 22 van 105

Datum

5 april 1945

6 april 1945

8 april 1945

1862100-VO-04

Gebeurtenis (bron: C.B. Cornelissen, Almelo frontstad: De bevrijding van Twente) Zes Canadese tanks kwamen aanrijden en stopten ter hoogte van onze boerderij (aan de Grensweg tussen Almelo en Bornerbroek, 400 m. van het Twentekanaal). Plotseling werden de tanks beschoten vanaf de overkant van het kanaal. Wij lieten ons allemaal plat op de grond vallen. (p. 73) De Wierdensestraat lag onder het bereik van een 8,8 cm Flak (Erdeinsatz) kanon, dat op de kruising midden in Wierden stond. (…) In de dagen die volgden werd de Wierdensestraat veelvuldig, zowel met mitrailleurs als met kanonnen, vanuit de richting van Wierden, onder vuur gelegd. (p. 83) De Duitsers, die zelf nauwelijks artillerie ter beschikking hadden, konden het geallieerde vuur slechts sporadisch beantwoorden. Af en toe schoten ze enkele granaten af in de richting van de weg naar Bornerbroek en naar het Tusveld, waar de Canadese kanonnen stonden opgesteld. (p. 83) Het 15e artillerie Regiment, opgesteld in de omgeving van het Tusveld, schoot met Canadese 25-ponder kanonnen op de Duitse stellingen rond het Twentekanaal en op het centrum van Wierden. (p. 85) Via de Wierdensestraat probeerden de South Alberta’s en de Algonquins door te stoten naar de buitenhaven. De aanvallers kregen zwaar tegenvuur en kwamen in hun opmars niet verder dan de Mosterdpot. (p.

98) Ondertussen waren tanks van de South Alberta’s met een aanval begonnen op het gebied rond de Knibbeldijk en de Oude Wierdeseweg. De Knibbeldwarsdijk had onder granaatvuur gelegen. De gehele Wierdensestraat lag onder Duits mitrailleurvuur. (p. 102) De Bellinkshofweg 4 werd beschoten. Alle ruiten eruit, dakpannen kapot enzovoorts. Overal waren granaatinslagen te zien. (p. 106) Heavy Utility Personnel, soort militair administratievoertuig, (bij de Leemslagenweg) werd verlaten omdat deze beschoten werd door de vijand, die even voorbij de verwoeste brug, aan de overkant van het kanaal waren ingegraven. De Canadezen stuurden drie pantserwagens. Al schietend naderden de wagens het kanaal maar vlakbij de brug kregen ze de volle laag van de Duitsers aan de overkant. (p. 81 en 114) De Duitsers begonnen zich terug te trekken. 9 april was ook Wierden bevrijd. (p. 132)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Almelo&id=060a4926-906a-40fc-8021-1f46203133d6