10.2 Verlengen verbreed gemeentelijk rioleringsplan - Bijlage 2 - Achtergronddocument verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 - 2020.pdf
Tekst van het document
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020 Achtergronddocument
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020 Achtergronddocument
projectnummer 401451 revisie 06 23 oktober 2015
Opdrachtgever Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC Almelo
datum vrijgave
beschrijving revisie 06 Voor bestuurlijke besluitvorming
goedkeuring ing. B.J. Steentjes
vrijgave G.W. Vis
Colofon
Projectgroep bestaande uit: Marcel Roordink Arjan Dohmen Pascal Baan Dolf Peters Wiely Luttmer Mattijs Wendt Benno Steentjes
Gemeente Almelo Gemeente Almelo Gemeente Almelo Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen Antea Group Antea Group
Contactgegevens: Zutphenseweg 31D 7418 AH DEVENTER Postbus 321 7400 AH DEVENTER T. 06 10 94 74 21 E. benno.steentjes@anteagroup.com Copyright © 2015 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
0
2
Procedure opstellen vGRP 2016 t/m 2020
1
3
Context gemeentelijke watertaken
4
4
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
7
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8
Scenario’s zorgplichten gemeente Van norm naar effect Uitwerking scenario’s en koers Toelichting opzet kwaliteitskaders Gemeentelijke zorgplicht inzameling en transport stedelijk afvalwater Gemeentelijke zorgplicht overtollig hemelwater Gemeentelijke zorgplicht grondwater Oppervlaktewater
7 9 12 15 16 19 22 24
5
Evaluatie vGRP 2011-2015
26
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.7.1 5.7.2 5.7.3
Resumé evaluatie Aanleg Onderzoek en planvorming Investeringen Beheer Overkoepelende activiteiten Organisatie en Financiën Personele middelen Ontwikkeling rioolheffing Begroting en voorzieningen
26 26 27 27 28 31 32 32 32 32
6
De nulmeting
34
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
Wat hebben we nu? Samenvatting nulmeting Zorg voor stedelijk afvalwater Zorg voor hemelwater Zorg voor grondwater Zorg voor oppervlaktewater
34 37 38 40 43 44
7
Kostendekkingsplan
45
7.1 7.2 7.3
Parameters Ontwikkeling lasten Ontwikkeling baten
45 47 48
Inhoudsopgave
8
Onderzoeksvragen
51
8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10 8.11 8.12 8.13 8.14
Onderzoeksvraag A5: Stimuleringsregeling groene daken Onderzoeksvraag B1e: kosten rioolaansluitingen Onderzoeksvraag B1g: Twents Waternet Onderzoeksvraag B5: Personele consequenties Onderzoeksvraag B8: Compensatieregeling waterberging Onderzoeksvraag B9: Kwaliteitscijfer Onderzoeksvraag B10: Richtlijnen water-op-straat Onderzoeksvraag B11: Matrix riolering buitengebied Onderzoeksvraag C.a: Afkoppelen verhard oppervlak Onderzoeksvraag C.d: Bezuinigingsopgave Onderzoeksvraag C.e: Grondwaterplan Onderzoeksvraag C.f: IGOP-proces en kostenverdeling Onderzoeksvraag C.g: Klimaatactieve stad Onderzoeksvraag C.h: Baggerplan
51 53 53 55 56 57 59 61 63 65 66 69 71 71
Bijlage 1 - Documentenlijst
74
Bijlage 2 - Begrippenkader
75
Bijlage 3 - Wettelijke kaders en bestaande afspraken
80
B3.1 B3.2 B3.3 B3.4 B3.5
80 84 87 90 93
Wettelijke kaders Landelijke afspraken Regionale afspraken Relevante beleidsstukken Kaderstelling gemeenteraad Almelo
Bijlage 4. Taakopvatting Hemelwater
94
Bijlage 5. Overzicht werkplaatsen TWN (per 1-6-2015)
96
Bijlage 6. Literatuurstudie alternatieve sanitatie
99
Bijlage 7: Overzichtslijsten
106
Informatie overstorten gemengd en VGS (augustus 2015) Overzichtstabel bijzondere objecten IBA’s (lozingen op oppervlaktewater) Objectenlijst niet aangesloten percelen Stand van zaken afgekoppeld oppervlak
Kaarten Overzichtskaart rioolstelsels Overzichtskaart wateren
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Inleiding
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
1
Inleiding Het verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (vGRP) geeft inzicht in de omvang, het functioneren en de kwaliteitstoestand van de voorzieningen waarmee de gemeente invulling geeft aan de wettelijke zorgplichten. ‘Nieuwe’ wetgeving (2008) heeft de afvalwatertaken van gemeenten verbreed tot zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Het vGRP beschrijft de beleidskaders en de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval, hemel- en grondwater in de gemeente Almelo en geeft de visie op de gemeentelijke watertaken voor de lange termijn. Onder de gemeentelijke watertaken verstaat de gemeente Almelo ook nadrukkelijk het zorgdragen voor het oppervlaktewater. De gemeente heeft gekozen voor een looptijd van 5 jaar en stelt het vGRP vast voor de periode 2016 tot en met 2020. In dit achtergronddocument is detailinformatie opgenomen voor de vaktechnici, inclusief het activiteitenprogramma met budgetten en een planning voor de komende planperiode. De beleidskaders en -keuzes zijn opgenomen in het hoofdrapport, bedoeld voor het bestuur en de beleidsadviseurs. Het doel van dit achtergronddocument is het beschrijven en toelichten van de gehanteerde bronnen, de gebruikte informatie, de overwegingen en de uitgevoerde analyses.
In opbouw is het achtergronddocument geschreven als een bijlagenrapport bij het hoofdrapport, en geeft achtereenvolgens inzage in: Het proces
-
Een overzicht van de betrokkenen en de processtappen (hoofdstuk 2)
-
De context van de gemeentelijke watertaken, de wettelijke kaders en bestaande afspraken van de gemeente (hoofdstuk 3)
-
Beleidskeuzes en het kwaliteitskader gemeentelijke watertaken (hoofdstuk 4)
-
Een evaluatie van het vGRP 2011-2015 (hoofdstuk 5) Een overzicht van het areaal en de nulmeting (hoofdstuk 6)
-
Uitwerking van de middelen en kostendekking (hoofdstuk 7) Onderzoeksvragen (hoofdstuk 8)
Wat moeten wij? Wat vinden wij belangrijk?
Waar staan wij?
Wat betekent dit? Wat spreken wij af?
-
Reacties externen en bestuurlijke besluiten (hoofdstuk 9)
Blad 0 van 121
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Procedure opstellen vGRP 2016 t/m 2020
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
2
Procedure opstellen vGRP 2016 t/m 2020 Het vGRP is opgesteld door adviesbureau Antea Group in nauw overleg met de projectgroep, bestaande uit medewerkers van de gemeente Almelo en het waterschap Vechtstromen: Gemeente:
Marcel Roordink Pascal Baan Arjan Dohmen Waterschap: Dolf Peters Wiely Luttmer Antea Group: Benno Steentjes
projectleider GRP en beleidsmedewerker Riolering en Water. Senior beheerder riolering en water beleidsmedewerker sector Stad & Economie adviseur RO en water bij het waterschap Senior beleidsadviseur waterketen Projectleider Beheer&data, adviseur riolering&stedelijk water
Het vGRP moet een breed gedragen beleidsstuk zijn, zowel in de gemeentelijke organisatie als bij de externe partijen (waterschap, provincie, drinkwaterbedrijf, bewoners en bedrijven) die een belang hebben bij een adequate invulling van de watertaken. Basisgedachte achter het vGRP is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. De ambtelijke voorbereiding en uitwerking is verzorgd door de projectgroep. Hiernaast zijn onderwerpen en onderzoeksvragen nader verkend en uitgediept in een drietal werkgroepen: - Financiën en rioolheffing - Beheer en uitvoering - Duurzaamheid De werkgroepen zijn door de gemeente Almelo ingesteld.
Hieronder een overzicht van de deelnemers van de verschillende werkgroepen: Werkgroep Financiën en Rioolheffing Frank Wesselink Financieel medewerker Ben Nijboer Gemeentelijk Belastingkantoor Twente Pascal Baan Senior beheerder riolering en water Marcel Roordink PL en beleid Benno Steentjes PL Antea Group Werkgroep Beheer en Uitvoering Jasper Renting wegbeheerder Melvin Sahupala rioolbeheerder Jan Noteboom groenbeheerder Machiel Wispels coördinator beheer Chris Borninkhof rioolbeheerder Vincent Groener dagelijks beheer ME-installaties/elektrotechnicus Arjan Dohmen beleidsmedewerker Pascal Baan senior beheerder riolering en water Marcel Roordink PL en beleid Stephan van der Geest Adviseur civieltechnisch beheer Antea Group Benno Steentjes PL Antea Group
Blad 1 van 121
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Procedure opstellen vGRP 2016 t/m 2020
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Werkgroep Duurzaamheid Angela Agus Arnold van de Staak Wanda Roskam Harrie Scholten Arjan Dohmen Pascal Baan Marcel Roordink Dolf Peters Theus van den Broek Benno Steentjes
Medewerker duurzaamheid Beleidsmedewerker groen stedebouwkundige coördinator ing. bureau beleidsmedewerker senior beheerder riolering en water PL en beleid Adviseur RO en Water waterschap Adviseur Beheer Antea Group PL Antea Group
Naast de werkgroepen is een klankbordgroep in het leven geroepen om alle betrokken partijen, zowel intern als extern, de mogelijkheid en ruimte te geven hun inbreng te leveren bij de totstandkoming van het GRP Almelo. Klankbordgroep* Irene ten Seldam Mark Hendriks Judith Rouweler Rob Hulleman Frank Taxs Marie-Louise Stamsnieder René Marsman Machiel Wispels Hennie Loohuis Marcel Roordink Jan Kwakkel Gilbert Wils Wilfred Harleman Theus van den Broek Benno Steentjes
wethouder milieu algemeen milieu verkeersbeleid economisch beleid strategisch beleid vergunning/handhaving coördinator beheer coördinator advies en ontwerp PL en beleid Waterschap Vechtstromen woningstichting St Joseph woningstichting Beter Wonen Adviseur/trainer Beheer Antea Group PL Antea Group
* De Provincie Overijssel en Rijkswaterstaat hebben aangegeven niet actief deel te willen nemen in de klankbordgroep. Proces totstandkoming Het proces van de ambtelijke voorbereiding en de bestuurlijke besluitvorming volgt het volgende stramien. Bij het beschikbaar hebben van de eerste resultaten volgt overleg met de klankbordgroep en vervolgens met de verantwoordelijke wethouder (portefeuillehouder riolering en water, Irene ten Seldam). In het proces heeft in juni 2015 een politiek beraad plaatsgevonden (voorafgegaan door een fietstocht), waarbij de gemeenteraad is geïnformeerd over de nulmeting en een richting heeft meegeven aan de koers en ambities voor de planperiode 2016 tot en met 2020. Deze richting wordt uitgewerkt en na de zomer ingebracht in het bestuurlijke besluitvormingstraject. Vervolgens wordt de inspraakprocedure ingegaan. Het definitieve vGRP wordt eind 2015 aangeboden aan de raad. Na de vaststelling wordt het vGRP
Blad 2 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Procedure opstellen vGRP 2016 t/m 2020
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
bekendgemaakt in de media en aangeboden aan het waterschap, de provincie en de inspecteur van Volksgezondheid. Status onderhavige versie Onderhavige versie is het ambtelijk eindconcept. Documentlijst Voor het opstellen van het gemeentelijk rioleringsplan is een groot aantal documenten geraadpleegd. Een overzicht hiervan is opgenomen als bijlage 1. Begrippenkader Het vakgebied van de gemeentelijke watertaken kent een eigen begrippenkader. De belangrijkste begrippen zijn in bijlage 2 in algemene bewoordingen toegelicht.
Blad 3 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Context gemeentelijke watertaken
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
3
Context gemeentelijke watertaken De gemeentelijke watertaken omvatten meer dan de zorg voor een stelsel van buizen in de grond. Ook bovengrondse voorzieningen (greppels, goten) en objecten als bijvoorbeeld gemalen en bassins vallen hieronder. Om de inhoud van dit vGRP te kunnen begrijpen is kennis nodig van de (milieu) technische, financiële, organisatorische en juridische aspecten. Dit hoofdstuk beschrijft de context van de gemeentelijke watertaken, hoofdstuk 4 beschrijft de uitwerking ervan. De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Almelo ligt, naast de gemeente, in de handen van het waterschap Vechtstromen, de provincie Overijssel, Rijkswaterstaat, het drinkwaterbedrijf Vitens en de particulieren. Figuur 3-1 geeft een indicatie van de verdeling van de werkvelden en verantwoordelijkheden.
Figuur 3-1: waterkringloop.7
De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Bovenstaande figuur geeft een indicatie van de verdeling van de verantwoordelijkheden. Sommige verplichtingen zijn wettelijke vastgelegd, een aantal verplichtingen is vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid. Andere verplichtingen komen voort uit ambtelijke afspraken (al dan niet bestuurlijk vastgesteld). Soms gaat het om resultaatsverplichtingen, in andere gevallen zijn ‘slechts’ werknormen bepaald. De gemeente mag in principe zelf bepalen welke voorzieningen ze gebruikt en hoe ze deze beheert voor doelmatige inzameling, transport en (lokale) behandeling van het vrijkomend stedelijk afvalwater en het verwerken van overtollige hemelwater, uiteraard in overleg met de waterschappen en andere partijen. De gemeente heeft hiernaast een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast. De gemeente Almelo beschrijft in dit vGRP tevens de taken die het uitvoert voor het beheer van oppervlaktewater. De gemeente Almelo en waterschap Vechtstromen streven ernaar het (afval)watersysteem beheren als waren zij één beheerder.
Blad 4 van 121
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Context gemeentelijke watertaken
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept echter ook de verplichting naar de bewoners en bedrijven om helder te communiceren wat van de gemeente verwacht kan worden. Het volgende schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. grondeigenaar (bewoners/ bedrijven)
De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat deze zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is de eigenaar in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater dat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier niet met redelijke inspanning hieraan kan voldoen ligt er een adviserende taak voor de gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij/zij mag niets doen waarvan kan worden verwacht dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten wettelijk vastgelegd. Gemeente en soms waterschappen zien erop toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de perceelseigenaar af te voeren naar het gemeentelijke hoofdriool. Vervolgens gaat de verantwoordelijkheid over naar de gemeente. In het begrippenkader (bijlage 2) is de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de huisaansluitingen tussen de gemeente Almelo en de particulier nader toegelicht.
gemeente Almelo
Vanaf de huisaansluitingen verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het stedelijk afvalwater tot het overnamepunt van het waterschap. Via een stelsel van ondergrondse leidingen, putten en gemalen en perseleidingen wordt het van huis- en bedrijfsaansluitingen en straatkolken afkomstig afval- en hemelwater ingezameld en afgevoerd naar het overnamepunt. In het buitengebied wordt middels drukriolering het afvalwater ingezameld en getransporteerd naar het waterschap. Ook heeft de gemeente de zorg voor het afvloeiende en overtollige hemelwater, van zowel particulieren als van de openbare ruimte. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen, bijvoorbeeld drainage en greppels. Ook valt het beheer van het oppervlaktewater (dat onderdeel is van de hemelwaterstructuur) hieronder. In het stedelijk gebied heeft de gemeente Almelo tevens taken op het gebied van het beheer van het oppervlaktewater (zoals baggeren). De gemeente draagt daarnaast zorg voor inrichting en beheer van de openbare ruimte en de integratie met andere beleidsterreinen, zoals wegen en groen.
waterschap Vechtstromen
Het waterschap Vechtstromen zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid tegen overstroming. Het waterschap draagt de zorg voor de waterkering, de aan- en afvoer van water, het (grond)waterpeilbeheer, het zuiveren van afvalwater (inclusief de terugwinning van energie en grondstoffen daaruit) en kwaliteitsbeheer van het oppervlaktewater en beheert een aantal grote watergangen in Almelo.
provincie Provincie Fryslân Gelderland
De Provincie Overijssel formuleert het overall beleid voor de Omgeving (RO en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes (kanaal Almelo-De Haandrik). De provincie zet zich in voor het herstellen en handhaven van de grondwaterkwaliteit.
provincie Fryslân Drinkwaterbedrijf Vitens
Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond, ook in de regio Twente. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het grondwater en pompt het naar hun klanten.
Rijk
Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal Waterplan de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer en stelt de wettelijke kaders.
Blad 5 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Context gemeentelijke watertaken
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
In de gemeente Almelo beheert Rijkswaterstaat de Twentekanalen (Zijtak naar Almelo).
Wettelijke kaders, landelijke en regionale afspraken De betrokkenen uit de voorgaande tabel hebben verschillende taken en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen is vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid. Andere verplichtingen komen voort uit ambtelijke afspraken (al dan niet bestuurlijk vastgesteld). Soms gaat het om een resultaatsverplichting, in andere gevallen zijn slechts werknormen bepaald. Bijlage 3 geeft een uitgebreid overzicht en beschrijving van deze kaders. Een duidelijk overzicht voor bepaalde onderdelen geeft het Infoblad Bouwbesluit, zoals uitgegeven door Stichting Rioned.
Blad 6 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
4
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
4.1
Scenario’s zorgplichten gemeente Om een strategie voor de komende planperiode op te kunnen stellen is een visie voor de lange termijn van belang. Eén van de belangrijkste voorwaarden is dat ook de gemeente Almelo moet anticiperen op de financiële omstandigheden en heeft te maken met bezuinigingsdoelstellingen. Deze opgave komt voort uit het Bestuursakkoord Water, dit betreft de opgave te komen tot minder-meerkosten. In het samenwerkingsverband Twents waternet is dit vertaald naar een inzet op het afvlakken van de kostenstijging voor in principe €14,3 mln. per jaar voor de regio Twente vanaf 2020. Indicatief voor de gemeente Almelo betekent dit een totaal te realiseren, structurele, besparing van €1,08 mln. per jaar in 2020, ten opzichte van 2010. Hierin ligt de gemeente op koers Inmiddels is per 1 januari 2015 een besparing van €0,54 mln gerealiseerd (door met name wijzingen in de financieringsstrategie, de heffingsmethodiek en de verwachtingen voor de levensduur van riolen). Om tot de resterende besparingsopgave te komen zal, volgend op de perspectiefnota 2015 (waar €0,22 mln aan besparingen is opgenomen) out-ofthe box gedacht moeten worden. Opgemerkt wordt dat de vervangingskosten als geheel zijn toegenomen door een groter areaal ten opzichte van de uitgangspunten voor het GRP 20112015.
Opgemerkt wordt dat de vervangingskosten als geheel zijn toegenomen door een groter areaal ten opzichte van de uitgangspunten voor het GRP 2011-2015. In dit hoofdstuk zijn de ambities vanuit taken en verplichtingen van de gemeente, de lange termijn visie en bovenstaande financiële opgaves vertaald naar het kwaliteitskader voor de verschillende zorgplichten. Het kwaliteitskader voor de gemeentelijke watertaken bestaat uit vier onderdelen (stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater). Deze onderdelen corresponderen met de drie zorgplichten van de gemeente, het vierde onderdeel ‘oppervlaktewater’ ziet de gemeente Almelo als integraal onderdeel van het stedelijk water.
KWALITEITSKADER
Onderdeel
Ambitie
stedelijk afvalwater
hemelwater
grondwater
oppervlaktewater
De gemeente is voor een groot gedeelte vrij op welke wijze en in welk tempo zij invulling wil geven aan haar zorgplichten. Dit is een keuze in ambitie die door de gemeenteraad wordt
Blad 7 van 121
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
gemaakt. In dit GRP zijn de belangrijke en relevante keuzemogelijkheden benoemd en weergegeven vanuit een drietal scenario’s. De figuur in de tabel geeft dit schematisch weer. Dit betreft de scenario's: Ambitieus: (I: groene lijn): invulling van de ambities uit het raadsprogramma, het Uitvoeringsprogramma 2014-2018 van het College, (grond-)waterplan, de initiatieven ‘Klimaat Actieve Stad’ (KAS) en Zoetwatervoorziening Oost Nederland (ZON), en het nog vast te stellen Stedelijk Waterplan Binnenstad Almelo. Huidige koers (II: blauwe lijn): het voortzetten van de huidige rioleringszorg, we doen wat we moeten doen (met hier een daar een kleine plus) en zetten de eerste stappen van normgericht naar effectgestuurd rioolbeheer. Versobering (III: rode lijn): versobering, ingegeven door o.a. door de besparingsopgave (minder meerkosten) zoals overeengekomen in het Bestuursakkoord Water. Naast een verschil in maatregelen zit het verschil tussen de scenario’s ook in het tempo van de aanpak van problemen. Hiernaast verschilt de houding van de gemeente in pro-actief of re-actief. Belangrijk aspect hierbij is de communicatie. De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept ook de verplichting om helder en transparant te communiceren wat er enerzijds van de gemeente verwacht kan worden, en wat anderzijds de eigen verantwoordelijkheid van de particulieren is.
In het Politiek Beraad van 9 juni 2015 hebben de raadsleden een richting meegegeven voor de koers en ambities voor de planperiode 2016 tot en met 2020. In hoofdlijn: Almelo Waterstad, KAS en ZON Besparingsopgave Bestuursakkoord Water Stedelijk afvalwater
Huidige koers, als water een bijdrage kan leveren aan de leefbaarheid (ook in de toekomst) dan wordt dat overwogen. Huidige koers, koppelen aan de bezuinigingsopgaven voor de gemeente Almelo vanuit de Perspectiefnota
huidige koers, met accenten richting ambitieus. Volksgezondheid is en blijft het hoofddoel van de riolering. En afvalwater kan worden gezien als bron voor energie en grondstoffen. Hemelwater huidige koers, met accenten richting ambitieus. De heftige buien nemen toe, de kans op wateroverlast wordt groter. Veiligheid en Leefbaarheid zijn benoemd als belangrijke items. Aandacht voor stimulering van burgers en burgerparticipatie om doelen te bereiken, de gemeente kan het niet alleen! Grondwater huidige koers voortzetten De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid en pakt haar rol als initiator en financier. Het tempo volgt vanuit de gebiedsgerichte aanpak en de doelmatigheid van maatregelen. Oppervlaktewater huidige koers, misschien kan het wel een tandje minder Veiligheid in relatie tot verdrinkingsgevaar door open water, wordt benoemd als belangrijk item. Belangrijke geluiden vanuit de raadsessie: • Versobering is niet de juiste richting (‘we willen niet achteruit boeren’) • Nu meer investeren om op lange termijn de lastendruk te verminderen.
Blad 8 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
4.2
Van norm naar effect De komende planperiode wordt onderzocht of de transitie van normgericht naar effectgestuurd beleid en beheer voor de gemeente Almelo meerwaarde heeft. Ambitiekeuzes moeten dan gaan over de woorden als: risico’s, kansen, effecten en gevolgen, als afgeleiden van de doelen van de rioleringszorg en gemeentelijke watertaken. Belangrijke thema’s van effectgestuurd beleid en beheer zouden dan kunnen zijn: • Leefbaarheid / Kwaliteit fysiek leefomgeving • Volksgezondheid • Veiligheid • Imago • Financiën • Duurzaamheid/Milieu In 2015 is in een aantal verschillende settingen hierover, of over specifieke thema’s, gediscussieerd. Politiek Beraad In het Politiek Beraad is een allereerste verkenning uitgevoerd van de bovenstaande kernwaarden en is aan de raadsleden de vraag gesteld of hierin een prioritering is aan te geven. Met name Volksgezondheid, Veiligheid, Duurzaamheid/Milieu en Leefbaarheid/Kwaliteit fysiek leefomgeving zijn genoemd als belangrijke waarden. Bij effectgestuurd wordt dus, in plaats van te kijken naar wat het betreffende onderdeel van de (afval)waterketen moet kunnen of aan moet voldoen, vooral gefocussed op de effecten die optreden naar aanleiding van het functioneren.
Beleidskeuzes en het doen van investeringen gaan dan over het wel of niet optreden van een bepaald effect en in welke mate dit wenselijk is, en dit kan verschillen per straat, wijk, gebied of dorp (naar een meer gebiedsgerichte aanpak). Het ontwikkelen van een structuurvisie per gebied biedt de mogelijkheid om effecten en kansen per gebied optimaal te benutten en de doelmatigheid van investeringen te wegen. De visie kan aanhaken bij de indeling van IBOR, waarin de volgende risico’s worden benadert: organisatorisch, kwaliteit ruimtelijk, kwaliteit technisch, juridisch, financieel, veiligheid, politiek en maatschappelijk. Twents Waternet In dit vGRP is onderzoek geformuleerd om de komende planperiode tot de afweging te komen of een effectgestuurde aanpak meerwaarde heeft. In eerste instantie is met een klein comité vanuit Twents waternet (TWN) de vraagstelling bepaald: A. Waarom willen we aan ander vorm van beheer, en wat moet dit opleveren? De gemeente Enschede is samen met Stichting Rioned bezig geweest met een soortgelijk onderzoek. Het doel is het zo effectief mogelijk inzetten van middelen welke voor stedelijk waterbeheer beschikbaar zijn, om invulling te geven aan de opgaven vanuit het Bestuursakkoord Water. Bij de middelen gaat het in eerste plaats om financiën, maar ook om de inzet van personeel en informatiesystemen. B.
Hoe kan het anders? De stappen van kernwaarden naar clustering/differentiatie/gebiedsgericht en effecten (indicatoren) en vice versa. Vanuit hetzelfde onderzoek is geconcludeerd dat het risicogestuurde/effectgestuurde aanpak een bruikbare methodiek is om helder te maken waarom welke keuzes gemaakt worden en welk serviceniveau tegen welke lasten verwacht mag worden. Vertaling naar de context van Almelo is zal echter nodig zijn, een één op één doorvertaling vanuit Enschede is geen optie.
Blad 9 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
C. concretisering van beoordelingsmatrices voor schadebeelden en de implementatie in de beheersystemen. De gemeente Almelo heeft so wie so de behoeft om de stap C door te pakken. Met dit onderdeel gaat de gemeente Almelo dan ook reeds verder, waarbij deelnemers vanuit TWN kunnen aansluiten. Tweedaagse Blauw In oktober hebben diverse beleids- en beheermedewerker van de gemeente Almelo die raakvlakken hebben met de gemeentelijke watertaken, een gezamenlijke visie verwoord. Onderstaande geeft een samenvatting. De visie voor het totale watersysteem (afval-, hemelgrond- en oppervlaktewater zijn in hoofdlijn samengevat in de volgende vijf speerpunten voor de planperiode 2016 t/m 2020, met daarbij de volgende puntsgewijze toelichting: 1. Samen op met burgers en bedrijven. 2. Toekomstgericht en klimaatbestendig. 3. Een doelmatige aanpak. 4. De organisatie en de middelen op orde. 5. Een functionerend watersysteem. Samen op met burgers en bedrijven • Beweging van klantgericht naar partnership; • Watersysteem niet alleen ‘vanuit gemeentehuis’; • Burgers en bedrijven kunnen actieve bijdrage leveren; • Effecten klimaatverandering zichtbaar voor iedereen.
Burgers en bedrijven medeverantwoordelijk maken hiervoor; • Belangrijk is kennis delen over watersysteem, imago, verwachtingen en mogelijkheden; • Open staan voor input (dialoog); • Communicatieplan is noodzakelijk om burgers en bedrijven in beweging te krijgen en te houden. Toekomstgericht en klimaatbestendig. • In ons watersysteem anticiperen we op klimaatverandering; • Compact rioolsysteem in verband met toekomstige dekking kosten (krimp). Open voor innovaties op dat gebied; • Aanvullende opvang op particulier terrein en in de openbare ruimte is noodzakelijk; • Bij (her)inrichten openbare ruimte groen en water meer ruimte geven; • Alternatieve opvang bestaande situatie benutten (afkoppelen, groene daken); • Almelo als waterstad voortrekkersrol in aanpakken klimaatopgave (oase van Twente; regionale buffer); • Samenwerking met partners lokaal en in de regio opzoeken; • Kans voor nieuwe verdienmodellen door water te beschouwen als waardevolle grondstof (droogte, hitte); • Belasting aan de voorkant van het systeem reduceren (medicijnen, vet). Doelmatige aanpak • Systeem werkt doelmatig, doelgericht en doeltreffend; • Middelen worden doelmatig en rechtmatig ingezet; • Doelmatig houdt in dat we middelen inzetten waar meest rendement oplevert. Afstemmen met andere sectoren; • Rechtmatig houdt in dat geld op de juiste plek ingezet wordt.
Budgetten per 4 hoofdstromen (DWA, HWA, GWA, OWA);
Blad 10 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
• • •
Doelgericht houdt in dat inzet verantwoord wordt. Flexibiliteit bij voortschrijdend inzicht. Overhevelen geld tussen prestatiekolommen iom wethouder; Transparante keuzes en maatregelen; Streven naar een professioneel opdrachtgeverschap; proactief en ondernemend in houding en gedrag.
Organisatie en middelen op orde • Actueel en betrouwbaar beheersysteem door alle betrokken beheerders en beleidsmakers gebruikt wordt en raadpleegbaar is; • Afwegingskader, gebaseerd op beleidsuitgangspunten, voor bepalen toe te passen maatregelen; • Een kaartenset waarop de wateropgave in onderlinge samenhang is weergegeven. Als input voor een bredere integrale afweging. Functionerend watersysteem • Een goed functionerend watersysteem dat voldoet aan de gestelde eisen; • Eisen bestaan uit bestuurlijke effecten en prestaties, vertaald in kwaliteitsbeelden en technische normen. Werkgroep Duurzaamheid Voor de verkenning van het begrip ’Duurzaamheid’ is in een werkgroep in april 2015 een sessie uitgevoerd. In deze sessie is aan de hand van de begrippen Milieu, Energie, Gezondheid, Bruikbaarheid, Veiligheid en Vormgeving verkent wat kansen en bedreigingen zijn voor de gemeentelijke watertaken. Dit heeft geresulteerd in de woorden in de volgende figuur. Deze woorden haken op allerlei plaatsen aan bij de zorgplichten en hebben een plek gekregen in de beschrijving van de ambities, beleidskeuzes, kwaliteitskaders en speerpunten in de volgende paragrafen.
Blad 11 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
4.3
Uitwerking scenario’s en koers Aan de raadsleden is een aantal scenario’s voorgelegd om de richting voor de ambities van de gemeentelijke watertaken te polsen. Deze paragraaf geeft deze scenario’s op hoofdlijn weer. De richting zoals meegegeven vanuit het Politiek Beraad van 9 juni 2015 is verder uitgewerkt in kwaliteitskaders in de paragrafen 4.4 tot en met 4.8. Wat we doen, doen we adequaat en doelmatig. Ongeacht het scenario. Afwegingen in het kader van duurzaamheid en doelmatigheid zullen we altijd maken.
Ambitieus In het ambitieuze scenario wordt vol ingezet op Almelo als waterstad, zoals al eerder vastgelegd in onder meer het masterplan, het structuurplan en het duurzaamheidsplan, het waterplan Almelo, het Stedelijk Waterplan Binnenstad Almelo en de initiatieven ‘Klimaat Actieve Stad’ (KAS) en Zoetwatervoorziening Oost Nederland (ZON). In dit scenario wordt de komende planperiode op aansprekende wijze gewerkt aan klimaatmitigatie en adaptatiemaatregelen in het stedelijk gebied. Er wordt actief verder gewerkt aan het verbeteren van de water(bodem)kwaliteit, het scheiden van waterstromen en het inspelen op klimaatverandering. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar het inzetten van riothermie en alternatieve sanitatie. De benoemde knelpunten uit het grondwaterplan worden gebiedsgericht opgelost en het inzicht in de problematiek wordt verder verbeterd. Innovatieve ontwikkelingen, zoals warmte-koude opslag en groene daken, worden geïnitieerd en gefaciliteerd. Aandachtspunt is de bekostiging, niet alles mag zonder meer vanuit de rioolheffing gefinancierd worden. Hoger liggende doelstellingen zijn het duurzaamheidsdenken, de beleving van water in de stad en de gemeente door inwoners en toeristen, en de creatie van de werkgelegenheid. Combinaties van met name water en groen worden gezocht. Water kan en zal aan deze doelstellingen een bijdrage leveren.
Huidige koers De rioleringszorg wordt op grote lijn ingevuld op dezelfde wijze zoals we dat nu ook doen. Op sommige onderdelen meer wordt gedaan dan ‘landelijk gebruikelijk’ is, zoals bijvoorbeeld in het terugdringen van de vuilemissie op oppervlaktewater. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat het huidige investeringsniveau en de huidige (stijgende) lijn van de rioolheffing als richting is gesteld voor de komende planperiode. Ook bij huidige koers wordt rekening gehouden met de effecten van de klimaatverandering. Als water aan de hoger liggende doelstellingen een bijdrage kan leveren, dan wordt dat overwogen. De ambitieuze planning van voorgaande jaren wordt hierbij echter omgezet naar een meer lange termijn planning waarbij ingezet wordt op haalbaarheid en betaalbaarheid. Maatregelen worden mogelijk getemporiseerd. Door heroverwegingen van investeringen én samenwerking in de regio wordt de besparingsopgave gerealiseerd. Deze opgave is een inspanningsverplichting en voor de gemeente Almelo geen doel op zich. Eerder geplande maatregelen worden opnieuw tegen het licht gehouden of getemporiseerd.
Blad 12 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Versobering In dit scenario wordt de “basisnorm” losgelaten en we gaan alleen doen wat strikt noodzakelijk is. Alle activiteiten worden opnieuw tegen het licht gehouden met de vraag of ze nog wel echt noodzakelijk zijn. Sterker dan voorheen worden de noodzakelijke maatregelen getemporiseerd, om minimaal te kunnen voldoen aan de besparingsopgave die voor ons ligt. Met eventueel verdergaande bezuinigingen is de lokale lastendruk verder te beperken. De volgende tabel geeft in één overzicht de uitgangspunten en de verschillen tussen deze scenario's weer. Met een accent in kleuring is de richting zoals meegegeven vanuit het Politiek beraad aangegeven.
Blad 13 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Thema
Onderdeel
Almelo Waterstad en Klimaatactieve Stad Besparingsopgave Bestuursakkoord Water
Inzameling
Stedelijk afvalwater
Transport
Ongewenste lozingen
Thema
Onderdeel
Omgaan met hemelwater
Hemelwater
Wateroverlast bij extreme neerslag
Ambitieus Water kan en zal een bijdrage leveren aan de hogerliggende doelstellingen. De opgave wordt gezien al een inspanningsverplichting. Verkennen en toepassen van innovatieve oplossingen, zoals nieuwe sanitatie en decentrale zuivering. Over 5 jaar is de keuze gemaakt of de stap naar effectgestuurd rioolbeheer gezet wordt. Het rioolbeheer is hierbij gedifferentieerd en ingedeeld naar clusters van riolen met verschillende beheerstrategieën. Verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit is een doel op zich. Verbeteringsmaatregelen worden op de meerjarenplanning gezet. Ambitieus Afkoppelen pro-actief oppakken en straat- of wijkgericht stimuleren bij particulieren (financieel). Voorbeeldfunctie uitdragen. Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bovengronds aan.
De normstelling gaat omhoog, aansluitend bij de verwachte klimaatverandering. De bovengrond wordt betrokken in de problematiek. Wateroverlast locaties * worden in de planperiode in beeld gebracht en geprioriteerd, de eerste maatregelen zijn in uitvoering.
Huidige koers Als water een bijdrage kan leveren dan wordt dat `` overwogen.
De opgave wordt gezien als `` een inspanningsverplichting. Alle percelen zijn aangesloten op de riolering en voeren af naar de RWZI of IBA. De technische staat van de riolen voldoet aan de landelijk gebruikelijke normering.
``
Lozingen op oppervlaktewater worden verminderd (minder overstorten) door verbeteringen aan het rioolsysteem uit te voeren, bij werk- met-werk. Huidige koers Afkoppelen daar waar effectief, bij werk-met werk. Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bij voorkeur bovengronds aan. Ondergronds is incidenteel mogelijk. De normstelling gaat omhoog, aansluitend bij de `` verwachte klimaatverandering. De bovengrond wordt betrokken in de problematiek. Wateroverlast locaties * worden in de planperiode in beeld gebracht en aangepakt als werk- met werk gemaakt kan worden.
Blad 14 van 118
Versobering Als water een bijdrage kan leveren, zonder meerkosten, dan wordt dat overwogen. De opgave wordt minimaal gehaald. Alle percelen zijn aangesloten op de riolering en voeren af naar de RWZI of IBA.
De normering wordt minder streng gehanteerd, verhoogd risico op verstoppingen, instortingen en ongewenste lozingen.
Foutieve aansluitingen worden reactief opgelost.
Versobering Afkoppelen afhankelijk van subsidiering en bijdragen derden. Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bij voorkeur bovengronds aan. Ondergronds is incidenteel mogelijk. De normstelling wordt de komende planperiode nog niet aangepast.
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Thema
Onderdeel
Aansluitingen en wijze van inzameling Grondwater
Verwerking
Wateroverlast vanuit oppervlaktewater
Oppervlakte -water
Waterkwaliteit
Onderhoud watergangen en duikers
4.4
Ambitieus Proactieve rol gemeente. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn, heeft de probleemlocaties in beeld en komt met oplossingen.
Huidige koers Actieve rol gemeente. De gemeente is het eerste aanspreekpunt en heeft de probleemlocaties in beeld.
Grondwateroverlast locaties worden in de komende 15 jaar gebiedsgericht opgelost. De gemeente initieert en financiert.
Grondwateroverlast locaties worden in de komende 2530 jaar gebiedsgericht opgelost (dit is de koers vanaf 2013). De gemeente initieert en financiert. Normering voor overlast conform de NBW-afspraken. Aanbrengen waterberging bij werk- met-werk en daarbij aansluiten bij hogere doelstellingen als Waterstad Almelo en Klimaatactieve Stad
Pro-actief aanbrengen water, innovatieve oplossingen voor waterberging en -benutting (groene daken, bovengronds en ondergronds) voor hogere doelstellingen als Waterstad Almelo en Klimaatactieve Stad. Pro-actief aanbrengen van afvoeren van overtollig water naar oppervlaktewater, om meer doorstroming te realiseren. Baggeren van watergangen gereed in de planperiode (uitvoeringsplan gereed 2016) en voorfinancieren vanuit de rioolbudgetten.
``
`` Projecten benutten om meer overtollig water af te voeren naar oppervlaktewater, om meer doorstroming realiseren. Baggeren van watergangen zo veel als mogelijk financieren vanuit de rioleringszorg. Uitvoering afhankelijk van de financiering.
Versobering Reactieve rol. De gemeente is het aanspreekpunt en reageert ad hoc op meldingen.
Grondwateroverlastlocaties worden opgelost bij werk met-werk. De gemeente heeft een regierol.
Normering voor overlast conform de NBW-afspraken. Aanbrengen waterberging bij werk- met-werk.
Creëren lozingen op oppervlaktewater volgend op afkoppelen.
Alleen baggeren van watergangen wanneer de functie in gevaar komt. Baggeren van watergangen voor maximaal 50% financieren vanuit de rioleringszorg.
Toelichting opzet kwaliteitskaders In de volgende hoofdstukken is per zorgplicht een beschrijving gegeven van de wettelijke taken en de ambities en beleidskeuzes. Dit is uitgewerkt in de kwaliteitskaders. Het kwaliteitskader is per zorgplicht opgebouwd uit de volgende onderdelen: • Aspect Per zorgplicht een onderverdeling gemaakt in verschillende aspecten. Dit is uitgewerkt in onderstaande Tabel 4-1. • Kwaliteitsbeschrijving In de kwaliteitsbeschrijving staat in kwalitatieve zin beschreven wat wordt verwacht van het betreffende aspect. • Technisch normenkader In het technische normenkader is vervolgens beschreven aan welke minimale norm het moet voldoen om de gewenste kwaliteit te behalen.
Blad 15 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
ASPECTEN
Tabel 4-1: Aspecten kwaliteitskader zorgplichten. Afvalwater (§ §4.5)
Hemelwater (§ §4.6)
Grondwater (§ §4.7)
Oppervlaktewater (§ §4.8)
Aansluitingen en wijze van inzameling
Aansluitingen en wijze van inzameling
Aansluitingen en wijze van inzameling
Afvoercapaciteit (watergang)
Technische staat
Technische staat
Verwerking
Technische staat
Afvoercapaciteit (DWA)
Afvoercapaciteit (HWA)
Nieuwe aanleg
Nieuwe aanleg
Bedrijfszekerheid
Nieuwe aanleg
Vuiluitworp Nieuwe aanleg
Voor de invulling van de kwaliteitskaders geldt dat er voldoende inzicht moet zijn. Dit geldt niet alleen voor de omvang van het areaal, maar ook voor de kwaliteitstoestand van de objecten, het functioneren van het systeem en inzicht in de aard en omvang van meldingen en storingen.
4.5
Gemeentelijke zorgplicht inzameling en transport stedelijk afvalwater De ambitie voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater sluit aan bij de wettelijke resultaatsverplichting zoals opgenomen in Artikel 10.33 Wet milieubeheer: Artikel 10.33 Wet milieubeheer: De gemeenteraad of burgemeester en wethouders dragen zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool. In plaats van een openbaar vuilwaterriool kunnen afzonderlijke systemen of andere passende systemen worden toegepast, indien met die systemen eenzelfde graad van bescherming van het milieu wordt bereikt. Op verzoek van burgemeester en wethouders kunnen gedeputeerde staten in het belang van de bescherming van het milieu ontheffing verlenen van de zorgplicht De ontheffing kan, indien de ontwikkelingen in het gebied waarvoor de ontheffing is verleend daartoe aanleiding geven, door gedeputeerde staten worden ingetrokken.
Onder de zorgplicht voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater vallen de volgende items: Het item "inzameling van stedelijk afvalwater" heeft betrekking op de wettelijke verplichting om afvalwater in te zamelen, om te voorkomen dat dit in het leefmilieu terechtkomt, en zodoende bijdraagt aan een betere kwaliteit van het oppervlaktewater. Daarnaast wordt bij dit item aandacht besteed aan (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en zuivering) van afvalwater belemmeren. Om het afvalwater te kunnen inzamelen moeten de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Het item "transport van stedelijk afvalwater" heeft betrekking op het transport van het afvalwater naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Voor het transporteren van het afvalwater moeten de riolen groot genoeg zijn en moet het water door de riolen onder vrij verval naar het gemaal of uitlaat binnen een bepaalde tijd kunnen afstromen. De gemalen moeten voldoende capaciteit hebben om het afvalwater te kunnen verpompen en bedrijfszeker zijn. Daarnaast moeten de buizen, putten, etc. in goede staat zijn.
Blad 16 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Om "ongewenste lozingen van afvalwater naar oppervlaktewater, bodem en grondwater" te voorkomen worden onder andere door Rijk, Provincie en waterschap eisen gesteld. Het betreft de eisen aan de lozing uit de riolering naar oppervlaktewater en lekkage naar bodem en grondwater.
4.5.1
Ambities en beleidskeuzes stedelijk afvalwater De gemeente streeft een adequaat preventief beheer en onderhoud van het afvalwaterstelsel na. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor burgers en bedrijven voor afvalwatersysteem gerelateerde klachten en vragen. Ten aanzien van inzameling en transport van afvalwater heeft de gemeente enerzijds een regiefunctie anderzijds een duidelijke uitvoerende functie. De gemeente zoekt aansluiting bij het vigerende landelijke beleid voor afvalwater dat is verwoord in een zevental stappen, de zogenaamde voorkeursvolgorde: 1. Ontstaan van afvalwater voorkomen of beperken. 2. Verontreiniging van afvalwater voorkomen of beperken. 3. Afvalwaterstromen gescheiden houden, tenzij niet gescheiden geen nadelige gevolgen heeft. 4. Huishoudelijk afvalwater en vergelijkbaar afvalwater gaat naar de rwzi. 5. Ander afvalwater na retentie en zuivering bij de bron hergebruiken. 6. Ander afvalwater na retentie en zuivering lokaal in het milieu brengen. 7. Ander afvalwater gaat naar rwzi. Een belangrijke opgave en kostencomponent is het vervangen van de riolering. Omstreeks de jaren 2030 zit er een vervangingspiek aan te komen van de riolen uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. In de komende planperiode zal deze opgave goed in beeld worden gebracht.
Om transparante keuzes te maken en om de (beperkte) middelen op de juiste plekken in te zetten wil de gemeente in de toekomst een ontwikkeling doormaken van normgestuurd naar effectgestuurd beheer. Deze planperiode ziet de gemeente als onderzoeksperiode om hier invulling aan te kunnen gaan geven. In paragraaf 4.2 van het achtergronddocument is dit nader uitgewerkt, voor nu houdt de gemeente vast aan het meer traditioneel ingestelde normgestuurde beheer.
4.5.2
Kwaliteitskader afvalwater
Blad 17 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Aspect
Kwaliteitsbeschrijving
Kwaliteitsnorm
Aansluitingen en wijze van inzameling
Het afvalwater wordt ingezameld en gezuiverd. Het afvalwater kan dus niet in sloten of bodem terecht komen. Er zijn daarom geen structurele stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem door het riool.
Op de voorzieningen zitten nagenoeg geen (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en zuivering) van afvalwater belemmeren.
Inzameling van bronneringswater
Technische staat
De voorzieningen voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater verkeren in een goede technische staat.
Afvalwater kan ongehinderd afstromen.
Afvoercapaciteit
Doordat het afvalwater snel wordt afgevoerd, komt aantasting van het riool niet voor en zijn er geen risico's op beschadigde riolen.
Bedrijfszekerheid
De bedrijfszekerheid van rioolgemalen is gewaarborgd. Kans op calamiteiten is hiermee beperkt.
Percelen waar afvalwater vrijkomt en die zijn voorzien van een water- en elektra-aansluiting, zijn aangesloten op de riolering of een lokale zuiveringsvoorziening (IBA). Innovatie oplossingen (‘Afvalwater als energiebron en grondstof”) zijn verkend. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn aangesloten op de riolering. Er zijn geen foutieve aansluitingen op de DWA riolering of drukriolering; daar waar deze zijn geconstateerd, wordt gehandhaafd. Er kan geen oppervlaktewater via overstorten en nooduitlaten in gemengde of DWA riolering intreden. Aanvragen voor lozingen van bronneringswater op de gemengde riolen zijn beoordeeld op duur en hoeveelheid. Advisering is maatwerk, afhankelijk van het ontvangende stelsel. Ingrijpmaatstaven voor stabiliteit, waterdichtheid of afstroming (conform de beoordelingsmatrix van Almelo uit het beheerplan vrijvervalriolering) komen niet voor. De beheerdata is op orde. De gegevens van de objecten worden centraal binnen de gemeente vastgelegd en bijgehouden in het beheerpakket, voor het verkrijgen inzicht. Wanneer stankoverlast in openbaar gebied wordt geconstateerd, wordt binnen een week actie ondernomen. De verloren berging is maximaal 10% per streng. De in- en uitslagpeilen van gemalen dienen gelijk of lager te zijn ingesteld dan de binnen onderkant van het aanvoerriool. De maximale vervuilingsgraad in de DWA- en gemengde riolen bedraagt 30%.
De verblijftijd van het afvalwater in de vrijverval riolen is maximaal 24 uur. De maximale vullingsgraad bedraagt bij droogweer maximaal 50% (bij 12 l/h per inwoner + bedrijfslozingen). De stamriolen dienen de DWA, vermeerderd met de pompovercapaciteit te kunnen afvoeren. Het gemiddeld aantal storingen van rioolgemalen is minder dan 2 keer per jaar. Per individueel rioolgemaal is het aantal storingen minder dan 5 keer per jaar. Storingen moeten binnen 48 uur na signalering zijn verholpen, overlast dient binnen 24 uur verholpen te zijn Alle gemalen in de gemengde en vuilwaterstelsels met een overstort zijn voorzien van een dubbele pompopstelling die elkaars reserve zijn. Gemalen in gemengde en vuilwaterstelsels zijn voorzien van een centraal signaleringssysteem voor storingen.
Blad 18 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Vuiluitworp
Bij hoosbuien wordt het rioolwater afdoende opgevangen in de riolen (en eventuele bergingsvoorzieningen). De vuiluitworp via de overstorten in oppervlaktewater is beperkt. Slechts af en toe is er sprake van stank en vervuiling. De vuiluitworp via de overstorten in sloten en vijvers leidt niet tot risico's voor mens en omgeving.
Nieuwe aanleg
4.6
De voorzieningen zijn in staat de hoeveelheid te verwerken.
De vuiluitworp uit gemengde rioolstelsels mag de doelstellingen voor het oppervlaktewater niet in gevaar brengen. Verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit is een speerpunt en mag verder gaan dan de wettelijk ondergrens. Overstorten van gemengde stelsels zijn voorzien van meetregistratie. De vuiluitworp uit gemengde rioolstelsels moet kleiner of gelijk zijn aan de doelstellingen voor de oppervlaktewaterkwaliteit, zoals bepaald in overleg met de waterkwaliteitsbeheerder. Ontwerpberekeningen ondergrondse stelsels obv C2100, bui 8, geen “water op straat”. Toetsing boven- en ondergrond met risicoanalyse, robuust en klimaatproof ontwerpen door bijvoorbeeld rekening te houden met berging op straat te creëren door het toepassen van trottoirbanden en met halvering van de herhalingstijden van de buien. De voorzieningen zijn aangelegd conform het Apve OR (Algemeen programma van Eisen Openbare ruimte).
Gemeentelijke zorgplicht overtollig hemelwater De ambitie voor de inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater sluit aan bij de wettelijke resultaatsverplichting zoals opgenomen in Artikel 3.5 van de Waterwet: volgens Artikel 3.5 Waterwet: De gemeenteraad of het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling en verwerking van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.
Onder de zorgplicht voor het overtollige hemelwater vallen de volgende items: Bij gemengde rioolstelsels wordt de neerslag die valt op daken en wegen vermengd met afvalwater van huishoudens en bedrijven getransporteerd naar de RWZI’s. Het transporteren en zuiveren van relatief 'schoon' hemelwater is geen duurzame oplossing. De afvalwaterketen wordt onnodig belast en er wordt onnodig energie verbruikt. Bewuste keuzes in het omgaan met hemelwater zijn dus noodzakelijk. Dit item heeft betrekking op wateroverlast tijdens (extreme) regen. Om dit zoveel mogelijk te voorkomen, moet de riolering voldoende afvoercapaciteit hebben. Hiervoor dienen de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Regulier onderhoud en tijdige vervanging is daarbij noodzaak. Daarnaast moet de bovengrond zodanig zijn ingericht dat bij hevige neerslag het overtollig water in voldoende mate kan worden afgevoerd (klimaatbewust ontwerpen).
Blad 19 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
4.6.1
Ambities en beleidskeuzes hemelwater De gemeente streeft een adequaat preventief beheer en onderhoud van het hemelwatervoorzieningen na. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor burgers en bedrijven voor klachten en vragen die zijn gerelateerd aan de inzameling en afvoer van hemelwater. Ten aanzien van inzameling en transport van hemelwater heeft de gemeente enerzijds een regiefunctie anderzijds afhankelijk van de situatie een uitvoerende functie. De gemeente zorgt voor het inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater voor zover dit duurzaam en doelmatig is en redelijkerwijs niet van particulieren kan worden verwacht. Dit is afhankelijk van: het soort gebied (stedelijk versus landelijk); de bestaande situatie (bestaande wijken versus in-/uitbreidingen en herinrichtingen); de grootte van de percelen; de mogelijkheden voor infiltratie (bodemgesteldheid en grondwaterstand); de mogelijkheden voor afvoer naar oppervlaktewater; het stelseltype van de bestaande riolering (vuilwater-, gemengde of gescheiden riolering); de bestaande situatie en de termijn waarbinnen de afvoersituatie kan worden aangepast. Rekening houdend met deze criteria, is de taakopvatting hemelwater van de gemeente verwoord in bijlage 4. Een ander belangrijk punt is dat definitie voor ‘wateroverlastlocatie’ wordt herzien.
In het vGRP 2011-2015 is de maatstaf dat: “de afvoercapaciteit van de riolering voldoende dient te zijn om een bui die 1 keer per 2 jaar valt te verwerken “. De herziening houdt in dat bij ‘water op straat’ onderscheid gemaakt gaat worden in 3 verschillende gradaties, uitgaande van een bui die eens per 2 jaar optreedt: • Hinder: kort durend beperkte hoeveelheden ‘water op straat’, met een duur in de orde van 0 –30 minuten; • Ernstige hinder, forse hoeveelheden ‘water op straat’, ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksel, met een duur in de orde van 30 – 120 minuten; • Overlast, langduriger en op grotere schaal ‘water op straat’, water in winkels, woningen met materiele schade en mogelijk ook ernstige belemmering van het (economische) verkeer. Hiernaast wordt onderscheid gemaakt in de classificatie van de wegen om de ernst van de belemmering nader te specificeren. Water wordt niet langer per definitie ondergronds opgevangen en afgevoerd, maar tijdelijke buffering op het maaiveld (in het groen, in de parkeervakken, op straat) is een alternatief dat acceptabel is, zolang de gradatie ‘hinder’ niet wordt overschreden. Een uitgebreider toelichting is opgenomen in §8.7.
Voor de dimensionering van de hemelwaterafvoer van nieuwe wijken en verbeteringsmaatregelen voor de bestaande stelsels wordt rekening gehouden met de toename van de heftige buien als gevolg van de klimaatverandering. Als vuistregel wordt hierbij gehanteerd dat een toename van de neerslagintensiteit met +15% een halvering van de herhalingstijd betekent. Met andere woorden; heftige buien die bijvoorbeeld eens per 5 jaar optreden komen straks eens per 2 à 3 jaar voor. [lit. KNMI’14: Climate Change scenarios for the 21st Century - A Netherlands perspective Version 26 May 2014]. Andere belangrijkste aandachtspunten in het gemeentelijk hemelwaterbeleid zijn:
Blad 20 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
• • •
•
4.6.2
Actief benutten van kansen om hemelwater van afvalwater te ontvlechten bij onder andere uitbreidingen, inbreidingen, wijkrenovatieprojecten, vervangingsprojecten en wegenprojecten mede in relatie tot lange termijn doelstellingen in het waterplan. Onderzoeksinspanning om te zoeken naar prikkels om de inwoners van Almelo anders te laten omgaan met hemelwater (bijvoorbeeld het onttegelen van tuinen). Stimulering van het toepassen van zogenaamde vegetatiedaken. Vegetatiedaken worden onder meer ingezet om de toenemende piekafvoeren van hemelwater vanuit stedelijk gebied tegen te gaan (circa 60% van de totale neerslag wordt op vegetatiedaken vastgehouden). Vegetatiedaken kunnen verder een rol spelen in het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen (energiebesparing en leefbaarheid). De gemeente neemt een voorbeeldfunctie op zich (zoals gerealiseerd bij het stadhuis). bij in- en uitbreidingen moet water binnen plangebied op doelmatige wijze geborgen worden (40 mm (uitbreidingslocaties) of 20 mm (inbreidingslocaties)). De wijze waarop ter goedkeuring van de gemeente. Bij inbreidingslocaties is compensatie hiervan op andere locaties binnen het stedelijk gebied van Almelo mogelijk (door de ontwikkelaar uit te voeren of door afkoop bij de gemeente), als er redelijkerwijs geen mogelijkheden in het plangebied zijn. Een voorstel voor de compensatieregeling is uitgebreid beschreven in §8.5.
Kwaliteitskader hemelwater
Kwaliteitsbeschrijving Aansluitingen en wijze van inzameling
Kwaliteitsnorm
Overtollig hemelwater wat de particulier niet op eigen terrein kan verwerken, wordt ingezameld.
Op de voorzieningen zitten geen (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en verwerking) van overtollig hemelwater belemmeren. Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk schoon hemelwater te scheiden van het afvalwater.
Technische staat
De voorzieningen voor inzameling en verwerking van overtollig hemelwater verkeren in een goede technische staat.
Afvoercapaciteit
De bebouwing, wegen en openbare ruimte zijn zo ingericht dat het water bij hoosbuien redelijk goed kan afvoeren naar de straatkolken en/of riolering. Hinderlijke plassen op straat komen beperkt voor.
In bestaand stedelijk gebied wordt de particulier niet verplicht het hemelwater op eigen terrein te verwerken. Bij nieuwbouw en renovatie wordt waar mogelijk van de particulier verwacht het hemelwater te verwerken volgens de trits hergebruik, infiltreren, bergen of gereduceerd afvoeren. Bij herinrichting van bestaande wijken altijd in afstemming met de gemeente en het waterschap. Er zijn geen foutieve aansluitingen op de HWA riolering; daar waar deze zijn geconstateerd, wordt gehandhaafd. Door gebruik te maken van duurzame, milieuvriendelijke en niet uitlogende materialen worden risico's op vervuiling van afgekoppelde oppervlakken voorkomen. Bestaand gebied: afkoppelen van verhard oppervlak indien technisch uitvoerbaar, toelaatbaar voor het milieu en kosteneffectief. Zoeken naar prikkels om de inwoners zo veel als mogelijk te betrekken, de gemeente neemt een voorbeeldfunctie op zich. Nieuwbouw: scheiden van afval- en hemelwater in woningen, bedrijven en overige gebouwen is verplicht. Ingrijpmaatstaven voor stabiliteit en afstroming (conform de beoordelingsmatrix van Almelo uit het beheerplan vrijvervalriolering) komen niet voor. Plasvorming dient binnen één uur na een normale regenbui (4mm in één uur) weg te zijn. Plasvorming mag bij maximaal 5% van de kolken voorkomen. Incidenteel verstopte kolken zijn binnen een week verholpen.
Blad 21 van 118
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Kwaliteitskaders zorgplichten stedelijk water
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 06
Bij hoosbuien kan de riolering het water afvoeren zonder dat dit leidt tot hinder of ernstige hinder op de wegen, afhankelijk van de classificatie. Overlast mag niet optreden.