10.1 Verlengen verbreed gemeentelijk rioleringsplan - Bijlage 1 - Hoofdrapport verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 - 2020.pdf
Tekst van het document
Water als middel, Water als kracht.
Verbreed gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020 Hoofdrapport
Verbreed gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020 Hoofdrapport
projectnummer 401451 revisie 7b 23 oktober 2015
Opdrachtgever Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC ALMELO
datum vrijgave
beschrijving revisie 07 Voor bestuurlijke besluitvorming
goedkeuring ing. B.J. Steentjes
vrijgave G.W. Vis
Colofon
Projectgroep bestaande uit: Marcel Roordink Arjan Dohmen Pascal Baan Dolf Peters Wiely Luttmer Mattijs Wendt Benno Steentjes
Gemeente Almelo Gemeente Almelo Gemeente Almelo Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen Antea Group Antea Group
Contactgegevens: Zutphenseweg 31D 7418 AH DEVENTER Postbus 321 7400 AH DEVENTER T. 06 10 94 74 21 E. benno.steentjes@anteagroup.com Copyright © 2015 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
1
1.1 1.2 1.3
Doelstelling vGRP Proces Leeswijzer
1 2 3
2
Wat moeten en willen wij?
4
2.1 2.2 2.3 2.4
De watertaken in Nederland Afspraken, taken en verplichtingen Samenwerken Raadsprogramma en Uitvoeringsprogramma college
4 4 6 7
3
Wat vinden wij belangrijk?
9
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
Strategie zorgplichten gemeente Van norm naar effect Ambitie en (beleids)keuze stedelijk afvalwater Ambitie en (beleids)keuze afvloeiend hemelwater Ambitie en (beleids)keuze grondwater Ambitie en (beleids)keuze oppervlaktewater Speerpunten voor de planperiode
9 12 13 15 18 20 22
4
Een blik op de huidige situatie
24
4.1 4.2
Areaal Evaluatie / nulmeting
24 25
5
Wat betekent dit? De strategie
28
5.1
De activiteiten op hoofdlijnen
28
6
Financiën en organisatie
30
6.1 6.2 6.3
Kostendekking Ontwikkeling rioolheffing Personeel
30 32 33
7
Advies en besluitvorming
34
7.1 7.2 7.3
Ambtelijk advies Bestuurlijke besluiten Reacties externen
34 34 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Inleiding
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 07b
1
Inleiding Sinds de komst van riolering begin 1900 is de hygiëne van de Nederlandse huishoudens met sprongen vooruit gegaan. Hiernaast is ook het milieu gebaat bij het bestaan van de huidige rioleringszorg. Nog niet zo lang geleden werd al het afvalwater rechtstreeks geloosd op sloten, vijvers, beken of zakputten. Tegenwoordig wordt in principe al het afvalwater gezuiverd voordat het wordt geloosd, omdat het ziektekiemen en veel meststoffen bevat. Hemelwater is daarentegen in principe schoon en kan op een sloot worden geloosd of worden geïnfiltreerd in de bodem. De gemeentelijk watertaken Het inzamelen en verwerken van afvalwater en hemelwater is een taak van de gemeente. Het waterschap zorgt vervolgens voor de zuivering van het afvalwater. In 2008 zijn bovendien de gemeentelijk watertaken verbreed; de gemeente heeft een regierol gekregen in de aanpak van structurele grondwateroverlast in het stedelijk gebied. De watertaken van de gemeente gaan dan ook verder dan alleen de buis onder de grond. Ook gemalen, drainage, sloten en greppels hebben tot doel het verwerken van (afval)water waarvan men zich wil ontdoen. En op een zodanige wijze dat dit geen problemen veroorzaakt.
De voorzieningen hebben dan ook een belangrijke functie in het dagelijkse leven: • ze beschermen de volksgezondheid; • ze houden het oppervlaktewater en de bodem schoon; • ze zorgen voor droge voeten en voorkomen/beperken wateroverlast. De gemeentelijke watertaken hebben raakvlakken met veel andere beleids- en taakvelden (zoals wegen, groen en verkeer). De afstemming wordt gerealiseerd door gedeelde en gezamenlijke kwaliteit (in beelden) voor de openbare ruimte, in de integrale onderhouds- en vervangingsprogramma’s van de gemeente. Hogerliggende doelstellingen zijn het duurzaamheidsdenken, de beleving van water in de stad en de gemeente door inwoners en toeristen, de creatie van de werkgelegenheid. Water en riolering zijn zeker van invloed op de leefbaarheid! Naast bovenstaande kernfuncties is het gehele rioolstelsel een enorm kapitaalgoed. Zo ligt er, op basis van de recente inzichten, alleen al ruim 549 kilometer aan leidingen (vrijvervalriolen, drainage, drukriolen) in de gemeentelijke grond, met een vervangingswaarde van bijna € 350 mln De invulling van de gemeentelijke watertaak kost dan ook veel geld. Volgens de begroting 2015 geeft de gemeente Almelo er jaarlijks ruim € 7,8 mln aan uit.
Dit zijn niet alleen kosten voor het vervangen en verbeteren van voorzieningen, maar ook (personeels)kosten voor zaken als de reiniging en inspectie, het kolkenzuigen en het uitvoeren van onderzoeken en opstellen van plannen e.d. Dit bedrag wordt bekostigd vanuit de rioolheffing, en dus direct door de inwoners en bedrijven in de gemeente. Het is daarom van belang dat de rioleringszorg en de watertaken serieus en efficiënt worden aangepakt omdat het anders grote gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid, veiligheid en de financiën.
1.1
Doelstelling vGRP Vanuit de Wet milieubeheer zijn gemeenten sinds 1993 verplicht een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) op te stellen. Uiterlijk 1 januari 2013 moest elke gemeente beschikken over een verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP). Het actuele verbreed GRP is opgesteld voor de planperiode 2011-2015 en de gemeente wil vóór 1 januari 2016 een nieuw verbreed GRP gereed hebben, inmiddels dus het 2e vGRP.
Blad 1 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Inleiding
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Het vGRP geeft inzicht in de omvang, het functioneren en de kwaliteitstoestand van de voorzieningen waarmee de gemeente invulling geeft aan de wettelijke zorgplichten voor het afval-, hemel en grondwater, en de bekostiging hiervan. Daarnaast heeft de gemeente Almelo ook nadrukkelijk oppervlaktewater als onderdeel van het beheer van het stedelijk water gemaakt. Het vGRP beschrijft de beleidskaders en de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval-, hemel- en grondwater en het beheer van het oppervlaktewater in de gemeente Almelo voor de periode 2016 t/m 2020, en geeft de visie op de gemeentelijke watertaken voor de lange termijn. De gemeente stelt zelf de geldigheidsduur vast en heeft gekozen voor een looptijd van 5 jaar. De gemeenteraad stelt het beleid en de bestuurlijke opdracht vast, en het college bepaalt vervolgens hoe dat wordt bereikt. Het vGRP beantwoordt de vragen "wat moet ik?", "wat wil ik?" en "wat spreek ik af?” voor de invulling van de gemeentelijke watertaken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het vaststellen van het programma en de doelen. In het gehele traject staat de vraag “wat merken de inwoners en bedrijven ervan?” centraal.
1.2
Proces Het vGRP moet een breed gedragen beleidsstuk zijn, zowel in de gemeentelijke organisatie als bij de externe partijen (waterschap, provincie, drinkwaterbedrijf, buurgemeenten, bewoners en bedrijven) die een belang hebben bij een adequate invulling van de watertaken, zoals geschetst in de voorgaande paragraaf. Basisgedachte achter het vGRP is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, duurzaamheid, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. De ambtelijke voorbereiding en uitwerking wordt verzorgd door de projectgroep, bestaande uit medewerkers van de gemeente Almelo, het waterschap Vechtstromen en Antea Group. Advies is gevraagd aan diverse ambtelijke werkgroepen en er is geklankbord met een groep van nietwatermensen vanuit de gemeentelijke organisatie en mensen van betrokken externe partijen (o.a. het waterschap en de beide woningstichtingen). De bestuurders zijn betrokken door in een Politiek Beraad de raadsleden een richting te vragen voor de koers en ambities voor de planperiode 2016 tot en met 2020. Deze is verder uitgewerkt, inclusief de financiële consequenties. De gemeenteraad stelt uiteindelijk het vGRP vast.
Blad 2 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Inleiding
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
1.3
Leeswijzer Het vGRP is opgebouwd uit een tweetal delen: • Een kort en bondig hoofdrapport voor de verantwoordelijke bestuurders politici en vaktechnici; • Een achtergronddocument met een uitgebreid overzicht van de (beleids)kaders en detailinformatie over de gemeentelijke watertaken voor de vaktechnici inclusief de technische overzichten. Ook het Achtergronddocument neemt derhalve een belangrijke plaats in. Voorliggende rapportage betreft het hoofddocument. Dit hoofdrapport is geschreven voor de bestuurders, in het bijbehorende achtergronddocument is de detailinformatie voor vaktechnici en voor andere geïnteresseerden opgenomen. De indeling van de rapportage is volgt: In hoofdstuk 2 is ingegaan op de verplichtingen: welke kaders staan vast, wat zijn de (wettelijke) verplichtingen van particulieren, de gemeente, het waterschap en overige partijen en hoe staat de gemeente Almelo daar in? Het 3e hoofdstuk gaat in op de prioriteiten en de te maken (beleids)keuzes. Welke dit zijn en hoe hiermee wordt omgegaan, is in dit hoofdstuk beschreven. Hoofdstuk 4 beschrijft de huidige stand van zaken. Wat hebben we aan areaal, hoe hebben we het de afgelopen planperiode gedaan en waar staan we nu? In hoofdstuk 5 zijn de ambitie vertaald naar een strategie.
Op welke wijze pakken wij de gemeentelijke watertaken op om invulling te geven aan de koers uit hoofdstuk 3? In hoofdstuk 6 hebben we de consequenties bepaald voor de rioolheffing vanuit het kostendekkingsplan. Hoofdstuk 7 tot slot betreft het ambtelijk advies en een samenvatting van de bestuurlijke besluiten.
Blad 3 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat moeten en willen wij?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
2
Wat moeten en willen wij?
2.1
De watertaken in Nederland De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Almelo ligt, naast de gemeente, in handen van het waterschap Vechtstromen, de provincie Overijssel, Rijkswaterstaat, het drinkwaterbedrijf Vitens en de particulieren. Figuur 2-1 geeft een indicatie van de verdeling van de werkvelden en verantwoordelijkheden.
Figuur 2-1: waterkringloop
De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Bovenstaande figuur geeft een indicatie van de verdeling van de verantwoordelijkheden. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen is vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid. Andere verplichtingen komen voort uit ambtelijke afspraken (al dan niet bestuurlijk vastgesteld). Soms gaat het om resultaatsverplichtingen, in andere gevallen zijn ‘slechts’ werknormen bepaald.
2.2
Afspraken, taken en verplichtingen De gemeente mag in principe zelf bepalen welke voorzieningen ze gebruikt en hoe ze deze beheert voor doelmatige inzameling, transport en (lokale) behandeling van het vrijkomend stedelijk afvalwater en het verwerken van overtollige hemelwater, uiteraard in overleg met de waterschappen en andere partijen. Hierbij hoort ook de afstemming van het waterbeleid met andere wateraspecten zoals bijv. bodemenergie, waterbeleving, grondwaterverontreinigingen etc. De gemeente heeft hiernaast een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast. De gemeente Almelo beschrijft in dit vGRP tevens de taken die het uitvoert voor het beheer van oppervlaktewater.
Blad 4 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat moeten en willen wij?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept echter ook de verplichting naar de bewoners en bedrijven om helder te communiceren wat van de gemeente verwacht kan worden. Het volgende schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. grondeigenaar (inwoners/ bedrijven)
De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat deze zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is de eigenaar in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater dat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier niet met redelijke inspanning hieraan kan voldoen ligt er een adviserende taak voor de gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij/zij mag niets doen waarvan kan worden verwacht dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten wettelijk vastgelegd. Gemeente en soms waterschappen zien erop toe dat particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de particulier af te voeren naar het gemeentelijke hoofdriool. Vervolgens gaat de verantwoordelijkheid over naar de gemeente. In het begrippenkader (hoofdstuk ) is de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de huisaansluitingen tussen de gemeente Almelo en de particulier nader toegelicht.
gemeente Almelo
Vanaf de huisaansluitingen verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het stedelijk afvalwater tot het overnamepunt van het waterschap. Via een stelsel van ondergrondse leidingen, putten en gemalen en persleidingen wordt het van huis- en bedrijfsaansluitingen en straatkolken afkomstig afval- en hemelwater ingezameld en afgevoerd naar het overnamepunt. In het buitengebied wordt middels drukriolering het afvalwater ingezameld en getransporteerd naar het waterschap. Ook heeft de gemeente de zorg voor het afvloeiende en overtollige hemelwater, van zowel particulieren als van de openbare ruimte. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen, bijvoorbeeld drainage en greppels. Ook valt het beheer van het oppervlaktewater (dat onderdeel is van de hemelwaterstructuur) hieronder. In het stedelijk gebied heeft de gemeente Almelo tevens taken op het gebied van het beheer van het oppervlaktewater (zoals baggeren). De gemeente draagt daarnaast zorg voor inrichting en beheer van de openbare ruimte en de integratie met andere beleidsterreinen, zoals wegen en groen.
waterschap Vechtstromen
Het waterschap Vechtstromen zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid tegen overstroming. Het waterschap draagt de zorg voor de waterkering, de aan- en afvoer van water, het (grond)waterpeilbeheer, het zuiveren van afvalwater (inclusief de terugwinning van energie en grondstoffen daaruit) en kwaliteitsbeheer van het oppervlaktewater en beheert een aantal grote watergangen in Almelo.
provincie provincie Fryslân Overijssel
De provincie Overijssel formuleert het overall beleid voor de Omgeving (RO en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes (kanaal Almelo-De Haandrik). De provincie zet zich in voor het herstellen en handhaven van de grondwaterkwaliteit.
provincie Fryslân Drinkwaterbedrijf Vitens
Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond, ook in de regio Twente. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het grondwater en pompt het naar hun klanten.
Rijk
Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal Waterplan de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer en stelt de wettelijke kaders.
Blad 5 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat moeten en willen wij?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
In de gemeente Almelo beheert Rijkswaterstaat de Twentekanalen (Zijtak naar Almelo).
2.3
Samenwerken Afspraken, taken en verplichtingen zijn dus verdeeld over meerdere actoren. Eén van de belangrijkste onderwerpen voor de komende tijd is 'samenwerken'. Dit komt voort uit het Bestuursakkoord Water, zoals in mei 2011 is ondertekend door het Rijk en de koepels (VNG,IPO, UvW). Kern van dit bestuursakkoord is dat door regionale samenwerking op het gebied van watertechnologie en innovatie, kwaliteits- en efficiëntieverbeteringen kunnen worden gerealiseerd, en de stijging van de lasten voor de inwoners en bedrijven kan worden beperkt. De essentie is samenwerken op basis van afspraken. Inzameling, transport en zuivering van stedelijk afvalwater en de interactie met oppervlaktewater worden door de gemeenten en de waterschappen gezamenlijk beschouwd vanuit ieder zijn eigen verantwoordelijkheid. De gemeente Almelo en waterschap Vechtstromen streven ernaar het (afval)watersysteem beheren als waren zij één beheerder. Zij stemmen hun waterbeleid op elkaar af en leveren een gezamenlijke inspanning om de waterkwaliteit te verbeteren en om wateroverlast te voorkomen. De samenwerking is niet geheel vrijblijvend. Bij onvoldoende voortgang en resultaat bij de afspraken over de waterketen in het Bestuursakkoord Water kan een interventieladder worden toegepast, met zowel bestuurlijke als juridische onderdelen.
Als stok achter de deur kunnen maatregelen worden ingezet van stimuleren en visitaties tot dwingend toezicht. Ook samenwerken met inwoners en bedrijven is belangrijk. Door goed te communiceren kun je bijvoorbeeld de inwoners betrekken en bijvoorbeeld werken aan vermindering van het aanbod afvalwater (waterbesparing) en hemelwater (door meer groen en minder tegels in de tuin). Twents waternet - Waterwinst Taak 2.0 Het Twents waternet is een professioneel netwerk die op innovatieve en ambitieuze wijze veel resultaat boekt op het gebied van afvalwater in Twente. In dit netwerk werken de 14 Twentse gemeenten, waaronder Almelo en waterschap Vechtstromen samen. Het Twents waternet wil met intensieve samenwerking en slimme maatregelen het afvalwatersysteem optimaal laten functioneren. Het Twents waternet werkt als platform aan de doelstellingen in het akkoord Waterwinst TAAK 2.0, waarbij de Twentse bestuurders ernaar streven riolering en afvalwaterzuivering te beheren als één systeem. De doelstellingen zijn: • Vanaf 2020 per jaar 14,3 miljoen euro besparen op het gebied van riolering en afvalwaterzuivering (ten opzichte van prijspeil 2010). • Kennis- en kwaliteitsbehoud of -verbetering van afvalwaterketen die bijdraagt aan een prettige werk- en leefomgeving. • Minder kwetsbaarheid in de afvalwaterketen realiseren door samenwerking.
Blad 6 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat moeten en willen wij?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Samen slimmer met water is de overtuiging van de deelnemers aan het Twents waternet. De organisatie van de samenwerking is gebaseerd op de bestaande structuur van het Twents waternet, met een inrichting in een bestuurlijk en ambtelijk Platform, een Adviesgroep en de Werkplaatsen. De Waterwinst Taak 2.0 borduurt voort op het Twents Kansenboek Ketenoptimalisatie (TKK), een product van het waterschap en de Twentse gemeenten. TKK bevat een inventarisatie van reële kansen die via samenwerking de kwaliteit van de afvalwaterketen kunnen verbeteren, en geeft invulling aan de opgaven uit het Nationaal Bestuursakkoord. De kansen uit het boek worden doorgezet in Waterwinst Taak 2.0.
2.4
Raadsprogramma en Uitvoeringsprogramma college Het raadsprogramma 2014-2018 benoemt de onderwerpen waar de huidige gemeenteraad belang aan hecht. Voor dit vGRP zijn onderstaande kaders en hoofdlijnen relevant. Water en riolering wordt hierin niet letterlijk benoemd, maar water kan zeker een bijdrage leveren aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van Almelo voor inwoners, bedrijven en toeristen. -
Er is een groot gevoel van urgentie om de binnenstad te revitaliseren, de leegstand aan te pakken, de verblijfsduur in de stad te verlengen, de bevolkingsdichtheid te vergroten en de aantrekkelijkheid te verhogen. De binnenstad moet compact (concentratie van winkels) en levendig zijn. De binnenstad van Almelo moet het kloppende hart van de stad zijn waarbij het onderscheidende karakter van de binnenstad van Almelo wordt benadrukt. Om de binnenstad aantrekkelijker te maken moeten er diverse functies aan de binnenstad worden gekoppeld zoals wonen, werken, cultuur, sport en recreatie. Daarnaast moet er aandacht zijn voor de mogelijkheden van het cultureel erfgoed en de monumentale panden in de binnenstad. In de binnenstad wordt de creatieve stad Almelo zichtbaar.
-
De stad wordt niet alleen vanuit het gemeentehuis bestuurd. Wij willen samen met de inwoners, de maatschappelijke partners, de ondernemers en winkeliers de stad ontwikkelen en maatschappelijke doelen behalen. De rolkeuze is overheidsparticipatie en dat vraagt om luisterend en dienend publiek leiderschap. De gemeente stimuleert, verbindt en jaagt initiatieven van burgers aan en laat ruimte voor actief burgerschap en ondernemerschap. Het gaat om aansluiten bij datgene wat de samenleving zelf kan en te reageren op datgene wat er aan frictie is: meer samenleving en minder overheid. Eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht zijn kernbegrippen.
-
Mensen verwachten transparantie over het beleid en verantwoording van afwegingen, keuzes en resultaten. Dat vraagt om blijvende aandacht voor transparante besluitvorming, communicatie en nieuwe vormen van overheidsparticipatie.
-
Regionale samenwerking is geen doel op zich maar is nodig als middel om de maatschappelijke opgaven van Almelo en Twente aan te kunnen en Twente nationaal en internationaal te positioneren. Regionale samenwerking is nodig op diverse terreinen met als kerndoelen: vermindering kwetsbaarheid, verhoging kwaliteit en verlaging kosten.
-
De gemeente investeert in duurzaamheid (ook in particuliere initiatieven) en geeft zelf het goede voorbeeld.
-
Zorg voor de openbare ruimte en een adequaat beheer hiervan is een gemeentelijke verantwoordelijkheid met waar mogelijk een participerende burger. Ook bij de zorg voor de
Blad 7 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat moeten en willen wij?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
openbare ruimte geldt: meer samenleving en minder overheid. Inwoners krijgen zelf meer inspraak met bijbehorende verantwoordelijkheid/budget. Het college zal uitvoering geven aan het Raadsprogramma 2014-2018 en komt met nadere voorstellen voor de onderwerpen die op de raadsagenda zijn geplaatst. Met het Uitvoeringsprogramma 2014-2018 is aangegeven waar het college de accenten legt: Een nieuwe balans tussen financieel realisme en investeringen in de stad. Het huishoudboekje is op orde, met het versterken van de financiële positie als de belangrijkste prioriteit. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties nemen in toenemende mate eigen verantwoordelijkheid en initiatieven voor een betere samenleving. Ruimte laten voor zowel de gemeenteraad als voor inwoners en partners in de stad voor inbreng, coproductie en co-creatie. De wijze van communiceren is proactief en transparant en we zijn ook duidelijk wanneer iets níet kan. Ruimte geven aan voor vernieuwingen en investeringen. Ruimte creëren door het benoemen van de kerntaken van de gemeentelijke organisatie. Het aantrekkelijker maken van de binnenstad door niet alleen het (bevaarbaar) water terug te brengen, maar ook ruimte te bieden aan nieuwe en creatieve ideeën die de beleving van de binnenstad vergroten.
Blad 8 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 07b
3
Wat vinden wij belangrijk?
3.1
Strategie zorgplichten gemeente Om een strategie voor de komende planperiode op te kunnen stellen is een visie voor de lange termijn van belang. Eén van de belangrijkste voorwaarden is dat ook de gemeente Almelo moet anticiperen op de financiële omstandigheden en te maken heeft met bezuinigingsdoelstellingen. Eén van de opgaven komt voort uit het Bestuursakkoord Water, dit betreft de opgave te komen tot minder-meerkosten (en zodoende minder stijging van de rioolheffing). In het samenwerkingsverband Twents waternet is dit vertaald naar een inzet op het afvlakken van de kostenstijging voor in principe € 14,3 mln per jaar voor de regio Twente vanaf 2020. Indicatief voor de gemeente Almelo betekent dit een totaal te realiseren, structurele, besparing van € 1,08 mln per jaar in 2020, ten opzichte van 2010. Hierin ligt de gemeente op koers. Inmiddels is per 1 januari 2015 een besparing van € 0,54 mln gerealiseerd (door met name wijzingen in de financieringsstrategie, de heffingsmethodiek en de verwachtingen voor de levensduur van riolen). Om tot de resterende besparingsopgave te komen zal, volgend op de perspectiefnota 2015 (waar € 0,22 mln aan besparingen is opgenomen), outof-the box gedacht moeten worden. Opgemerkt wordt dat de vervangingskosten als geheel zijn toegenomen door een groter areaal ten opzichte van de uitgangspunten voor het GRP 20112015.
Het kwaliteitskader voor de gemeentelijke watertaken bestaat uit vier onderdelen (stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater). Deze onderdelen corresponderen met de drie zorgplichten van de gemeente, het vierde onderdeel ‘oppervlaktewater’ ziet de gemeente Almelo als integraal onderdeel van het stedelijk water.
KWALITEITSKADER
Onderdeel
Ambitie
stedelijk afvalwater
hemelwater
grondwater
oppervlaktewater
De gemeente is voor een groot gedeelte vrij op welke wijze en in welk tempo zij invulling wil geven aan haar zorgplichten. Dit is een keuze in ambitie die door de gemeenteraad wordt gemaakt. In dit GRP zijn de belangrijke en relevante keuzemogelijkheden benoemd en weergegeven vanuit een drietal scenario’s. De figuur in de tabel geeft dit schematisch weer.
Blad 9 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Het gaat om de volgende scenario's: Ambitieus: (I: groene lijn): voortvarende invulling van de ambities uit het raadsprogramma, het Uitvoeringsprogramma 2014-2018 van het College, (grond-)waterplan, het initiatief ‘Klimaat Actieve Stad’ (KAS) en het nog vast te stellen Stedelijk Waterplan Binnenstad Almelo. In het ambitieuze scenario wordt vol ingezet op Almelo als waterstad, zoals al eerder vastgelegd in onder meer het masterplan, het structuurplan en het duurzaamheidsplan, het waterplan Almelo, het Stedelijk Waterplan Binnenstad Almelo en de initiatieven ‘Klimaat Actieve Stad’ (KAS) en Zoetwatervoorziening Oost Nederland (ZON). De komende planperiode wordt op aansprekende wijze gewerkt aan klimaatmitigatie en adaptatiemaatregelen in het stedelijk gebied. Er wordt actief verder gewerkt aan het verbeteren van de water(bodem)kwaliteit, het scheiden van waterstromen en het inspelen op klimaatverandering. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar het inzetten van riothermie en alternatieve sanitatie. De benoemde knelpunten uit het grondwaterplan worden gebiedsgericht opgelost en het inzicht in de problematiek wordt verder verbeterd. Innovatieve ontwikkelingen, zoals warmte-koude opslag en groene daken (beide zijn door de gemeente bij het nieuwe stadhuis toegepast), worden geïnitieerd en gefaciliteerd.
Aandachtspunt is de bekostiging, niet alles mag zonder meer vanuit de rioolheffing gefinancierd worden. Hoger liggende doelstellingen zijn het duurzaamheidsdenken, de beleving van water in de stad en de gemeente door inwoners en toeristen, en de creatie van de werkgelegenheid. Combinaties van met name water en groen worden gezocht. Water kan en zal aan deze doelstellingen een bijdrage leveren. Huidige koers (II: blauwe lijn): het voortzetten van de huidige rioleringszorg, we doen wat we moeten doen (met hier een daar een kleine plus) en zetten de eerste stappen van normgericht naar effectgestuurd rioolbeheer (dit is nader toegelicht in §3.2). De rioleringszorg wordt op grote lijn ingevuld op dezelfde wijze zoals we dat nu ook doen. Op sommige onderdelen wordt meer gedaan dan ‘landelijk gebruikelijk’ is, zoals bijvoorbeeld in het terugdringen van de vuilemissie op oppervlaktewater. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat het huidige investeringsniveau en de huidige (stijgende) lijn van de rioolheffing als richting is gesteld voor de komende planperiode. Ook bij huidige koers wordt rekening gehouden met de effecten van de klimaatverandering. Als water aan de hoger liggende doelstellingen een bijdrage kan leveren, dan wordt dat overwogen.
De ambitieuze planning van voorgaande jaren wordt hierbij echter omgezet naar een meer langetermijnplanning waarbij ingezet wordt op haalbaarheid en betaalbaarheid. Maatregelen worden mogelijk getemporiseerd. Door heroverwegingen van investeringen én samenwerking in de regio wordt de besparingsopgave gerealiseerd. Deze opgave is een inspanningsverplichting en voor de gemeente Almelo geen doel op zich. Eerder geplande maatregelen worden opnieuw tegen het licht gehouden of getemporiseerd.
Blad 10 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Versobering (III: rode lijn): versobering t.o.v. de huidige koers, ingegeven door de besparingsopgave (minder meerkosten) zoals overeengekomen in het Bestuursakkoord Water. In dit scenario wordt de “basisnorm” losgelaten en we gaan alleen doen wat strikt noodzakelijk is. Alle activiteiten worden opnieuw tegen het licht gehouden met de vraag of ze nog wel echt noodzakelijk zijn. Sterker dan voorheen worden de noodzakelijke maatregelen getemporiseerd, om minimaal te kunnen voldoen aan de besparingsopgave die voor ons ligt. Met eventueel verdergaande bezuinigingen is de lokale lastendruk verder te beperken Naast een verschil in maatregelen zit het verschil tussen de scenario’s ook in het tempo van de aanpak van problemen. Hiernaast verschilt de houding van de gemeente in pro-actief of re-actief. Belangrijk aspect hierbij is de communicatie. De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept ook de verplichting om helder en transparant te communiceren wat er enerzijds van de gemeente verwacht kan worden, en wat anderzijds de eigen verantwoordelijkheid van de particulieren is. In het Politiek Beraad van 9 juni 2015 hebben de raadsleden een richting meegegeven voor de koers en ambities voor de planperiode 2016 tot en met 2020. In hoofdlijn ziet die er als volgt uit: Almelo Waterstad en KAS Besparingsopgave Bestuursakkoord Water Stedelijk afvalwater
Huidige koers, als water een bijdrage kan leveren aan de leefbaarheid (ook in de toekomst) dan wordt dat overwogen. Huidige koers, , de in 2014 toegezegde besparingsopgave (minder meerkosten) voor Almelo is een inspanningsverplichting en wordt deels gerealiseerd via de Perspectiefnota 2015. Huidige koers, met accenten richting ambitieus. Volksgezondheid is en blijft het hoofddoel van de riolering. En afvalwater kan worden gezien als bron voor energie en grondstoffen. Hemelwater Huidige koers, met accenten richting ambitieus. De heftige buien nemen toe, de kans op wateroverlast wordt groter. Veiligheid en Leefbaarheid zijn benoemd als belangrijke items. Aandacht voor stimulering van burgers en burgerparticipatie om doelen te bereiken, de gemeente kan het niet alleen! Grondwater Huidige koers voortzetten. De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid en pakt haar rol als initiator en financier. Het tempo volgt vanuit de gebiedsgerichte aanpak en de strategie van het werk-met-werk maken. Oppervlaktewater Huidige koers, met incidenteel een tandje minder. Veiligheid in relatie tot verdrinkingsgevaar door open water, wordt benoemd als belangrijk item. Belangrijke geluiden vanuit de raadsessie: • Versobering is niet de juiste richting (‘we willen niet achteruit boeren’) • Nu meer investeren om op lange termijn de lastendruk te verminderen.
De richting zoals meegegeven vanuit het Politiek Beraad is verder uitgewerkt in de volgende paragrafen en de kwaliteitskaders zoals opgenomen in het Achtergronddocument. Wat we doen, doen we adequaat en doelmatig. Ongeacht het scenario. Afwegingen in het kader van duurzaamheid en doelmatigheid zullen we altijd maken.
Blad 11 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
3.2
Van norm naar effect De komende planperiode wordt onderzocht of de transitie van normgericht naar effectgestuurd beleid en beheer voor de gemeente Almelo meerwaarde heeft. Ambitiekeuzes moeten dan gaan over de woorden als: risico’s, kansen, effecten en gevolgen, als afgeleiden van de doelen van de rioleringszorg en gemeentelijke watertaken. Belangrijke thema’s van effectgestuurd beleid en beheer zouden dan kunnen zijn: • Leefbaarheid / Kwaliteit fysiek leefomgeving • Volksgezondheid • Veiligheid • Imago • Financiën • Duurzaamheid/Milieu In het Politiek Beraad is een allereerste verkenning uitgevoerd van de bovenstaande kernwaarden en is aan de raadsleden de vraag gesteld of hierin een prioritering is aan te geven. Met name Volksgezondheid, Veiligheid, Duurzaamheid/Milieu en Leefbaarheid/Kwaliteit fysiek leefomgeving zijn genoemd als belangrijke waarden. Bij effectgestuurd wordt dus, in plaats van te kijken naar wat het betreffende onderdeel van de (afval)waterketen moet kunnen of aan moet voldoen, vooral gefocust op de effecten die optreden naar aanleiding van het functioneren in integrale gebiedsgerichte visies. Beleidskeuzes en het doen van investeringen gaan dan over het wel of niet optreden van een bepaald effect en in welke mate dit wenselijk is, en dit kan verschillen per straat, wijk, gebied of dorp (naar een meer gebiedsgerichte aanpak).
Het ontwikkelen van een structuurvisie per gebied biedt de mogelijkheid om effecten en kansen per gebied optimaal te benutten en de doelmatigheid van investeringen te wegen. De visie kan aanhaken bij de indeling van IBOR, waarin de volgende risico’s worden benaderd: organisatorisch, kwaliteit ruimtelijk, kwaliteit technisch, juridisch, financieel, veiligheid, politiek en maatschappelijk. In dit vGRP is onderzoek geformuleerd om de komende planperiode tot de afweging te komen of een effectgestuurde aanpak meerwaarde heeft. In eerste instantie is met een klein comité vanuit Twents waternet (TWN) de vraagstelling bepaald: A. Waarom willen we aan ander vorm van beheer, en wat moet dit opleveren? De gemeente Enschede is samen met Stichting Rioned bezig geweest met een soortgelijk onderzoek. Het doel is het zo effectief mogelijk inzetten van middelen welke voor stedelijk waterbeheer beschikbaar zijn, om invulling te geven aan de opgaven vanuit het Bestuursakkoord Water. Bij de middelen gaat het in eerste plaats om financiën, maar ook om de inzet van personeel en informatiesystemen. B. Hoe kan het anders? De stappen van kernwaarden naar clustering/differentiatie/ gebiedsgericht en effecten (indicatoren) en vice versa.
Vanuit hetzelfde onderzoek is geconcludeerd dat het risicogestuurde/effectgestuurde aanpak een bruikbare methodiek is om helder te maken waarom welke keuzes gemaakt worden en welk serviceniveau tegen welke lasten verwacht mag worden. Vertaling naar de context van Almelo zal echter nodig zijn, een één op één doorvertaling vanuit Enschede is geen optie. C. Concretisering van beoordelingsmatrices voor schadebeelden en de implementatie in de beheersystemen. De gemeente Almelo heeft sowieso de behoefte om de stap C door te pakken. Met dit onderdeel gaat de gemeente Almelo dan ook reeds verder, waarbij deelnemers vanuit TWN kunnen aansluiten.
Blad 12 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Voor de verkenning van het begrip ’Duurzaamheid’ is in een werkgroep in april 2015 een sessie uitgevoerd. In deze sessie is aan de hand van de begrippen Milieu, Energie, Gezondheid, Bruikbaarheid, Veiligheid en Vormgeving verkent wat kansen en bedreigingen zijn voor de gemeentelijke watertaken. Deze kansen en bedreigingen zijn verder uitgewerkt in de kwaliteitskaders en de diverse onderzoeksvragen in het Achtergronddocument.
3.3
Ambitie en (beleids)keuze stedelijk afvalwater De ambitie voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater sluit aan bij de wettelijke resultaatsverplichting zoals opgenomen in Artikel 10.33 Wet milieubeheer: Artikel 10.33 Wet milieubeheer: De gemeenteraad of burgemeester en wethouders dragen zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool. In plaats van een openbaar vuilwaterriool kunnen afzonderlijke systemen of andere passende systemen worden toegepast, indien met die systemen eenzelfde graad van bescherming van het milieu wordt bereikt. Op verzoek van burgemeester en wethouders kunnen gedeputeerde staten in het belang van de bescherming van het milieu ontheffing verlenen van de zorgplicht De ontheffing kan, indien de ontwikkelingen in het gebied waarvoor de ontheffing is verleend daartoe aanleiding geven, door gedeputeerde staten worden ingetrokken.
Het item "inzameling van stedelijk afvalwater" heeft betrekking op de wettelijke verplichting om afvalwater in te zamelen, om te voorkomen dat dit in het leefmilieu terechtkomt, en zodoende bijdraagt aan een betere kwaliteit van het oppervlaktewater. Daarnaast wordt bij dit item aandacht besteed aan (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en zuivering) van afvalwater belemmeren. Om het afvalwater te kunnen inzamelen moeten de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Het item "transport van stedelijk afvalwater" heeft betrekking op het transport van het afvalwater naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Voor het transporteren van het afvalwater moeten de riolen groot genoeg zijn en moet het water door de riolen onder vrij verval naar het gemaal of uitlaat binnen een bepaalde tijd kunnen afstromen. De gemalen moeten voldoende capaciteit hebben om het afvalwater te kunnen verpompen en bedrijfszeker zijn. Daarnaast moeten de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Om "ongewenste lozingen van afvalwater naar oppervlaktewater, bodem en grondwater" te voorkomen worden onder andere door Rijk, provincie en waterschap eisen gesteld. Het betreft de eisen aan de lozing uit de riolering naar oppervlaktewater en lekkage naar bodem en grondwater.
Blad 13 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
huidig
Referentiebeelden stedelijk afvalwater
Vuiluitworp via overstorten komt voor, maar leidt niet tot stank en vervuiling
Verhoogd risico op overstorten
Slechte riolen worden op het juiste moment vervangen
Riolen verkeren in een goede technische staat, goed inzicht in rioolstelsel
Verhoogd risico op slechtfunctioneren riolering
Verhoogd risico op verstopte riolen door wortelingroei
De volgende tabel geeft in één overzicht de uitgangspunten en de verschillen tussen deze scenario's weer. Met een accent in kleuring is de richting zoals meegegeven vanuit het Politiek beraad aangegeven. Thema Stedelijk afvalwater
Onderdeel Inzameling
Transport
Ongewenste lozingen
Ambitieus Verkennen en toepassen van innovatieve oplossingen, zoals nieuwe sanitatie en decentrale zuivering. Over 5 jaar is de keuze gemaakt of de stap naar effectgestuurd rioolbeheer gezet wordt. Het rioolbeheer is hierbij gedifferentieerd en ingedeeld naar clusters van riolen met verschillende beheerstrategieën. Verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit is een doel op zich. Verbeteringsmaatregelen worden op de meerjarenplanning gezet.
Huidige koers Alle percelen zijn aangesloten op de riolering en voeren af naar de RWZI of IBA.
Versobering Alle percelen zijn aangesloten op de riolering en voeren af naar de RWZI of IBA.
De technische staat van de riolen voldoet aan de landelijk gebruikelijke normering.
De normering wordt minder streng gehanteerd, verhoogd risico op verstoppingen, instortingen en ongewenste lozingen.
``
Lozingen op oppervlaktewater worden verminderd (minder overstorten) door verbeteringen aan het rioolsysteem uit te voeren, bij werk- met-werk.
Blad 14 van 34
Foutieve aansluitingen worden reactief opgelost.
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
De gemeente zoekt aansluiting bij het vigerende landelijke beleid voor afvalwater dat is verwoord in een zevental stappen, de zogenaamde voorkeursvolgorde: 1. Ontstaan van afvalwater voorkomen of beperken. 2. Verontreiniging van afvalwater voorkomen of beperken. 3. Afvalwaterstromen gescheiden houden, tenzij niet gescheiden geen nadelige gevolgen heeft. 4. Huishoudelijk afvalwater en vergelijkbaar afvalwater gaat naar een zuiverende voorziening. 5. Ander afvalwater na retentie en zuivering bij de bron hergebruiken. 6. Ander afvalwater na retentie en zuivering lokaal in het milieu brengen. 7. Ander afvalwater gaat naar rioolwaterzuiveringsinstallatie. Accenten voor de planperiode: huidige koers, met accenten richting ambitieus • De gemeente zet in de planperiode in op de transitie naar effectgestuurd beheer, met als doel het maken van transparante keuzes en het efficiënt inzetten van de beschikbare middelen (het doen, of juist laten, van investering versus de effecten daarvan). Voor dit onderwerp zijn door de raad de volgende belangrijke thema’s (kernwaarden) aangedragen: Volksgezondheid Veiligheid Duurzaamheid / Milieu Leefbaarheid / kwaliteit fysieke leefomgeving • De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor inwoners en bedrijven voor afvalwatersysteem gerelateerde klachten en vragen.
Door samenwerking, ook met buurgemeenten en partners (bijvoorbeeld Twents waternet en het waterschap) kan er mogelijk nog efficiënter en effectiever gewerkt worden. • Indien innovatieve systemen kunnen bijdragen aan (toekomstige) kostenbesparingen worden deze verkend en eventueel toegepast.
3.4
Ambitie en (beleids)keuze afvloeiend hemelwater De ambitie voor de inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater sluit aan bij de wettelijke resultaatsverplichting zoals opgenomen in Artikel 3.5 van de Waterwet: Artikel 3.5 Waterwet: De gemeenteraad of het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling en verwerking van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.
Onder de zorgplicht voor het overtollige hemelwater vallen de volgende items: Bij gemengde rioolstelsels wordt de neerslag die valt op daken en wegen vermengd met afvalwater van huishoudens en bedrijven getransporteerd naar de RWZI’s. Het transporteren en zuiveren van relatief 'schoon' hemelwater is geen duurzame oplossing. De afvalwaterketen wordt onnodig belast en er wordt onnodig energie verbruikt. Bewuste keuzes in het omgaan met hemelwater zijn dus noodzakelijk. Dit item heeft betrekking op wateroverlast tijdens (extreme) regen. Om dit zoveel mogelijk te voorkomen, moet de riolering voldoende afvoercapaciteit hebben. Hiervoor dienen de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Regulier onderhoud en tijdige vervanging is daarbij noodzaak.
Blad 15 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Daarnaast moet de bovengrond zodanig zijn ingericht dat bij hevige neerslag het overtollig water in voldoende mate kan worden afgevoerd.
huidig
Referentiebeelden afvloeiend hemelwater
Bij piekbuien wordt hemelwater geborgen in de openbare ruimte, de gemeente geeft het goede voorbeeld
Het scheiden van schoon hemelwater afhankelijk van subsidie en bijdragen derden
Thema Hemelwater
Onderdeel Omgaan met hemelwater
Wateroverlast bij extreme neerslag
Voor hemelwater geldt de trits vasthouden - bergen - afvoeren
Bij 'water-op-straat' situaties is geen sprake van overlast
Particuliere tuinen blijven verhard
Wegen zijn regelmatig tijdelijk niet toegankelijk
Ambitieus Afkoppelen pro-actief oppakken en straat- of wijkgericht stimuleren bij particulieren (financieel). Voorbeeldfunctie uitdragen. Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bovengronds aan.
De normstelling gaat omhoog, aansluitend bij de verwachte klimaatverandering. De bovengrond wordt betrokken in de problematiek. Wateroverlast locaties * worden in de planperiode in beeld gebracht en geprioriteerd, de eerste maatregelen zijn in uitvoering.
Huidige koers Afkoppelen daar waar effectief, bij werk-met werk.
Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bij voorkeur bovengronds aan. Ondergronds is incidenteel mogelijk. De normstelling gaat omhoog, aansluitend bij de `` verwachte klimaatverandering. De bovengrond wordt betrokken in de problematiek. Wateroverlast locaties * worden in de planperiode in beeld gebracht en aangepakt als werk- met werk gemaakt kan worden.
Blad 16 van 34
Versobering Afkoppelen afhankelijk van subsidiering en bijdragen derden. Inwoners leveren hun hemelwater bij gescheiden riolen bij voorkeur bovengronds aan. Ondergronds is incidenteel mogelijk. De normstelling wordt de komende planperiode nog niet aangepast.
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
De gemeente streeft een adequaat preventief beheer en onderhoud van het hemelwatervoorzieningen na. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor inwoners en bedrijven voor klachten en vragen die zijn gerelateerd aan de inzameling en afvoer van hemelwater. Ten aanzien van inzameling en transport van hemelwater heeft de gemeente enerzijds een regiefunctie anderzijds afhankelijk van de situatie een uitvoerende functie. De gemeente zorgt voor het inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater voor zover dit duurzaam en doelmatig is en redelijkerwijs niet van particulieren kan worden verwacht. Dit is afhankelijk van: het soort gebied (stedelijk versus landelijk); de bestaande situatie (bestaande wijken versus in-/uitbreidingen en herinrichtingen) de mogelijkheden voor het terugbrengen van verhard oppervlak bij bewoners (door vermindering van betegelde en bestrate tuinen); de grootte van de percelen; de mogelijkheden voor infiltratie (bodemgesteldheid en grondwaterstand); de mogelijkheden voor afvoer naar oppervlaktewater; het stelseltype van de bestaande riolering (vuilwater-, gemengde of gescheiden riolering); de bestaande situatie en de termijn waarbinnen de afvoersituatie kan worden aangepast. Versobering is mogelijk door meer taken bij de inwoners neer te leggen, in aansluiting op de visie uit het Raadsprogramma omtrent de ‘participerende burger’.
Qua rioleringszorg bijvoorbeeld taken als het schoonhouden en ijsvrij maken van straatkolken en goten, en bijvoorbeeld het maaien en schoonhouden van wadi’s en greppels. De definitie voor ‘wateroverlastlocatie’ wordt herzien. In het vGRP 2011-2015 is de maatstaf dat: “de afvoercapaciteit van de riolering voldoende dient te zijn om een bui die 1 keer per 2 jaar valt te verwerken (een theoretische bui van 20 mm in één uur)”. De herziening houdt in dat bij ‘water op straat’ onderscheid gemaakt gaat worden in 3 verschillende gradaties, uitgaande van een bui die eens per 2 jaar optreedt: • Hinder, kort durend beperkte hoeveelheden ‘water op straat’, met een duur in de orde van 0 –30 minuten; • Ernstige hinder, forse hoeveelheden ‘water op straat’, ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksel, met een duur in de orde van 30 – 120 minuten; • Overlast, langduriger en op grotere schaal ‘water op straat’, water in winkels, woningen met materiele schade en mogelijk ook ernstige belemmering van en gevaar voor het (economische) verkeer. Hiernaast wordt onderscheid gemaakt in de classificatie van de wegen om de ernst van de belemmering nader te specificeren.
Water wordt niet langer per definitie ondergronds opgevangen en afgevoerd, maar tijdelijke buffering op het maaiveld (in het groen, in de parkeervakken, op straat) is een alternatief dat acceptabel is, zolang de gradatie ‘hinder’ niet wordt overschreden.
Blad 17 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Belangrijk is de Taakopvatting hemelwater: bij in- en uitbreidingen moet water binnen het plangebied op doelmatige wijze geborgen worden (40 mm (uitbreidingslocaties) of 20 mm (inbreidingslocaties)), de wijze waarop is ter goedkeuring van de gemeente. Bij inbreidingslocaties is compensatie hiervan op andere locaties binnen het stedelijk gebied van Almelo mogelijk (door de ontwikkelaar uit te voeren of door afkoop bij de gemeente), als er redelijkerwijs geen mogelijkheden in het plangebied zijn. Accenten voor de planperiode: huidige koers, met accenten richting ambitieus • Pro-actief inzetten op afkoppelen, bijvoorbeeld bij vervangings- en onderhoudsprojecten. Daarnaast wordt bv de regeling groene daken doorgezet (met praktische aanpassingen op het gebied van de behandeltermijn) en worden burgers gestimuleerd om hemelwater te scheiden en vast te houden in tuinen (participatie met burgers). • De definitie voor wateroverlast wordt herzien in kwalificaties voor hinder, ernstige hinder en overlast. • Bij in- en uitbreidingen wordt binnen het plangebied ruimte gecreëerd voor waterberging: 40 mm bij uitbreidingen en 20 mm bij inbreidingen. Optioneel bestaat bij inbreidingen de mogelijkheid om via een regeling de waterberging bij de gemeente af te kopen.
• Indien mogelijk wordt aangesloten bij thema’s zoals ZON (Zoetwatervoorziening Oost Nederland), KAS (Klimaat Actieve Stad), Duurzaamheidsplan en dergelijke. • Niet alleen de riolering, maar de openbare ruimte als geheel wordt klimaatbewust ontworpen, met aandacht voor waterberging in het plangebied in het straatprofiel, in het groen of op daken.
3.5
Ambitie en (beleids)keuze grondwater De ambitie voor het zorgdragen voor de grondwaterstand sluit aan bij de wettelijke inspanningsverplichting zoals opgenomen in Artikel 3.6 van de Waterwet: Artikel 3.6 Waterwet: De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort.
Het item "grondwateroverlast" heeft betrekking op de nieuwe zorgplicht voor 'het in openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen teneinde structurele nadelige gevolgen (dus wat zijn de effecten) van de grondwaterstand voor de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken'. Dit gaat over de hoogte van grondwaterstanden, de gemeente Almelo heeft in het grondwaterbeheerplan uitgewerkt hoe om te gaan met grondwater. Hiernaast kent de gemeente ook een gebiedsgerichte aanpak van grondwaterverontreinigingen. De samenhang in de invulling van de grondwaterzorg-plicht spreekt voor zich, er wordt werk-met-werk gemaakt. Grondwateroverlast wordt als structureel beschouwd als er én te hoge grondwaterstanden zijn én meldingen over grondwateroverlast. Structureel te hoge grondwaterstanden treden op als de gemiddelde hoogste grondwaterstand (GHG) of de representatieve hoogste grondwaterstand (RHG) gedurende meerdere aaneengesloten jaren hoger is dan de gewenste grondwatersituatie
Blad 18 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Het aanpakken van grondwateroverlast dient doelmatig te gebeuren. Maatregelen zullen altijd maatwerk zijn en worden alleen doelmatig geacht als er meldingen zijn van grondwateroverlast, meegelift kan worden met andere relevante werkzaamheden en als de maatregelen passen in gemeentelijk beleid ten aanzien van de grondwaterstandverlaging. De richtlijnen per type bestemming (groen, wegen, gebouwen) zijn benoemd in het achtergronddocument.
huidig
Referentiebeelden grondwater
Ontwatering in openbaar gebied wordt verbeterd als dit nodig is
Bewoners worden goed voorgelicht en kennen hun eigen verantwoordelijkheid en rol
Het tempo van te nemen maatregelen gaat omhoog
Natte plantsoenen
Kruipruimte staat in natte perioden vol water
Gezondheidsproblemen door beschimmelde muren in de woning
Thema
Onderdeel
Grondwater
Aansluitingen en wijze van inzameling
Verwerking
Ambitieus Proactieve rol gemeente. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn, heeft de probleemlocaties in beeld en komt met oplossingen.
Huidige koers Actieve rol gemeente. De gemeente is het eerste aanspreekpunt en heeft de probleemlocaties in beeld.
Grondwateroverlast locaties worden in de komende 15 jaar gebiedsgericht opgelost. De gemeente initieert en financiert.
Grondwateroverlast locaties worden in de komende 2530 jaar gebiedsgericht opgelost (dit is de koers vanaf 2013). De gemeente initieert en financiert.
``
Versobering Reactieve rol. De gemeente is het aanspreekpunt en reageert ad hoc op meldingen.
Grondwateroverlastlocaties worden opgelost bij werk met-werk. De gemeente heeft een regierol.
De gemeente Almelo heeft in het Grondwaterplan 2010 t/m 2015 uitgewerkt hoe zij om wil gaan met grondwater. Om in bestaand stedelijk gebied en nieuw te ontwikkelen stedelijk gebied grondwateroverlast tegen te gaan c.q. te voorkomen, wordt uitgegaan van de volgende voorkeursvolgorde:
Blad 19 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
1. 2. 3.
Ophogen van het maaiveld. Het aanleggen van extra oppervlaktewater. Het aanleggen van grondwatertechnische maatregelen.
De gemeente Almelo gaat de aanwezige structurele grondwateroverlast verminderen en daarnaast voorkomen dat toekomstige grondwateroverlast gaat ontstaan. Gekozen is voor een gebiedsgerichte aanpak. Qua fasering van de werkzaamheden is ingestoken op “werk-met-werkmaken” waarbij voor het realiseren van de hoofdafvoer naar oppervlaktewater een maximale periode van 8 jaar wordt aangehouden. Dit om te voorkomen dat bijvoorbeeld een drainagestelsel tientallen jaren water afvoert op het rioolstelsel, waar het meestal tijdelijk op wordt aangesloten. Voor het overige geldt een indicatie van uiterlijk 25-30 jaar, gebaseerd op “de leeftijd van een generatie” waarbij als uitgangspunt is gehanteerd dat het grondwater altijd al hoog heeft gestaan, de gemeente pas sinds 2008 aan zet is, en dat het onrealistisch en te duur is om de grondwaterproblemen op een kortere termijn te realiseren. Accenten voor de planperiode • De huidig ingezette koers wordt gevolgd waarbij voor het uitvoeren van grondwatermaatregelen kritisch wordt afgewogen of normgerichte maatregelen daadwerkelijk uitgevoerd moeten worden.
3.6
Ambitie en (beleids)keuze oppervlaktewater Ook kan sprake zijn van wateroverlast als gevolg van oppervlaktewater dat buiten de oevers treedt. Het is belangrijk dat de gemeente en het waterschap hun gezamenlijke waterbeleid op elkaar afstemmen, en een gezamenlijke inspanning leveren om wateroverlast in stedelijke gebieden te voorkomen. Het waterschap heeft de grote watergangen en de vijvers in beheer overgedragen gekregen (inclusief peilregulerende kunstwerken, exclusief beduikering). Het waterschap heeft daarmee het groot onderhoud vanuit hydraulisch oogpunt, de gemeente is constructief verantwoordelijk en heeft voor de ruimtelijke inrichting de regierol. Het groot onderhoud vindt in principe plaats door het waterschap, zo nodig wordt de gemeente betrokken bij sanering, indien daarvan sprake is. De gemeente heeft daarnaast nog de onderhoudsplicht voor een deel van de overige kleinere watergangen en duikers en het nautisch beheer van het Overijssels kanaal. Op het gebied van water is het de ambitie het duurzaam waterbeheer in Almelo verder te ontwikkelen en het imago van Almelo als “waterstad” te vergroten. Voor duurzaam waterbeheer worden de stedelijke waterstromen – afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater – integraal op elkaar en op andere sectoren als energie, (her)inrichting openbare ruimte en gebouwen afgestemd.
Het gaat daarbij om het winnen, gebruiken en terugbrengen van water uit en aan het milieu. Door aspecten als waterbeleving, recreatiemogelijkheden, waarde water voor woningen te benadrukken onderscheid de gemeente Almelo zich van andere steden. Daarnaast is het streven om het water dat vanuit de waterketen op het oppervlaktewater terecht komt een zo goed mogelijke waterkwaliteit te geven door gebruik te maken van de best beschikbare en betaalbare technieken. Het watergebruik moet zo laag mogelijk zijn en de periode waarin het water wordt gebruikt zo groot mogelijk. Verder moeten de natuurlijke omstandigheden worden gehandhaafd en liefst verbeterd. Duurzaam stedelijk waterbeheer leidt dus tot een natuurlijker functionerend watersysteem.
Blad 20 van 34
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
Van belang is, zodra de openbare ruimte meerdere functies gaat vervullen (berging van waterop-straat, berging van water in groenvoorzieningen) dit duidelijk gecommuniceerd worden naar de gebruikers hiervan. Ook het aspect ‘veiligheid’ staat hoog in het vaandel bij de realisatie van nieuw water.
Thema Oppervlakte -water
Onderdeel Wateroverlast vanuit oppervlaktewater
Waterkwaliteit
Onderhoud watergangen en duikers
Ambitieus Proactief aanbrengen water, innovatieve oplossingen voor waterberging en benutting (groene daken, bovengronds en ondergronds) voor hogere doelstellingen als Waterstad Almelo en Klimaatactieve Stad. Proactief aanbrengen van afvoeren van overtollig water naar oppervlaktewater, om meer doorstroming te realiseren. Baggeren van watergangen gereed in de planperiode (uitvoeringsplan gereed 2016) en voorfinancieren vanuit de rioolbudgetten.
Huidige koers Normering voor overlast conform de NBW-afspraken. Aanbrengen waterberging bij werk- met-werk en daarbij aansluiten bij hogere doelstellingen als Waterstad Almelo en Klimaatactieve Stad
Versobering Normering voor overlast conform de NBW-afspraken. Aanbrengen waterberging bij werk- met-werk.
Projecten benutten om meer overtollig water`` af te voeren naar oppervlaktewater, om meer doorstroming realiseren. Baggeren van watergangen zo veel als mogelijk financieren vanuit de rioleringszorg. Uitvoering afhankelijk van de financiering.
Creëren lozingen op oppervlaktewater volgend op afkoppelen.
Blad 21 van 34
Alleen baggeren van watergangen wanneer de functie in gevaar komt. Baggeren van watergangen voor maximaal 50% financieren vanuit de rioleringszorg.
verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Almelo 2016 t/m 2020
Wat vinden wij belangrijk?
projectnummer 401451 23 oktober 2015, revisie 7b
In het Waterplan Almelo 2002 was de eerste gezamenlijke, samenhangende visie op het integrale watersysteem en de waterketen in de omgeving beschreven. Destijds is voor de korte termijn een groot aantal projecten opgenomen waarbij een driedeling is gemaakt naar uitvoeringsprojecten, beheerprojecten en onderzoeksprojecten. Het waterplan zette via uitvoering van deze projecten in eerste instantie in op het verbeteren van de milieukwaliteit; deze projecten zijn uitgevoerd. De nodige stappen zijn gezet. Nu worden in de Basisrioleringsplannen, het Stedelijk Waterplan Binnenstad Almelo en de Klimaatactieve Stad maatregelen en kansen benoemd.
Deze zetten, naast een verdere verbetering van de milieukwaliteit, ook in belangrijke mate in op het vergroten van de belevingswaarde en het scheiden van waterstromen zowel in de waterketen als in het watersysteem: • scheiden verschillende kwaliteiten waterstromen; • afkoppelen afvoerend oppervlak; • saneren overstorten; • baggeren waterlopen; • 'facelift' Almelose Aa; • verbeteren belevingswaarde overige vijvers en singels • stellen van kaders voor percentage oppervlaktewater in nieuwbouwgebieden Accenten voor de planperiode: huidige koers, met incidenteel een tandje minder De gekozen ambitie van huidige koers met incidenteel een tandje minder komt in hoofdzaak op het volgende neer: • Samen met waterschap wordt gewerkt aan droge voeten in het stedelijk gebied (voorkomen van wateroverlast). • Het imago van Almelo Waterstad wordt ook de komende planperiode ondersteund. Daarbij is een goede waterkwaliteit en een goed functionerend watersysteem belangrijk. Waterverontreiniging vanuit stedelijk water wordt daarom zoveel mogelijk beperkt en indien mogelijk en financieel toegestaan wordt er bijgedragen aan bv waterrecreatie en -beleving. • Oppervlaktewater is en wordt beschouwd als een integraal onderdeel van het klimaatbewust ontwerpen van de openbare ruimte.