Externe informtie: Link naar de omgevingsvisie Alkmaar 2040.pdf

• Het landelijk gebied maakt onderdeel uit van de innovatieve • De opwarming van de aarde zet gestaag door met regio Greenport Noord-Holland-Noord en het Nationaal wateroverschot- en tekort als gevolg Landschap Laag Holland • West-Nederland daalt langzaam, terwijl de zeespiegel langzaam • De dorpen in het landelijk gebied hebben een grote mate van rijst met verzilting van het grond- en oppervlaktewater als eigenheid behouden. De verkaveling en het stratenpatroon gevolg van naast elkaar gelegen panden met verschillende hoogten, kapvormen en gevelbreedten, zijn kenmerkende elementen voor de historische kernen van Graft, De Rijp en Schermerhorn Ambitiepunten

• Het natuurgebied Eilandspolder is als water- en vogelrijk • Begeleiden schaalvergroting agrarische bouwvlakken

• Passende invulling vrijkomende agrarische bouwvlakken

• Meer ruimte voor kleinschalige initiatieven

• Ruimte voor innovatieve landbouw om het veenweidegebied te behouden

• Dialoog starten over toekomstige waterproblematiek

• Opvangen van de gevolgen van bodemdaling en verzilting

• Versterken cultuurhistorische kenmerken landschap

• Versterken identiteit en vitaliteit dorpen

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 31

Hoogwaardige architectuur geeft ontwikkelingen in het landelijk gebied vorm Aandacht voor cultuuhistorie en landschappelijke waarde

Vrijkomende agrarische bouwvlakken: kleinschalige zorgfunctie in het groen... ... en recreatie in de vorm van een theetuin op een voormalig boerenerf

Innovatie in de verbouw van agrarische producten stelt nieuwe behoeften

32 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

toekomstbestendig en innovatief LANDELIJK GEBIED

Algemeen Naast volledig agrarische bedrijven is er in het landelijk gebied Het landelijk gebied vormt een bijzonder gebied met een eigen plaats voor kleinschalige recreatieve initiatieven om het toeristisch identiteit en dynamiek. De gemeente streeft naar behoud van gebruik van het gebied te stimuleren. Mengvormen van agrarische het landschap en faciliteert tegelijkertijd de veranderingen in bedrijvigheid met recreatieve nevenactiviteiten zijn denkbaar. de landbouw, om het gebied als agrarisch productiegebied te behouden. Het zichtbaar houden en zelfs versterken van de werking Innovatieve landbouw behoudt veenweidegebied van de grandioze waterhuiskundige machine die droogmakerij Het behoud van de veenweidegebieden is belangrijk vanuit De Schermer in feite is, vormt een belangrijk uitgangspunt voor landschappelijk en recreatief oogpunt. Ook milieutechnisch levert iedere ontwikkeling in De Schermer. Om de Eilandspolder in de goed beheer van de gebieden door het tegengaan van het vrijkomen toekomst herkenbaar te houden, wordt gezocht naar kleinschalige van CO2-gassen een positief effect op. Het beheer van het gebied is ontwikkelingsmogelijkheden en nieuwe vormen van natte landbouw. prijzig en kosten zullen met de klimaatverandering op komst verder stijgen.

Traditionele economische agrarische modellen (huidige Schaalvergroting landbouw vormen van landbouwbedrijven en veeteelt) komen daardoor onder Het landelijk gebied vormt in hoofdzaak een agrarisch druk te staan. Daarom zet Alkmaar ook in op alternatieve vormen productiegebied. In de toekomst daalt het aantal agrarische van landbouw, zoals natte teelten. Ook kleinschalige ontwikkelingen bedrijven, maar krijgen de bedrijven die overblijven een grotere worden toegestaan in het gebied om voor inkomsten te zorgen ruimtebehoefte met een toename van het bouwvlak als gevolg. Deze voor de beheerders van het gebied. Dat kunnen agrarische en/of ontwikkeling zal worden gefaciliteerd vanuit economisch oogpunt. recreatieve functies zijn. Daardoor kan het gebied meer bezoekers Daarbij is vanuit landschappelijk en recreatief oogpunt ook van trekken, waar ook bestaande voorzieningen in de dorpskernen van belang de landschappelijke kwaliteiten te waarborgen, zodat het kunnen profiteren. landelijk gebied goed beleefbaar blijft. Agrarische gebieden rond de stad Samen met agrariërs, land- en tuinbouworganisaties en Aan de noord-, west-, en zuidkant van de stad Alkmaar vinden natuurbeheerders zoekt de gemeente naar een juiste wijze van direct buiten de stadsrand agrarische activiteiten plaats. Deze landschappelijke inpassing van de schaalvergroting.

In de tussenfase gebieden kennen een sterke relatie met de nabijheid van de faciliteert de gemeente uitbreidingen van agrarische bedrijven stad in samenhang met de behoefte aan recreatiegebieden en op basis van een landschappelijk inpassingsplan waarbij wordt bedrijventerreinen aangetoond dat de ontwikkeling het gebiedseigen erf zichtbaarder maakt. Toekomstige uitdaging: water De klimaatverandering brengt een extremer weerbeeld met zich Vrijkomende agrarische bouwvlakken mee: er komen meer perioden van wateroverlast, maar ook meer Een bij-effect van de schaalvergroting in de landbouw is het droge perioden. Beide ontwikkelingen hebben invloed op het vrijkomen van agrarische bouwvlakken. Als uitgangspunt van landschap en de agrarische productie. De gemeente faciliteert ontwikkeling geldt het zichtbaar en beleefbaar maken van het initiatieven om wateroverlast- en tekorten in het landelijk gebied gebiedseigen erf. Kleinschalige ontwikkelingen zijn mogelijk om te voorkomen. Primair betreft het hier de verantwoordelijkheid van de kosten van de erfinrichting te dragen. Het gaat hier om vormen het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. De gemeente van kleinschalig wonen, recreatie en agrarisch-ondersteunende vraagt aandacht voor het onderkennen van toekomstige uitdagingen bedrijven.

Grootschalige ontwikkelingen op vrijkomende erven of op het gebied van water en de klimaatverandering. Samen met ontwikkelingen die het landschap verrommelen zijn nadrukkelijk grondeigenaren en het hoogheemraadschap zoekt de gemeente in niet het uitgangspunt. Alkmaar maakt een duidelijke keuze voor dialoog naar oplossingen van dit watervraagstuk. functies in vrijkomende agrarische bouwvlakken, waarbij bij voorkeur geen vestiging plaatsvindt van niet-agrarische bedrijven buiten de recreatieve sector.

Kleinschalige initiatieven

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 33

Samen op zoek naar een nieuwe beeldtaal in het landelijk gebied die de schaalvergroting in de agrarische sector begeleidt

34 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

toekomstbestendig en innovatief LANDELIJK GEBIED

Bodemdaling en verzilting Identiteit en vitaliteit dorpen De verzilting van het grond- en oppervlaktewater door bodemdaling, De dorpen in het landelijk gebied beschikken allemaal over hun zeelspiegelrijzing en langduriger droge perioden vormt een andere eigen kenmerken. De Rijp geldt als de historische parel van de uitdaging. De huidige praktijk van periodiek doorspoelen van het regio. Kleinschalige woonontwikkelingen binnen de dorpen kunnen watersysteem is niet duurzaam. In de toekomst zal het beschikken de bestaande dorpsstructuur bekrachtigen. Het ontwikkelen van over voldoende zoet water steeds meer een zaak worden van generieke woningbouwplannen zonder contextuele inpassing zijn niet grondeigenaren en gebiedsbeheerders. De gemeente faciliteert de het uitgangspunt. Als leidraad geldt het dorpseigen ontwikkelen: de zoektocht naar ruimtelijke oplossingen voor deze uitdaging. oorspronkelijke dorpsstructuur is leidend als ruimtelijk uitgangspunt voor nieuwe kleinschalige ontwikkelingen. Bijdrage waterkwaliteit De waterkwaliteit van vaarten en kanalen in Alkmaar is sinds De dorpen blijven compact, met uitzondering van Stompetoren, dat 1990 verbeterd, maar stagneert de laatste jaren. De gehalten nog kan groeien door woningbouw in het westelijk deel als laatste aan fosfor, de meest kritische voedingsstof voor de vergroting afsluiting van het dorp.

Die groei dient echter wél de komende 23 van de voedselrijkdom (eutrofiëring) in het zoete water, zijn jaar gefaseerd en vooral langs organische weg plaats te vinden. sinds 2000 niet meer verbeterd. Verbetering van waterkwaliteit Nut en noodzaak van woningbouw in Stompetoren moet regionaal vanuit ecologisch opzicht is dan ook een belangrijke opgave. onderbouwd en afgestemd worden. En moet bijdragen aan de Verantwoordelijk voor de waterkwaliteit is het Hoogheemraadschap versterking van de leefbaarheid en vitaliteit van de kern Stompetoren Hollands Noorderkwartier. De gemeente ziet mogelijkheden om en dient landschappelijk optimaal te worden ingepast. het waterhuishoudkundige systeem van de Schermer in te zetten om de waterkwaliteit op termijn te verhogen en zoekt naar Het is belangrijk de gemeenschapszin en daarmee de vitaliteit mogelijkheden om de agrarische schaalvergroting te relateren aan in de dorpen te behouden. De toename van mobiliteit en de het verbeteren van de waterkwaliteit. Bij het opstellen van een technologische vooruitgang maken het mogelijk in relatieve strategie om de schaalvergroting op te vangen, zullen in ieder isolatie te kunnen beschikken over veel voorzieningen, zoals zorg geval het hoogheemraadschap, agrarische vertegenwoordigers en of dagelijkse boodschappen. Het menselijke aspect van elkaar landschapsorganisaties worden betrokken.

ontmoeten moet daar niet onder leiden en blijft centraal staan in de dorpen. De gemeente stimuleert daarom plannen om nieuwe lokale Cultuurhistorische kenmerken landschap voorzieningen in de dorpskernen te ontwikkelen. Een goed voorbeeld De leesbaarheid van het landschap wordt in de ruimtelijke beleving daarvan is de ontwikkeling van het dorpshart Stompetoren. steeds belangrijker. Bij een keuze voor een compacte stad, ligt het voor de hand dat ook het landelijk gebied in de toekomst goed beleefbaar blijft. Het landelijk gebied vormt niet alleen een agrarisch productiegebied, maar ook de voortuin van de stad. Een aantrekkelijk landelijk gebied om de stad heen is een van de factoren waarop bewoners hun stad waarderen. Daarom zet Alkmaar in op het ontwikkelen van nieuwe recreatieve routes om het landelijk gebied beter toegankelijk te maken.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 35

Kansen voor alternatieve vormen van landbouw: natte teelten Bescherming van cultuurhistorisch waardevolle dorpen

Eilandspolder: Uniek beschermd natuurgebied binnen de Alkmaarse gemeentegrenzen

36 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Uitvoeringsagenda Duidelijkheid Procesbeschrijving uitvoering Ruimtelijke programma’s vormen de middelen om de ambities van Op basis van de vastgestelde omgevingsvisie stelt het college een de omgevingsvisie in de praktijk tot uitvoer te brengen. Tezamen uitvoeringsagenda op met daarin de relevante programmering om de vormen zij de uitvoeringsagenda van de omgevingsvisie. Op basis visie tot uitvoer te brengen. Een groot aantal bestaande programma’s van de agenda worden prioriteiten gesteld aan de uitvoering. Dat wordt hierin opgenomen als voortzetting van het bestaande beleid. zorgt vooraf bij alle betrokken partijen die bouwen aan de toekomst Waar nodig, worden de bestaande programma’s aangepast aan de van Alkmaar voor duidelijkheid over de gemeentelijke prioritering ambities zoals opgenomen in de omgevingsvisie. en de rol die de gemeente op zich neemt bij uitvoering van de omgevingsvisie. Het college maakt periodiek inzichtelijk welke programma’s zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda. Hierdoor wordt het mogelijk Flexibiliteit om gedurende de looptijd van de omgevingsvisie de voortgang van Tijdens de uitvoering kunnen programma’s worden bijgesteld als het uitvoeren van de ambities te volgen. Aanvullende onderzoeken de situatie daarom vraagt.

Daarmee wordt de omgevingsvisie om uitvoering te geven aan de ambities uit de omgevingsvisie, geen star document, maar kan deze flexibel worden ingezet om zoals milieueffectrapportages vormen onderdeel van de vorm te geven aan de ambities over een langere termijn met een uitvoeringsprogramma’s. mogelijk veranderende tijdsgeest. Wat steeds overeind blijft, zijn de hoofdlijnen van de ambities en daarmee de stippen op de horizon. Naast het opnemen van bestaande programma’s is er ruimte voor het opnemen van nieuwe programma’s. Het college zal in ieder Verankeren van de visie geval een uitvoeringsprogramma opnemen met betrekking tot het De verankering van de omgevingsvisie vindt plaats door het ontwikkelen van de Kanaalzone Alkmaar. Deze ontwikkeling zal vaststellen van omgevingsplannen. Omgevingsplannen vormen per gefaseerd plaatsvinden, waarbij voldoende ruimte beschikbaar zal gebied de planologisch-juridische uitwerking van de omgevingsvisie. blijven voor bedrijven. Hierin is plaats voor concrete ontwikkelingsmogelijkheden op perceelniveau.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 37

38 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Bronvermelding Gebruikte beelden Deze omgevingsvisie bevat beelden van derde partijen die geheel of gedeeltelijk zijn opgenomen als illustratie. Hieronder volgt een bron- vermelding en/of plaatsbepaling van de gebruikte beelden.

Kaft en blz. 8: Heren5 Architecten, Klunder Architecten, André Poitiers blz. 4: LEVS Architecten, C.F. Møller Architects blz. 6: Groosman Architecten, Echo Architectuur blz. 14: Vo Trong Nghia Architects blz. 16: Miralles Tagliabue EMBT, WES LandschaftsArchitektur blz. 22: NineDots Architecture, A24 Landschaft, Ney & Partners, C.F. Møller Architects blz. 26: Quartier Vauban Freiburg, Berger + Parkkinen Architekten, Hammarby Sjöstad, Französisches Viertel Tübingen, Buiten5, Mecanoo blz. 32: Bastiaan Jongerius Architecten, FARO Architecten

Van sommige beelden konden de rechthebbenden niet worden achter- haald. Belanghebbenden kunnen contact opnemen met de Gemeente Alkmaar.

Colofon Projectwethouder Anjo van de Ven

Projectleider Karin de Visser

Ontwerpteam Ricsi van Beek Ben Kaptein Maurice Käss Wendy Sanders

Tekstredactie Marieke Berkers

Alkmaar, 5 oktober 2017

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 39

Colofon Deze omgevingsvisie is een uitgave van team Vormgeving van Gemeente Alkmaar

Vormgeving: team Vormgeving