Externe informtie: Link naar de omgevingsvisie Alkmaar 2040.pdf

Omgevingsvisie Alkmaar 2040

brug / pont

waterloop LEGENDA promenade langzaam verkeer

zee spoor zaancorridor

binnenduinrand stadsentree station

groen invloedsgebied station

stad kanaalzone / smart town

Metropoolregio Amsterdam lange lijnen

Stelling van Amsterdam stadsentree

nat recreatiegebied stadsentree kanaalzone

historisch centrum stadsentree binnenstad

parken stadsrand

wederopbouwwijk ring stadsrand

overloopwijk [Alkmaar-Noord] recreatieve fietsroute strand

dorp zichtrelatie vanuit de stad

nieuw dorpscentrum strand

hoofdstraat dorp Schiphol

veenweidegebied

veenweide natuurgebied

droogmakerij

agrarische gebieden rond stad

ontsluitingswegen landelijk gebied

Laag Holland

Westfriese Omringdijk

Noordhollandsch Kanaal

brug / pont

waterloop Deze legenda hoort bij de kaarten op pagina’s 10, 18, 24 en 30 promenade langzaam verkeer

2 spoor zaancorridor Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Inhoudsopgave Blik op de toekomst 5

Inleiding 7

Samenvatting 9

Regionale positie 11

Ambities 13

Algemene ambities 15

Ambitie I: 19 KANAALZONE ALKMAAR

Ambitie II: 25 COMPACTE STAD ALKMAAR

Ambitie III: 31 LANDELIJK GEBIED

Uitvoeringsagenda 37

Bronvermelding 39

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 3

Het hart van de stad langs het kanaal

4 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Blik op de toekomst De toekomst voor woningen, cultuur en creativiteit aan het water. Van een kanaal Net als veel anderen zou ik graag willen weten hoe Alkmaar er in dat Alkmaar in tweeën deelt naar de Stadsrivier van het centrum. De 2040 uitziet, als de kleuters van nu al een paar jaar volwassen zijn kanaaloevers bij Overstad zijn daar al een voorbeeld van. en de vijftigers van nu bejaard beginnen te worden. Jammer genoeg beschikt de gemeente niet over een glazen bol. Waar we vanaf nu Samen werken aan ambities wel over beschikken is de Omgevingsvisie 2040 waarin Alkmaar aan- Met deze visie leggen we onze kaarten op tafel. Het is een open geeft welke stappen wij willen nemen om ervoor te zorgen dat de uitnodiging aan iedereen om samen met ons invulling te geven aan kleuters van nu ook dan kunnen leven in een levendige en aantrek- de ambities van de stad. Partijen die durven en ons inspireren. Geen kelijke stad. Een gemeente waar je fijn kunt wonen en uitgaan, risicoloze plannen voor het snelle geld, maar ambitieuze plannen die cultuur mee kunt maken of kunt genieten van groen en natuur. Ook hout snijden. De gemeente neemt de regie en geeft met deze visie prettig voor de vijftigers van nu, omgeven met slimme oplossingen vooraf duidelijkheid over de manier waarop -en de vereiste kwali- om lang en aangenaam zelfstandig in eigen huis en buurt te wonen.

teit waarmee- delen van Alkmaar, met name langs het kanaal, op elkaar aansluiten. En natuurlijk laten we ons graag positief verrassen Er zal in 2040 veel veranderd zijn. Nemen de kleuters van nu nog door frisse ideeën vanuit de markt. Samen werken wij aan het Alk- rijlessen of hoeven ze alleen maar te leren om de bestemming in te maar van de 21e eeuw. tikken van zelfrijdende auto’s? Gaan de vijftigers van nu dan nog naar de supermarkt of komt hun eten via de buizenpost warm en nog vol vitaminen aan? Anjo van de Ven Wethouder ruimtelijke ordening Veel weten we nog niet zeker, maar wel is nu al duidelijk dat het centrum van Alkmaar veel groter gaat worden. Bij veel grotere steden is dat nu al zichtbaar. Wij zien in Alkmaar dat Overstad steeds aantrekkelijker is voor uitgaan en ontspanning. Ook is duidelijk dat we in de toekomst veel slimmer en duurzamer met energie omgaan en dat we bestand moeten zijn tegen het klimaat van de toekomst. Daarom is het belangrijk meer regenwater in de stad te bergen en daar is meer groen voor nodig.

Een variëteit met stad en dorpen Alkmaar heeft een grote variëteit aan mogelijkheden om te wonen, werken en ontspannen. Dat kan in de compacte binnenstad, de groene woonwijken met veel parken en in de dorpen met elk hun eigen gezicht en ruimte voor hoogstaande agrarische economie. Dat moeten we zo houden. We ondersteunen de agrarische sector bij de verdere ontwikkeling, houden de binnenstad en omgeving compact en bouwen de groene longen niet vol met huizen. Voor onze iden- titeit zijn de historische binnenstad en de monumentale dorpskernen onmisbaar.

Van kanaal naar stadsrivier Alkmaar ligt aan twee kanten van het Noordhollandsch Kanaal, net als Amsterdam aan het IJ en de Amstel en Maastricht aan de Maas. Daar kunnen we veel meer gebruik van maken. Wij omarmen het Kanaal door aantrekkelijke kanaaloevers te realiseren met ruimte

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 5

Stedelijk wonen tussen groen en water

6 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Inleiding Een visie voor een gemeente in ontwikkeling Het begrip omgevingskwaliteit weerspiegelt het integrale karakter Alkmaar is een gemeente in voortdurende ontwikkeling. Dat proces van de omgevingsvisie. Het versterken van de omgevingskwaliteit van vorming van stad en land vindt plaats in aldoor complexere van Alkmaar is het leidend motief van deze omgevingsvisie. In de omstandigheden. Zo hebben in deze tijd steeds meer partijen belang visie wordt nader uitgelegd hoe de Alkmaarse omgevingskwaliteit bij ontwikkelingen, onder meer vanwege deregulering en actieve in de toekomst kan toenemen en welke ingrepen op termijn nodig betrokkenheid van de burger. Nieuwe mondiale uitdagingen zoals zijn om Alkmaar nog aantrekkelijker, leefbaarder en innovatiever te de klimaatverandering worden alsmaar acuter in het denken over maken. de toekomst. Ook de voortschrijdende ontwikkeling van nieuwe technologische toepassingen beïnvloedt de maatschappij steeds Wettelijke verplichting meer. Om de ontwikkelingen in de gemeente in goede banen te De nieuwe Omgevingswet verplicht alle gemeenten in de toekomst leiden is het van belang een gedegen visie op de toekomst te om een omgevingsvisie op te stellen. De omgevingsvisie neemt formuleren.

Deze omgevingsvisie vormt een ambiteus en helder als ruimtelijk instrument de plek in van de structuurvisie die vanaf document dat inspireert en de basis vormt voor de leefbare stad en 2008 als verplichting gold op basis van de Wet ruimtelijke ordening. het aantrekkelijke buitengebied van morgen. De visie is volgens de wet een voor de gemeente zelfbindend instrument. Het geldt als beleidskader voor het opstellen van De omgevingsvisie biedt voor iedereen die mee wil bouwen aan het omgevingsplannen (bestemmingsplannen) en biedt een leidraad Alkmaar van de toekomst een kader om voortdurend in gesprek te voor het samenstellen van relevante uitvoeringsprogramma’s die blijven met elkaar: inwoners, ondernemers en ontwikkelaars. De visie tezamen deel uitmaken van de uitvoeringsagenda. verleidt, verenigt en verbindt en laat zien waar Alkmaar voor staat. Alkmaar neemt op basis van de omgevingsvisie als centrale stad Participatie van de regio stelling en creëert hiermee een dialoog met regionale De omgevingsvisie is tot stand gekomen in dialoog met overheidspartners. verschillende partijen.

Er zijn participatiebijeenkomsten in workshopvorm geweest in Alkmaar en Grootschermer en er hebben Strategisch beleidsdocument interviews plaatsgevonden met inwoners en bezoekers van De De omgevingsvisie is een strategisch beleidsdocument dat betrekking Rijp, winkelcentrum De Mare in Alkmaar-Noord en Overstad. heeft op de fysieke leefomgeving van Alkmaar. In de visie worden Verder hebben overleggen plaatsgevonden met ondernemers, strategische keuzes gemaakt voor de toekomstige ontwikkeling van belangenorganisaties, natuurbeheerders, het Hoogheemraadschap de gemeente. De visie heeft betrekking op meerdere beleidsvelden. Hollands Noorderkwartier, buurgemeenten en de Provincie Onder meer ontwikkelingen op het gebied van cultureel erfgoed, Noord-Holland. Ook tafelgesprekken met experts en interne energie-infrastructuur, landbouw, landschap, milieu, natuur, water, informatieronden met raads- en commissieleden en vakambtenaren economie, bereikbaarheid, wonen en sociale ontwikkelingen worden hebben de inhoudelijke invulling van de omgevingsvisie nader meegewogen en beschreven in de omgevingsvisie. Hierdoor vormt vormgegeven. Ten slotte hebben mensen gebruik gamaakt van de de visie een integrale schakel tussen de verschillende beleidsvelden.

formele inspraakmogelijkheden door een zienswijze naar voren te Daardoor gaat het document veel verder dan alleen een ruimtelijke brengen, waarvan een aantal heeft geleid tot verdere verbeteringen visie. van de visie.

De keuze voor een horizon tot het jaar 2040 verduidelijkt het Leeswijzer strategisch karakter van de visie en laat zien dat de strategische De omgevingsvisie is opgezet als een set ambities over de toekomst doelen niet op korte termijn zullen worden bereikt, maar juist op van de gemeente Alkmaar. De ambitites leveren toekomstbeelden langere termijn zichtbaar worden. De visie biedt een stevig handvat op. Ze worden als korte samenvatting aan het begin van het om op op hoofdlijnen sturing te geven aan de ontwikkeling van stad document gepresenteerd om een globaal beeld van de visie te en land. krijgen. Een sterke regionale positionering vormt het startpunt voor het schetsen van toekomstbeelden over zowel stad als landelijk Omgevingskwaliteit gebied. Trends geven een overzicht van de huidige maatschappelijke Met de Omgevingswet wordt ook het begrip omgevingskwaliteit ontwikkelingsrichting en Alkmaarse kwaliteiten de sterke punten geïntroduceerd. Deze term gaat een stap verder dan de bestaande van stad en land in de gemeente. Verschillende ambities schetsen term ruimtelijke kwaliteit. Zo omvat het begrip naast ruimtelijke vervolgens het toekomstbeeld voor langere termijn, waarna kwaliteit ook de mate van leefbaarheid van een gebied en zaken als middelen (ruimtelijke programma’s) volgen die nodig zijn om concurrentiekracht en milieukwaliteit. uitvoering te geven aan de ambities.

Deze middelen vormen de uitvoeringsagenda. Omgevingsvisie Alkmaar 2040 7

Noordhollandsch Kanaal: pronkstuk van de stad met prettige verblijfsplekken langs het water

8 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Samenvatting Strategisch beleidsdocument De Omgevingsvisie Alkmaar 2040 is een strategisch beleidsdocument Ambitie II dat betrekking heeft op de fysieke leefomgeving van Alkmaar. De Compacte stad Alkmaar visie biedt een stevig handvat om op hoofdlijnen sturing te geven Alkmaar beschouwt haar relatief kleine schaal als pluspunt. Ze kiest aan de ontwikkeling van stad en land tot 2040. Sturing vindt plaats daarom niet voor uitbreiding, maar voor verdichting die bijdraagt aan op omgevingskwaliteit, een begrip dat naast ruimtelijke kwaliteit ook de kwaliteit van de stad. De compacte stad Alkmaar is een duurzame de mate van leefbaarheid van een gebied en zaken als concurren- en klimaatbestendige stad, waarin iedereen gezond kan leven. In de tiekracht en milieukwaliteit meeneemt. Startpunt van de omgevings- na-oorlogse wijken vindt een herwaardering plaats van bestaande visie is de sterke regionale positie van Alkmaar. kwaliteiten zoals veel groen, een aantrekkelijke openbare ruimte De omgevingsvisie kwam tot stand met inbreng van vele betrok- en kleinschalige woonbuurten. De Overloopwijken in Alkmaar Noord kenen: lokale- en regionale bestuurders, ondernemers, bezoekers en worden duurzamer en meer toekomstbestendig gemaakt. Samen met inwoners van de stad en de omliggende dorpen.

bewoners thematiseert de gemeente haar parken, zodat ze beter aansluiten op de persoonlijke beleving van gebruikers. Alkmaar zet Algemene en verhalende ambities daarnaast in op het trekken van meer toeristen en dagjesmensen, De omgevingsvisie is opgezet als een set van algemene en verhalen- met de binnenstad als grootste trekker. Als visitekaartje voor de stad de ambities. De algemene ambities hebben een algemeen karakter is aandacht voor de Stadsentrees en lange lijnen door de stad. en zijn altijd van toepassing. Doel van deze ambities is Alkmaar goed te laten fungeren als een gemeente met een complete stad met Ambitie III gezonde stadsvoorzieningen, een innovatief en toekomstbestendig Toekomstbestendig en innovatief landelijk gebied buitengebied, een brede werkgelegenheid, een aantrekkelijk aanbod Alkmaar streeft naar behoud van het landschap en haar karakter- voor bezoekers en een prettig leefmilieu voor bewoners, inclusief istieken en faciliteert tegelijkertijd veranderingen in de landbouw, een gezond sport- en recreatieklimaat. De hieronder toegelichte drie zoals schaalvergroting. In het landelijk gebied is naast volledig agra- verhalende ambities komen voort uit maatschappelijke trends en rische bedrijven ook plaats voor kleinschalige recreatieve initiatieven bestaande Alkmaarse kwaliteiten. Ze fungeren als ontwikkelingsdoel- om gebruik van het gebied te stimuleren.

Het beter toegankelijk en voor de toekomst. maken van het landelijk gebied gebeurt onder meer door het toevoe- gen van nieuwe recreatieve routes. Alkmaar streeft naar het oplossen Ambitie I van bodemdaling en verzilting en wil bijdragen in het verbeteren van Kanaalzone Alkmaar: hoera we hebben een kanaal! de waterkwaliteit. De gemeente faciliteert daarnaast initiatieven om De focus op het Noordhollandsch Kanaal verschuift van industrieel wateroverlast- en tekorten in het landelijk gebied te voorkomen. Bij transportkanaal naar uitnodigende stadsrivier. Hier vinden ontwikke- het ontwikkelen van dorpen geldt de oorspronkelijke dorpsstructuur lingen plaats van voorbeeldprojecten op het gebied van duurzaam- als leidend ruimtelijk uitgangspunt. heid en klimaatadaptatie en ontstaan representatieve bedrijven. Onder de noemer Smart Town Alkmaar vinden er bijvoorbeeld ex- Uitvoeringsagenda perimenten plaats met smart city-concepten. Met het integreren Op basis van de vastgestelde omgevingsvisie stelt het college een van nieuwe technologieën in de leefomgeving kan Alkmaar meters uitvoeringsagenda op met daarin de relevante programmering om maken op het gebied van het verbeteren van luchtkwaliteit, energie- de visie tot uitvoer te brengen. Deze programma’s zijn flexibel en transitie, geluidsbelasting en hittestress.

De oevers van het kanaal kunnen in de loop der tijd indien nodig worden bijgesteld. De ver- vormen het uitloopgebied van de stad. Compact en stedelijk bouwen ankering van de omgevingsvisie vindt plaats door het vaststellen van gaat hier gepaard met het koppelen van fietsroutes. De ontwikkeling omgevingsplannen, de planologisch-juridische uitwerkingen per ge- van de kanaalzone vindt grotendeels organisch plaats, op basis van bied. Het college zal starten met het opnemen van een uitvoerings- initiatieven van marktpartijen en zelfbouwers. programma met betrekking tot het ontwikkelen van de Kanaalzone Alkmaar.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 9

Startpunt van de omgevingsvisie is de sterke regionale positie van Alkmaar (een legenda vindt u op het uitklapvel op pag 2)

10 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Regionale positie Alkmaar verbreedt de horizon

Alkmaar is de centrale stad van de regio Noord-Holland Noord, de regio ‘Holland boven Amsterdam’, Als centrale stad van de regio neemt Alkmaar het voortouw in positioneert zich als een gezonde regio met een krachtige ontwikkelingen die de regio aantrekkelijk maken. Dat is belangrijk, uitgangssituatie. De mensen werken, wonen en recreëren in een want een aantrekkelijke regio is de basis voor iedere succesvolle regio die uitblinkt in agri & food (Greenport), water en (duurzame) centrumstad. Alkmaar heeft baat bij zijn strategische ligging in het energie. De ruimte in de nabijheid van de Metropoolregio hart van Noord-Holland: op het scharnierpunt van de dynamische Amsterdam (MRA) is een onderscheidende en krachtige kwaliteit. Metropoolregio Amsterdam en Noord-Holland-Noord, en als spil van de Regio Alkmaar. Alkmaar vormt als scharnier een urban hub als Regio Alkmaar springplank naar de metropoolregio vanuit Noord-Holland-Noord. De gemeenten rond Alkmaar maken deel uit van de Regio Alkmaar, waarvan Alkmaar de centrumstad is. Inwoners van de regio maken Metropoolregio Amsterdam gebruik van de regionale voorzieningen die Alkmaar biedt en Alkmaar ligt in het invloedsgebied van de Metropoolregio profiteren daarmee van de schaalgrootte van de stad. Andersom Amsterdam.

Door middel van het intercitynetwerk en rijksweg A9 is biedt de regio inwoners van Alkmaar een duidelijke meerwaarde op de gemeente direct met de Metropoolregio Amsterdam verbonden recreatief gebied, waardoor wonen in Alkmaar nog aantrekkelijker en liggen Amsterdam en Schiphol binnen handbereik van Alkmaar. wordt.

De metropoolregio biedt een interessant aanbod aan banen in De gezamenlijke verdeling van bedrijvigheid versterkt de regio diverse segmenten, universitair onderwijs en culturele voorzieningen verder. Een goed samenwerkende regio maakt van Alkmaar een van wereldniveau. Alkmaar heeft de Metropoolregio Amsterdam veel sterke centrumstad. Een sterke regio is onmisbaar in het verbeteren te bieden op de strategische speerpunten: van het vervoersnetwerk richting de Metropoolregio Amsterdam en het aantrekken van nieuwe doelgroepen investeerders, inwoners en • toerisme en recreatie recreanten. • binnenstedelijk wonen • bedrijventerreinen, vooral de Boekelermeer Regionale doelen Alkmaar werkt intensief in de regio Alkmaar samen op de genoemde Alkmaar biedt een interessante stedelijke woon- en werkomgeving strategische speerpunten, als geheel, ieder vanuit eigen kracht. De op de schaal van de aantrekkelijke middelgrote stad. Hoogtepunten gemeente kiest voor het verder verstedelijken van de stad en wil dat hierin zijn de historische binnenstad, de vooroorlogse woongordel, met oog voor kwaliteit in stedelijke leefomgevingen doen. Hierdoor de te ontwikkelen kanaalzone en de aantrekkelijke ligging worden contrasten tussen de stad Alkmaar en dorpen in de regio van de stad ten opzichte van duinen en strand.

De Alkmaarse zichtbaarder en nemen keuzemogelijkheden voor bewoners over stedelijke voorzieningen en evenementen maken het palet van de waar en op welke wijze te wonen toe. metropoolregio compleet. De Alkmaare toeristische en recreatieve hoogtepunten - en die van de kust - zijn waardevol en aantrekkelijk Alkmaar zet in op het verder verbeteren van het vervoersnetwerk voor de stijgende stroom toeristen die de metropoolregio aantrekt. van en naar de Metropoolregio Amsterdam en richt zich daarbij vooral op de Zaancorridor. Wanneer de vraag naar vervoer daar stijgt Alkmaar raakt steeds meer verbonden met de Metropoolregio kan dat leiden tot het mogelijk maken van hoogfrequent spoor. Ook Amsterdam op basis van symbiose: een proces van versterken is het belangrijk dat dagelijkse toevoerlijnen vanuit Haarlem, Den van elkaars kwaliteiten waar zowel de metropoolregio als Helder en Hoorn intact blijven in de toekomst. Alkmaar krachtiger van worden. Alkmaar zoekt in dialoog met de metropoolregio naar focuspunten om deze kwaliteiten verder te Alkmaar profileert zich nadrukkelijk als centrumstad van de regio versterken. en is vanuit die rol een betrouwbare gesprekspartner met de Metropoolregio Amsterdam en Noord-Holland-Noord.

De gemeente Noord-Holland-Noord neemt het voortouw in regionale samenwerking met als doel het Alkmaar heeft een grote aantrekkingskracht op het gebied van bouwen aan een sterke regio. Noord-Holland boven de gemeentegrenzen. De woonmilieus in de stad met zijn voorzieningen vormen ook aantrekkelijke vestigingsplekken voor doelgroepen uit Noord-Holland-Noord met een grondgebonden woonbehoefte in een stad met een hoog voorzieningenniveau en een bruisende binnenstad.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 11

REGIONALE POSITIE

Overstad: kansen voor functiemenging en transformatie

12 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Ambities Ieder zijn eigen verhaal De stad en het land vormen samen het grondgebied van de gemeente Alkmaar. Beide omgevingen vertellen elk hun eigen verhaal. Voor de stad staat het streven naar het ontwikkelen van een aantrekkelijke stedelijke zone rond het Noordhollandsch Kanaal en het compact houden van de stad centraal. In het landelijk gebied ligt de focus op het bieden van plek en kansen voor innovaties in de agrarische sector en het herkenbaar houden van het landschap.

Verhalende ambities De verhalende ambities voor de toekomstige ontwikkeling van zowel stad als land komen voort uit maatschappelijke trends en bestaande Alkmaarse kwaliteiten. Met het formuleren van ambitiepunten komen kansen in de stad en het landelijk gebied in beeld die Alkmaar aantrekkelijker en unieker maken en de concurrentiepositie versterken. De ambities fungeren zo als ontwikkelingsdoelen voor de toekomst. De ambities zijn gekoppeld aan mogelijke toekomstige uitvoeringsprogramma’s, de middelen om uitvoering te geven aan de ambities in de omgevingsvisie. Ze zijn zo verhalend te gebruiken in gesprekken of in beleidsnotities van partijen die bouwen aan de stad en het land, bijvoorbeeld overheidspartners en de gemeente zelf. De ambities hebben een regionale context en zijn onderling verbonden met andere ambities in het streven naar omgevingskwaliteit.

Algemene ambities Los van de verhalende ambities, is er sprake van algemene ambities die altijd gelden voor zowel stad als landelijk gebied. Deze zijn beknopt, apart opgenomen. Ze maken het toekomstbeeld compleet en onderstrepen zo het integrale karakter van de omgevingsvisie.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 13

Bedrijventerrein Oudorp: transformatie naar duurzaam innovatief woon- en werkgebied

14 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Algemene ambities Sommige zaken zijn zo vanzelfsprekend bij de ontwikkeling van binnenstad geldt dat de nieuwe ontwikkelingen afgestemd moet zijn stad, land en dorp dat deze altijd gelden. De algemene ambities op de maat en schaal van de bestaande gebouwen in de binnenstad. vormen een afspiegeling van de belangrijkste uitgangspunten die een algemeen karakter hebben en daarom altijd van toepassing zijn. Kunst en cultuur Hieronder staan de belangrijkste algemene ambities vermeld. Alkmaar is dé culturele stad boven Amsterdam met een belangrijke regionale functie. De stad beschikt over een complete culturele Rol van de gemeente infrastructuur en biedt ruimte om bijzondere kunstproducties mogelijk De rol overheid verandert langzamerhand. Alkmaar vormt hierin te maken. Ook in de openbare ruimte is aandacht voor kunst. Kunst in geen uitzondering. In plaats van directe sturing van bovenaf, de openbare ruimte draagt bij aan levendigheid en beleving van de neemt de gemeente steeds vaker een regierol aan met ruimte stad. voor initiatieven van ondernemers en bewoners. Vanzelfsprekend stemmen initiatiefnemers in een vroeg stadium zelf hun plannen Bij het opstellen van omgevingsplannen wordt bekeken op welke af met omwonenden en belanghebbenden voor een volwassen manier kunst in de openbare ruimte, broedplaatsen, culturele functies participatieproces.

De gemeente geeft ruimte aan het thematiseren en activiteiten kunnen bijdragen aan het ontwikkelen en aanjagen van plannen, het vormgeven aan de behoeften van de stad en staat van Alkmaar als bruisende stad, een stad die aantrekkelijk is om in open voor initiatieven van buitenaf. De gemeente houdt hierbij het te wonen en werken. Dit kan een tijdelijk of permanent karakter overzicht over de meerwaarde van ontwikkelingen op structuren van hebben. Initiatieven van culturele ondernemers die hieraan bijdragen de stad, de hoofdlijnen van de ambities en neemt de regierol op zich worden positief tegemoet getreden, barrières worden zoveel bij projectoverstijgende belangen van de stad. mogelijk weggenomen.

Ondergrond van stad en land Wonen Ondergrond vormt een integraal onderdeel van de omgevingsvisie. De verwachting is dat de woonbehoefte verschuift naar een Steeds meer functies hebben een plek nodig in de ondergrond, woningvoorraad in een meer stedelijke context met meer ruimte waardoor ondergrondse netwerken steeds uitgebreider worden. voor woningen in onder meer het lage en middeldure huursegment, Aandacht voor grondwater en bodemkwaliteit is van belang, maar één-en tweepersoons huishoudens en duurdere koopwoningen. ook het beheer van alle kabels en leidingen. Bovengronds voldoende De huidige woningvoorraad in (de regio) Alkmaar voorziet nog ruimte beschikbaar hebben voor een gezond leefklimaat betekent onvoldoende in de behoefteverschuiving waardoor meer sturing op dan ook zorgvuldig en creatief omgaan met de schaarse ruimte in de kwaliteit nodig is bij het toevoegen van woningen aan de voorraad. ondergrond. Er wordt inzichtelijk gemaakt wat de gesteldheid en het Er wordt een diversiteit aan woningtypen ontwikkeld aansluitend op gebruik van de ondergrond is zodat bij iedere ontwikkeling vooraf de vraag, met zeker ook ruimte voor betaalbare woningen. Ook blijft helder is welk effect de ondergrond op het betreffende plan heeft.

de gemeente in overleg met de regiogemeenten en de Provincie Noord-Holland om een passende maat te geven aan de ambities van De gemeente heeft hiernaast specifieke opgaven voor de Alkmaar op het terrein van het ontwikkelen van de kanaalzone. ondergrond, denk aan bodemdaling, verzilting, klimaatstress en gasopslag. Ook speelt de ondergrond een grote rol in de Groen energietransitie (aardgasloze wijken, geothermie, warmtenet, wko). Een goede leefomgeving is een groene leefomgeving. Daarom streeft de gemeente in haar groenbeleid naar het uitbouwen Erfgoed van de hoofdgroenstructuur, een goede bereikbaarheid en Alkmaar is een gemeente met een cultuurhistorische uitstraling. toegankelijkheid van groen en natuur, het leggen van het accent op Daarom is het doel van haar erfgoedbeleid de hoge kwaliteit van bomen op basis van structuur en kwaliteit en het maken van groene het erfgoed behouden en waar mogelijk versterken zoals door verbindingsroutes. Ook het toevoegen van recreatiemogelijkheden herbestemmen en inweving in de openbare ruimte. De uitdaging bij nieuwe ontwikkelingen is om cultuurhistorische waarden niet meer te zien als een struikelblok maar juist als een opstapje naar een beter plan. Door de tastbare resten van ons verleden is het erfgoed een inspiratiebron voor de toekomst.

Op basis van een cultuurhistorische inventarisatie en onderzoek, zal in de aanloop naar nieuwe omgevingsplannen bekeken worden welke cultuurhistorische waarden aanvullende bescherming nodig hebben. Voor de historische

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 15

Stadssilhouet vanuit een groene openbare ruimte

16 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

in het groen, het stimuleren van amateurtuincomplexen, energieneutraal en aardgasvrij is. Voor de lange termijn wordt kinderboerderijen, groene begraafplaatsen en meer groen op voor 2040 wordt gestreefd naar een energieneutrale regio NHN. sporttereinen versterken de omgevingskwaliteit. Landelijke doelstelling is ‘aardgasvrij in 2050’. Op korte termijn Verkeer wordt in Alkmaar met deze warmtetransitie gestart, door aan te Een goed, veilig en efficiënt verkeerssysteem is een belangrijke sluiten bij natuurlijke investeringsmomenten. Zowel de korte termijn factor voor het bouwen aan een toekomstbestendige gemeente. Het opgave, als de lange termijn doelstellingen worden vertaald naar een Alkmaarse verkeerssysteem is van regionaal belang, met de ringweg energietransitieplan. om Alkmaar als voornaam regionaal verdeelpunt. Economie Er wordt een Visie Mobiliteit en Bereikbaarheid ontwikkeld, De Economische Visie Regio Alkmaar brengt vier speerpunten voort: met daarin een koers, visie en mobiliteitsagenda. Hierin speelt het creëren van een gevarieerd aanbod op het gebied van toerisme duurzaamheid (people, planet, profit) een belangrijke rol. In de en detailhandel, het sturen op een duurzame en brede regionale visie worden per thema kansen en opgaven geformuleerd.

De (kennis)economie met energie- en agro sector als profiel, het in visie gaat uit van plaats voor alle vervoerswijzen (fiets, auto, ov en evenwicht brengen van de demografische opbouw (inspelen op voetgangers) en keuzevrijheid voor de reiziger, het oppakken van behoefte aan woningen voor jongeren) en het ondersteunen van innovatieve oplossingen, het beter benutten van de verkeersruimte samenwerking tussen bedrijven, zorg, onderwijs en gemeenten. en het garanderen van de leefbaarheid in woonomgevingen. De Het aantal vierkante meters kantoorruimte in de stad wordt langzaam Gemeente faciliteert de vraag naar autovervoer in de economische afgebouwd door middel van transformatie. Het toevoegen van zones van de gemeente zoals bedrijventerreinen en de binnenstad nieuwe detailhandel buiten de bestaande winkelcentra wordt kritisch van Alkmaar. Belangrijk hierbij is dat parkeren voldoende bijdraagt bezien: nieuwe toevoegingen vinden plaats op basis van behoefte en aan een aangename openbare ruimte en economische ontwikkeling. kwaliteit en ter ondersteuning van (nieuwe) leefomgevingen in de stad. Alkmaar blijft belangrijk als regionale winkelstad. Het gebruik van de (elektrische) fiets wordt door de gemeente aangemoedigd.

Er is oog voor de verblijfsfunctie van bijzondere Woonzorg plekken in stad en dorp en de doorstroomfunctie van hoofdwegen Demografische trends wijzen uit dat de maatschappij vergrijst in de en de binnenring. Het zoeken naar evenwicht tussen functionaliteit, komende periode, met een hoogtepunt rond het jaar 2040. Hierdoor inrichting en herkenbaarheid van verkeersruimten biedt kansen om neemt de behoefte aan zorg in de eigen woonomgeving in de de identiteit van wegen en pleinen beter zichtbaar te maken. Ook toekomst toe. Veranderingen in de zorgsector leiden ertoe, dat steeds verkeersveiligheid en sociale veiligheid zijn nodig voor een goed meer grootschalige centrale zorgvoorzieningen worden vervangen functionerend verkeerssysteem. door kleinschalige gespecialiseerde zorgvoorzieningen. Ook mobiele zorgpunten en maatregelen die ervoor zorgen dat ouderen langer Op het gebied van openbaar vervoer beschikt Alkmaar in 2040 over vitaal thuis kunnen blijven wonen, worden steeds belangrijker. De een duurzaam OV-net, hoogfrequente treinverbindingen naar de gemeente faciliteert de transformatie in de zorgsector in ruimtelijke Metropoolregio Amsterdam en de regio door het verhogen van de zin en streeft naar het bereikbaar houden van zorg in de buurt als vervoerswaarde rond OV-knooppunten. onderdeel van een hoge omgevingskwaliteit.

Een ander sociaal aspect dat bijdraagt aan een hoge omgevingskwaliteit is de Duurzaamheid en energietransitie veiligheid van de woonomgeving. Alkmaar bouwt op basis van actieplannen aan een duurzame uitvoeringsagenda. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen Milieu programma’s rond thema’s als wonen, transport & mobiliteit, Een goede luchtkwaliteit en een akoestisch prettig klimaat dragen in bedrijven en maatschappelijk vastgoed. Een duurzame gemeente belangrijke mate aan bij een prettige leefomgeving en vergroten het houdt óók duurzaam ondernemen in. Verder geeft de gemeente zelf welzijn. het goede voorbeeld door de eigen bedrijfsvoering te verduurzamen. Complete stad Doel is het verminderen van 20% CO2-emissie in 2020. Op de route Bovenstaande ambities hebben als doel het goed laten functioneren daar naar toe is het streven dat nieuwbouw in de nabije toekomst van Alkmaar als complete stad. De complete stad bestaat uit een stad met gezonde stadsvoorzieningen, een brede werkgelegenheid, een aantrekkelijk aanbod voor bezoekers en prettige leefmilieus voor bewoners, inclusief een gezond sport- en recreatieklimaat.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 17

KANAALZONE ALKMAAR (een legenda vindt u op het uitklapvel op pag 2)

18 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Ambitie I KANAALZONE ALKMAAR: Hoera, we hebben een kanaal!

Alkmaarse kwaliteiten Ambitiepunten

• Alkmaar is een waterrijke stad met op veel plekken een zichtbare • In de kanaalzone ontstaat een 21ste eeuws samenhangend en aantrekkelijke koppeling met het water stadsdeel

• De loop van het kanaal vertelt de geschiedenis van de stad en • De kanaalzone vormt als Smart-Town Alkmaar het gebied waar maakt de historische binding van Alkmaar met Amsterdam over Alkmaar bouwt aan de smart city van de toekomst het water zichtbaar • De historische binnenstad en het moderne Overstad vormen de • Het Noorhollandsch Kanaal vormt door zijn bijzondere ligging een stedelijke hoogtepunten langs het kanaal perfecte dwarsdoorsnede van de stad • Bedrijventerreinen Oudorp en Overdie en kantoorlocaties langs • De beleving van de stad vanaf het water is bijzonder door het het kanaal worden getransformeerd tot aantrekkelijke stedelijke lage standpunt en het open zichtveld op de omgeving leefomgevingen

• Het Alkmaarse water maakt deel uit van een veel groter • Op Bedrijventerrein Boekelermeer ontstaat langs het kanaal verbonden recreatief waternetwerk, waarbij Alkmaar havenstad vaargebonden bedrijvigheid is met aanlegplaatsen voor de pleziervaart en cruiseschepen • Langs de oevers van het kanaal ontstaan een doorlopende langzaam verkeersstructuur en verblijfsplekken langs het water Relevante maatschappelijke trends • De stationslocatie Alkmaar Centraal vormt onderdeel van het • Steden ontdekken steeds meer de potentie van water als kanaal als stekkerdoos van de Metropoolregio Amsterdam ruimtelijke kwaliteit • Het kanaal wordt omgevormd tot stadsrivier die uitnodigend is • Water wordt meer en meer ingezet bij een effectieve omgang en de stad verbindt met de klimaatverandering

• Waterlopen worden sterker benut om de ecologische/ natuurwaarden in de stad te versterken

• Transport over water wordt populairder als alternatief voor transport over de weg

• Er vindt een herwaardering plaats van het wonen in de stad, waarbij de kwaliteit en variatie van de stedelijke leefomgeving steeds belangrijker wordt

• Stedelijk wonen met voorzieningen binnen handbereik wordt steeds populairder

• Woonattracties worden steeds belangrijker voor de aantrekkelijkheid van de stad

• Het opleidingsniveau blijft stijgen; hieraan verbonden ontstaat een grotere mobiliteitsbehoefte

• Er zijn minder eengezinswoningen nodig en meer woningen voor kleine huishoudens

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 19

fiets- / wandelpromenade

water in woonwijk koppelen met kanaal

stadsentree jachthaven

fiets- / wandelpromenade

water in woonwijk koppelen met kanaal

stationsontwikkeling

flaneer- en verblijfsplekken waterrecreatie klimaatadaptie pleinen

historische binnenstad stadsentree

jachthaven

jachthaven accent fiets- / wandelpromenade

jachthaven

N stadsentree

Zicht op ontwikkelgebieden kanaalzone

20 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

KANAALZONE ALKMAAR: Hoera, we hebben een kanaal!

Algemeen Het ontwikkelen van de stad langs het kanaal biedt voor Alkmaar Duurzaamheid staat synoniem voor de ontwikkeling van enorme kansen. De stad maakt van een verouderd industrieel kanaal Smart Town Alkmaar: gebouwen die flexibel gebruikt kunnen de Alkmaarse stadsrivier van morgen. Alkmaar geeft hiermee het worden voor meerdere functies en het energieneutraal bouwen kanaal een tweede leven als blauwe levensader voor de stad van zonder aardgas of zelfs het zelf opwekken van energie vormen de 21ste eeuw. Hierdoor ontstaat voor Alkmaar de mogelijkheid om standaarduitgangspunten voor iedere ontwikkeling in de kanaalzone. te bouwen aan de aantrekkelijke leefomgeving van de toekomst: stedelijk en bruisend, innovatief en slim, lommerrijk en luisterrijk. Stedelijke hoogtepunten De historische binnenstad en het moderne Overstad vormen De kanaalzone als eigentijds en samenhangend stadsdeel de stedelijke hoogtepunten langs het Noordhollandsch Kanaal. Alkmaar (her)ontdekt de potentie van het Noordhollandsch Kanaal De binnenstad wordt nadrukkelijker met het kanaal verbonden. als belangrijke structuur voor de stad. Alkmaar verstevigt met het Toekomstige herinrichtingen hebben als uitgangspunt het ontwikkelen van de kanaalzone de band tussen stad en water. terugbrengen van de historische kadesfeer met flaneer- en verblijfsplekken langs het water.

Kleine herontwikkelingen langs Langs het kanaal bouwt Alkmaar aan nieuwe leefomgevingen met de rand van de binnenstad maken deze nog beter herkenbaar en een uitgesproken stedelijk karakter met een voor de gemeente hebben een historiserend en kleinschalige karakter. hoge stedelijke dichtheid. Hiermee versterkt Alkmaar zijn bijzondere rol als stad te midden van een regio met voornamelijk lage Overstad vormt de moderne en grootstedelijke tegenpool van de bebouwingsdichtheden. De ontwikkeling van het kanaal betekent historische kleinschalige binnenstad. Hier ontstaat aan de rand van een impuls voor de hele stad: hier vinden voorbeeldprojecten de binnenstad een bruisend gebied. Nieuwe pleinen, straten en plaats op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptatie en stedelijke functies maken van Overstad een stedelijke plek waar ontstaan kleine representatieve bedrijven. De nieuwe stedelijke het prettig wonen, winkelen, werken en verblijven is. Centraal woonomgevingen zijn niet alleen aantrekkelijk voor Alkmaarders zelf, element in Overstad vormt het kanaal met een doorlopende prettige maar bieden ook een serieus alternatief voor nieuwe doelgroepen, verblijfsruimte en vrij zicht op de binnenstad. zoals bewoners van de Metropoolregio Amsterdam.

Transformatiegebieden langs het kanaal Smart Town Alkmaar Oude kantoorlocaties en bedrijfsterreinen worden getransformeerd In de kanaalzone wordt onder de noemer Smart Town Alkmaar tot eigentijdse stedelijke leefomgevingen langs het kanaal en geëxperimenteerd met smart city-concepten. De stad wordt vormen de opmaat naar de stad. Deze leefgebieden worden niet slimmer gemaakt door nieuwe technologieën te integreren in gedomineerd door grondgebonden woningen, kennen slimme de leefomgeving, bijvoorbeeld op het gebied van luchtkwaliteit, parkeeroplossingen waarbij de auto niet langer dominant is in straten energietransitie, geluidbelasting en hittestress. Dit biedt de en pleinen en beschikken over een voldoende groene uitstraling. Het mogelijkheid van een continue monitoring van de stad en haar is belangrijk dat het gebied stedelijk aanvoelt. Aan het kanaal wordt gebruik waardoor informatie ontstaat die helder maakt waar daarom niet alleen gewoond, maar ook gewerkt en gerecreëerd. extra maatregelen nodig zijn voor het behoud van een goede Vanzelfsprekend zijn deze leefgebieden altijd op het kanaal gericht. leefomgeving.

Het ontwikkelen van het ‘internet der dingen’ als Daarnaast worden nieuwe kwaliteiten toegevoegd aan de bestaande onderdeel van de Smart Town zorgt niet alleen voor een hogere woon- en werkgebieden die in de directe nabijheid van het kanaal verkeersveiligheid, een betere verkeersdoorstroming en een liggen door het water van het kanaal deze gebieden in te trekken. efficiënter gebruik van parkeerplaatsen, maar levert ook een Er wordt gezocht naar mogelijkheden om het water van het kanaal bijdrage in het bij elkaar brengen van zorgaanbieders en -afnemers. in te zetten als onderdeel van recreatieve natte netwerken en als Ook innovatieve thuis- en zorgtechnologieën maken het gebied transportalternatief voor vervoer over de weg. aantrekkelijk voor een brede groep mensen. Samen met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en Smart Town Alkmaar zet in op innovatieve vormen van vervoer en andere overheidspartners verkent de gemeente meervoudig gebruik parkeren zoals hoogfrequent spoor en buitenruimten die ingericht zijn van bestaande waterkeringen langs het kanaal. Als uitgangspunten voor langzaam verkeergebruikers. Alkmaar faciliteert elektrisch rijden hierbij gelden het waarborgen van de veiligheid van het achterland en is voorstander van vormen van gedeeld autogebruik, met een en het aantrekkelijker maken van de kanaaloevers lagere parkeerbehoefte als gevolg.

Duurzaamheid, alle vormen van mobiliteit en economie versterken elkaar.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 21

Aan het kanaal toont zich de eigentijdse stad

Meer doen met water in en rond de wijk Nieuwe verbindingen rijgen de stadsdelen aaneen

Stads en toch royaal groen: het Noordhollandsch Kanaal als kans voor de stad

22 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

KANAALZONE ALKMAAR: Hoera, we hebben een kanaal!

De ontwikkeling van deze gebieden vindt grotendeels organisch Het ontwikkelen van de kanaalzone levert hieraan een belangrijke plaats op basis van initiatief van marktpartijen en zelfbouwers. De bijdrage door compact en stedelijk te bouwen en fietsroutes gemeente moedigt ontwikkelingen in transformatiegebieden aan nadrukkelijk te koppelen als onderdeel van de vervoersketen. Rond en speelt een actieve rol in het wegnemen van barrières. Essentieel station Alkmaar vindt daarom een herontwikkeling plaats gericht op voor het realiseren van een goed functionerende en aantrekkelijke stedelijk wonen en werken, aangevuld met commerciële functies kanaalzone en het verhogen van de omgevingskwaliteit is dat de die het gebruik van het station stimuleren. In de stationsomgeving projecten in de zone met elkaar verweven zijn en de ruimtelijke is de stedelijke kwaliteit hoog: het station wordt beschouwd als structuur versterken. Op te stellen deelvisies geven daarom tijdig belangrijke stadsentree van Alkmaar. inzicht in de gewenste ontwikkelingsrichting en inspireren de markt en inwoners om samen te bouwen aan de nieuwe stad langs het Ook rond station Alkmaar-Noord wordt de stationsomgeving kanaal. stedelijker vormgegeven. Hier ontstaat ruimte voor nieuwe woningen en stedelijke functies.

Uitgangspunt is behoud van de P+R- Aantrekkelijke kanaaloevers functie zodat het station ook vanuit de regio aantrekkelijk blijft als Langs het kanaal liggen diverse hoofdaders van de verkeerstructuur overstappunt. van Alkmaar. Ze vormen de entrees van de stad voor auto’s, bussen, fietsers en voetgangers. Dit leidt op veel plaatsen tot brede stroken Noordhollandsch Kanaal als Alkmaarse stadsrivier asfalt en bestrating. De focus op het Noordhollandsch Kanaal verschuift van industrieel transportkanaal naar uitnodigende stadsrivier. Het kanaal is in het De oevers van het kanaal worden vormgegeven als uitloopgebied verleden niet bijzonder succesvol gebleken in het onderscheiden van de stad. Hierdoor ontstaat een meerwaarde van de kanaalzone van Alkmaar als centrumstad van Noord-Holland-Noord. Met de voor de hele stad. Ook bestaande woonwijken als Oud-Overdie, tranformatie van het kanaal naar stadsrivier, maakt Alkmaar het Schermereiland en Huiswaard profiteren mee van het aantrekkelijker kanaal alsnog synoniem voor een succesverhaal dat de stad in de worden van de kanaalzone. toekomst concurrerend en aantrekkelijk maakt.

De woningbouwontwikkelingen in de kanaalzone zijn kostendragers De stadsrivier is goed in de stad ingepast door middel van voor investeringen in de openbare ruimte. Langs het kanaal wordt aantrekkelijke verblijfsplekken en een doorgaande groene een aantrekkelijk verblijfs- en flaneergebied vormgegeven met een promenade voor langzaam verkeer. De stadsentrees langs het kanaal fietsroute die de verschillende stadsdelen beter met elkaar verbindt. (Leeghwaterbrug en omgeving PEN-dorp) zijn duidelijk afleesbaar Belangrijk onderdeel hierin is het verbinden van station Alkmaar per als markering van het bijzondere gebied in de stad dat het kanaal fietsroute met de binnenstad en de kanaalzone. Hierdoor komt het is. Aantrekkelijke bebouwing met groene plekken en pleinen zorgt station binnen bereik te liggen van grote delen van de kanaalzone, voor een doorlopend stedelijk lint als begeleiding van het kanaal. Er waardoor de zone ook aantrekkelijk wordt als vestigingsplaats voor komt ruimte voor aanlegplekken en haventjes in de luwte van het doelgroepen vanuit de Metropoolregio Amsterdam. kanaal of kleine insteekhavens. Met het groeien van de stad wordt het noodzakelijk nieuwe verbindingen over de stadsrivier te slaan die Herontwikkelen stationsomgevingen stadsdelen aan beide zijden beter met elkaar verbinden.

Er worden Station Alkmaar speelt met de aansluiting op het nationale mogelijkheden onderzocht om het kanaal over het water beter intercitynetwerk een centrale rol in het succesvol ontwikkelen bereikbaar te maken vanuit bestaande woonwijken. van de stad en de kanaalzone. De stad zet daarom in op een verdere frequentieverhoging van het aantal treinen richting de Metropoolregio Amsterdam. Het streven naar hoogfrequent spoor komt alleen van de grond als er voldoende gebruikers wonen en werken rond de stations langs de Zaancorridor richting Amsterdam.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 23

COMPACTE STAD (een legenda vindt u op het uitklapvel op pag 2)

24 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Ambitie II COMPACTE STAD ALKMAAR

Alkmaarse kwaliteiten Relevante maatschappelijke trends

• Alkmaar wordt omgeven door aantrekkelijke natte • De samenleving globaliseert, hierdoor neemt de behoefte aan recreatiegebieden zoals Alkmaardermeer, Geestemerambacht en eigen identiteit en lokale oriëntatie toe bij mensen Noordzee • Winkelen richt zich steeds meer op beleving • Alkmaar is compact gebleven met een heldere scheiding tussen stad en landelijk gebied waardoor het landelijk gebied altijd • Toerisme neemt toe en wordt steeds belangrijker voor de binnen 10 minuten fietsen bereikbaar is vanuit de stad economie

• Op het uiteinde van de Alkmaarse standwal ligt de historische • Het klimaat blijft op lange termijn veranderen: het weerbeeld stad met waardevol erfgoed en een levendige binnenstad wordt extremer

• Alkmaar ligt in de luwte van de Randstad op de overgang van • Het aantal ouderen en alleenstaanden neemt tot 2040 Noord-Holland-Noord naar de Metropoolregio Amsterdam aanzienlijk toe

• De stad beschikt met een ringweg over een goed uitgebouwde • Technologische vooruitgang leidt tot aanpassingen in de fysieke regionale verkeersknoop en goede bereikbaarheid voor de regio leefomgeving

• Alkmaar beschikt over veel groene en waterrijke woonwijken • Het Nieuwe Werken beïnvloedt het stadsleven en de mobiliteit

• Iedere Alkmaarse wijk beschikt over een eigen buurtpark Ambitiepunten • De rijke ontwikkelingsgeschiedenis van de stad is op veel plekken nog goed af te lezen. De verkaveling en • Kwaliteit als leidraad voor opvangen verdichting het stratenpatroon van naast elkaar gelegen panden met verschillende hoogten, kapvormen en gevelbreedten, zijn • Kwaliteit als leidraad bij transformatieopgaven en het creëren kenmerkende elementen voor de Alkmaarse binnenstad van nieuwe stedelijke woonomgevingen

• Alkmaar is kennisstad op het gebied van duurzame energie • Toekomstbestendige na-oorlogse wijken

• Als centrumstad beschikt Alkmaar over veel culturele, medische • Leefbare stad met een park in iedere wijk en het verbreden van en onderwijs voorzieningen voor bewoners en bezoekers de kwaliteit van de openbare ruimte

• Alkmaar heeft een gevarieerde economische structuur en • Het versterken van de identiteit van de stad door het verbeteren exelleert in de energiesector van stedelijke structuren

• Alkmaar heeft een centrumfunctie op het gebied van recreatief • Gezonde stad met toekomstperspectief winkelen in Noord-Holland-Noord • Klimaatbestendige stad

• Het verduurzamen van de stad

• Uitbouwen kennisknoop Alkmaar en diversiteit aan werkgelegengeid

• Alkmaar profileert zich op het gebied van ICT- en big-data- toepassingen

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 25

Nieuwe collectieve groene binnenterreinen... ... of juist openbare recreatieve binnenpleinen

Meer water en groen tempert gevolgen klimaatverandering Samen met bewoners plekken in de stad thematiseren

Stedelijke oplossingen: dubbelgebruik van sport in de openbare ruimte op parkeerdek... ... en halfverdiept parkeren als onderdeel parkachtige stadsstraat

26 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

COMPACTE STAD ALKMAAR

Algemeen de gemeente initiatieven hiertoe ondersteunt die komen vanuit Alkmaar maakt optimaal gebruik van de schaalgrootte van de stad en de bewoners en de markt. De openbare ruimte speelt hierin een beschouwt de relatief kleine schaal van de stad als duidelijk pluspunt. belangrijke rol. De gemeente maakt concepten om het straatbeeld De keuze om niet verder uit te breiden, houdt het omringende en doorgaande routes richting binnenstad en buitengebied landelijk gebied vrij van stedelijke bebouwing. De keuze houdt aantrekkelijker te maken. De woningen in deze wijken kennen een in dat alle stedelijke ontwikkelingen worden opgevangen in de heldere opgave op het gebied van energietransitie. Waar mogelijk, bestaande stad. Op termijn leidt dit tot verdere verdichting van de zoekt de gemeente aansluiting bij regionale partners om in regionaal stad. Uitgangspunt is daarom dat verdichting geen doel op zich is, verband energietransitie te stimuleren en te begeleiden. In Alkmaar maar alleen acceptabel is wanneer deze bijdraagt aan de structurele Noord bestaat de mogelijkheid om in de woonwijken aan huis kwaliteit van de stad en daarmee de omgevingskwaliteit positief gebonden bedrijfsactiviteiten te ontplooien. Deze mogelijkheid beïnvloedt. zal in de toekomst blijven bestaan.

De gemeente staat open voor initiatieven die een menging van wonen en werken in Alkmaar Kwaliteit als leidraad voor opvangen verdichting Noord bevorderen. In Alkmaar Noord zijn daarom levendige gebieden Alkmaar maakt de keuze om alle ruimtelijke ontwikkelingen op het aangewezen langs stedelijke toegangswegen en de spoorlijn waar op gebied van wonen en werken op te vangen binnen de bestaande de begane grond bredere vormen van bedrijvigheid zijn toegestaan. stad. Daardoor wordt Alkmaar een compacte stad. Dat houdt in dat er veel activiteiten en ontwikkelingen plaatsvinden in een beperkt Leefbare stad met kwaliteit van parken en openbare beschikbare ruimte. De stad wordt dichter bebouwd door plekken ruimte in de stad te ontwikkelen die momenteel een matige (ruimtelijke) Een echte karakteristiek van Alkmaar is de grote hoeveelheid groene kwaliteit hebben. Daarbij kiest de gemeente in hoofdzaak voor parken. Iedere wijk beschikt over een eigen park. Nieuwe parken het concentreren van stedelijke ontwikkelingen in de kanaalzone. worden toegevoegd op plekken waar nieuwe buurten ontstaan, Ontwikkelingsplannen buiten de kanaalzone worden altijd en in zoals in de kanaalzone.

Parken worden samen met bewoners ieder geval beoordeeld op hun meerwaarde voor de stedelijke gethematiseerd en uitgewerkt waardoor parken meer toevoegen aan structuur, de buurt en het effect op de ontwikkelingen in de de persoonlijke beleving van huidige en toekomstige gebruikers en kanaalzone. Grootschalige verdichting buiten de kanaalzone is geen daardoor onderling meer onderscheid vertonen. uitgangspunt. Het behoud en verder verbeteren van de leefbaarheid is het uitgangspunt in bestaande woonwijken. Onderdeel hiervan De gemeente zet in op het versterken van groene aders door de is het behoud van ruimte voor groen en parkeren.Door verdichting stad. De basis van deze groene aders bestaat uit groene elementen zal de stedelijkheid van Alkmaar toenemen, waardoor de druk zoals parken, lanen, bermen en dijken, en uit blauwe elementen, op de openbare ruimte - het stedelijk groen en de leefbaarheid zoals kanalen en vaarten met hun rietkragen en oevers. Groene in het algemeen - zal stijgen.

Het bij verdichting waarborgen van aders worden versterkt door groen toe te voegen en door wandel- en kwaliteit van de openbare ruimte, parken, water en groene routes fietsroutes nog beter aan elkaar te koppelen als onderdeel van de openbare ruimte waarin bewoners elkaar ontmoeten, is essentieel bij het verkrijgen van een leefbare en Ook voor pleinen geldt dat deze meer zijn dan alleen onbebouwde gezonde stad. Ook het behoud en beter beleefbaar maken van delen van de stad. Pleinen vormen de eigentijdse marktplaatsen erfgoed in de bestaande wijken speelt een belangrijke rol bij van de stad en dagelijkse ontmoetingsplekken voor de buurt ruimtelijke ontwikkelingen. met kleinschalige horeca, culturele en zorgfuncties. De focus van ontwikkeling ligt op het inrichten van deze pleinen als het exclusieve Toekomstbestendige na-oorlogse wijken domein van ontmoeten en verblijven. Alkmaar zet zich in om bestaande woonwijken in de toekomst aantrekkelijk te houden. De na-oorlogse wijken bestaan uit Identiteit en stedelijke structuren wederopbouwwijken uit de jaren ‘50 en ‘60 en uit overloopwijken De Alkmaarse binnenstad behoudt in de toekomst haar historische uit de jaren ‘70 en ‘80. Beide wijktypen blijven ook in de toekomst karakter.

Op plekken waar dat te wensen overlaat, streeft Alkmaar aantrekkelijk door in te zetten op een herwaardering van de naar het terugbrengen van het karakter en sfeer. Dit versterkt de bestaande kwaliteiten: veel groen, een aantrekkelijke openbare aantrekkelijkheid van de binnenstad voor bewoners en bezoekers ruimte en kleinschalige woonbuurten. van de stad. Alkmaar zet in op het trekken van meer toeristen en dagjesmensen, waarbij de binnenstad als grootste trekker geldt. Op Overloopwijken in Alkmaar Noord ligt een bijzondere focus. Deze Als visitekaartjes van de stad vormen stadsentrees, stadsranden en wijken worden duurzamer en toekomstbestendig gemaakt, waarbij lange lijnen bij uitstek de kwalitatieve uithangborden van de stad. De

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 27

stadsentrees en lange lijnen door de stad vergroten de afleesbaarheid lijnen worden gevormd door belangrijke dagelijkse of recreatieve van de stad en daarmee de identiteit van Alkmaar. Dit leidt tot een routes, vaak herkenbaar als historische routes. Het versterken van hogere binding van bewoners en gebruikers met de stad. deze lange lijnen is een opgave die vorm zou kunnen krijgen door het aantrekkelijk begeleiden van een lijn in de vorm van bebouwing, Naast de plekken rond de overgang van stad naar land en van groen en water of het aantrekkelijker maken van de openbare buitenwijk naar binnenstad vormen ook de stations Alkmaar ruimte. Ook een verruiming van functies kan de kwaliteit van een Centraal en Alkmaar Noord de stadsentrees. Het zijn plekken waar lange lijn positief beïnvloeden. dagelijks veel mensen langskomen. Hierdoor spelen de entrees een belangrijke rol in het beleven van de stad. Verdichtingsinitiatieven Een gezonde stad met toekomstperspectief worden gebruikt als middel om lange lijnen te versterken en Alkmaar is een stad die uitnodigt tot gezond leven. De gemeente stadsentrees te thematiseren. Het thematiseren draagt bij aan een zet daarom in op het bereikbaar houden van zorg in de stad. vergrote leesbaarheid van verschillende plekken in de stad. De lange Kleinschalige zorglocaties in wijken en buurten maken het mogelijk

Pleinen: ingericht op het maximaal faciliteren van elkaar ontmoeten

28 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

COMPACTE STAD ALKMAAR

dat ouderen langer vitaal thuis kunnen blijven wonen. Het ziekenhuis Het verduurzamen van de stad in de Alkmaarderhout wordt uitgebouwd tot grote moderne regionale Het Alkmaar van morgen is een duurzame stad. Nieuwe bebouwing zorgvoorziening die de centrumfunctie van Alkmaar benadrukt. is energieneutraal en wekt op termijn zelfs energie op. Het HVC-net De stad profileert zich als sportstad op landelijk niveau en geeft wordt uitgebreid in de stad en wordt het duurzaamste warmtenet invulling aan de sportbehoefte van bewoners van stad en regio. De van Nederland. De stad geeft haar kennisvoorsprong op het gebied openbare ruimte wordt sportvriendelijk ingericht om bewegen en van duurzame energie verder vorm door het stimuleren van ongeorganiseerd sporten aantrekkelijker te maken en het gebruik van experimenten en initiatieven op het gebied van biovergassing en de openbare ruimte te stimuleren. Dat kan in parken, maar ook op het werken met restwarmte afkomstig uit afvalverbranding. Op het pleinen, in plantsoenen, langs kaden en in straten. De ontwikkeling gebied van verkeer, stimuleert de stad het gebruik van (elektrische) van het Olympiapark wordt voortgezet en geeft verder vorm aan fietsen en wordt ingezet op het verder verduurzamen van het OV- Sportstad Alkmaar. net. De stad blijft per auto toegankelijk.

Wel wordt per deel van de stad bekeken welke modaliteit leidend is op een bepaalde plek zodat Het elektrisch fietsen als onderdeel van een gezonde levensstijl deze wordt begeleid door een passende openbare ruimte. wordt ondersteund door de aanleg van aantrekkelijke fiestpaden naar de binnenstad, OV-knooppunten en recreatiegebieden. In Het opwekken van duurzame energie kan in bepaalde gevallen samenwerking met de regio onderzoekt de gemeente een regionaal gevolgen hebben voor de omgeving. Zonnepanelen en windmolens fietssnelwegennetwerk. beïnvloeden de ruimtelijke beleving en daarmee de leefkwaliteit. Warmte-koude opslag en geothermie hebben gevolgen voor de Klimaatbestendige stad ondergrond. Voor bestaande bestaat een opgave van aanpassen Met het oog op klimaatverandering zijn maatregelen nodig om van de woningen aan nieuwe vormen van energie. De opgave de negatieve effecten van hevige regenbuien en hittestress op voor nieuwbouw bestaat uit het direct inpassen van de toepassing te vangen. Vooral in een compacte stad is dit van belang omdat van duurzame energie. Om te kunnen overzien welke transities verdichting resulteert in minder ruimte voor opvang van water er in Alkmaar nodig zijn worden alle mogelijkheden in beeld en groei van hittestress op warme dagen. Naast de negatieve gebracht.

Daarna kunnen keuzes worden gemaakt over welke vorm economische gevolgen van wateroverlast, heeft hittestress een zeer van duurzame opwekking het meest geschikt is in de Alkmaarse negatieve invloed op de gezondheid. Vergroenen draagt bij aan het context. In deze keuzes worden de gevolgen voor de bovengrond en oplossen van beide vraagstukken. Het groen kan water opvangen ondergrond nauwkeurig afgewogen. en vermindert de hittestress. Het vergroenen van de ‘vergrijsde omgeving’ is hierbij een goed startpunt. Dit geldt zowel voor het Kennisknoop Alkmaar en diverse werkgelegenheid openbaar gebied als particuliere terreinen. Een afweging tussen het Alkmaar neemt deel aan de Topsector Energie. De gemeente bouwt ruimtegebruik voor verblijfs- en verkeersdoeleinden en groen zal hiermee aan een energiecluster van internationale faam als West- nadrukkelijker gemaakt moeten worden met als focus meer ruimte Europees centrum van duurzame energie. Genoemd mogen worden voor groen en water. Het goed afwikkelen van verkeersstromen het Energy Innovation Park op de Boekermeer, initiatieven op het kan op verschillende manier worden vormgegeven. De inrichting gebied van groen gas en biovergassing en De incubator IDEA voor ten behoeve van verkeer wordt nadrukkelijk opgepakt vanuit small business development, gevestigd bij Inholland.

een integrale afweging, waarbij steeds de balans moet worden gezocht tussen verkeerstromen, woonkwaliteit en klimaatadaptatie. Alkmaar is een stad met een stabiel economisch klimaat. Diversiteit De ambitie ligt dus hoger dan een niet intergrale aanpak vanuit aan werkgelegenheid maakt dat er minder heftig wordt gereageerd bestaande richtlijnen. De klimaatverandering leidt ook tot droogte. op economische teruggang of kentering. Innovatie zorgt daarnaast Dit kan tot grote (economische) problemen leiden. Door een te voor welvaartsgroei. Toekomstige economische kansen van het lage grondwaterstand kan schade optreden aan gebouwen die niet stedelijk gebied worden vergroot door de functie en beleving van de onderheid zijn, met name historische gebouwen. Nader onderzoek is binnenstad en van de functie van de dorpen (economisch en sociaal) nodig om te bekijken hoe in de toekomst problemen te voorkomen. te versterken, waarbij Alkmaar niet alleen de detailhandel betrekt, maar ook de vrijetijdsindustrie.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 29

LANDELIJK GEBIED

(een legenda vindt u op het uitklapvel op pag 2)

30 Omgevingsvisie Alkmaar 2040

Ambitie III toekomstbestendig en innovatief LANDELIJK GEBIED

Alkmaarse kwaliteiten natuurgebied aantrekkelijk voor recreanten

• Het landelijk gebied is een belangrijk agrarisch productiegebied Relevante maatschappelijke trends

• Het landelijk gebied is aantrekkelijk voor recreatie en toerisme • Er is sprake van een voortgaande schaalvergroting in de door de Stelling van Amsterdam, de vele molens van de agrarische sector Schermer en de veenweidegebieden • Nieuwe technologie leidt tot nieuwe mogelijkheden in de • De rijke historie van De Rijp is nog goed afleesbaar, met als agrarische sector gevolg een grote aantrekkingskracht op toeristen • De herkenbaarheid en kwaliteit van het landschap worden steeds • De Schermer droogmakerij is een unieke innovatie uit de 17de hoger gewaardeerd eeuw, waarvan de werking en functie tot de dag van vandaag zijn behouden • Het toerisme groeit. Met globalisering ontstaat een trend op lokale oriëntatie • Het landschap van de droogmakerijen kenmerkt zich door een heldere structuur en openheid • De vraag naar lokaal geproduceerd, biologisch voedsel neemt toe