Bijlage 3. MER Alkmaars kanaal

MER Alkmaars Kanaal

Milieueffectrapport

projectnummer 0476575.100 revisie 03 8 juli 2025

www.anteagroup.nl

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 revisie 03 8 juli 2025

Auteur(s) N. Hagen

Opdrachtgever Gemeente Alkmaar Mallegatsplein 10 1815 AG ALKMAAR

Gecontroleerd M.L. Kornet

datum 8 juli 2025

beschrijving

vrijgave J.J. Verhoeven

Inhoudsopgave Het MER bij ontwikkeling Alkmaars Kanaal Wat laat het MER voor Alkmaars Kanaal zien? Beoordeling op de zes ambities

5 6 8

1.

Inleiding

11

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aanleiding Ontwikkeling Alkmaars Kanaal Waarom dit MER? Wettelijke eisen voor de m.e.r. Waar richt het MER zich op? Hoe ziet de procedure er uit? Leeswijzer

11 11 13 13 14 14 16

2.

Gebiedsbeschrijving

17

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Alkmaar en omgeving Deelgebied Viaanse Molen Deelgebied RWZI Deelgebied Stationsgebied Deelgebied Overstad Deelgebied Oudorp Deelgebied Overdie

17 20 22 22 23 25 26

3.

Ontwikkeling Alkmaars Kanaal

27

3.1 3.2 3.3 3.4

De aanloop naar het plan: ambities en doelstellingen voor Alkmaars Kanaal Beleid en uitgangspunten voor de ontwikkeling Ontwikkeling op hoofdlijnen Uitgangspunten en beoogd programma per deelgebied

27 29 31 33

4.

Beleid en ambities voor Alkmaars Kanaal

39

4.1 4.2

Relevante beleidskaders Ambities als beoordelingskader voor Alkmaars Kanaal

39 39

5.

Opzet van het MER

41

5.1 5.2 5.3

Stappen in het MER Beoordelingskader Methodiek

41 42 44

6.

Eerste analyse en effectinschatting

49

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8

Inleiding Ongedeelde stad Leefbare stad Bereikbare stad Duurzaamheid en natuur Klimaatadaptatie Vitaliteit Conclusie Deel A

49 49 52 56 59 61 62 65

Deel B 68 7.

Programmatische afwegingen

69

7.1 7.2 7.3

Inleiding Welke keuzes zijn er nog te maken? Beoordeling van de scenario’s

69 70 73

7.4

Conclusie

79

8.

Afwegingen voor mobiliteit

81

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5

Inleiding Maatregelen voor duurzame mobiliteit Maatregelpakketten Beoordeling van de maatregelpakketten Conclusie

81 81 84 85 93

9.

Afwegingen voor klimaatadaptatie

94

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5

Inleiding Aandachtspunten en kansen per deelgebied Keuzes voor klimaatadaptatie Mogelijke maatregelen per deelgebied Conclusie

94 94 96 100 108

10.

Afwegingen voor gezondheid en recreatie

110

10.1 10.2 10.3 10.4

Inleiding Gezondheidsbescherming Maatregelen voor gezondheidsbevordering en recreatie Conclusie

110 110 114 121

Deel C 123 11.

Voorkeurskeuzes voor Alkmaars Kanaal

124

11.1 11.2 11.3

Gemeentelijk beleid Ontwikkelkaders Alkmaars Kanaal Voorkeursoplossingen per keuze

124 127 140

12.

Beoordeling op ambities

149

12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 12.6

Effecten op ongedeelde stad Effecten op leefbare stad Effecten op bereikbare stad Effecten op duurzaamheid en natuur Effecten op klimaatadaptatie Effecten op vitaliteit

149 152 156 162 165 167

13.

Conclusie

170

13.1 13.2 13.3

Overzicht van de beoordeling Leemten in kennis Monitoring en evaluatie

170 173 174

Bijlagen 176 Rapportage Ecologie Onderzoek stikstofdepositie Alkmaars Kanaal Onderzoek Luchtkwaliteit Alkmaars Kanaal Akoestisch onderzoek MER Alkmaars Kanaal Onderzoek Energie Alkmaars Kanaal Quickscan Externe veiligheid Rapportage Duurzame mobiliteit Rapportage Klimaatadaptatie Rapportage Gezondheid en recreatie

176 176 176 176 176 176 176 176 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Samenvatting De gemeente Alkmaar heeft de ambitie om een zestal gebieden langs het Noordhollandsch Kanaal te transformeren tot woon-werkgebied. De gebieden hebben op dit moment met name bedrijfsfuncties. De ontwikkeling is beschreven in de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 uit 2017, een eerste impressie is opgenomen in het Omgevingsbeeld Alkmaars Kanaal en ontwikkelbeelden voor de zes deelgebieden. Hierbij werd rekening gehouden met ruimte voor ca. 15.000 woningen en ca. 100 ha werkgelegenheid en maatschappelijke voorzieningen. Dit wordt nu verder uitgewerkt in de actualisatie van de Omgevingsvisie Alkmaar en in ontwikkelkaders voor de zes deelgebieden. De voorgenomen ontwikkeling gaat nu uit van de bouw van ca. 12.000 woningen en de realisatie van ca. 80 ha werkgelegenheid en maatschappelijke voorzieningen.

Het MER bij ontwikkeling Alkmaars Kanaal Aanleiding voor het MER In de omgevingsvisie en de ontwikkelbeelden voor Alkmaars Kanaal heeft de gemeente ambities voor de ontwikkeling beschreven. Onder andere op het gebied van klimaat en duurzaamheid zijn ambities geformuleerd. Om te bepalen of en in welke mate de totale ontwikkeling van Alkmaars Kanaal voldoet aan de ambities moeten de effecten van de ontwikkeling in samenhang onderzocht worden. Hiervoor is de procedure van de milieueffectrapportage ingezet. Hiervoor is in juni 2022 de notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld. Dit rapport betreft het milieueffectrapport (MER), waarin de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal beoordeeld is op de ambities. Ambities voor Alkmaars Kanaal In de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 en de ontwikkelbeelden voor Alkmaars Kanaal zijn meerdere ambities genoemd. Voor het MER zijn deze samengevoegd tot zes ambities met daaronder meerdere aspecten, die gezamenlijk alle relevante aspecten van de fysieke leefomgeving bevatten. De zes ambities en de onderliggende aspecten vormen het beoordelingskader voor het MER. Ambitie

Aspecten / Criteria

Ongedeelde stad

• • • •

Wonen Werken (incl. voorzieningen) Functiemenging Historisch kapitaal

Leefbaarheid

• • • •

Geluid Luchtkwaliteit Veiligheid Verblijfskwaliteit

• • •

Verkeersafwikkeling Verkeersveiligheid Deelmobiliteit en parkeren

Mobiliteit

Ambitie

Duurzaamheid en natuur

Klimaatadaptatie

Vitaliteit

Aspecten / Criteria • • •

Energie en grondstoffen Circulariteit Ecologie

• • •

Waterveiligheid Wateroverlast Hittestress

• • •

Gezondheidsbevordering Voorzieningenniveau Recreatie

Voor de beoordeling is gebruik gemaakt van een scorebalk. Het blauwe driehoekje toont de score op de ambitie, links is een lage score, rechts is een hoge score. Om de score te bepalen zijn per ambitie criteria geformuleerd voor de onderkant (links) en bovenkant (rechts) van de beoordelingsschaal. Waar mogelijk is dit gekwantificeerd. Doel en rol van het MER bij Alkmaars Kanaal Het doel van het MER is het onderzoeken en beoordelen van de effecten van de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal op de zes ambities. Het MER heeft daar in de eerste plaats een toetsende rol. Het MER laat zien of en in welke mate de ambities gehaald worden. Die toetsende rol is op twee manieren ingevuld. Een eerste toetsing van het planvoornemen zoals opgenomen in het omgevingsbeeld Kanaalzone en de ontwikkelbeelden voor de verschillende deelgebieden, conform het huidig beleid, zonder verdere maatregelen is ingezet om te bepalen waar maatregelen of extra inzet (beleid) nodig is om een goede score te behalen op de blad 5 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

ambities (Deel A). Hier heeft het MER ook een signalerende en agenderende functie vervuld. Aan de hand van de eerste toetsing zijn in het MER keuzes en afwegingen voor de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal onderzocht en beoordeeld (Deel B). Dit heeft geleid tot aanpassing of aanvulling van beleid en uitgangspunten voor de ontwikkeling. De tweede toetsing betreft de beoordeling van de actualisatie van de omgevingsvisie, het geactualiseerde beleid en de (voorlopige) ontwikkelkaders voor Alkmaars Kanaal (voorkeurskeuzes). Vanuit de beoordeling volgen aandachtspunten en aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de plannen van Alkmaars Kanaal (Deel C).

Wat laat het MER voor Alkmaars Kanaal zien? Grote opgave op het gebied van mobiliteit De ontwikkeling van ca. 12.000 woningen leidt tot een forse toename van verkeersbewegingen binnen de stad en op de ring. Doordat veel aspecten van de toekomstige woon-werkgebieden, zoals woningtypen, verkeersstructuren binnen de gebieden en parkeeroplossingen, nog niet bekend zijn, is niet exact te bepalen hoe groot de toename van verkeer is. Berekeningen van de verkeersafwikkeling laten zien dat de ontwikkeling leidt tot toenames van voertuigverliesuren binnen de stad en op de ring. Op de oostelijke ontsluitingsroute naar het centrum overstijgt de reistijd in de spits het criterium van maximaal 2,5 de freeflow-reistijd. Met de beoogde nieuwe voorzieningen, de aanleg van langzaam verkeersverbindingen en de herinrichting van de openbare ruimte zet de gemeente een belangrijke stap op het gebied van duurzame mobiliteit. Lopen en fietsen wordt gestimuleerd. Op enkele plekken verbetert de fietsreistijd naar het centrum en de stations. Voor de deelgebieden aan de randen (Viaanse Molen, Oudorp en Overdie) zijn bushaltes belangrijke OV-voorzieningen. De OV-bereikbaarheid van Overdie is in de huidige situatie slecht. Een busverbinding over de nieuwe brug tussen Oudorp en Overdie geeft een belangrijke impuls aan de bereikbaarheid van OV.

Het ontwikkelen van mobiliteitshubs op strategische plekken aan de randen van de stad, vergroten de kwaliteit van OV-voorzieningen. In de Visie Mobiliteit werkt de gemeente de hubs en de locaties verder uit. Keuzes en afwegingen voor mobiliteit In het MER zijn maatregelen voor het stimuleren van duurzame mobiliteit onderzocht. Maatregelen zoals het creëren van fietsverbindingen, OV-voorzieningen en het invoeren van strikt(er) parkeerbeleid in samenhang leiden tot afname van autoverkeer. Het MER laat zien dat door deze maatregelen de voertuigverliesuren en de reistijden in de spits afnemen. Sommige criteria komen in de buurt van de bovenkant van de score voor bereikbare stad. De afname van verkeer leidt ook tot positieve (minder negatieve) effecten op geluid en luchtkwaliteit. Met name direct langs ontsluitingswegen van ontwikkellocaties is een verbetering te zien. Berekeningen van stikstofdepositie tonen aan dat deze maatregelen een toename van stikstofdepositie kunnen voorkomen. Verkeergerelateerde effecten De toename van verkeer leidt niet tot relevante toenames van geluid of luchtverontreiniging bij bestaande woongebieden van Alkmaar. Ontsluitingswegen van grote ontwikkelvelden of parkeervoorzieningen in de nabijheid van bestaande gevoelige objecten zijn wel een aandachtspunt.

Doordat de procentuele toename van verkeer hier doorgaans groot is, kan dit wel tot significante toename van wegverkeerslawaai leiden. In sommige deelgebieden is een fijnmazig verkeersnetwerk aanwezig. Dit leidt er toe dat ontwikkellocaties te maken hebben met wegverkeerslawaai van meerdere kanten. Dit maakt het creëren van geluidluwe zijden lastiger. Geluidberekeningen laten zien dat het afsluiten of afwaarderen van één of meerdere wegen de leefkwaliteit binnen ontwikkellocaties aanzienlijk kan verbeteren. Stikstofemissies van verkeer leiden mogelijk tot toename van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Berekeningen laten zien dat met maatregelen om de omvang van verkeer terug te dringen en saldering met bestaande bedrijfsactiviteiten toename van stikstofdepositie voorkomen kan worden.

blad 6 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Vervolgstappen voor natuur De omvang van de ontwikkeling maakt dat indirecte effecten op Natura 2000-gebied niet op voorhand uit te sluiten zijn. Verkeerseffecten leiden mogelijk tot toename van stikstofdepositie en de groei van het aantal inwoners kan tot toename van recreatiedruk leiden. Het MER laat zien dat maatregelen die de verkeerstoename beperken, een toename van stikstofdepositie kunnen voorkomen. Voor stikstofdepositie zijn de volgende vervolgstappen te formuleren:  Bij de keuzes en afwegingen voor mobiliteit dienen de effecten op stikstofdepositie daarom betrokken te worden.  Per ontwikkellocatie dient een berekening van stikstofdepositie gemaakt te worden, zowel voor de gebruiksfase als voor de realisatiefase Mogelijke effecten op leefgebied van (beschermde) soorten zijn in deze fase van de ontwikkeling nog niet concreet bekend. Op basis van stedenbouwkundige plannen is nader onderzoek naar soorten nodig. Voor biodiversiteit zijn de volgende vervolgstappen te formuleren:  Het uitvoeren van onderzoek (natuurtoets) per ontwikkellocatie  Het opstellen van een soortenmanagementplan om proactief maatregelen te treffen om aantasting van leefgebied te voorkomen Woon- en leefkwaliteit binnen Alkmaars Kanaal Het MER heeft de woon- en leefkwaliteit binnen de zes deelgebieden in beeld gebracht.

Vanwege het ontbreken van volledig uitgewerkte stedenbouwkundige plannen is dit op gebiedsniveau en niet op woningniveau in beeld gebracht. Zo is er voor de geluidbelasting gebruik gemaakt van vrijeveldcontouren, voor luchtkwaliteit zijn toetspunten aan de randen van ontwikkelvelden opgenomen. Vrijwel alle deelgebieden kennen een of meerdere geluidbelaste zijden. In de nabijheid van het hoofdwegennet kan de geluidbelasting door wegverkeer oplopen tot meer dan 60 dB. Bij deelgebieden Stationsgebied en Overstad is spoorweglawaai een aandachtspunt. Voor alle ontwikkellocaties geldt dat de nadere stedenbouwkundige uitwerking bepalend is voor het akoestisch leefklimaat. Afschermende bebouwing kan vrijwel overal geluidluwe binnengebieden creëren. Op basis van het MER zijn enkele aandachtspunten en aanbevelingen voor geluid te formuleren:  Ontwikkellocaties die omsloten zijn door infrastructuur is het creëren van geluidluwe zijde niet eenvoudig. Ingrepen in de infrastructuur, zoals afsluiten of afwaarderen van wegen zijn positief voor dit aspect.  Ontwikkellocaties langs de ring zijn op een of meerdere zijden (zwaar) geluidbelast. Het toepassen van dove gevels is mogelijk noodzakelijk. Ook kan overwogen worden niet-geluidgevoelige functies op die locaties als eerstelijnsbebouwing te positioneren.

 Bij grote, collectieve parkeergelegenheden is de geluidbelasting van de ontsluiting een aandachtspunt Op het gebied van gezondheidsbevordering en de kwaliteit van de openbare ruimte speelt de ontwikkeling van het Kanaalpark een belangrijke rol. De aanleg van een groen, openbaar verblijfsgebied geeft een kwaliteitsimpuls aan de deelgebieden. Bij de deelgebieden in het centrum (Stationsgebied, Overstad) is de aanleg van een grote groenstructuur niet mogelijk, hier moet een meer boulevard-achtige openbare ruimte ontstaan. Om de ambitie voor groen in de deelgebieden te behalen, hittestress en wateroverlast te beperken vraagt dit wel om inpassing van (kleinere) groenstructuren en voorzieningen binnen het gebied. Vanwege de hoge mate van stedelijkheid is dit een belangrijk aandachtspunt. Bereikbaarheid van groenvoorzieningen in het Kanaalpark is een aandachtspunt bij enkele deelgebieden. Zo ligt de Helderseweg als barrière tussen de ontwikkellocaties van Viaanse Molen en RWZI en het noordelijk deel van het Kanaalpark. Het creëren van voldoende, veilige oversteekplaatsen of het afwaarderen van de Helderseweg naar 30 km/uur draagt bij aan de oversteekbaarheid. Bij Oudorp liggen enkele ontwikkellocaties op grotere afstand van het Kanaalpark. Aanleg van groen en sport- en speelvoorzieningen in de directe nabijheid is hier aan te bevelen.

blad 7 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Beoordeling op de zes ambities Onderstaande figuur toont de beoordeling op de zes ambities voor Alkmaars Kanaal. Onder de figuur zijn per ambitie met bullitpoints de belangrijkste aspecten van de beoordeling benoemd. Ook zijn de belangrijkste maatregelen of vervolgstappen, die tot een hogere score op de ambitie leiden, kort beschreven.

Ongedeelde stad Beoordeling van de ambitie  Ca. 12.000 woningen (net onder gemiddelde score), afname ten opzichte van ontwikkelbeelden (ca. 15.000) vanwege hernieuwde inzichten ten aanzien van de ontwikkelmogelijkheden;  Positieve score op historisch kapitaal door rekening te houden met molenbiotopen en behoud en inpassing van West Friese Omringdijk  Functiemenging in alle deelgebieden aanwezig, inpassing van wonen en werken vraagt nadere afstemming Maatregelen / vervolgstappen  Onderzoek naar de mogelijkheid voor het toevoegen van nieuwe ontwikkellocaties of verdichting binnen de deelgebieden, met aandacht voor de verblijfskwaliteit.

Leefbare stad Beoordeling van de ambitie  Met name hogere geluidbelasting en hogere concentraties luchtverontreiniging langs de randen van deelgebieden  Vrijwel alle ontwikkellocaties hebben mogelijkheden om een of meerdere geluidluwe zijden te creëren. Deelgebieden Stationsgebied en Overstad zijn aandachtspunt vanwege de aanwezigheid van geluidbronnen langs meerdere zijden van de ontwikkellocaties

blad 8 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

 

Inpassing en inrichting (wel of geen autoverkeer) van Bestevaerbrug is bepalend voor leefkwaliteit binnen Oudorp en Overdie vanwege wegverkeerslawaai De risicocontour van het lpg-tankstation in Overstad vormt een belemmering voor woningbouw waar in de fasering rekening mee gehouden moet worden

Maatregelen/vervolgstappen  Onderzoek naar mogelijkheden voor afsluiten of afwaarderen van doorgaande wegen in of direct langs deelgebieden (Helderseweg, Stationsweg of oost-westverbindingen binnen Overstad)  Geluid(belasting) en creëren van geluidluwe zijden/gebieden opnemen als ontwerpprincipe

Bereikbare stad Beoordeling van de ambitie  Op basis van resultaten tussenvariant blijven er knelpunten voor reistijden naar het centrum (meer dan 2,5x freeflow reistijd) bestaan  Positieve score op langzaam verkeer door nieuwe verbindingen en beoogde herinrichting van openbare ruimte binnen de deelgebieden  OV-bereikbaarheid van Overdie en de zuidkant van Oudorp is een aandachtspunt. Een busverbinding over de Bestevaerbrug met een halte aan beide zijden van de brug leidt tot een forse verbetering van de OV-voorziening in het gebied.  Met parkeren in clusters of in grote hubs kan een bijdrage worden geleverd aan het stimuleren van duurzame mobiliteit, dit vraagt om verdere uitwerking binnen deelgebieden. Maatregelen / vervolgstappen  Opstellen van uitvoeringsagenda voor verkeerskundige maatregelen  Monitoring van verkeerseffecten van ontwikkeling van Alkmaars Kanaal

Duurzaamheid en natuur Beoordeling van de ambitie  Mogelijk toename van stikstofdepositie door cumulatieve verkeerseffecten van Alkmaars Kanaal  Positieve score door maatregelen voor nieuwe recreatiegebieden en kwaliteitsimpuls van bestaande gebieden als alternatief voor duinen en strand (kwetsbare natuur)  Binnen alle deelgebieden nader onderzoek voor aanwezigheid van (beschermde) soorten nodig. Maatregelen / vervolgstappen  Uitvoeren van onderzoek stikstofdepositie per ontwikkellocatie, zowel voor gebruiksfase als voor de realisatiefase  Proactieve aanpak van maatregelen voor soorten, bijvoorbeeld het opstellen van een soortenmanagementplan. Dit is positief voor de biodiversiteit en voorkomt mogelijke vertraging in het proces  Besluit over / uitwerken van collectieve warmtevoorzieningen

Klimaatadaptatie Beoordeling van de ambitie  Alleen binnen deelgebied Viaanse Molen aandachtspunten voor waterveiligheid  Positieve effecten op waterberging en hittestress door ontwikkeling van Kanaalpark  Aandachtspunten binnen deelgebieden Stationsgebied en Overstad vanwege beperkte positieve effecten van Kanaalpark en het beoogde hoogstedelijk karakter van de deelgebieden Maatregelen/vervolgstappen  Uitwerking van klimaatadaptieve maatregelen binnen deelgebieden  Monitoren van aandeel groen en water binnen deelgebieden

blad 9 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Vitaliteit Beoordeling op de ambitie  Nabijheid en bereikbaarheid van centrumvoorzieningen is een aandachtspunt bij deelgebieden Viaanse Molen en Overdie  Positieve effecten op sport- en speelvoorzieningen door de ontwikkeling van Kanaalpark  Binnen Viaanse Molen, Stationsgebied en Overstad zijn sport- en speelvoorzieningen nodig binnen de gebieden, vanwege afstand tot en beperkte bereikbaarheid van voorzieningen in het Kanaalpark  Recreatiegebieden Alkmaardermeer en Geestmerambacht bieden goede alternatieven voor recreatie in kwetsbare Natura 2000-gebieden. Het verbeteren van de bereikbaarheid van deze gebieden draagt hier positief aan bij. Maatregelen/vervolgstappen  Creëren van openbare sport- en speelvoorzieningen binnen deelgebieden  Opstellen van plan van aanpak voor recreatie in het buitengebied

Vervolg Zowel de omgevingsvisie als de ontwikkelkaders worden verder uitgewerkt. Bij de omgevingsvisie wordt een uitvoeringsagenda opgesteld, de ontwikkelkaders vormen de opmaat voor de ruimtelijke besluiten voor de ontwikkeling. De voorgestelde maatregelen en vervolgstappen worden ter overweging meegenomen door de gemeente. De ambities bieden handvatten om in het vervolgproces een rol te spelen in de monitoring en evaluatie van de ontwikkeling. Belangrijke parameters voor de effecten op de leefomgeving of de woon- en leefkwaliteit, zoals de reistijd in de spits, het aandeel groen en water binnen deelgebieden of de omvang en nabijheid van sport- en speelvoorzieningen zijn op dit moment niet volledig bekend. Het opstellen van een monitoringsplan helpt de gemeente om de ‘vinger aan de pols’ te houden en inzicht te houden in de voortgang en score op de ambities.

blad 10 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding Grote transformatieopgave langs het kanaal De gemeente Alkmaar heeft de ambitie om een aantal gebieden langs het Noordhollandsch Kanaal te transformeren tot woon-werkgebied. De ontwikkeling van Alkmaars Kanaal bestaat uit zes deelgebieden. De locatie van deze gebieden is op de kaart aangegeven in figuur 1.1. De gebieden hebben op dit moment met name bedrijfsfuncties. Het is de bedoeling dat een deel van deze functies (met name zware bedrijvigheid die zich niet goed mengt met de woonfunctie) op termijn verdwijnt en plaats maakt voor nieuwe woon- werkfuncties. In een aantal deelgebieden zijn al (her)ontwikkelingen gestart.

Figuur 1-1: Locatie ontwikkelgebieden Alkmaars Kanaal

1.2

Ontwikkeling Alkmaars Kanaal De totale ontwikkeling heet Alkmaars Kanaal. Voor de ontwikkeling is een Omgevingsbeeld opgesteld, de deelgebieden zijn uitgewerkt in ontwikkelbeelden1. 1

Het Omgevingsbeeld en de ontwikkelbeelden zijn te raadplegen op: https://www.alkmaar.nl/alkmaarskanaal/

blad 11 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Het programma voor Alkmaars Kanaal is nog niet planologisch vastgelegd. In de ontwikkelbeelden zijn indicatieve aantallen voor woningen en werkgelegenheid opgenomen. Het totaal van de zes deelgebieden komt in de ontwikkelbeelden uit op ruim 14.000 woningen en ruim 100 hectare werkgelegenheid.

Uitwerking in deelgebieden De ontwikkeling van Alkmaars Kanaal is verdeeld over zes deelgebieden die aan het Noordhollandsch Kanaal grenzen. De vastgestelde ontwikkelbeelden voor de deelgebieden schetsen op hoofdlijnen de contouren, het beoogde programma en de ruimtelijke opgaven voor het deelgebied. Uiteindelijk zijn nieuwe planologische kaders ((wijziging) omgevingsplan of omgevingsvergunning) nodig om de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal mogelijk te maken. Op dit moment is nog niet bekend hoe dit planologische proces voor de deelgebieden er uit komt te zien. Een deelgebied kan in meerdere omgevingsplannen uitgewerkt worden. Om als gemeente voldoende sturing te houden op deze gefaseerde ontwikkeling worden per deelgebied ontwikkelkaders opgesteld. Deze ontwikkelkaders vervangen de ontwikkelbeelden. Het ontwikkelkader is een ruimtelijk plan voor de komende 10 à 15 jaar met richtlijnen voor de ontwikkeling. Op hoofdlijn geeft een ontwikkelkader duidelijkheid over:   

Het ruimtelijk raamwerk en de hoofdstructuur De ontwikkelprincipes voor de openbare ruimte en bebouwing De ruimtelijke en programmatische spelregels

Uitwerking per thema Naast de ontwikkelkaders per deelgebied vraagt de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal mogelijk om plannen of maatregelen voor specifieke thema’s. Effecten van de ontwikkeling kunnen aanleiding geven om voor bepaalde thema’s aanvullende maatregelen te nemen. Uit eerder onderzoek blijkt dat maatregelen nodig zijn om knelpunten op het gebied van mobiliteit te voorkomen. Dit is aanleiding voor de gemeente geweest om een visie Stedelijke mobiliteit op te stellen. De gemeente heeft een beleidsplan Klimaatadaptatie opgesteld. Ook andere thema’s vragen om een nadere uitwerking . Welke thema’s dit zijn en wat de maatregelen precies inhouden is op dit moment nog niet bekend. Ambities voor Alkmaars Kanaal De ontwikkeling van Alkmaars Kanaal is onder andere benoemd in de gemeentelijke Omgevingsvisie (Omgevingsvisie Alkmaar 2040), die in 2017 is vastgesteld. De ontwikkeling langs het kanaal is in de Omgevingsvisie als een van de grote ambities voor de gemeente benoemd. Deze ontwikkeling moet een voorbeeldproject worden op het gebied van onder andere duurzaamheid en klimaatadaptatie. Ook beschrijft de Omgevingsvisie ambities voor gezondheid en leefbaarheid in de stad. Vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet is er aanleiding om de omgevingsvisie te actualiseren.

Het gaat daarbij niet om een koerswijziging, maar om een aanscherping van de ambities, met onder meer aandacht voor: - De veranderde aard, omvang en urgentie van de (ruimtelijke) opgaven, en maatschappelijke ontwikkelingen zoals de energietransitie en klimaatverandering - de kracht van stad en land, met hun eigen gebied specifieke kwaliteiten, de verbinding tussen die gebieden en de sterke regionale positie van gemeente Alkmaar. - de samenhang tussen opgaven en ambities op basis van drie leidende principes: het verbeteren van de omgevingskwaliteit, het zorgen voor een duurzame toekomst, en rekening houden met water, bodem en ondergrond

blad 12 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

1.3

Waarom dit MER? Effecten van de ontwikkeling op de omgeving De ontwikkeling van Alkmaars Kanaal komt neer op een groei van zo’n 30.000 inwoners. De stad Alkmaar telt op dit moment ruim 110.000 inwoners. De ontwikkeling leidt hierdoor tot een inwonersgroei van bijna 30%. Een ontwikkeling van deze omvang leidt tot effecten op de fysieke leefomgeving door de bouw van woningen en voorzieningen en de groei van het aantal verplaatsingen in en rond de deelgebieden. Deze effecten vragen om keuzes en afwegingen voor de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal. Keuzes en afwegingen die negatieve effecten op de omgeving moeten voorkomen of verminderen. Maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen die Alkmaars Kanaal beïnvloeden Tegelijkertijd beïnvloedt de omgeving de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal. De deelgebieden van Alkmaars Kanaal moeten ontwikkeld worden tot een veilige en gezonde woonomgeving. Dat is alleen mogelijk als keuzes en afwegingen worden gemaakt waarbij rekening wordt gehouden met milieuaspecten zoals geluid en luchtkwaliteit en veiligheidsissues.

De m.e.r.-procedure voor Alkmaars Kanaal Om inzicht te krijgen in de effecten op de omgeving heeft de gemeente Alkmaar besloten om de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) te doorlopen. De m.e.r.-procedure brengt de (milieu)gevolgen van een plan in beeld voordat er een besluit over wordt genomen. Onderdeel van deze procedure is het milieueffectrapport (MER). Daarin wordt inzicht gegeven in de effecten van de ontwikkelingen op de omgeving en de keuzes en afwegingen (alternatieven) die hiervoor te maken zijn. Daarmee kan de gemeente Alkmaar de milieugevolgen betrekken bij toekomstige besluitvorming over de ontwikkeling van de stad. Daarom is het MER Alkmaars Kanaal opgesteld.

1.4

Wettelijke eisen voor de m.e.r. De wettelijke eisen ten aanzien van m.e.r. zijn vastgelegd in de afdeling 16.4 van de Omgevingswet en in hoofdstuk 11 en bijlage V van het Omgevingsbesluit. In de Omgevingswet is een omgevingsvisie aangewezen als ‘plan’ of ‘programma’ waarvoor een planMER-plicht kan gelden. Een milieueffectrapportage is verplicht bij een plan als het plan kaders stelt voor projecten waarvoor volgens het Omgevingsbesluit een project-mer of een merbeoordeling verplicht is, of als de ontwikkelingen tot significante gevolgen (kunnen) leiden voor Natura2000gebieden waardoor een Passende beoordeling nodig is. In het Omgevingsbesluit is een stedelijk ontwikkelingsproject aangewezen als mer-beoordelingsplichtige activiteit.

blad 13 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Een Omgevingsvisie of het programma is kaderstellend als het criteria of modaliteiten bevat voor de goedkeuring of uitvoering van projecten door het bevoegd gezag, dat uiteindelijk toestemming moet geven voor een project. Bijvoorbeeld criteria voor de locatie, de omvang of de wijze van uitvoering. Een 'kader' moet concreet genoeg zijn en is in zekere mate bindend voor een later besluit. De Omgevingsvisie Alkmaar bevat, naast de ambities voor de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal geen concrete kaders voor andere mer-plichtige activiteiten uit Bijlage V van het Omgevingsbesluit.

1.5

Waar richt het MER zich op? De effecten van de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal op de omgeving en vice versa spelen een belangrijke rol in de besluitvorming. Het MER moet dit in beeld brengen. De volgende onderzoeksvragen staan centraal in het MER:  Wat zijn de effecten van de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal op de omgeving?  Welke keuzes en afwegingen zijn er te maken om negatieve effecten te voorkomen of te verminderen?  Welke omgevingsaspecten vragen om nadere keuzes en afwegingen om een goed woon- en leefklimaat voor Alkmaars Kanaal te creëren? Focus op belangrijke, cumulatieve effecten Een belangrijke reden voor het opstellen van het MER voor Alkmaars Kanaal ligt bij de mogelijke cumulatieve effecten van de ontwikkeling. Cumulatieve effecten zijn effecten die optreden als meerdere ontwikkelingen (die met elkaar samenhangen) gezamenlijk beschouwd worden. Bij een MER of m.e.r.-beoordeling per deelgebied of per ruimtelijk besluit worden deze effecten niet inzichtelijk gemaakt. Dit MER brengt de samenhangende effecten in beeld. Een belangrijk cumulatief effect betreft verkeer. De totale ontwikkeling van Alkmaars Kanaal kan leiden tot nieuwe knelpunten of verergering van bestaande knelpunten voor verkeer. Deze totale effecten komen mogelijk niet naar voren wanneer elk deelgebied afzonderlijk beschouwd wordt.

Dit geldt ook voor verkeergerelateerde effecten, zoals de geluidbelasting door wegverkeer, de toename van luchtverontreiniging en de effecten op stikstofdepositie. Omgaan met en inspelen op grote maatschappelijke opgaven De plannen voor de zes deelgebieden zijn nog niet zo ver uitgewerkt dat het MER gedetailleerde uitspraken kan doen over het woon- en leefklimaat binnen Alkmaars Kanaal. Er is sprake van een organische ontwikkeling waarbij de komende jaren voor verschillende projecten in de deelgebieden uitwerking moet plaatsvinden op basis van de ontwikkelkaders. Zo zijn er voor het overgrote deel van de ontwikkeling nog geen gevellijnen en exacte bouwhoogtes bekend, waardoor bijvoorbeeld de geluidbelasting op de gevel niet bepaald kan worden. Het MER brengt het woon- en leefklimaat per deelgebied op hoofdlijnen in beeld, door te kijken naar de belangrijkste omgevingsfactoren en de mogelijke maatregelen om het woon- en leefklimaat te verbeteren. Het MER kijkt daarnaast naar mogelijkheden om met grote maatschappelijke opgaven om te gaan. Hoe kan Alkmaars Kanaal omgaan met klimaatverandering (klimaatadaptatie)? Hoe kan de ontwikkeling bijdrage aan (het stimuleren van) een gezonde levensstijl? Maatschappelijke opgaven die relevant zijn voor de fysieke leefomgeving krijgen een prominente plek in de ambities voor de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal.

1.6

Hoe ziet de procedure er uit? Het doel van de m.e.r. is om het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming te betrekken. Het resultaat van deze procedure is dit rapport, het MER. Onderstaand schema laat de stappen van de m.e.r.-procedure zien.

blad 14 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 1-2: Stappenplan van de m.e.r.-procedure

De m.e.r.-procedure is gestart met de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) In de NRD is de onderzoeksaanpak voor de m.e.r.-procedure voor Alkmaars Kanaal beschreven. Hierin leest u hoe de m.e.r.-procedure er uit ziet en welke rol deze speelt in de planvorming. Ook biedt de NRD inzicht in wat er in het MER onderzocht wordt (de reikwijdte) en op welke manier dit gebeurt (het detailniveau). Publicatie en zienswijzen NRD Alkmaars Kanaal De NRD heeft van 22 juni 2022 tot 3 augustus 2022 ter inzage gelegen. Een ieder is in de gelegenheid gesteld zijn of haar zienswijze in te dienen. De NRD is niet ter toetsing voorgelegd aan de Commissie m.e.r.. Er is een zienswijze ingediend door ProRail. ProRail verzoekt om in de NRD (en het MER) de volgende vragen mee te nemen: 1. Welke scenario’s ten aanzien van duurzame mobiliteit onderzocht worden? 2. In hoeverre de stations opgenomen worden in loop-, fiets-, en stads-OV routes? 3. In hoeverre de beoogde functiemix (wonen/werken) ervoor zorgt dat er over kleinere afstanden naar werk gereisd kan worden 4. In hoeverre de grootste functiedichtheid en functiemix rondom stations en andere OV-haltes beoogd wordt? De scenario’s voor mobiliteit zijn beschreven in hoofdstuk 8 van dit MER. Welke loop- en fietsroutes rond het station beoogd zijn, is te vinden in het ontwikkelbeeld voor Stationsgebied en beschreven in hoofdstuk 12.

Dit geldt ook voor de functiedichtheid en -mix in dit gebied. Functiemenging en de verdeling per gebied is ook als afweging in hoofdstuk 7 beschreven. Publicatie MER en ruimtelijk besluit Oorspronkelijk zou het MER Alkmaars Kanaal worden gekoppeld aan het bestemmingsplan voor Overstad, de eerste grootschalige transformatie (ruim 2.000 woningen) binnen de ontwikkeling. Het MER richt zich echter op de totale ontwikkeling. De bestemmingsplanprocedure voor Overstad is eind 2022 gestaakt. In plaats van een bestemmingsplan is een ontwikkelkader opgesteld op basis waarvan initiatiefnemers op plotniveau of per ontwikkelveld een plan kunnen uitwerken waarover afzonderlijke ruimtelijke besluiten worden genomen. De reeds gestarte m.e.r. procedure voor het Alkmaars Kanaal is daarom nu gekoppeld aan de actualisatie van de Omgevingsvisie, het eerste ruimtelijk besluit waarin de kaders voor de ontwikkeling zijn bepaald. De reikwijdte en het detailniveau van het MER wijzigt niet. blad 15 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

De overige ambities en doelstellingen in de Omgevingsvisie zijn nog onvoldoende concreet om als kader te dienen voor toekomstige besluiten voor andere mer-plichtige activiteiten. De ambities en doelstellingen worden de komende jaren nader uitgewerkt en geconcretiseerd. Hiervoor wordt een uitvoeringsstrategie opgenomen bij de Omgevingsvisie. Onderdeel van de uitvoeringsstrategie is het monitoren van de ontwikkelingen en resultaten, op basis waarvan gericht acties kunnen worden ingezet om de doelen te behalen, en beleidsambities kunnen worden bijgesteld of nader geconcretiseerd.

1.7

Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk is in hoofdstuk 2 een gebiedsbeschrijving opgenomen. Hoofdstuk 3 geeft een uitgebreide beschrijving van de ontwikkeling en de bijbehorende uitgangspunten. Hoofdstuk 4 gaat verder in op de ambities voor de ontwikkeling. De opzet van het MER is beschreven in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 is een eerste effectbeoordeling van de ontwikkeling opgenomen. In Deel B (hoofdstuk 7 tot en met 10) zijn de keuzes en afwegingen beschreven. Hoofdstuk 11 beschrijft de voorkeursoplossingen voor Alkmaars Kanaal, in hoofdstuk 12 worden deze keuzes beoordeeld. Hoofdstuk 13 bevat de conclusies van het MER.

blad 16 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

2.

Gebiedsbeschrijving Voor dit MER is een thematische gebiedsinventarisatie opgesteld. Deze is als bijlage opgenomen. In dit hoofdstuk is een algemene beschrijving van Alkmaar en de omgeving opgenomen en zijn de relevante gebiedskenmerken per deelgebied beschreven. Het MER beschrijft de effecten van de ontwikkeling ten opzichte van de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toekomstige situatie zonder ontwikkeling van Alkmaars Kanaal, maar met voortzetting van andere plannen. Plannen en procedures die al in gang gezet zijn (ontwerp-plannen zijn gepubliceerd) worden autonome ontwikkelingen genoemd. Relevante autonome ontwikkelingen in en rond Alkmaars Kanaal zijn in dit hoofdstuk beschreven.

2.1

Alkmaar en omgeving

2.1.1

Alkmaar algemeen Het Noordhollandsch Kanaal loopt dwars door Alkmaar en heeft in Alkmaar een lengte van 5,8 km (van de Leeghwaterbrug tot de Koedijkerbrug) en een gemiddelde breedte van 40 meter. Het kanaal geeft daarmee circa 23 hectare open ruimte dwars door de stad. Tijdens de aanleg van het kanaal is gebruik gemaakt van een aantal bestaande waterlopen. Hierdoor worden rechte, efficiënte stukken afgewisseld met bochten, een bijzonder doodlopend stuk en bredere watervlaktes. Deze afwisseling geeft het kanaal meer de kwaliteit van een natuurlijke waterloop. In Alkmaar wordt dit kanaal volop beleefd. De oevers zijn namelijk grotendeels openbaar. De open ruimte is dus voor iedereen te zien en te gebruiken.

Figuur 2-1 Schets van de stad Alkmaar langs het Noordhollands Kanaal (bron: Omgevingsbeeld Alkmaars Kanaal)

2.1.2

Alkmaar langs het kanaal Het hele kanaal loopt van Amsterdam Noord, via Purmerend en Alkmaar naar Den Helder. Alkmaar is via het kanaal dan ook onderdeel van het vervoer over water tussen deze steden, zowel voor de beroepsvaart als voor recreatie. Deze functie van het kanaal geeft economische en recreatieve kansen. Zowel in het noordelijke, het centrale als het zuidelijke deel van het kanaal in Alkmaar zijn gebieden die op dit moment in transitie zijn of kampen met leegstaand of verouderd vastgoed. Dit gaat om grotere gebieden die ruimte geven om te bouwen aan de stad van de toekomst langs het kanaal. Bij elkaar opgeteld betreft het circa 190 hectare herstructureringsgebied wat is onderverdeeld in zes deelgebieden: blad 17 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Viaanse Molen RWZI Stationsgebied Overstad Oudorp Overdie

De huidige situatie van de deelgebieden is in paragrafen 2.2 tot en met 2.7 toegelicht.

2.1.3

Autonome ontwikkelingen binnen Alkmaar De ontwikkeling van Alkmaars Kanaal speelt zich af in een stedelijk, dynamisch gebied. Zowel in als rond de deelgebieden gebeurt -ook zonder de plannen voor Alkmaars Kanaal- veel. Dit worden autonome ontwikkelingen genoemd. Deze ontwikkelingen maken dat de toekomstige situatie anders is dan de huidige situatie. Met name grote ontwikkelingen waar reeds plannen of procedures voor doorlopen zijn of worden, zijn relevant om in het oog te houden. Autonome ontwikkelingen binnen het plangebied zijn bij de betreffende deelgebieden beschreven. Bij de ontwikkeling van Alkmaar Kanaal spelen twee grote autonome ontwikkelingen en daarnaast een aantal kleinere ontwikkelingen. De belangrijke grote autonome ontwikkelingen zijn die van de historische binnenstad en van het stationsgebied Alkmaar Noord. Deze ontwikkelingen zijn een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van de stad in zijn geheel, ze maken geen onderdeel uit van de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal. Binnenstad De binnenstad van Alkmaar moet in de toekomst een vitale en dynamische binnenstad blijven. Winkelen, wonen, werken en verblijven zijn daarbij de belangrijke functies. Er wordt gewerkt aan de verplaatsing van detailhandel naar het kernwinkelgebied en het stimuleren van ‘wonen boven winkels’.

Door verdere concentratie van winkels ontstaat er buiten het kernwinkelgebied ruimte om winkelpanden te transformeren tot woningen. In het gebied worden circa 650 tot 750 woningen gerealiseerd. Bij herontwikkelingen wordt er ingezet op een aantrekkelijke functiemix. Om de verbinding tussen Overstad, het stationsgebied en het historisch centrum te versterken worden rood-groene-lopers uitgewerkt en aangelegd. Hiermee wordt de interactie tussen twee commerciële hubs en de vervoershubs versterkt.

blad 18 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 2-2. Binnenstad van Alkmaar

Stationsgebied Alkmaar Noord Het stationsgebied rondom station Alkmaar Noord moet in de toekomst het middelpunt van een nieuw gemengd stedelijk gebied worden. In het gebied worden tot 2030 circa 800 woningen gerealiseerd. Daarnaast is er ruimte voor het ontwikkelen van werklocaties en voorzieningen. Om deze stedelijke omgeving te creëren worden de stationspleinen heringericht als onderdeel van een groene as. Ook komt er een mobiliteitshub met een regionale P&R functie. De Hertog Aalbrechtweg en rotonde Schinkelwaard-Hertog Aalbrechtweg worden heringericht om de doorstroming in het gebied te verbeteren.

blad 19 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 2-3 Ligging en begrenzing van de ontwikkeling Station Alkmaar Noord

Overige ontwikkelingen Daarnaast spelen er diverse ontwikkelingen buiten de deelgebieden van Alkmaars Kanaal. Deze zijn bij de betreffende paragrafen per deelgebied beschreven.

2.2

Deelgebied Viaanse Molen Huidig ruimtegebruik Viaanse Molen is een kantoorlocatie met kleinschalige bedrijvigheid, sportfuncties en een volkstuinenlocatie langs het kanaal van circa 67 hectare. Het bebouwde deel bestaat voor het grootste deel uit een terrein met losstaande middelhoge kantoorgebouwen met een eigen entree en eigen parkeerveld. Een deel van deze kantoorgebouwen staat leeg of is in tijdelijk gebruik. Onderdeel van deelgebied Viaanse Molen zijn de volkstuinen en het TAQA complex. Aan de dijk staat een tweetal monumentale boerderijen en onderdeel van de Viaanse Molen zijn twee monumentale molens. Midden in de Viaanse Molen staat het bijzondere PEN-dorp complex. Viaanse Molen ligt als gebied lager dan de dijk. De inrichting van Viaanse Molen is herkenbaar als een typisch polderlandschap van polderbomen, riet en watergangen. Bijzondere functies binnen het gebied zijn de atletiekbaan, een handboogschiet vereniging en de school ‘De Viaan’. De westoever van het Noordhollandsch Kanaal bepaalt de grens van Viaanse Molen. De plangrens van Viaanse Molen als deelgebied in Alkmaars Kanaal loopt vanaf de afslag N9 Helderseweg, over het kanaal tot aan de Westfriese Omringdijk tot aan de N245, en langs de rand van de N9.

blad 20 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 2-4 Begrenzing deelgebied Viaanse Molen

Autonome ontwikkelingen Binnen het deelgebied zelf zijn geen relevante autonome ontwikkelingen voorzien. In eerdere begrenzingen van Viaanse Molen was ook een deel van de oostzijde van het Noordhollandsch Kanaal opgenomen in het deelgebied (Kanaaldijk). Hiervoor is in juni 2021 het bestemmingsplan vastgesteld. Dit bestemmingsplan maakt de ontwikkeling van maximaal 160 woningen mogelijk, verspreid over vijf blokken. Omdat er verder geen ontwikkelingen voorzien zijn aan de oostzijde van het kanaal, is de begrenzing van Viaanse Molen aangepast tot aan de westoever van het kanaal. De ontwikkeling van Kanaaldijk wordt als autonome ontwikkeling meegenomen in dit MER.

Figuur 2-5 Impressie van de ontwikkeling van Kanaaldijk 301 (bron: Rudy Uytenhaak + Partners Architecten)

blad 21 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

2.3

Deelgebied RWZI Huidig ruimtegebruik Deelgebied RWZI is een locatie langs het kanaal van 20 hectare met een nog werkende rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) en een voormalige gasfabriek. Het plangebied wordt aan de noordzijde begrensd door de N245. Aan de oostzijde ligt de Helderseweg die van noord naar zuid langs het kanaal loopt. Aan de zuid- en westkant loopt de Bergervaart, een aftakking van het Noordhollandsch Kanaal die naar Bergen stroomt. Het terrein wordt voor een deel tijdelijk gebruikt voor experimenteel wonen. RWZI ligt naast het stationsgebied van Alkmaar, een scholencomplex en het bijzondere stadspark De Oude Kwekerij met een stevig culturele programmering. Bijzondere elementen of gebouwen op de locatie zijn de horecalocatie De Gasfabriek, de silo’s van de rioolzuivering, de verwilderde natuur en de vloeivelden die buiten gebruik zijn.

Figuur 2.3 Locatie RWZI

Autonome ontwikkelingen Binnen en in de directe omgeving van deelgebied RWZI zijn geen relevante autonome ontwikkelingen voorzien.

2.4

Deelgebied Stationsgebied Het stationsgebied van Alkmaar is een belangrijke poort naar de stad en een centraal knooppunt tussen de Metropool Regio Amsterdam (MRA) en Noord Holland Noord. Het is een knooppunt voor treinen en bussen met belangrijke ketenvoorzieningen voor de stad, zoals fietsenstallingen, park & ride en andere stationsfuncties. De betekenis van dit knooppunt wordt nog verder versterkt door de voorgenomen komst van hoogfrequent spoor in 2028. Het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) zal zorgen voor minimaal één trein per 10 minuten van en naar Amsterdam. Naar verwachting worden ook allerlei vormen van busvervoer geïntensiveerd, komt er meer aanbod van deelmobiliteit en komen er meer mobiliteitsdiensten zoals MaaS (Mobility as a Service). Het gebied rond station Alkmaar is nu nog vooral een functioneel gebied met gescheiden programma en veel zichtbaar parkeren op maaiveld. Het huidige ruimtegebruik in het gebied bestaat met name uit overstapvoorzieningen voor het openbaar vervoer en kantoorfuncties. Woningen, andere werkmogelijkheden en culturele, recreatieve en commerciële voorzieningen voor bewoners, gebruikers en reizigers ontbreken bijna volledig in het gebied.

blad 22 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 2.4 Locatie Stationsgebied

Autonome ontwikkeling Aan de oostzijde van het deelgebied, ten zuiden van het spoor, is het woningbouwplan ‘Cascade’ gerealiseerd. Het bestemmingsplan hiervoor is in juli 2021 vastgesteld. Het betreft de ontwikkeling van 87 appartementen in maximaal 9 bouwlagen.

Figuur 2-6 Impressie van de woningbouwontwikkeling Cascade aan de oostzijde van Stationsgebied

2.5

Deelgebied Overstad Huidig ruimtegebruik Overstad is een bedrijventerrein van 30 hectare met grootschalige detailhandel. Het bestaat voor een groot deel uit bedrijfshallen, (grootschalige) detailhandelsgebouwen, bedrijfsgebouwen en infrastructuur. Overstad is in verbouwing. Langs het kanaal wordt al gewoond en er wordt volop gebouwd aan nieuwe woningen langs de Hoornse Vaart en het kanaal. Een deel van de oever van Overstad is een brede openbare kade zonder autoverkeer die als verblijfsplek is ingericht. Ook is hier een populair stadsstrand aanwezig. Een bijzonder gebouw is Ringers. Dit monumentale gebouw krijgt een nieuwe centrumfunctie. Langs een ander deel van de oever aan het kanaal blad 23 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

is leisureprogramma toegevoegd in de vorm van een bioscoop en horeca en er zijn bijzondere nieuwe werkmilieus in ontwikkeling. Overstad ligt aan de overkant van de historische binnenstad en vormt de andere oever van het centrum. Het ligt als een schiereiland ingeklemd tussen het spoor, het kanaal en de Hoornse Vaart. Overstad ligt in een bocht van het kanaal. De plangrens van Overstad als deelgebied in de Kanaalzone loopt van het kanaal, langs de Hoornse Vaart en langs de spoorsloot.

Figuur 2.6 Locatie Overstad

Autonome ontwikkelingen In de afgelopen jaren zijn voor twee ontwikkelingen binnen Overstad nieuwe bestemmingsplannen in procedure gebracht: Ringerskwartier en Kwakelkade. Ringerskwartier De ontwikkeling van Ringerskwartier betreft het terrein ten noorden en westen van de voormalige Ringersfabriek. Het project bestaat uit de bouw van 272 woonappartementen in combinatie met commerciële voorzieningen en inpandige parkeervoorzieningen. Het project wordt vormgegeven binnen de kaders van het door de gemeenteraad vastgestelde Ontwikkelbeeld voor Overstad. Het bestemmingsplan Ringerskwartier is in juni 2021 vastgesteld. Het project is inmiddels in aanbouw. Kwakelhuis en Kwakelkade 2 (Dockside) Aan de zuidkant van Overstad vindt de transformatie van een leegstaande kantoorlocatie naar een wooncomplex met maximaal 140 woningen plaats. Het bestemmingsplan is in juli 2019 vastgesteld. Grenzend aan Kwakelhuis wordt Kwakelkade 2 ontwikkeld, een appartementencomplex met 45 woningen. Overstaete Op de hoek van de Kwakelkade en de Oosterweezenstraat wordt de aanwezige bebouwing (pand Willkos) gesloopt en vervangen door een gebouw voor wonen en werken met de naam Overstaete. In de plint komen kantoor- en bedrijfsruimtes. Op de eerste verdieping komen kantoorruimtes en appartementen. Met de beoogde ontwikkeling worden 60 woningen gerealiseerd inclusief parkeren op eigen terrein.

Voor de ontwikkeling is een omgevingsvergunning verleend, de start van de bouw is gepland in 2025.

blad 24 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 2.7 Impressie van de woningbouwontwikkeling aan de zuidkant van Overstad

2.6

Deelgebied Oudorp Huidig ruimtegebruik Het bedrijventerrein van Oudorp bestaat voor een groot deel uit bedrijfshallen, bedrijfsgebouwen en infrastructuur. Het is 43 hectare groot. Een deel is al vernieuwd. Langs het kanaal is een nieuw waterfront met woningen gebouwd. Er zijn plannen in uitvoering om dit waterfront te verlengen (ontwikkeling Jaagpad). Bijzondere plekken of gebouwen op het bedrijventerrein zijn een tweetal oude directiewoningen, de Westfriese Omringdijk, woonboten en een klein straatje met woningen langs het kanaal, de drukkerij van TMG, een brede singel en de rand langs de Omval met de scheepswerf Witse langs het kanaal. Oudorp ligt na de bocht van het kanaal en bepaalt voor een groot deel de entree van de stad over water. Een deel van de oever van Oudorp is niet openbaar toegankelijk. Het bedrijventerrein ligt tussen het kanaal en het voormalige dorp Oudorp. De plangrens van Oudorp als deelgebied in de Kanaalzone loopt van het kanaal, langs de Omval en de nieuwe Schermerweg tot aan de afslag Edisonweg en het Oudorperdijkje.

Figuur 2.8 Locatie Oudorp

Autonome ontwikkelingen Binnen en in de directe omgeving van deelgebied Oudorp zijn geen relevante autonome ontwikkelingen. blad 25 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

2.7

Deelgebied Overdie Huidig ruimtegebruik Het bedrijventerrein van Overdie bestaat uit bedrijfshallen, bedrijfsgebouwen, infrastructuur en grootschalige detailhandel. Het is 30 hectare groot. Overdie is als bedrijventerrein voor een groot deel nog volop in bedrijf en voor een deel is er sprake van een transitie naar een nieuw werkmilieu. Een voorbeeld is de telefooncentrale als creatief cluster van verschillende bedrijven in één complex. Er zijn ook een aantal grootschalige detailhandelsbedrijven. Op het bedrijventerrein is in de huidige situatie geen ruimte voor wonen. Overdie ligt in een bocht van het kanaal en bepaalt voor een groot deel de entree van de stad over water. Een deel van de oever van Overdie is niet openbaar toegankelijk. Naast het bedrijventerrein ligt een woonwijk en het park Oosterhout. De plangrens van Overdie als deelgebied in de Kanaalzone loopt van het kanaal en Zeglis tot aan de rand van de N242 naar de Bestevaerstraat.

Figuur 2.9 Locatie Overdie

Autonome ontwikkelingen Binnen en in de directe omgeving van deelgebied Overdie zijn geen relevante autonome ontwikkelingen.

blad 26 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

3.

Ontwikkeling Alkmaars Kanaal Dit hoofdstuk beschrijft de beoogde ontwikkeling Alkmaars Kanaal. Paragraaf 3.1 gaat in op de plannen die vooraf zijn gegaan aan de Ontwikkelbeelden. Paragraaf 3.2 beschrijft de beleidsstukken die de basis vormen voor het planvoornemen (nut & noodzaak). In de derde paragraaf is een beschrijving op hoofdlijnen opgenomen, de laatste paragraaf beschrijft het voornemen per deelgebied. Voor zover relevant zijn hierbij de ambities uit de besluiten over de ontwikkelkaders meegenomen.

3.1

De aanloop naar het plan: ambities en doelstellingen voor Alkmaars Kanaal In de Omgevingsvisie voor Alkmaar2, die in 2017 werd vastgesteld, is de ontwikkeling van Alkmaars Kanaal al genoemd. De visie spreekt over het omarmen van het Kanaal door aantrekkelijke kanaaloevers te realiseren met ruimte voor woningen, cultuur en creativiteit aan het water. De uitwerking van de visie voor Alkmaars Kanaal heeft in 2019 plaatsgevonden. De ontwikkeling van de Kanaalzone is een uitwerking van één van de drie ambitielijnen van de Omgevingsvisie die in 2017 is vastgesteld. De kaders voor de ontwikkeling van de Kanaalzone zijn nader uitgewerkt in het visiedocument Kanaalzone Alkmaar, Omgevingsbeeld (4 juli 2019). Vanuit de omgevingsvisie en het omgevingsbeeld voor de Kanaalzone van Alkmaar zijn verschillende ambities en doelstellingen voor het gebied opgesteld. Het gehele gebied gaat transformeren van industrieel transportkanaal naar uitnodigende stadsrivier. Belangrijke pijlers zijn hierbij; bouwen voor iedereen, bereikbaarheid in balans, toegankelijke voorzieningen en maatwerk, een toekomstig bestendige economie en Alkmaar als groene en klimaatadaptieve stad. Bij de ontwikkeling is voor mobiliteit het uitgangspunt dat iedereen met zowel de auto, als lopend of op de fiets en met het openbaar vervoer op een goede en veilige manier bij zijn of haar bestemming moet kunnen komen.

De binnenstad moet goed bereikbaar blijven. Parkeren voor bezoekers en bewoners wordt gefaciliteerd in de nabijheid. Om Alkmaar bereikbaar te houden zijn de OV-knooppunten station Alkmaar en station Alkmaar Noord van groot belang. Zij vervullen een cruciale rol in het Daily Urban System van de (regio) Alkmaar voor de bereikbaarheid van en naar de Metropool Regio Amsterdam (MRA) en als scharnierpunt richting Noord-Holland Noord. Door ingrepen in het lokale mobiliteitsnetwerk wordt tevens de bereikbaarheid voor korte verplaatsingen geoptimaliseerd.

2

De Omgevingsvisie voor Alkmaar, vastgesteld in 2017, https://alkmaar.raadsinformatie.nl/document/5782852/1#search=%22omgevingsvisie%22

is

te

raadplegen

op:

blad 27 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 3-1 Visie op Alkmaars Kanaal in Omgevingsvisie Alkmaar (2017)

Voorzieningen zoals gezondheidszorg en onderwijs moeten goed bereikbaar zijn en de gebouwen en openbare ruimte moet voor iedereen toegankelijk zijn. Wanneer nodig wordt maatwerk toegepast om dit te bereiken. Langs het kanaal wordt onder andere door de inrichting van de openbare ruimte sporten en bewegen gestimuleerd. Daarnaast is er voldoende ruimte en zijn er voldoende voorzieningen voor recreatie en cultuurbeleving. Binnen Alkmaars Kanaal is ruimte voor zowel de gevestigde economie als nieuwe industrieën en sectoren. Onder andere moderne maakindustrie, digitalisering en ontwikkelingen op het gebied van circulaire economie passen hierbij. Het is van belang dat de werkgelegenheid gelijke tred houdt met de ontwikkeling van woningbouw. Op het gebied van logistiek worden smart mobility oplossingen uitgerold om goederen en personen sneller, schoner en gemakkelijker door de stad te verplaatsen. Om Alkmaar groen en klimaatadaptief te maken wordt er ingezet op onder andere een slim watersysteem en natuurlijke koeling van de stad. Er wordt niet alleen veel groen gerealiseerd in de openbare ruimte maar ook in blad 28 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

en op gebouwen. Bij de transformatie wordt veel ruimte gegeven aan duurzame en klimaatadaptieve maatregelen. Met deze ambities ontstaat er rondom het kanaal een compact stedelijk uitloopgebied, waarbij ontwikkelingen voornamelijk worden gestuurd op basis van initiatieven vanuit de markt en samenleving. Ook is er volop ruimte om te experimenteren met zogenaamde smart city-concepten.

3.2

Beleid en uitgangspunten voor de ontwikkeling Alkmaars Kanaal richt zich op de ontwikkeling van nieuwe woon-werkgebieden. Het gaat in eerste instantie om de bouw van woningen, maar met ruimte voor werkgelegenheid. Deze paragraaf beschrijft de regionale beleidsstukken en -afspraken die de basis vormen voor deze ontwikkeling. Woonakkoord Regio Alkmaar Regio Alkmaar heeft samen met de provincie Noord-Holland het Woonakkoord 2021-2025 opgesteld. Hierin is aangegeven welke woonopgaven er liggen, wat de gewenste richting is en welke afspraken daarbij passen. Regio Alkmaar bestaat uit zeven gemeenten: Alkmaar, Bergen, Castricum, Heerhugowaard, Heiloo, Langedijk en Uitgeest. In het Woonakkoord zijn de afspraken voor woningbouw vastgelegd. De regio heeft de ambitie om tot 2040 25.000 tot 33.000 woningen bij te bouwen. Tot 2030 moet de woningvoorraad met circa 2.000 woningen per jaar groeien. Er is behoefte aan woningen in alle segmenten. De focus voor de woningbouwopgave ligt binnen bestaand stedelijk gebied en specifiek rond OV-knooppunten. Woondeal 2.0 Regio Noord-Holland Noord Onder regie van het Rijk zijn in 2022 en 2023 35 woondeals afgesloten in de twaalf provincies. Hierin hebben de gemeenten, provincies en het Rijk afgesproken welke bijdrage zij kunnen leveren aan de nationale woningbouwopgave en wat daarvoor nodig is.

Voor Noord-Holland Noord zijn afspraken gemaakt over de realisatie van 40.000 woningen en de daarbij horende randvoorwaarden. Denk hierbij aan stikstofproblematiek, netcongestie en infrastructuur/mobiliteit. Het aandeel van Alkmaar hierin is 7.950 woningen. Extra woningen In 2023 bleek dat er (onder andere door demografische ontwikkelingen) meer nieuwe woningen nodig zijn dan oorspronkelijk beoogd. Daarom zijn de woondeals herijkt: er komen landelijk in totaal 52.500 extra woningen bovenop de al eerder afgesproken aantallen in de Woondeals voor de periode 2022 tot en met 2030. Voor NoordHolland gaat dit om in totaal 7.000 woningen waarvan 2.500 voor Noord-Holland Noord. Alkmaar neemt hiervan zo’n 500 woningen voor haar rekening. Detailhandelsvisie Regio Alkmaar De regio Alkmaar voert al meerdere jaren regionaal beleid op de ontwikkeling van detailhandel. In de Detailhandelsvisie wordt voortgeborduurd op het huidige beleid. De regio zet in op verdere versterking van de structuur en regionale afstemming van nieuwe ontwikkelingen. Er is meer aandacht voor het geleidelijk terugdringen van de hoeveelheid solitaire winkelmeters. Deze afspraken zijn uitgewerkt en vastgelegd in de detailhandelsvisie. Figuur 3.2 toont het aanbod aan detailhandel naar categorie. In de Detailhandelsvisie is onderzocht wat -op basis van trends en ontwikkelingen- de verwachte toekomstige marktruimte is.

Dit is in tabel 3.1 weergegeven. Uit het onderzoek blijkt dat er een overschot is aan grootschalige concentraties van detailhandel en solitaire vestigingen. Er is juist marktruimte voor centrale winkelgebieden en wijkcentra. In beperkte mate -afhankelijk van de groeiscenario’s- is er ruimte voor buurt- en supermarktcentra.

blad 29 van 176

MER Alkmaars Kanaal Milieueffectrapport projectnummer 0476575.100 8 juli 2025 revisie 03

Figuur 3-2 Aanbod detailhandel in de regio Alkmaar (bron: Detailhandelsvisie Regio Alkmaar 2025) Tabel 3.1 Verwachte marktruimte in regio Alkmaar per type winkelgebied (bron: Detailhandelsvisie Regio Alkmaar 2025)

Strategie Werklocaties Regio Alkmaar De provincie Noord-Holland heeft in januari 2021 de behoefteraming bedrijventerreinen Noord-Holland Noord vastgesteld. Naar aanleiding daarvan heeft de provincie aan de regio’s gevraagd nadere afspraken te maken. De Regio Alkmaar heeft dit vastgelegd in de Strategie Werklocaties Regio Alkmaar. Op basis van een marktanalyse is de behoefte aan werklocaties voor de komende jaren geraamd. Tabel 3.2 toont de totale vraag naar werklocaties in hectare. In figuur 3.3 is dit onderverdeeld per categorie en uitgesplitst voor de korte termijn (tot 2030) en de lange termijn (2030 – 2040). Ook hier is onderscheid gemaakt in groeiscenario’s voor de regio. Tot 2030 is voor alle categorieën een (beperkt) tekort aan bedrijfslocaties. Voor de lange termijn is er alleen in hoge groeiscenario’s tekort aan werklocaties. Bij lage groeiscenario’s ontstaat er zelfs een overaanbod. Tabel 3.2 Totale uitbreidingsvraag voor werklocaties in de regio Alkmaar