Bijlage 1 (Inclusief 2 en 3) - eindrapportage Hoornse Vaart 2023 v3

Eindrapportage Toekomst sportcomplex Hoornse Vaart Gemeente Alkmaar

14 februari 2024

Inhoudsopgave 1. Onderzoeksopdracht 4 1.1 Aanleiding en opdracht 4 1.2 Aanpak 4 1.3 Onderbouwing 5

2. Analyse huidige situatie 6 2.1 Voorzieningenaanbod 6 2.2 Conditie gebouw 6 2.3 Concurrentie zwembad 10 2.4 Gebruik zwembad 11 2.5 Gebruik sporthal en spiegelzaal 13 2.6 Overige onderdelen Hoornse Vaart 13 2.7 Gesprekken en enquête 14 2.8 Conclusies 14

3. Richting de toekomst 15 3.1 Trends en ontwikkelingen 15 3.2 Gesprekken en enquête 16 3.3 Invulling uit te werken toekomstscenario’s 16

4. Renovatiescenario’s 19 4.1 Algemeen 19 4.2 Raming bezoek en gebruik 22 4.3 Exploitatieraming 23 4.4 Realisatie 24

5. Nieuwbouwscenario’s 25 5.1 Stichtingskostenraming 25 5.2 Raming bezoek en gebruik 27 5.3 Exploitatieraming 27 5.4 Sportzaal Europese School 28 5.5 Realisatie 30

6. Afweging 33

7. Conclusies, aanbevelingen en vervolgstappen 36 7.1 Conclusies 36 7.2 Aanbevelingen 36 7.3 Vervolgstappen 37

Bijlage 1 Overzicht geïnterviewde partijen i

Bijlage 2 Overzicht zwembaden omgeving i

Bijlage 3 Ligging zwembaden omgeving iv

Bijlage 4 Renovatiekosten bij instandhouding 10 jaar v

Bijlage 5 Renovatiekosten bij instandhouding 20 jaar vi

Bijlage 6 Exploitatieraming renovatiescenario’s vii

Bijlage 7 Ruimtestaat scenario 3 viii

Bijlage 8 Ruimtestaat scenario 4 ix

Bijlage 9 Investeringskostenraming scenario 3 x

Bijlage 10 Investeringskostenraming scenario 4 xi

Bijlage 11 Voorbeeld visualisatie nieuwbouw xii

Bijlage 12 Exploitatieraming nieuwbouwscenario’s xiii

Bijlage 13 Ruimtestaat sportzaal Europese School xiv

Bijlage 14 Investeringskostenraming sportzaal Europese School xv

Bijlage 15 Exploitatieraming sportzaal Europese School xvi

1. Onderzoeksopdracht

1.1 Aanleiding en opdracht Sport- en recreatiecomplex Hoornse Vaart bestaat onder andere uit een overdekte zwemvoorziening, een buitenbad met ligweide, een sporthal, een spiegelzaal, een fitnessvoorziening, een horecavoorziening, twee verenigingsruimten, een outdoorpark en een survivalpark. Het complex is in fasen gebouwd, maar het oudste deel dateert van 1979. De accommodatie is derhalve (deels) behoorlijk op leeftijd en dat zorgt voor toenemende onderhoudskosten. In dat kader vormt de gemeente plannen voor de toekomst van Hoornse Vaart. Zij heeft zelf een eerste behoefteonderzoek uitgevoerd en dat heeft in vier toekomstscenario’s geresulteerd, te weten: 1. renovatie van het huidige sportcomplex voor een periode van 10 jaar; 2. renovatie van het huidige sportcomplex voor een periode van 20 jaar; 3. nieuwbouw met het huidige voorzieningenniveau (op de huidige locatie); 4. nieuwbouw met een lager voorzieningenniveau (op de huidige locatie).

De vier scenario’s dienen verder te worden uitgewerkt. Voor alle scenario’s geldt, dat de continuïteit van de activiteiten tijdens de renovatie/nieuwbouw zo veel mogelijk dient te worden gewaarborgd. Voor de zwemlessen is dat zelfs een vereiste. Tevens moet voor alle scenario’s als optie worden meegenomen, dat er voor de toekomstige Europese School een extra sportzaal wordt gerealiseerd.

Het onderzoek moet voor elk scenario: de investeringskosten en de structurele kosten bepalen; een visuele weergave van de situatie geven; de voor- en nadelen ten opzichte van de huidige situatie weergeven, zowel tijdens de uitvoering van de renovatie/nieuwbouw, als in de nieuwe situatie; de kosten voor de optionele voorzieningen voor de Europese School separaat in beeld brengen.

Op basis van het onderzoek dient de gemeente in staat te zijn om een besluit over de toekomst van Hoornse Vaart te nemen.

Synarchis heeft dit onderzoek in 2021 uitgevoerd. Het onderzoek is in 2023 geactualiseerd.

1.2 Aanpak Ten behoeve van het onderzoek is in 2021 met verschillende gebruikers en andere belanghebbenden gesproken (zie bijlage 1 voor een overzicht). Met hen is onder meer ingegaan op de huidige activiteiten, de huidige en verwachte toekomstige ledenontwikkeling van de verenigingen, eventuele knelpunten in het gebruik, de verwachte toekomstige behoefte en de noodzakelijke en/of wenselijke faciliteiten in een eventuele nieuwe accommodatie. De andere vaste gebruikers zijn verzocht om door middel van een enquête deze informatie te delen. Tien van hen hebben dat ook gedaan.1

Daarnaast zijn meerdere bezoeken aan Hoornse Vaart gebracht. Daarbij is een indruk van het voorzieningenaanbod verkregen, is een technische schouw uitgevoerd en is tevens met de exploitant van de accommodatie (Alkmaar Sport) gesproken. In die gesprekken is onder andere ingegaan op het huidige aanbod, de huidige onderhoudsstaat, de bezoekontwikkeling, de concurrentie, de exploitatie, de wensen van de individuele bezoekers en eventuele knelpunten op het gebied van bijvoorbeeld de aanwezige capaciteit en de faciliteiten.

Tevens is met enkele partijen gesproken die geen gebruikmaken van Hoornse Vaart, maar wel belanghebbende zijn daar waar het gaat om de praktische gevolgen van de uitvoering van de renovatie/nieuwbouw. Hierbij gaat het om het Rode Kruis, dat een gebouw naast Hoornse Vaart heeft, alsmede de naastgelegen tennisvereniging De Zes Wielen en de op het terrein gelegen survivalvereniging SurvivAlkmaar.

1 In overleg met de projectgroep zijn geen gebruikers benaderd, die tijdens het onderzoek in 2021 in afwachting van de nieuwbouw van zwembad De Beeck in Bergen tijdelijk van Hoornse Vaart gebruikmaakten.

4

Tijdens het onderzoek is verschillende keren met de projectgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente en Alkmaar Sport, gesproken. Met deze groep is ook een voorstel voor de inhoudelijke invulling van de scenario’s besproken en vastgesteld.

In 2023 is wederom een bezoek aan de accommodatie gebracht, waarbij een rondgang door de accommodatie is gemaakt om een beeld van de huidige situatie te krijgen. Ook is met de exploitant gesproken en is de projectgroep verschillende keren bijeengekomen.

1.3 Onderbouwing Bij het analyseren en beoordelen van de huidige situatie, het opstellen van prognoses voor de toekomstige behoefte en het uitwerken van de verschillende scenario’s maakt Synarchis gebruik van haar kennis en jarenlange ervaring op het gebied van de exploitatie, instandhouding, renovatie en nieuwbouw van sportaccommodaties. Ook beschikt het bureau over een uitgebreide database met actuele cijfers van een groot aantal sportvoorzieningen, op basis waarvan de voor Hoornse Vaart passende benchmarkcijfers kunnen worden gedestilleerd. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van een door Synarchis speciaal voor sportaccommodaties ontwikkeld kostencalculatiemodel, waarvan de uitgangspunten voortdurend aan de hand van actuele markt- en prijsontwikkelingen worden getoetst en waar nodig aangepast.

figuur 1.1: overzicht locatie Hoornse Vaart

5

2. Analyse huidige situatie

2.1 Voorzieningenaanbod Hoornse Vaart biedt de volgende voorzieningen: een overdekt zwemgedeelte, bestaande uit: een wedstrijdbad van 50 x 20 meter (acht banen) met een diepte van 1,10 tot 3,80 meter, een watertemperatuur van 27 graden en een keerwand waarmee het bad in twee delen kan worden gesplitst; een wedstrijdbad van 25 x 15 meter (zes banen) met een diepte van 2,00 tot 3,40 meter en een watertemperatuur van 28 graden; een instructiebad van 15 x 7,5 meter met een diepte van 0,30 tot 0,90 meter en een watertemperatuur van 32 graden; een golfslagbad van 30 x 12 meter met een diepte van 0,15 tot 1,65 meter en een watertemperatuur van 30 graden; een waterspeeltuin van circa 110 m² met een diepte van 0,30 meter en een watertemperatuur van 32 graden; een glijbaan met skim-out (een separaat klein bassin/opvanggoot, die ervoor zorgt dat de glijbaan niet in een bassin uitkomt, hetgeen de veiligheid ten goede komt); vier whirlpools/kruidentuinen; twee stoomcabines; twee zonnebanken; een onoverdekt zwemgedeelte, bestaande uit: een buitenbad van circa 600 m² met een diepte van 0,35 tot 1,10 meter en een watertemperatuur van 24 à 25 graden; een familieglijbaan, die uitkomt in het buitenbad; een sporthal met een zaalvloer van 48 x 32,5 meter, een vrije hoogte van 7,00 meter, twee scheidingswanden, een vaste tribune en een uitschuifbare tribune; een leslokaal c.q.

multifunctionele ruimte bij de sporthal van 85 m²; een spiegelzaal van 121 m²; een horecaruimte van 172 m² (inclusief keuken), die wordt verpacht aan een horecapachter; een fitnessruimte van 326 m² met een spiegelzaal van 168 m², die wordt verpacht aan Healthcenter Hoornse Vaart; een ‘body mind & breath area’ met onder meer een hot barrel, een blote voeten pad en een blote voeten graspad; een verenigingsruimte van 281 m², die naast het complex is gebouwd en door zwemvereniging DAW wordt gebruikt (erfpacht); een verenigingsruimte van circa 87 m², die aan het zwembad is gebouwd en door duikvereniging OSV Orca wordt gebruikt (erfpacht); een outdoorpark, dat door de afdeling Sportservice van Alkmaar Sport wordt geëxploiteerd; een survivalpark, dat aan een externe partij wordt verhuurd.

Met uitzondering van de twee verenigingsruimten huurt Alkmaar Sport het volledige complex van de gemeente.

2.2 Conditie gebouw Ten behoeve van de uitwerking van scenario’s 1 en 2 dient eerst de huidige conditie van het gebouw (bouwkundig en installaties) inzichtelijk gemaakt te worden. In 2020 is een NEN2767 Conditiemeting uitgevoerd door Sweco en in 2021 heeft Facilicom een Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Vervolgens heeft Balm BV in 2022 een visuele inspectie en een destructief onderzoek naar de betonkwaliteit van de vloeren en bassins uitgevoerd.

In dit onderzoek wordt gebruikgemaakt van deze informatie, alsmede van de indruk die tijdens een schouw van het gebouw is ontstaan. Er is gebruikgemaakt van de volgende documenten: NEN2767 meting/MJOP 50-meterbad, d.d. 24-03-2020 (Sweco); NEN2767 meting/MJOP Aanbouw, d.d. 24-03-2020 (Sweco); NEN2767 meting/MJOP Oudbouw, d.d. 24-03-2020 (Sweco); NEN2767 meting/MJOP Sporthal, d.d. 24-03-2020 (Sweco); rapport brandveiligheidsonderzoek, d.d. 24-03-2020 (Sweco); notitie samenvatting onderzoeken, d.d. 31-03-2021 (Sweco);

6

MJOP Oudbouw Zwembaden en Sporthal eigenaarsdeel (Facilicom); MJOP Oudbouw Zwembaden en Sporthal huurdersdeel (Facilicom); MJOP Nieuwbouw 50-meterbad eigenaarsdeel (Facilicom); MJOP Nieuwbouw 50-meterbad huurdersdeel (Facilicom); Visuele inspectie en destructief onderzoek, d.d. 24-01-2022 (Balm); Hersteladvies constructieve gebreken, d.d. 02-05-2022 (Balm).

Op de volgende afbeelding is de onderverdeling weergegeven, welke Sweco heeft gebruikt.

figuur 2.1: overzicht benaming gebouwdelen

De totale accommodatie bestaat uit: binnen- en buitenzwembaden (1978 en 1989 en 2003); uitbreidingen zwembad: achtergevel, BG hartrevalidatie, pers kantine, toiletgroepen, kantoorruimten (307m²) (2008); uitbreiding zoutelektrolyse ruimte, Osmose en zoutopslag aangebouwd (circa 60 m²) (2013); sporthal (1978, met deelrenovaties in 1989, 2003 en 2005); uitbreidingen sporthal: voorgevel, BG kleedruimten en op de eerste etage de spiegelzaal met kleedruimten/douches en toiletgroepen (370m²) (2008); bijbehorende technische ruimten (van buitenaf toegankelijk); horecaruimten (1978); fitnessruimten, gevestigd op de eerste etage (niet opgenomen in de planning); beide zonnebankruimten op de eerste etage.

2.2.1 Conditiemeting Sweco De rapportages van Sweco tonen aan, dat er begin 2020 een achterstand in het onderhoud was. Hoewel een aanzienlijk deel van de afzonderlijke bouwdelen in een goede of redelijke staat is, zijn er ook onderdelen (in alle bouwdelen) die matig tot zeer slecht waren en zijn (conditieniveau 4, 5 of 6).

7

Door Sweco is de achterstand gekwantificeerd, alsmede de mogelijke kosten voor de brandveiligheidsvoorzieningen. In de volgende tabel is een samenvatting van de kosten weergegeven (alle bedragen exclusief btw en exclusief coördinatie- en begeleidingskosten).

2020 2021 2022 2023 2024 50-meterbad 1.632.540 306.634 49.233 88.521 56.811 aanbouw 2008 70.292 18.107 16.920 43.427 984 oudbouw 2.160.616 306.412 214.017 193.593 213.516 sporthal 577.390 114.741 332.654 82.634 30.227 brandveiligheid 626.500 0 0 0 0 totaal 5.067.338 745.894 612.824 408.175 301.538 tabel 2.1: kosten conditieachterstand volgens Sweco (inclusief kosten brandveiligheid)

Er zijn inmiddels de nodige zaken uitgevoerd, namelijk: brandveiligheid: brandscheidingen in orde gemaakt (met berekening op basis van gelijkwaardigheid); vluchtwegen: routes vluchtwegen aangepast in verband met één groot brandcompartiment; vluchtdeuren: herstel en reparatie; brandmeldinstallatie en ontruimingsalarminstallatie: vervangen, inclusief bekabeling; Arbo-veiligheid verbeterd door toepassing van 14 vloerluiken; herstel leidingwerk, inclusief ophangingen onder de vloer; staalconstructie glijbaan hersteld en geconserveerd; rand buitenbad; perrontegelwerk hersteld (met uitzondering van het 50-meterbad).

Tegelijkertijd geeft Alkmaar Sport aan dat bepaalde zaken nog niet zijn uitgevoerd, zoals: aanpakken van betonrot (zie ook 2.2.4); vervangen firetdoek achter wanden en plafond sporthal (tevens brandveiligheidsaspect); overloopgoot 50-meterbad (over gehele lengte gescheurd); overloopgoten andere baden schade door betonrot; elektrische installatie aan einde levensduur; infrastructuur elektrische installatie onvoldoende qua capaciteit; lekkages waterleidingen 50-meterbad; aanbevelingen vanuit rapportage Cobra inzake rvs-ophangconstructies.2

Met name het betonrot is een probleem. Dit vormt vooral voor scenario 2 en in mindere mate (door de kortere tijdshorizon) in scenario 1 een risico. Hierop wordt in hoofdstuk 4 teruggekomen. Ook de staat van het leidingwerk vormt een risico.

2.2.2 Meerjaren Onderhoud Planning Facilicom Door Facilicom is de informatie uit de rapportages van Sweco, samen met een eigen inventarisatie, omgezet in MJOP’s. De MJOP’s en de rapportages van Sweco geven een redelijk goede indruk van de huidige conditie. Opgemerkt wordt dat Facilicom geen inspectie heeft uitgevoerd in de kruipruimtes, onder de perrons, of boven de systeemplafonds.

De MJOP's zijn opgesteld in de laatste maanden van 2020 en in 2021. In de MJOP's zijn de bevindingen van Sweco meegenomen. Het uitgangspunt van de MJOP’s van Facilicom is het aanhouden van conditieniveau 3, het uitvoeren van deelreparaties en het niet uitvoeren van grote vervangingen.

De volgende tabel geeft een samenvatting van de MJOP’s van Facilicom met verschillende onderverdelingen:

2 In de rapportage van Cobra Consultancy met betrekking tot de rvs-ophangconstructies zijn diverse ‘Nee’-constateringen gemeld. Concreet voldoet de accommodatie hiermee niet aan artikel 5.12 van het Bouwbesluit. Vervanging op termijn is aangegeven, doch zou formeel per direct moeten plaatsvinden.

8

jaar 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 totaal verhuurder (gemeente) 32.193 14.030 346.907 17.448 15.623 283.720 17.448 22.843 26.517 17.448 totaal huurder (Alkmaar Sport) 452.373 230.018 358.504 240.169 468.978 363.289 234.176 726.446 296.929 376.135 totaal onderhoud 484.566 244.048 705.411 257.617 484.601 647.009 251.624 749.289 323.446 393.583

totaal verhuurder dagelijks en preventief onderhoud 13.632 14.030 14.030 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 totaal verhuurder periodiek (groot) onderhoud 18.561 0 332.877 1.825 0 268.097 1.825 7.220 10.894 1.825 totaal huurder dagelijks en preventief onderhoud 119.753 116.000 116.000 117.000 116.000 117.253 117.000 116.000 116.000 117.000 totaal huurder periodiek (groot) onderhoud 332.620 114.018 242.504 123.169 352.978 246.036 117.176 610.446 180.929 259.135 totaal onderhoud 484.566 244.048 705.411 257.617 484.601 647.009 251.624 749.289 323.446 393.583

totaal dagelijks en preventief onderhoud 133.385 130.030 130.030 132.623 131.623 132.876 132.623 131.623 131.623 132.623 totaal periodiek (groot) onderhoud 351.181 114.018 575.381 124.994 352.978 514.133 119.001 617.666 191.823 260.960 totaal onderhoud 484.566 244.048 705.411 257.617 484.601 647.009 251.624 749.289 323.446 393.583 jaar 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 totaal verhuurder (gemeente) 42.649 114.245 24.668 15.623 16.020 17.448 15.623 1.411.907 20.041 15.623 totaal huurder (Alkmaar Sport) 282.304 790.536 271.135 204.939 331.276 387.592 314.939 1.253.587 153.676 481.983 totaal onderhoud 324.953 904.781 295.803 220.562 347.296 405.040 330.562 2.665.494 173.717 497.606

totaal verhuurder dagelijks en preventief onderhoud 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 15.623 totaal verhuurder periodiek (groot) onderhoud 27.026 98.622 9.045 0 397 1.825 0 1.396.284 4.418 0 totaal huurder dagelijks en preventief onderhoud 117.253 116.000 117.000 116.000 116.000 118.253 116.000 116.000 117.000 116.000 totaal huurder periodiek (groot) onderhoud 165.051 674.536 154.135 88.939 215.276 269.339 198.939 1.137.587 36.676 365.983 totaal onderhoud 324.953 904.781 295.803 220.562 347.296 405.040 330.562 2.665.494 173.717 497.606

totaal dagelijks en preventief onderhoud 132.876 131.623 132.623 131.623 131.623 133.876 131.623 131.623 132.623 131.623 totaal periodiek (groot) onderhoud 192.077 773.158 163.180 88.939 215.673 271.164 198.939 2.533.871 41.094 365.983 totaal onderhoud 324.953 904.781 295.803 220.562 347.296 405.040 330.562 2.665.494 173.717 497.606

tabel 2.2: samenvatting MJOP’s Facilicom

De omschrijving van Facilicom over de onderhoudstoestand geeft een vrij goed beeld van de huidige conditie van het gebouw. De voorgestelde vervangingen zijn echter in lijn met de geformuleerde uitgangspunten (zie de eerder vermelde niet opgenomen zaken). Het uit te voeren onderhoud wordt hiermee beperkt uitgevoerd en voorziet niet in structurele langdurige onderhoudsactiviteiten, waarbij integraal zou moeten worden gekeken naar onder meer duurzaamheid en energieverbruik. Het reduceren van de CO2-footprint van een gebouw is een belangrijk beleidsuitgangspunt in het algemeen. De recente enorme stijging van de energiekosten zorgen voor een extra impuls om duurzaamheidsmaatregelen uit te voeren.

2.2.3 Sweco versus Facilicom De opgave van Sweco voorziet in herstel van achterstallig onderhoud, uit te voeren over een periode van vijf jaar, waarbij de kosten ruim € 7.000.000,- (exclusief btw) bedragen. Facilicom geeft aan de opgaven van Sweco meegenomen te hebben (met voorbehoud van uitsluitingen), doch de opgave van Facilicom resulteert in aanmerkelijk lagere kosten voor groot onderhoud (waaronder het herstel van achterstallig onderhoud valt), namelijk circa € 1.200.000 (exclusief btw en rekening houdende met het feit dat in 2021 en 2021 reeds punten zijn uitgevoerd). De in het kader van dit onderzoek uitgevoerde schouw leert, dat grote delen van het achterstallig onderhoud (opgave Sweco 2020: € 5.067.338,-) nog niet zijn uitgevoerd. De uitvoering van het achterstallig onderhoud is gerelateerd aan de verwachte instandhoudingstermijn van de accommodatie: indien deze maximaal 10 jaar bedraagt (scenario 1), zal het achterstallig onderhoud anders uitgevoerd moeten worden dan wanneer deze 20 jaar bedraagt (scenario 2).

2.2.4 Betonrot In het zwembad is op diverse plaatsen betonrot geconstateerd. Dit is al een tijdje bekend, maar de omvang van de problematiek was ten tijde van de onderzoeken van Sweco en Facilicom nog onvoldoende bekend. In 2022 heeft de firma Balm BV hier onderzoek naar gedaan door middel van een visuele inspectie en destructief onderzoek. Op basis van dit rapport heeft Balm BV ook een hersteladvies voor de constructieve delen opgesteld.

De problemen doen zich met name voor bij het 25-meterbassin, in de kruipruimten rond de bassins, onder de tribune en bij het instructiebad. Volgens Balm BV is schadeherstel aan de constructieve elementen op papier mogelijk, maar zal het in de praktijk een enorme klus worden door de beperkte hoogte en alle leidingen die door deze ruimten lopen. Daarnaast mag tijdens het herstel de constructie niet worden belast, wat in de praktijk zal betekenen dat de bassins leeg moeten en deze bassins voor een periode moeten worden gesloten.

Daarbij wordt opgemerkt dat, ondanks de maatregelen met betrekking tot betonrot, het ‘rotproces’ onomkeerbaar is: de chlorides zijn reeds in het beton ingedrongen. De constructies zullen ook blijvend belast worden met chloride bevattende lucht: retourlucht vanuit de zwemzaal wordt via de goten en de kruipruimtes als plenum afgezogen. In de goten wordt de lucht extra ‘vervuild’ door het afvoerende water vanuit het bassin (chlorides, trichloramines, trihalomethanen).

9

Na de maatregelen dient er in het MJOP elk jaar een post te worden opgenomen voor het blijvend bewaken en zo nodig aanpakken van de betonconstructie. Dit element vormt een belangrijk risico in de renovatiescenario’s.

2.3 Concurrentie zwembad Ten behoeve van de analyse en voor de uitwerking van de scenario’s dienen de in de omgeving van Hoornse Vaart aanwezige zwembaden in kaart te worden gebracht.3 Bijlage 2 bevat een overzicht van deze baden en in bijlage 3 is de ligging ervan weergegeven.4 Het gaat om de baden die vanaf Hoornse Vaart binnen 20 minuten en/of 20 kilometer met de auto kunnen worden bereikt. Uit onderzoek van Synarchis blijkt namelijk, dat het overgrote deel van de zwembadbezoekers niet langer of verder wil reizen om bij het zwembad te komen. Een enkeling is daar wel toe bereid, maar dat geldt vooral voor zwembaden met een specifiek recreatief voorzieningenaanbod (zoals een golfslagbad) en voor zwembaden met specifieke voorzieningen voor verenigingsactiviteiten (zoals een 50-meterbad).

2.3.1 Overdekt zwemmen Hoornse Vaart is niet het enige zwembad in Alkmaar. Aan de zuidkant van de stad ligt het kleinschaligere zwembad De Hout en daarnaast zijn er twee private aanbieders van met name zwemlessen aanwezig (Dynamic Fit Alkmaar en Zwemles op Maat). Tevens zijn binnen het zoekgebied nog zes andere overdekte openbare zwembaden en vijf private aanbieders van vooral zwemlessen gelegen. Die private aanbieders beschikken allen over een instructiebad, waarmee ze vooral concurrenten voor het les zwemmen zijn. Alle openbare zwembaden beschikken over een wedstrijdbad (25 meter) en minstens een tweede bassin, zijnde een instructiebad, een doelgroepenbad en/of een recreatiebad. Daarmee zijn ze op zich prima geschikt voor banen zwemmen, vrij zwemmen (vooral de baden met een recreatiebad), doelgroepactiviteiten, les zwemmen en verenigingszwemmen. Echter, geen van die baden beschikt over een wedstrijdbad van 50 meter en/of een golfslagbad. Die voorzieningen maken Hoornse Vaart uniek in de regio en bieden vooral voor het vrij zwemmen, het banen zwemmen en het verenigingszwemmen duidelijk iets extra’s.

Tot slot moet het combibad op campingpark De Bongerd in Tuitjenhorn worden benoemd. Dit is geen regulier combibad, maar een voorziening die op recreatief gebruik door (kleine) kinderen is gericht en onderdeel van een groter attractiepark vormt. Dit zwembad is dus alleen een concurrent, daar waar het gaat om recreatief gebruik door die specifieke doelgroep.

2.3.2 Onoverdekt zwemmen Binnen het zoekgebied liggen 12 openluchtzwembaden. Naast twee natuur-/strandbaden en twee kleine badjes zijn er acht baden die qua voorzieningenaanbod allen meer te bieden hebben dan het buitenbad van Hoornse Vaart. Ze beschikken namelijk allemaal over een wedstrijdbad en minstens een tweede bassin. Dat geldt ook voor De Bever in Sint Pancras, op slechts 3,5 kilometer afstand van Hoornse Vaart. Hierbij vormt het 50-meterbad van Het Baafje in Heiloo een in de regio unieke voorziening, die bovendien vanaf de zuidkant van Alkmaar ongeveer even snel kan worden bereikt als Hoornse Vaart. Ten opzichte van vrijwel alle buitenbaden in de omgeving biedt het buitenbad van Hoornse Vaart niets unieks. Daarnaast is het door haar vorm niet goed geschikt voor banen zwemmen.

2.3.3 Verzorgingsgebied Op basis van het voorgaande kan worden geconcludeerd, dat het primaire verzorgingsgebied5 van het zwembad van Hoornse Vaart uit de inwoners van de gemeente Alkmaar bestaat. Hierbij moet worden bedacht, dat Hoornse Vaart voor een deel van de inwoners van de gemeente Alkmaar (zeker die in het zuiden van de stad en in de voormalige gemeenten Schermer en Graft- De Rijp) niet de dichtstbijzijnde overdekte zwemvoorziening is. Vooral voor de doelgroepactiviteiten en het les zwemmen is het primaire verzorgingsgebied derhalve wat kleiner. Dat geldt ook voor het recreatief zwemmen in het buitenbad. Daar staat tegenover dat het zwembad door de aanwezigheid van het golfslagbad en het 50-meterbad een regiofunctie heeft voor het overdekte vrij zwemmen, banen zwemmen en verenigingszwemmen.

3 Voor de andere onderdelen van Hoornse Vaart die door Alkmaar Sport worden geëxploiteerd is dit niet nodig, omdat die niet concurreren met soortgelijke voorzieningen in en om Alkmaar. 4 Zwembaden die niet toegankelijk zijn voor inwoners van de gemeente Alkmaar zijn buiten beschouwing gelaten. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om baden in hotels of op vakantieparken, die alleen voor bezoekers van die voorzieningen toegankelijk zijn en ook niet door een zwemschool worden gebruikt. 5 Hiermee wordt niet gedoeld op elke kern waar minstens één van de bezoekers van het zwembad woonachtig is, maar op het gebied waaruit het overgrote deel van het bezoek afkomstig is.

10

2.4 Gebruik zwembad

2.4.1 Activiteiten en bezoek In het zwembad vinden de volgende activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen, vrij zwemmen en discozwemmen; doelgroepactiviteiten: diverse aquasporten, float fit, slag- en conditietraining, ouder- en kindzwemmen en kleutersurvival; les zwemmen: ABC-zwemmen, privéles, in kleine groepjes, borstcrawltraining, zeemeerminzwemmen, snorkelen 1/2/3, zwemvaardigheid en survivalzwemmen; verhuur: zwemvereniging DAW, duikvereniging OSV Orca, Horizon College, Nederlandse Triathlon Bond, Koninklijke Nederlandse Zwembond, Sport Vitaal, zwemclub De Hartslag, kanovereniging Odysseus, Delta duikteam, duikvereniging Flash-Gorgone, Stichting Onbeperkt Duiken, Europagaai (kajakcursussen) en duikvereniging OSV Egmond.6

De volgende tabel toont het aantal bezoeken in de afgelopen jaren. 7 Daaruit blijkt dat in elk geval tot en met 2018 sprake is van een stijgende lijn. Hierbij moet wel worden vermeld, dat in oktober 2017 De Beeck in Bergen is afgebrand. Naar aanleiding daarvan heeft een deel van het bezoek van dat bad zich naar Hoornse Vaart ‘verplaatst’. In september 2022 is het nieuwgebouwde De Beeck geopend. Dit is mede de oorzaak van de afname van het bezoek in 2022. Andere oorzaken zijn: het feit dat het bad vanwege Covid-19 maatregelen in januari 2022 deels gesloten was. Wanneer het bad in die maand volledig had kunnen worden gebruikt, was het totale aantal bezoeken in 2022 naar verwachting ruim 6% hoger geweest, namelijk circa 400.000; het feit dat activiteiten soms niet konden doorgaan in verband met technische problemen en betonrot.

In de cijfers is bij recreatie ook het bezoek van doelgroepactiviteiten opgenomen. Uit informatie van Alkmaar Sport blijkt, dat de circa 275.000 zwembadbezoeken (2022) die als ‘recreatie’ worden geregistreerd ongeveer als volgt tussen recreatief zwemmen (daartoe behoort ook het banen zwemmen) en doelgroepenactiviteiten zijn verdeeld: recreatief zwemmen: 250.000 doelgroepactiviteiten: 25.000

bezoek 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2022 recreatie 255.781 263.006 272.635 289.179 306.082 304.392 275.454 les zwemmen 43.044 53.827 45.831 47.345 62.670 55.354 53.989 verenigingen 47.910 45.023 48.705 54.430 54.536 50.362 47.151 totaal 346.735 361.856 367.171 390.954 423.288 410.108 376.594 tabel 2.3: bezoek zwembad Hoornse Vaart

2.4.2 Bezetting Het gemiddelde aantal bezoeken per vierkante meter zwemwateroppervlak per jaar geeft aan hoe goed een zwembad wordt bezet. Daarmee vormt het een belangrijke indicator van de verhouding tussen vraag en aanbod. Voor overdekte zwembaden is het benchmarkcijfer voor een voldoende verhouding tussen bezoek en zwemwater een bezetting van 200 à 225 bezoeken per vierkante meter zwemwater. Wanneer het bezoek van het zwembad volledig aan het overdekte zwemgedeelte wordt toegerekend, leidt dat tot een bezetting die sinds 2017 prima in orde is, zo laat de volgende tabel zien:

bezetting 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2022 benchmark bezoeken 346.735 361.856 367.171 390.954 423.288 410.108 376.594 zwemwater (in m²) 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 bezoek/m² zwemwater 188 196 199 212 229 222 204 200 - 225 tabel 2.4: bezetting zwembad Hoornse Vaart8

6 Ten tijde van het onderzoek in 2021 maakten zwemclub De Spetters, zwemschool De Beeck, zwemvereniging Animo ’77, Reddingsbrigade Bergen en de Schoorlse Reddingsbrigade ook gebruik van Hoornse Vaart. Dit was een tijdelijke situatie in verband met het feit, dat zwembad De Beeck in Bergen in 2017 was afgebrand. In september 2022 is het nieuwe zwembad geopend en zijn deze huurders weer vertrokken. 7 Vanwege Covid-19 zijn de jaren 2020 en 2021 buiten beschouwing gelaten. Door de sluiting van de zwembaden en de verdere beperkende maatregelen zijn dat immers geen representatieve jaren. 8 In deze berekening wordt het zwemwater van waterspeeltuinen, peuterbaden, whirlpools en dergelijke buiten beschouwing gelaten, omdat het daarbij om ondiep water gaat. Wanneer dit water wel in de berekeningen worden meegenomen, heeft dat een onevenredig grote invloed op het gemiddelde. Uiteraard is het benchmarkcijfer ook op deze wijze berekend.

11

Hierbij is echter nog geen rekening gehouden met het feit, dat een gedeelte van het bezoek van recreatief zwemmen aan het buitenbad moet worden toegerekend. In de bezoekregistratie wordt geen onderscheid gemaakt tussen recreatief zwemmen in het binnenbad en in het buitenbad. Dat is praktisch gezien ook vrijwel onmogelijk, want bezoekers kunnen met een kaartje zowel binnen als buiten zwemmen. Op basis van de ervaringen in den lande met combibaden, de beschikbare informatie, de omvang van het buitenbad en de gesprekken die in het kader van dit onderzoek zijn gevoerd, lijkt het erop dat er circa 20.000 bezoeken per jaar aan het buitenbad kunnen worden toegerekend. Ook dan is de bezetting van het sinds 2017 in orde, zo blijkt uit de volgende tabel. Weliswaar is de bezetting in 2022 aan de lage kant, maar zoals in 2.4.1 is vermeld heeft dat met de gedeeltelijke sluiting van het bad in januari van dat jaar te maken. Zonder die sluiting was het aantal bezoeken circa 400.000, het aantal binnenbadbezoeken circa 380.000 en de bezetting van het binnenbad circa 206 bezoeken per vierkante meter geweest. Er is derhalve sprake van een goede verhouding tussen het aantal bezoeken en het zwemwateraanbod. 9

bezetting binnenbad 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2022 benchmark bezoeken 326.735 341.856 347.171 370.954 403.288 390.108 356.594 zwemwater (in m²) 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 1.848 bezoek/m² zwemwater 177 185 188 201 218 211 193 200 - 225 tabel 2.5: bezetting zwembad Hoornse Vaart exclusief bezoek buitenbad

De bezetting van het binnenbad is dus in orde, maar dat betekent niet dat de capaciteit volledig wordt benut. Er zijn immers ook talloze zwembaden die een bezetting van meer dan 250 bezoeken per vierkante meter realiseren. Hierbij moet echter met de configuratie van het zwembad rekening worden gehouden. Geen van de bassins van Hoornse Vaart heeft namelijk een beweegbare bodem en dat beperkt de gebruiksmogelijkheden. Dat geldt zeker voor het instructiebad, dat een vrij ondiep bassin met een aflopende bodem is. Ook een gedeeltelijk beweegbare bodem in het 25-meterbad zou de functionaliteit van dat bassin vergroten. Nu is het instructiebad namelijk het enige bad met ondiep zwemleswater en wordt het golfslagbad daar ook mede voor gebruikt.

In tegenstelling tot bij binnenbaden bestaat er bij buitenbaden niet zo’n sterk verband tussen het aantal bezoeken en het zwemwateraanbod. Dat heeft vooral met de weersafhankelijkheid van het bezoek aan buitenbaden te maken. Los van het feit dat voor Hoornse Vaart het buitenbadbezoek niet precies kan worden bepaald, kan derhalve geen oordeel over de buitenbadbezetting worden gegeven.

2.4.3 Roosteranalyse Het feit dat de bezetting van het overdekte zwemgedeelte in orde is, betekent niet per definitie dat er geen ruimte is om extra bezoek te ontvangen, maar wel dat het beschikbare zwemwater naar behoren wordt gebruikt. De bezetting geeft echter alleen een beeld van de verhouding tussen het totale overdekte bezoek en het totale overdekte zwemwater. Niet elk bassin is voor elke activiteit geschikt en niet elke activiteit kan op elk moment plaatsvinden. Zo is een golfslagbad niet geschikt voor wedstrijdzwemmen en heeft het weinig nut om onder schooltijd activiteiten voor kinderen aan te bieden. Het is daarom van belang om bij het bepalen van mogelijke knelpunten in de verhouding tussen vraag en aanbod ook aandacht te besteden aan de verschillende bassins, de diverse activiteiten en de momenten in de week waarop die activiteiten kunnen plaatsvinden.

Het reguliere weekrooster laat zien, dat het 50-meterbad, het 25-meterbad en het golfslagbad op de meeste momenten in gebruik zijn. Weliswaar wordt het 50-meterbad niet altijd volledig gebruikt, maar de momenten waarop nog banen beschikbaar zijn betreffen vooral de (vroege) ochtend, de namiddag en de late avond. Dit zijn niet de meest courante uren in een zwembad. Ook in het golfslagbad en het 25-meterbad is alleen in de vroege ochtend en de late avond nog ruimte voor extra activiteiten. In het weekend is in de bassins al wat eerder op de avond en in de namiddag ruimte voor extra activiteiten, maar ook daarvoor geldt dat het daarbij niet om de courante en gebruikelijke uren in zwembaden gaat.

9 Zelfs als het aantal aan het buitenbad toe te rekenen bezoeken nog wat hoger zou zijn, verandert dat niets aan deze conclusie. Het binnenbad dient namelijk minstens 369.500 bezoeken te hebben om nog van een voldoende bezetting (200 bezoeken per vierkanter meter) te kunnen spreken. Dat aantal wordt in 2018 en 2019 alleen niet gehaald, indien meer dan 53.000 (2018), respectievelijk meer dan 40.000 (2019) bezoeken van het vrij zwemmen aan het buitenbad worden toegerekend. Dat is onrealistisch.

12

In het instructiebad is de situatie anders, want dat wordt op diverse (courante) momenten niet gebruikt. Dit heeft echter alles met de beperkte mogelijkheden van dat bassin te maken. Zoals eerder is vermeld, is het een ondiep bad met een aflopende bodem. Dat betekent dat het alleen geschikt is voor zwemlessen voor beginnende kinderen/leerlingen, en ouder- en kindzwemmen. Ook voor dit bad geldt derhalve, dat de realistische uitbreidingsmogelijkheden beperkt zijn. Zwemlessen aanbieden tijdens schooltijden is immers weinig zinvol en het bad is niet geschikt voor bijvoorbeeld banen zwemmen.

Het feit dat het rooster vrij ‘vol’ zit, betekent overigens niet per definitie dat er geen ruimte is voor extra bezoek. Het is immers mogelijk dat er binnen de bestaande uren nog meer zwemmers kunnen worden opgevangen. Op basis van de beschikbare informatie kunnen hier echter geen harde uitspraken over worden gedaan. Observaties ter plaatse en de tijdens het onderzoek gevoerde gesprekken maken het vrij aannemelijk, dat er bij het recreatief zwemmen (inclusief banen zwemmen) ruimte is voor extra bezoek. Dat geldt vooral voor de minder populaire tijden. Deze ruimte is niet verwonderlijk, aangezien in Hoornse Vaart dagelijks (vrijwel) continu kan worden banen gezwommen. Dat is prettig voor bezoekers, maar zorgt er waarschijnlijk wel voor dat het gemiddelde aantal bezoeken per activiteitenuur niet al te hoog is. Alkmaar Sport heeft aangegeven, dat het golfslagbad en de waterspeeltuin op de populaire uren regelmatig ‘vol’ zitten. Dit geldt ook voor het instructiebad.

2.5 Gebruik sporthal en spiegelzaal De sporthal en de spiegelzaal worden verhuurd aan onder andere: Van der Meij College, CSG Jan Arentsz, Koninklijke Nederlandse Voetbalbond, basketbalvereniging Alkmaar Guardians (inclusief Basketbal’sCool), Badmintonclub Alkmaar, Noordwest Ziekenhuisgroep, ’s-Heeren Loo, badmintonvereniging Flash de Mare, basketbalvereniging Flashing Heiloo, aeroclub Noord-Kennemerland, rolstoelsportvereniging VIOS ’82, Sporten 2016, Krav Maga Noord-Holland, Balletschool Hoornse Vaart, Sizzling Salsa en Sport Vitaal. De meeste huurders gebruiken de hal/zaal gedurende het hele sportseizoen.

De volgende tabel toont de bezetting van de sporthal en de spiegelzaal, die op het reguliere weekrooster is gebaseerd. Daaruit blijkt dat de sporthal op doordeweekse dagen overdag vrijwel volledig wordt bezet. Dit betreft vooral (maar niet uitsluitend) onderwijsgebruik. Ook in de namiddag en met name de avonduren wordt de hal nog behoorlijk goed gebruikt, hoewel er wel enige ruimte is voor enig extra gebruik. Dit betreft echter vooral de minder courante uren tussen 16.30 en 18.00 uur. In het weekend is meer plek voor extra gebruik, want net iets meer dan de helft van de 16 uur capaciteit waarvan in deze berekening is uitgegaan is gevuld. Hierbij moet wel worden opgemerkt, dat het zaalhockeygebruik niet in de percentages is opgenomen. Dit gebruik vindt ongeveer van eind november tot medio februari plaats.

Wat betreft de spiegelzaal is het beeld anders. Daar is de bezetting doordeweeks en in het weekend laag. Overigens is het verschil in de bezetting van de sporthal en de spiegelzaal niet ongebruikelijk, aangezien het om ruimten met een verschillende functie gaat. Het geeft echter wel aan, dat er in de spiegelzaal nog flink wat ruimte voor extra gebruik bestaat.

bezetting 8.30 - 16.30 16.30 - 23.00 weekend totaal sporthal 98% 63% 55% 77% spiegelzaal 10% 35% 13% 19% tabel 2.6: weekbezetting sporthal en spiegelzaal1011

2.6 Overige onderdelen Hoornse Vaart Van de overige onderdelen van de accommodatie zijn geen bezoek-/gebruiks-/bezettingsgegevens bekend. Dit zijn voorzieningen die aan andere partijen worden verpacht (de horecaruimte en de fitnessruimte met spiegelzaal), in erfpacht zijn gegeven (beide verenigingsruimten), aan een andere partij worden verhuurd (het survivalpark), of door een andere afdeling van Alkmaar Sport worden geëxploiteerd (het outdoorpark). Van het leslokaal c.q. de multifunctionele ruimte bij de sporthal is wel bekend, dat deze door de Noordwest Ziekenhuisgroep wordt gebruikt. Dat gebeurt op de momenten waarop die organisatie ook een deel van de sporthal huurt. Daarnaast gebruikt het Horizon College de ruimte. Op doordeweekse dagen tussen 8.30 en 17.00 uur wordt de ruimte gedurende circa 39% van de tijd bezet. Op de overige momenten is nauwelijks sprake van gebruik.

10 Bij de sporthal is gebruik van 1/3 of 2/3 deel van de hal naar hele haluren omgerekend. 11 De bezetting van de sporthal tussen 8.30 en 16.30 uur is op het moment van schrijven feitelijk 54%. Dat komt doordat het aantal uren van het Van der Meij College sinds 2021 flink is gedaald. Volgens de exploitant worden deze uren op korte termijn door csg Jan Arentsz ingevuld.

13

2.7 Gesprekken en enquête Zoals in paragraaf 1.2 is aangegeven, is gedurende het onderzoek met diverse gebruikers van Hoornse Vaart en andere belanghebbenden gesproken. Ook is een enquête uitgezet. Op basis daarvan kan een aantal opmerkingen over de huidige situatie worden gemaakt.

Ten eerste herkennen de meeste partijen dat Hoornse Vaart ‘op leeftijd’ is, in die zin dat de accommodatie verouderd is of raakt als het gaat om de faciliteiten. Daarbij worden bijvoorbeeld genoemd: de omvang van onder andere de entree, de horeca, de bergruimte, de kleedkamers en de spiegelzaal, de akoestiek en het klimaat in de sporthal, alsmede de op sommige plekken onhandige looplijnen binnen de accommodatie. In het verlengde hiervan kan worden opgemerkt, dat Hoornse Vaart ook op het gebied van duurzaamheid verouderd is. Anders verwoord: het energieverbruik is relatief hoog.

Ten tweede geeft een vereniging aan, dat ze op sommige momenten geen extra uren in het zwembad kan huren. Daarbij gaat het vooral om de meest courante c.q. populaire uren. Dit is in zwembaden overigens een veel voorkomende situatie: in de vroege avond willen zowel de verenigingen als de exploitant het zwembad gebruiken voor hun activiteiten. Verdere knelpunten op het gebied van de capaciteit in Hoornse Vaart zijn niet genoemd.12

Ten derde is de belijning in de sporthal niet ideaal om basketbal in de breedte te spelen. Dat heeft niet met de breedte van de hal zelf te maken, want die is breed genoeg. De aanwezigheid van de uitschuifbare tribune zorgt er echter voor, dat de belijning zo is aangebracht dat die niet met de betreffende tribune kan ‘overlappen’.

2.8 Conclusies De analyse leidt tot de volgende conclusies over de huidige situatie: het bestaande gebouw verkeert in het algemeen in een redelijke onderhoudstoestand (conditiescore 3). Diverse onderdelen verkeren echter in een matige tot slechte onderhoudsconditie (conditiescore 4, 5 of 6). De leeftijd van de accommodatie en het intensieve gebruik zijn hiervan mede de oorzaak; het MJOP komt niet voldoende overeen met de door Sweco opgestelde conditiemeting: de post periodiek onderhoud volgens Facilicom dekt niet de lading, zoals omschreven in de Sweco-conditiemeting. De opgenomen bedragen (Facilicom) in de eerste jaren (2021 – 2024) zijn dan ook niet voldoende om het achterstallig onderhoud op voldoende en veilige wijze weg te werken; het zwembad heeft met betonrot te kampen. Dit is een onomkeerbaar proces. Schadeherstel aan de constructieve elementen is mogelijk, maar heeft veel praktische haken en ogen en zal tot tijdelijke sluiting van bassins leiden; het duurzaamheidsniveau van de accommodatie is matig; het 50-meterbad en het golfslagbad zijn uniek in de regio en zorgen dus ook voor een aanzienlijk regionaal bezoek.

Dat geldt veel minder voor de overige zwemfaciliteiten; het ontbreken van beweegbare bodems in het zwembad beperkt de gebruiksmogelijkheden van de bassins; de verhouding tussen het aantal bezoeken en het zwemwateraanbod is prima in orde; in het zwembad zijn weinig mogelijkheden om extra uren in te roosteren, behalve op incourante tijden en in het instructiebad, waarvan de praktische gebruiksmogelijkheden echter beperkt zijn; binnen de huidige activiteitenuren lijkt bij het recreatief zwemmen ruimte voor extra bezoek te bestaan, maar vooral op de minder populaire uren. Op de populaire uren is het regelmatig zeer druk; de sporthal wordt doordeweeks goed tot zeer goed bezet, maar in het weekend is de bezetting buiten het zaalhockeyseizoen ‘slechts’ voldoende; de spiegelzaal wordt doordeweeks en in het weekend slecht bezet; in de huidige accommodatie worden beperkt capaciteitsknelpunten ervaren met uitzondering van op de meest populaire momenten in het zwembad; de accommodatie is qua faciliteiten op diverse punten verouderd.

12 Een analyse van de totale capaciteit van zwem- en binnensportruimte in de totale gemeente Alkmaar valt buiten het bestek van dit onderzoek.

14

3. Richting de toekomst De in dit onderzoek uit te werken scenario’s hebben betrekking op de toekomst. Dat betekent dat niet met een analyse van de huidige situatie kan worden volstaan, maar dat ook naar de veranderingen in de periode tot de renovatie dan wel nieuwbouw en daarna moet worden gekeken. Dat gebeurt in dit hoofdstuk.

3.1 Trends en ontwikkelingen

3.1.1 Demografische ontwikkeling Volgens de prognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) groeit het aantal inwoners van de gemeente Alkmaar in de periode tot 2050 slechts met enkele duizenden. Op basis van de plannen van de gemeente verwacht zij echter, dat er circa 15.000 nieuwe woningen worden gebouwd. De groei wordt met name voorzien in de zogeheten Kanaalzone, alsmede rond de beide treinstations. Voor een deel van deze inwoners zal Hoornse Vaart het dichtstbijzijnde zwembad zijn. Dat geldt vooral voor de inwoners van de locatie rond station Alkmaar Noord. De CBS-prognose heeft met deze groei echter duidelijk geen rekening gehouden. Vandaar dat in overleg met de gemeente is besloten om die prognose niet in dit onderzoek te gebruiken en in plaats daarvan van de informatie van de gemeente uit te gaan.

Aangenomen dat de groei van het aantal inwoners op alle leeftijdsgroepen betrekking heeft, heeft dit een positieve invloed op de behoefte aan alle soorten zwemactiviteiten, alsmede aan binnensportruimte.

3.1.2 Gebiedsontwikkeling Alkmaar-Noord In 2020 en 2021 is een ontwikkelbeeld voor het gebied rond station Alkmaar-Noord opgesteld. Daarin wordt een beeld geschetst van mogelijke veranderingen in het gebied in de komende jaren. Hierbij gaat het onder andere om het realiseren van circa 800 woningen en de komst van de Europese School. Voor dat laatste is binnen- en buitensportruimte nodig. Daarnaast gaat het om het herinrichten en ‘vergroenen’ van het gebied, het verbeteren van de infrastructuur, alsmede het realiseren van kleinschalige bedrijven en winkels.

Een uitgebreide toelichting op de gebiedsontwikkeling valt buiten het bestek van dit onderzoek. Wat van belang is om te constateren, dat deze ontwikkelingen een positieve invloed op het bezoek aan c.q. gebruik van Hoornse Vaart kunnen hebben. Daarnaast kunnen er in de uit te werken scenario’s verschillen bestaan wat betreft de mogelijkheden van de gebiedsontwikkeling op of bij het terrein van Hoornse Vaart.

3.1.3 Sporttrends Er zijn verschillende landelijke trends op het gebied van sportaccommodaties en sportactiviteiten, die invloed op de toekomstige behoefte kunnen hebben. Er volgt nu geen uitputtende opsomming, maar een overzicht van enkele voor Hoornse Vaart relevante ontwikkelingen: de aandacht voor gezond leven en bewegen blijft toenemen. Dat betekent een positieve stimulans voor sportbeoefening in het algemeen. Vooral 55-plussers blijken aanzienlijk vaker deel te nemen aan sportieve activiteiten dan in het verleden. Hier kunnen sportaccommodatie op inspelen door activiteiten voor die doelgroep aan te bieden; individualisering, diversiteit en nieuwe vormen van communicatie zorgen ervoor dat maatschappelijke verbanden losser worden. Dat betekent dat sportactiviteiten steeds meer ongeorganiseerd in plaats van in verenigingsverband plaatsvinden. Het aantal leden van alle sportbonden samen is in de afgelopen jaren (zonder Covid-19) licht dalend geweest. Daar staat tegenover dat de totale sportdeelname al enige tijd vrij stabiel is. Dat betekent dat het aandeel van de ongeorganiseerde sport toeneemt. Als sportaccommodaties hierop weten in te spelen, biedt dat een kans voor ze.

Een activiteit als banen zwemmen is een voorbeeld van zwemmen in ongeorganiseerd verband; tegelijkertijd is er naast de individualisering en soortgelijke ontwikkelingen nog steeds ook behoefte aan ontmoeting en sociale verbondenheid. Sportaccommodaties spelen hier soms op in door een plek te zijn waar men niet alleen kan sporten, maar ook ontmoeten; in het verleden heeft menig gemeente fors in recreatieve overdekte zwembaden geïnvesteerd. Sinds de eeuwwisseling heeft echter landelijk een verschuiving van recreatief zwemmen naar begeleide activiteiten plaatsgevonden. Dat geldt zowel

15

voor het bezoek aan zwembaden, als voor het karakter van nieuwgebouwde baden. Hierbij hebben demografische ontwikkelingen, gewenning aan recreatieve zwemvoorzieningen en uitbreiding van andersoortige recreatieve voorzieningen een rol gespeeld. In de afgelopen jaren is deze trend in Hoornse Vaart overigens niet zichtbaar geweest; landelijk is een afname van het bezoek aan buitenbaden zichtbaar. Dit heeft veelal dezelfde soort oorzaken als de zojuist vermelde verschuiving van overdekt recreatief zwemmen naar begeleide activiteiten; aquasporten, seniorenactiviteiten en therapeutische doelgroepactiviteiten zijn in de afgelopen jaren populair geweest en zullen dat in de komende jaren ook blijven. Kritische succesfactoren voor een aantrekkelijk aanbod zijn in algemene zin: een hoge kwaliteit van de instructeurs, een goede hygiëne en dat er aandacht is voor de sportieve èn de sociale functie; les zwemmen blijft een kerntaak van zwembaden, maar ook hieraan stellen bezoekers steeds hogere eisen. Dat betreft vooral de kwaliteit van de instructeurs, de communicatie en de lengte van de wachtlijsten; bij de binnensporten is het beeld van de ontwikkeling van de ledenaantallen per bond wisselend en ook per vereniging kunnen er verschillen bestaan. In algemene zin is landelijk een toename van de behoefte aan ruimte voor zaalhockey zichtbaar.

Daar waar 20 jaar gelden vooral de topteams aan zaalhockey deden, gebeurt dat nu over de volle breedte. Dit leidt op steeds meer plaatsen tot de realisatie van tijdelijke blaashallen op hockeyvelden gedurende het zaalseizoen, waarmee de kortstondige maar hevige piek in de zaalhockeybehoefte kan worden opgevangen. Zodoende komt in de sporthallen meer ruimte beschikbaar voor gebruik door verenigingen die gedurende heel het jaar binnen sporten.

3.1.4 Concurrentie In september 2022 is het nieuwe zwembad De Beeck geopend. Zoals in paragraaf 2.3 is aangegeven, gaat het daarbij niet om een bad met bijzondere voorzieningen. Dat laat onverlet dat een deel van het bezoek na de brand van de ‘oude’ De Beeck naar Hoornse Vaart is overgestapt en grotendeels weer terug naar De Beeck is gegaan. Dat heeft dus een negatieve invloed op het bezoek van het zwembad.

In Castricum is ook besloten om ter vervanging van De Witte Brug een nieuw zwembad te bouwen, maar daar is men nog in het voorbereidende stadium. Besluitvorming vindt naar verwachting op zijn vroegst in het voorjaar van 2024 plaats. Daarnaast zal het voorzieningenaanbod van het nieuwe bad hoogstwaarschijnlijk niet op relevante punten verschillen van dat van het huidige bad. Bovendien is de afstand tot Alkmaar van dien aard, dat er geen noemenswaardig effect op het bezoek van Hoornse Vaart hoeft te worden verwacht.

Voor zover bekend zijn er verder geen relevante ontwikkelingen op het gebied van de concurrentie, die voor het potentiële gebruik van Hoornse Vaart van belang zijn.

3.2 Gesprekken en enquête Naast de toekomstige behoefte kunnen de gesprekken en de resultaten van de enquête input vormen voor de uit te werken scenario’s. Vandaar dat hier enkele belangrijke punten worden benoemd. Het gaat hierbij om hoofdlijnen en nog niet om details: de meeste verenigingen en andere huurders verwachten een stabiel of groeiend aantal leden in de komende jaren; in geval van nieuwbouw wensen de verenigingen een accommodatie die qua faciliteiten, logistiek, akoestiek en klimaat aan de wensen van de moderne tijd voldoet; als unieke voorziening in de regio dient het 50-meterbad bij voorkeur behouden te blijven, vooral ten behoeve van de (top)sport, evenementen en het banen zwemmen; ten behoeve van met name de onderwatersport is een bassin met voldoende diepte erg wenselijk; DAW en Orca wensen in de nieuwe situatie over een verenigingsruimte te kunnen blijven beschikken. Ook enkele andere verenigingen hebben aangegeven dat ze behoefte hebben aan een dergelijke ruimte; vrijwel alle partijen benadrukken het belang van continuïteit van het gebruik tijdens de renovatie dan wel nieuwbouw van Hoornse Vaart.

3.3 Invulling uit te werken toekomstscenario’s Voor de concrete invulling van de uit te werken toekomstscenario’s zijn enerzijds de resultaten van de analyses in hoofdstuk 2 en hoofdstuk 3 van belang. Daarnaast is een aantal uitgangspunten geformuleerd:

16

in elk scenario dienen de huidige functies van Hoornse Vaart terug te keren. Dat betekent concreet dat er een zwemvoorziening met overdekt en onoverdekt gedeelte moet zijn, evenals een sporthal, een spiegelzaal, een fitnessruimte met spiegelzaal, een horecaruimte en een of meerdere verenigingsruimten; er is geen sprake van verplaatsing van huidig gebruik in Hoornse Vaart naar andere accommodaties in Alkmaar. In het kader van dit onderzoek is geen analyse van de bezetting van de andere zwembaden, sporthallen en spiegelzalen in Alkmaar uitgevoerd. Volgens de gemeente en Alkmaar Sport mag echter worden aangenomen, dat er daar weinig tot geen relevante capaciteit meer beschikbaar is, die ertoe zou kunnen leiden dat er in Hoornse Vaart veel minder capaciteit nodig is, of bepaalde soorten functies in het sportcomplex niet meer hoeven te blijven bestaan; de voor de Europese School benodigde voorziening (een sportzaal) dient in elk scenario optioneel te worden meegenomen. Om praktische redenen wordt deze optie in paragraaf 5.4 separaat behandeld, maar ze kan aan elk scenario worden ‘toegevoegd’.

3.3.1 Scenario 1: renovatie voor 10 jaar In dit scenario wordt Hoornse Vaart gerenoveerd met het oog op instandhouding voor een periode van 10 jaar. Dit betekent renovatie van: het zwembad (binnen en buiten); de sporthal; de spiegelzaal; de fitnessruimte met spiegelzaal; de horecaruimte; de bij deze functies horende ruimte.

In dit scenario worden de volgende elementen buiten beschouwing gelaten: de verenigingsruimten van DAW en Orca: deze zijn immers in erfpacht gegeven en de gemeente is niet verantwoordelijk voor de renovatie ervan; het outdoorpark: deze voorziening op het buitenterrein wordt door de afdeling Sportservice van Alkmaar Sport geëxploiteerd en blijft in stand; het survivalpark: deze voorziening op het buitenterrein is verhuurd aan een externe partij en blijft in stand.

3.3.2 Scenario 2: renovatie voor 20 jaar In overleg met de projectgroep bestaat dit scenario uit twee varianten: scenario 2a: in dit scenario gebeurt hetzelfde als in scenario 1, behalve dat Hoornse Vaart voor 20 jaar in stand wordt gehouden en dat duurzaamheidsmaatregelen worden genomen die binnen de instandhoudingstermijn van 20 jaar kunnen worden terugverdiend; scenario 2b: met het oog op de beperkte mogelijkheden van het instructiebad wordt dat bassin in dit scenario niet alleen gerenoveerd (scenario 2a), maar vervangen door een groter exemplaar (15 x 15 meter) met een volledig beweegbare bodem van 0,00 tot 2,00 meter. Dit vergroot de gebruiksmogelijkheden en de capaciteit van het bad. Om dit mogelijk te maken dient echter ook de gevel van het gebouw te worden ‘verplaatst’.

3.3.3 Scenario 3: nieuwbouw huidig voorzieningenniveau In dit scenario is het uitgangspunt, dat het huidige voorzieningenniveau nieuw wordt gebouwd. Dit betekent echter niet dat de accommodatie een exacte kopie van de huidige moet worden. Met het oog op de gebruiksmogelijkheden worden namelijk enkele aanpassingen gedaan, zoals het aanbrengen van beweegbare bodems en een wat breder instructiebad (net als in scenario 2b). Het scenario bestaat uit de nieuwbouw van: zwembad binnen: een wedstrijdbad van 50 x 21 meter (acht banen) met een aflopende bodem van 1,10 tot 3,80 meter en een keerwand op de helft van het bad; een wedstrijdbad van 25 x 15,4 meter (zes banen), met een gedeeltelijk beweegbare bodem van 12 x 15,4 meter en een maximale diepte van 3,40 meter; een instructiebad van 15 x 10 meter met een volledig beweegbare bodem van 0,00 tot 2,00 meter;

17

een golfslagbad van 30 x 12 meter met een aflopende bodem van 0,00 tot 1,65 meter; een glijbaan met skim-out; een waterspeeltuin van circa 110 m² met een diepte van 0,30 meter; vier whirlpools/kruidentuinen; twee zonnebanken; twee stoomcabines; zwembad buiten: een combinatie van een wedstrijdbad en een recreatiebad van samen 600 m², met een diep gedeelte van 25 x 12,5 meter (vijf banen); sporthal: een hal van 32,5 x 48 x 7 meter met twee scheidingswanden, een vaste tribune (geen uitschuiftribune) en een overlegruimte; spiegelzaal: 150 m²; fitnessruimte met spiegelzaal: 550 m²; horecaruimte: 200 m²; inpandige verenigingsruimte voor DAW: 300 m²; inpandige verenigingsruimte voor Orca: 90 m².

Net als in scenario’s 1, 2a en 2b blijven het outdoorpark en het survivalpark buiten beschouwing. Hierbij moet wel worden opgemerkt, dat het survivalpark in de nieuwbouwscenario’s dient te worden verplaatst. Te zijner tijd zal in onderling overleg moeten worden bezien of deze voorziening naar een andere locatie op het terrein verhuist, of dat een plek elders in Alkmaar wordt gezocht.

De twee verenigingsruimten (van DAW en Orca) worden in de nieuwbouwscenario’s wel meegenomen, omdat zij onderdeel van het nieuwe sportcomplex worden.

3.3.4 Scenario 4: nieuwbouw lager voorzieningenniveau In dit scenario is op een aantal punten van een kleinere configuratie uitgegaan dan in scenario 3, namelijk: het 25-meterbad en het instructiebad worden gecombineerd tot een wedstrijd-/instructiebad van 25 x 15,4 meter (zes banen) met een volledig beweegbare bodem van 0,00 tot 2,00 meter; het zwembad buiten komt te vervallen en wordt vervangen door een spraypark (waterspeeltuin) in de buitenlucht van 250 m²; de sporthal meet geen 32,5 x 48 x 7 meter, maar 30 x 48 x 7 meter; de spiegelzaal is geen 150 m², maar 121 m²; de fitnessruimte met spiegelzaal is geen 550 m², maar 500 m²; de horecaruimte is geen 200 m², maar 150 m²; de twee separate verenigingsruimten voor DAW en Orca worden samengevoegd tot een verenigingsruimte van 350 m².

18

4. Renovatiescenario’s

4.1 Algemeen Zoals is omschreven in paragraaf 3.3 zijn er twee renovatiescenario’s, waarbij het tweede scenario twee varianten kent. Beide ‘strikte’ renovatiescenario’s (1 en 2a) gaan uit van een renovatie conform de bestaande situatie. Dit betekent concreet dat de bestaande accommodatie in deze scenario’s wordt gerenoveerd, waarbij het achterstallig onderhoud wordt ‘weggewerkt’, het betonrot wordt zo goed mogelijk aangepakt (maar het probleem is daarmee niet verdwenen), structurele tekortkomingen worden opgelost (brandveiligheid, compartimentering, leidingwerkkruipruimtes) en bij vervanging van installaties voorzien wordt in nieuwe installaties volgens de huidige eisen (qua duurzaamheid en energie). Het betekent echter in geen geval de realisatie van een accommodatie, welke geheel voldoet aan de huidige eisen en gemeentelijke ambities ten aanzien van duurzaamheid, energie en dergelijke. Daarnaast blijft de bestaande logistiek in het gebouw intact, inclusief de consequenties voor bezoekersstromen, de mogelijkheden voor toezicht en de schoonmaakproblematiek), alsmede de gedateerde uitstraling. Het blijft een oude accommodatie. Er dient rekening gehouden te worden met een exploitatie, bruikbaarheid en bezetting die steeds meer onder druk komen te staan, zoals ook door Sweco is opgemerkt.

Scenario 2b gaat uit van een beperkte verbetering van de accommodatie en invulling van wensen, waardoor de attractiviteit en bruikbaarheid worden verbeterd en de exploitatie en bezetting minder onder druk komen te staan. Dit laat onverlet dat de bruikbaarheid voor de overige onderdelen onverminderd zal teruglopen.

4.1.1 Scenario 1: renovatie met instandhouding 10 jaar De renovatie van Hoornse Vaart met een instandhoudingstermijn van 10 jaar gaat uit van een (beperkte) renovatie, met het oog op een vervangende nieuwbouw, welke over 10 jaar gerealiseerd moet zijn en in gebruik wordt genomen. Deze instandhoudingstermijn betekent enerzijds een beperkte uitvoering van het geplande vervangingsonderhoud (om desinvesteringen te voorkomen) en anderzijds het laat uitvoeren van (dan) noodzakelijke vervangingen en kapitaalvernietiging. Door geplande investeringen in de laatste vijf à zeven jaar ‘naar voren te halen’ (uitvoering in jaar 1), wordt kapitaalvernietiging voorkomen en wordt de afschrijving in ieder geval over meerdere jaren verspreid.

De belangrijkste zaken om uit te voeren bij een instandhouding van 10 jaar zijn: 1. alle maatregelen teneinde te voldoen aan wet- en regelgeving; 2. alle maatregelen ter bevordering van de veiligheid van bezoekers en personeel, dus ook het zo goed mogelijk aanpakken van het betonrot; 3. treffen van maatregelen ten behoeve van het veilig uitvoeren van werkzaamheden (Arbo); 4. attractiviteit accommodatie zo veel mogelijk behouden, teneinde de bezoekersaantallen te behouden op de berekende aantallen; 5. voorkomen van uitval van de accommodatie of delen daarvan, benodigd partieel herstel daartoe uitvoeren; 6. preventieve maatregelen ter voorkoming van verdere verslechtering van de conditie; 7. duurzaamheidsmaatregelen, zoals het gasloos maken van de accommodatie door middel van warmtepompen, het verbeteren van de isolatie van de gevels, het aanbrengen van PV-panelen en het verbeteren van de isolatie van het dak.