Bijlage 1 - Afwegingskader Samenwerken en Fuseren

Pagina 28

•

Brede link met centrumfunctie: onderwijs, arbeidsmarkt en economie hangen samen: Alkmaar verbindt leren en werken, ondersteunt doorstroom naar regionale banen en stimuleert samenwerking tussen onderwijs en (mkb-)bedrijven.

Economisch profiel: veerkrachtig, regionaal en vernieuwend Alkmaar is een economisch zwaartepunt en regionale winkel-, werk- en voorzieningenstad. De kracht zit in een mix van ondernemerschap, vakmanschap en innovatie – met een sterke lokale en regionale verankering. • •

• •

• •

Kern: MKB en familiebedrijven: Alkmaar drijft op een brede basis van mkb’ers en familiebedrijven die werk bieden, investeren in mensen en vaak generaties lang verbonden zijn aan de stad en regio. Innovatieve economie en kennisintensieve bedrijvigheid: naast traditionele sectoren groeit het aandeel bedrijven met innovatieve technieken en gespecialiseerde dienstverlening. Denk aan techniek en verduurzaming (waaronder installatietechniek, maak/onderhoud, digitale en kennisdiensten. Winkelstad van de regio: de binnenstad is een regionaal trekpunt, met veel kleine lokale winkels en een herkenbaar, gevarieerd aanbod – niet alleen ketens. Dit ondersteunt levendigheid, verblijfskwaliteit en lokale economie. Groene markt / voedselproductie: Alkmaar heeft een traditionele marktfunctie en een sterke relatie met het omliggende land. De aanwezigheid van circa 12.000 producerende families (landelijk/regionaal) onderstreept die voedsel- en ketenverbinding: van productie tot (groene) markt en ontmoeting. Toerisme als economische pijler: historie, binnenstad, grachten en de kaasmarkt trekken bezoekers. Toerisme versterkt horeca, detailhandel, cultuur en evenementen, en draagt bij aan het imago van Alkmaar.

Ondernemende gemeente: Alkmaar ondersteunt en stimuleert bedrijven actief door ruimte te bieden aan ondernemen, samenwerking in de regio te versterken en te investeren in bereikbaarheid, voorzieningen en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Alkmaar is nadrukkelijk méér dan een forensengemeente: het is een plek waar mensen werken, ondernemen én elkaar ontmoeten.

Het verhaal van Alkmaar Alkmaar is één van de meest aantrekkelijke gemeenten in Nederland voor bewoners, bezoekers, bedrijven en talenten. Deze video van Hart van Noord-Holland & Partners (Alkmaar Marketing) laat dit verhaal zien: Het Verhaal van Alkmaar | FILMMACHT.

4.2 Bestuursprofiel Introductie Met het bestuursprofiel vertalen we de cultuur in termen van gezamenlijke waarden. Dit bestuursprofiel is een onderdeel van het afwegingskader. Het helpt bij het verkennen van bestuurlijke partners die de benodigde kwaliteit van werken en dit bestuursprofiel onderschrijven. Het bestuursprofiel is te gebruiken als meetinstrument. Alle punten (zie hieronder) zijn indicatoren voor het evalueren van je eigen profiel en werkwijze én dat van andere gemeenten. Het profiel en de criteria zeggen niets over de actuele bestuurscultuur maar zijn een hulpmiddel voor: •

Kunnen vaststellen of evalueren van de huidige bestuurscultuur van Alkmaar en het benoemen van de gewenste bestuurscultuur.

Pagina 29

• •

Doen van een ‘cultuurcheck’ op momenten dat dit relevant is tussen potentiële fusie- of samenwerkingspartners. Cultuurverschillen identificeren (bijvoorbeeld: resultaatgericht versus procesgericht).

Het bestuursprofiel is sterk dynamisch. • •

Elke ‘meting’ is een momentopname en deze kan snel veranderen (binnen een aantal maanden of jaren). Het gewenste bestuursprofiel kan per fractie verschillen of een gemeenschappelijk beeld zijn.

We presenteren hier een eerste opzet.

Bestuursprofiel (voorzet) Wij zijn een transparant, toegankelijk en toekomstgericht bestuur dat in samenwerking met inwoners en partners werkt aan een duurzame, bereikbare en leefbare stad en omgeving. Wij handelen resultaatgericht, professioneel en met bestuurlijke stabiliteit, waarin menselijke maat en maatschappelijke impact centraal staan. Resultaatgericht en verantwoordelijk bestuur: in dienst van de Alkmaarse samenleving • We handelen doelgericht en toekomst-vast • We leggen de nadruk op realisatiekracht: heldere keuzes, concrete investeringen en zichtbare resultaten • We werken vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenteraad, college en organisatie; we dragen eigenaarschap voor maatschappelijke opgaven. • We sturen op effect: opgaven en projecten worden gekoppeld aan maatschappelijke impact, niet alleen aan processtappen. • We rapporteren tijdig, volledig en transparant over voortgang, risico’s en resultaten.

Pagina 30

Constructieve samenwerking en goede omgangsvormen

• • • • •

We werken met respect en normaliteit samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en dorpen. We handelen vanuit vertrouwen en bouwen actief aan duurzame bestuurlijke en maatschappelijke relaties We erkennen de kracht van lokale en regionale partners; we zoeken actief de verbinding binnen de regio We spreken elkaar professioneel en tijdig aan wanneer gedrag of samenwerking niet bijdraagt aan het gezamenlijke doel. We bevorderen een cultuur waarin ruimte is voor verschil van inzicht zonder dat dit leidt tot wantrouwen.

Benaderbaar en mensgericht bestuur • We werken laagdrempelig en zijn zichtbaar aanwezig in de stad, wijken en dorpen • We luisteren actief naar inwoners, organisaties en ondernemers en benutten lokale kennis en leefwereldperspectief bij beleidsontwikkeling. • We hebben oog voor welzijn, gezondheid en brede welvaart in de stad én het omliggende landelijk gebied. • We stimuleren maatschappelijke initiatieven en vrijwilligerswerk, zoals Alkmaar dat doet via programmatische samenwerking met bewoners en verenigingen. • We handelen met menselijke maat: duidelijke taal, eerlijke uitleg, snelle terugkoppeling. Open en transparant bestuur • We maken onze afwegingen inzichtelijk: beleidskeuzes worden onderbouwd en alternatieven worden genoemd. • We bieden inwoners en raad inzicht in beschikbare opties, inclusief de argumenten waarom bepaalde keuzes worden gemaakt of alternatieven afvallen. • We geven eerlijk en snel aan wanneer zaken niet goed gaan; fouten worden uitgelegd en gecorrigeerd. • We communiceren proactief en begrijpelijk over besluitvorming, effecten van beleid en uitvoering.

Professioneel bestuur • We werken vanuit bestuurlijke kwaliteit: goede voorbereiding, zorgvuldige besluitvorming en stevig vakmanschap in samenwerking tussen raad en college • We brengen voorstellen van voldoende kwaliteit; onvoldoende onderbouwde initiatieven worden – wanneer nodig – teruggestuurd voor verbetering. • We spreken elkaar aan als professioneel handelen tekortschiet. • We stellen hoge eisen aan onze eigen bestuurlijke werkwijze en het niveau van uitvoering: “de basis op orde” is het uitgangspunt voor beleid, projecten en dienstverlening. • We koesteren integriteit, rolvastheid en respect voor elkaars verantwoordelijkheden. Bestuurlijke stabiliteit en continuïteit • We handelen voorspelbaar, consistent en zorgvuldig; dit geeft duidelijkheid aan inwoners, ondernemers en partners. • We werken vanuit langetermijnvisies (zoals Omgevingsvisie, Mobiliteitsvisie en Cultuurvisie 2040) om koersvast beleid en solide besluiten te waarborgen. • We bewaken de financiële gezondheid van de gemeente zoals blijkt uit de structureel sluitende begroting 2025 en de duidelijke investeringskoersen richting leefomgeving en voorzieningen.

Pagina 31

• •

We zorgen voor een goede balans tussen politieke dynamiek en bestuurlijke continuïteit, zodat de uitvoering niet wordt overvallen door koerswisselingen. We houden grip op grote opgaven (Kanaalzone, mobiliteit, woningbouw, verduurzaming) door heldere programmasturing.

Duurzaam en toekomstgericht bestuur • We handelen in lijn met Alkmaars ambities voor een compact, duurzaam en toekomstbestendig stedelijk en landelijk gebied • We koppelen groei aan kwaliteit: leefbaarheid, groen, cultuur en klimaatbestendigheid. • We stimuleren duurzame mobiliteit en een bereikbare stad. • We versterken de culturele identiteit en samenhang van de stad. • We maken keuzes die bijdragen aan een gezonde, inclusieve en toekomstgerichte stad.

4.3 Omgevingsanalyse Introductie De pagina geeft een omgevingsanalyse van bestuurlijke ontwikkelingen rond Alkmaar in vier regio's: Regio Alkmaar, Kop van Noord-Holland, Regio Zaanstreek-Waterland en Regio IJmond. Deze versie van de omgevingsanalyse is opgesteld in november-december 2025. Samenvatting De analyse laat zien dat er sprake is van een herindelingsdynamiek met meerdere gemeenten die hun bestuurlijke toekomst onderzoeken. Diverse gemeenten verkennen nu hun opties:

Pagina 32

Regio Alkmaar Bestuurlijke fusie Fusie Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer per 1 januari 2015. Fusie Dijk en Waard per 1 januari 2022: Heerhugowaard en Langedijk. Daarvoor was al sprake van een ambtelijke fusie (91.146 inwoners). Ambtelijke fusie en samenwerking Werkorganisatie BUCH (Bergen, Uitgeest, Castricum, Heiloo): ambtelijke fusie sinds 1 jan 2017 onder een gemeenschappelijke regeling; voert vrijwel alle gemeentelijke taken uit voor de vier besturen. HAL-samenwerking (Heerhugowaard/nu Dijk en Waard, Alkmaar, Langedijk/nu Dijk en Waard): thematische samenwerking, zoals gezamenlijke visie “Waterschakel HAL” voor waterrecreatie en verbindingen; ook operationele samenwerking (bijv. openbare verlichting, sociaal domein via Halte Werk). Onderzoeken naar bestuurskracht Gemeente Heiloo onderzocht in 2024 de bestuurskracht. De bestuurskracht is onvoldoende. De bestuurskracht van gemeente Uitgeest is in 2024 onderzocht. De bestuurskracht is onvoldoende. Oriëntatie op de bestuurlijke toekomst De gemeenteraad van Bergen oriënteert zich momenteel op de toekomst (Raadswerkgroep Toekomstverkenning gemeente Bergen). Het gemeentebestuur van Castricum verkent momenteel de bestuurlijke toekomst. De gemeenteraad van Heiloo gaat een besluit nemen over de bestuurlijke toekomst. De gemeente onderzoekt verschillende mogelijkheden voor de toekomst.

Het gemeentebestuur van Uitgeest onderzoekt momenteel een fusie en verkent drie scenario’s: samengaan met met Heiloo & Castricum, met Heemskerk, of met Alkmaar. Regionale samenwerkingsverbanden rond Alkmaar • Gemeenschappelijke regeling Regio Alkmaar: Alkmaar, Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest werken samen rond onder meer Wonen, Bereikbaarheid en Energie. • Veiligheidsregio Noord-Holland Noord (VRNHN): 16 gemeenten - Alkmaar, Bergen (NH), Castricum, Den Helder, Dijk en Waard, Drechterland, Enkhuizen, Heiloo, Hollands Kroon, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec, Texel • GGD Hollands Noorden: publieke gezondheid voor dezelfde 16 gemeenten in Noord-Holland Noord. • Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD NHN): Gemeenschappelijke regeling van dezelfde 16 gemeenten + provincie.

Pagina 33

Gemeenschappelijke Regeling Regio Alkmaar Kop van Noord-Holland Schagen, Den Helder, Hollands Kroon en Texel hebben afgesproken intensiever samen te werken voor gezamenlijke opgaven zoals wonen, bereikbaarheid, leefbaarheid en andere regiovraagstukken. Een voorbeeld is de oprichting van de Regionale Raadscommissie Noordkop (RRN) door de gemeenteraden, die adviezen geeft en sturing bevordert op regionale samenwerking binnen deze vier gemeenten. In theorie zou in de toekomst een grote ‘Noordkop’-gemeente kunnen ontstaan (166.400 inwoners). Hiervan is echter op dit moment geen sprake. Regio IJmond De gemeenten Beverwijk en Heemskerk werken al langere tijd samen op thema’s zoals wonen, zorg en welzijn. Zo hebben zij een gezamenlijke woonvisie opgesteld (“Woonvisie 2030”) met doorkijk naar 2040. In 2019 gaf de gemeenteraad van Velsen aan dat een fusie met Beverwijk (en Heemskerk) voor die raadsperiode niet aan de orde was — de conclusie was dat de voordelen niet duidelijk aangetoond waren. In Heemskerk bestaat duidelijk weerstand tegen een fusie met Beverwijk — in 2019 werd al expliciet gesteld dat Heemskerk “nooit met Beverwijk wilde fuseren”.

Recente politieke signalen: de lokale afdelingen van de partij CDA in deze regio (Beverwijk/Wijk aan Zee, Heemskerk, Velsen) hebben in februari 2025 een intentieverklaring ondertekend om in de toekomst te komen tot intensievere samenwerking of fusie van de afdelingen, als eerste stap.

Pagina 34

Regio Zaanstreek-Waterland De provincie signaleert dat kleinere gemeenten in deze regio moeilijker zelfstandig blijven, en dat versterking (via fusie of samenwerking) gewenst is. Voor Purmerend geldt dat een fusie met Beemster al gerealiseerd is en nu mogelijk nieuwe partners in beeld zijn. De gemeente Zaanstad pleit openlijk voor de vorming van “een sterke Zaanstreek-gemeente” Landsmeer heeft besloten gesprekken te voeren met buurgemeenten in de regio Zaanstreek‑Waterland en met Amsterdam, om te bekijken welke bestuurs-vorm het beste past voor zelfstandigheid, bestuurskracht en regionale positie. Wormerland (naast Oostzaan en Landsmeer) heeft besloten verkennende gesprekken te starten met Zaanstad of Purmerend over mogelijke aansluiting Oostzaan heeft een motie aangenomen om de optie fusie met Purmerend serieus mee te nemen.

4.4 Beleidsvergelijking Voor fusie of samenwerking is het belang hoe het beleid van gemeente Alkmaar aansluit op het beleid van andere partners. Met behulp van de Beleidskraker kunnen we deze vergelijking maken. Hoe sluit het beleid aan: hoe kan dit elkaar versterken of juist niet? We hebben een voorbeeld opgesteld om te laten zien hoe dit werkt: beleidsvergelijking Almaar en Uitgeest. Zie hiervoor in de web omgeving: Vergelijking beleid gemeente Alkmaar met een andere gemeente.

4.5 Financiële consequenties Inleiding Bij de beoordelingscriteria ( ) zijn allerlei criteria in beeld, zoals: • • • •

Financiële gezondheid van een potentiële fusie- of samenwerkingspartner. Financiële consequenties als gevolg van de staat van kapitaalgoederen. Financiële gevolgen van fusie of samenwerking in termen van hogere of juist lagere uitgaven en inkomsten. Transitiekosten.

Voor een hanteerbare beoordeling is het zinvol om in het bijzonder op vijf tot tien prioriteiten te focussen voor het doorrekenen van financiële consequenties. Prioriteiten voor doorrekenen financiële consequenties Tijdens de werkbijeenkomsten met de fractievoorzitters zijn de volgende toppunten benoemd die ie grote impact hebben en diepere analyse verdienen: 1

ICT-consequenties en kosten > Dit vraagt om realistische inschatting van technische impact en planning, wat niet binnen enkele weken volledig kan worden uitgewerkt. > ICT-uitdagingen zijn integraal onderdeel van transitiekosten en structurele kosten.

Pagina 35

> >

Dergelijke technische analyses vereisen gespecialiseerde expertise en voldoende tijd. Dit voorkomt dat technische problemen de integratie belemmeren.

2

Kapitaallasten en achterstallig onderhoud

3

Claims naar de toekomst (waar gemeenten voor aan de lat staan). Bijvoorbeeld infrastructurele projecten en woningbouwclaims leggen stevige financiële druk op toekomstige samenwerking. > Deze kosten moeten meegewogen worden om realistische inschattingen te maken van haalbaarheid en ambitie. > De combinatie van kosten en bestuurskracht kan versnelling van opgaven mogelijk maken. > Dit voorkomt onderschatting van financiële risico’s.

4

Financiële gezondheid (vergelijking)

5

Transitiekosten betreffende de tijd, energie en aandacht die nodig is voor ontbinding en herinrichting (afhankelijk van het gekozen scenario) > Transitiekosten omvatten ook organisatorische aandacht en het risico van vermindering van focus op huidige taken. > De eerste vier tot acht jaar na fusie vragen verhoogde aandacht om de transitie te laten slagen. > Dit benadrukt dat financiële planning verder gaat dan alleen geld en ook capaciteit betreft.

6

Capaciteitsbeslag tijdens de transitie (welke zaken kun/moet je niet of minder doen als gevolg van de transitie naar het nieuwe scenario?)

Het is raadzaam dat financieel specialisten vanuit de ambtelijke organisatie meekijken voor het organiseren van informatie en voor eventuele aanvullende punten.

4.6 Electorale verhoudingen Introductie Door fusie kunnen de electorale verhoudingen van de nieuwe gemeente veranderen. Dit kan een gevolg zijn van een verschillende socioculturele profielen van gemeenten die na fusie bepalend zijn voor het stemgerag op lokale en landelijke partijen. Denk hierbij aan sociaal-culturele waarden, religieuze oriëntatie, sociaaleconomische structuur en leefstijl. Zie de beoordelingscriteria (:aa:). We doen een rekenexercitie die laat zien hoe de gemeenteraad eruit zou kunnen zien als twee (of meer) gemeenten samengaan. Door de meest recente verkiezingsuitslagen van alle betrokken gemeenten bij elkaar op te tellen, berekenen we hoe de zetels verdeeld zouden worden in een nieuwe raad. Meerwaarde van deze analyse • Inzicht in potentiële electorale effecten: zoals de verhouding tussen landelijke en lokale partijen of tussen grote en kleine partijen. • Kiesdeler doorgronden: In een grotere gemeente heb je meer stemmen nodig voor een zetel. Voor sommige (kleinere) partijen is het moeilijker om het benodigde aantal stemmen te halen. • Vergelijkingsmateriaal: Je kunt verschillende herindelingsvarianten naast elkaar leggen en de electorale effecten vergelijken

Pagina 36

Belangrijke kanttekening (disclaimer) Dit is geen voorspelling van toekomstige verkiezingen. We gebruiken oude uitslagen als momentopname om de mechanische effecten van samenvoeging door te rekenen. Bij échte nieuwe verkiezingen stemmen mensen anders, ontstaan nieuwe lijsten, en verandert het politieke landschap. Deze exercitie geeft alleen inzicht in potentiële consequenties van schaalvergroting op de raadssamenstelling.

Voorbeeld: fictief fusiescenario Uitgeest - Alkmaar Stel je voor: Alkmaar en Uitgeest gaan samen. Uit de doorrekeningen van de electorale verhoudingen na fusie zien we dat alle partijen die nu in de raad vertegenwoordigd zijn ook na fusie vertegenwoordigd blijven. De Uitgeester lokale partijen krijgen een plek in de nieuwe raad, maar met 3-4 zetels zijn zij relatief klein in een raad van 39 zetels. De politieke verhoudingen veranderen niet dramatisch: geen enkele partij wordt plotseling dominant of verdwijnt. De opvallendste resultaten: • • •

Lokale partijen uit Uitgeest komen erbij (Uitgeest Lokaal, Partij van Uitgeest) en krijgen samen 4 zetels in de nieuwe raad Verschuivingen bij landelijke partijen: GroenLinks/PvdA daalt van 8 naar 7 zetels, het CDA groeit van 2 naar 4 zetels en Partij voor de Dieren daalt van 2 naar 1 zetel. Verdeling landelijk vs. lokaal blijft vrijwel gelijk: ongeveer 60% landelijke partijen, 40% lokale partijen

Pagina 37

Doorrekening electorale verhoudingen na fusie van Uitgeest en Alkmaar: Partij

Type

Landelijk Landelijk Landelijk

Huidige zetels Alkmaar 4 5 8

Huidig zetels % Alkmaar 10.3% 12.8% 20.5%

VVD D66 GroenLinks, PvdA, PvdAGroenLinks* CDA SP Partij voor de Dieren ChristenUnie FVD Seniorenpartij Alkmaar OPA BAS Leefbaar Alkmaar Uitgeest Lokaal Partij van Uitgeest Fractie Spek-Van der Heijde TOTAAL Alle landelijke partijen Alle lokale partijen

Zetels na Zetels Na herindeling herindeling % 4 10.3% 5 12.8% 7 17.9%

Resultaat

Landelijk Landelijk Landelijk

2 1 2

5.1% 2.6% 5.1%

4 1 1

10.3% 2.6% 2.6%

+2 = -1

Landelijk Landelijk Landelijk

1 1 1

2.6% 2.6% 2.6%

1 1 1

2.6% 2.6% 2.6%

= = =

Lokaal Lokaal Lokaal Lokaal Lokaal

5 5 3 -

12.8% 12.8% 7.7% -

4 3 2 3 1

10.3% 7.7% 5.1% 7.7% 2.6%

-1 -2 -1 Nieuw Nieuw

Lokaal

1

2.6%

1

2.6%

=

39

100.0%

39

100.0%

Landelijk

24

61.5%

24

61.5%

=

Lokaal

14

35.9%

14

35.9%

=

= = -1

Toelichting en handreiking We hanteren de volgende formule: Nieuwe zetels = (Oude zetels ÷ Totaal oud) × Totaal nieuw. • • •

Stap 1: Tel alle stemmen Je telt eerst alle geldige stemmen uit beide gemeenten bij elkaar op. Stel dat zijn in totaal 50.000 stemmen. Stap 2: Bereken de kiesdeler Je deelt het totaal aantal stemmen door het aantal zetels: 50.000 stemmen ÷ 39 zetels = ongeveer 1.282 stemmen per zetel. Dit noemen we de "kiesdeler" - het aantal stemmen dat je nodig hebt voor één raadszetel. Stap 3: Verdeel de zetels Elke partij krijgt nu zoveel hele zetels als ze keer de kiesdeler hebben gehaald: > VVD heeft 5.000 stemmen: 5.000 ÷ 1.282 = 3,9 → krijgt eerst 3 zetels > D66 heeft 6.500 stemmen: 6.500 ÷ 1.282 = 5,1 → krijgt eerst 5 zetels > Enzovoort...

Stap 4: Verdeel de restzetels Nu zijn nog niet alle 39 zetels verdeeld. De partijen met de hoogste "restjes" (die 0,9 en 0,1 hierboven) krijgen de overgebleven zetels.

Pagina 38

5

Politieke keuzevraagstukken Introductie Besluitvorming over bestuurlijke organisatie vraagt goed kennis nemen van technische overwegingen en feiten. Maar dit is niet genoeg. De keuze voor een toekomstige bestuurlijke organisatie vraagt ook politieke keuzes vanuit een politieke visie. Voor zorgvuldige besluitvorming is het goed om deze twee zaken te scheiden en de politieke keuzevraagstukken expliciet te maken. Om deze vervolgens ook ten overstaan van bewoners en bedrijven in Alkmaar transparant af te wegen. Ook al verschil je politiek over de vraag van wat de beste keuze is, dan nog kan je vanuit verschillende fracties wel samenwerken om de politieke keuzevraagstukken te benoemen die er toe doen. We hebben hiervoor de handreiking ‘politieke relevantie’ opgesteld. Wanneer is iets politiek relevant?

Pagina 39

Wat is een keuzevraagstuk?

Keuzevraagstukken inzet maken van het politieke proces Voor een goede politieke afweging kan de gemeenteraad samenwerken op procesniveau voor het inventariseren en formuleren van relevante politieke keuzevraagstukken: • Vanuit de eigen politieke belevingswereld goed zicht krijgen op de politieke keuzevraagstukken die een rol kunnen spelen. • Politieke keuzevraagstukken samen inventariseren en te benoemen. • De politieke keuzevraagstukken actief inzet maken van de politieke afweging, bijvoorbeeld via een professioneel proces van beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. • Richten informatievoorziening op het proces van belangenafweging: benodigde (extra) informatie verzamelen (ook uit de samenleving:) • De politiek-bestuurlijke keuzevraagstukken inzet maken van het gesprek met inwoners en bedrijven: interactie tussen volksvertegenwoordigers en samenleving richten op belangen en belangenafweging. • Politiek profileren door juist van elkaar te verschillen bij de weging van de keuzemogelijkheden en de besluitvorming.

Voorbeelden politieke keuzevraagstukken Wat zijn politiek relevante keuzevraagstukken waarover je als fracties vanuit verschillende politieke visies kan oordelen en beslissen? We geven een aantal voorbeelden: • Behouden van het toekomstige gemeenteprofiel van Alkmaar of aanpassen/herzien? • Behouden van het huidige bestuursprofiel van gemeente Alkmaar of aanpassen/herzien? • De basiswaardering voor een grote of een kleine schaal. • De keuze om wel /niet of veel/weinig te investeren in een geheel andere werkwijze, cultuur en/of structuur. • Volgtijdelijk in een aantal jaren ingrijpende bestuurlijke veranderingen (fusie/samenwerking) gedoseerd invoeren of dit gelijktijdig in één keer integraal oppakken? • De weging van de voor- en nadelen van fusie/samenwerking voor de huidige generatie inwoners en bedrijven ten opzichte van de voor- nadelen voor toekomstige generaties. • …

Pagina 40

Bijlage Bestuurskracht Bestuurskracht duidt op de mate waarin het gemeentebestuur in staat is om de gestelde maatschappelijke opgaven te realiseren. De kwaliteit van werken biedt het fundament voor bestuurskracht en is de bepalende factor voor het kunnen realiseren van de gestelde opgaven. Het gaat dan om de bestuurlijke en professionele werkwijze, inclusief het samenspel met lokale samenleving en regio. Groei in bestuurskracht vraagt vooral leren en ontwikkelen van deze kwaliteit van werken. Dit is iets wat je zelf dagelijks doet Om bestuurskracht van een gemeente te beoordelen is zicht op twee zaken nodig (zie het model voor bestuurskracht): • De feitelijke resultaten die het gemeentebestuur realiseert in termen van maatschappelijke effecten van beleid en uitvoering en uitvoeringsprestaties. Ofwel: wat merkt de lokale samenleving feitelijk van beleid en dienstverlening door het gemeentebestuur, in hoeverre voldoet dit aan de ambities van het gemeentebestuur en de lokale samenleving? • De bestuurlijke processen - als middel om deze resultaten te bereiken.

Afbeelding: evaluatiemodel voor bestuurskracht (Partners+Pröpper)

Pagina 41

Begrippen Introductie In navolging van de raadsmotie (29 september 2025) spreken we over “fusie” en “samenwerking”. Om spraakverwarring te voorkomen werken we een aantal begrippen uit. De Wet algemene herindeling (Arhi) is hierbij leidend. Wijziging van de gemeentelijke indeling De Wet algemene regels herindeling (Arhi) bepaalt dat onder een “wijziging van de gemeentelijke indeling” wordt verstaan: de instelling en opheffing van gemeenten, alsmede de wijziging van gemeentegrenzen die naar verwachting het inwonertal van ten minste één van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal doen toe- of afnemen. Allerlei varianten zoals fusie, splitsing en grenswijzigingen vallen onder de ‘wijziging van de gemeentelijke indeling’ waarvoor de herindelingsprocedure geldt. In de praktijk wordt daarom gesproken over gemeentelijke herindeling. Gemeentelijke herindeling Herindeling is in de praktijk ingeburgerd als het gangbare woord voor wijzigingen van de gemeentelijke indeling: FUSIE Gemeentelijke fusie of samenvoeging van gemeenten. Deze term wordt in de praktijk gebruikt voor een variant van herindeling waarbij twee of meer gemeenten worden samengevoegd tot één nieuwe gemeente, of waarbij een gemeente wordt toegevoegd aan een andere gemeente. Als één van de betrokken gemeenten niet wordt opgeheven, wordt dit in de praktijk vaak een ‘lichte variant’ of ‘lichte samenvoeging’ genoemd.

SPLITSEN VAN GEMEENTEN Deze term wordt gebruikt wanneer een gemeente wordt opgeheven en haar grondgebied wordt verdeeld over meerdere bestaande gemeenten. De Wet Ahri gebruikt de term splitsing niet, maar de onderliggende handelingen (opheffing en instelling/uitbreiding) volgen de herindelingsprocedure. GRENSWIJZIGING (MET HERINDELINGSPROCEDURE) Dit betreft grenswijzigingen waarbij naar verwachting het inwonertal van ten minste één van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal toe- of afnemen (zie wet Ahri). Deze wijzigingen volgen de herindelingsprocedure.

Grenscorrectie (zonder herindelingsprocedure) Een grenscorrectie is een wijziging van een gemeentegrens waarbij naar verwachting het inwonertal van géén van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal doen toe- of afnemen (Wet Arhi).

Pagina 42

Aangezien voor grenscorrecties géén herindelingsprocedure op basis van de Wet Arhi van toepassing is, gaat het hierbij niet om een herindeling, maar om een lichte grensaanpassing waarvoor een lichtere procedure geldt (vaststelling bij amvb). Intergemeentelijke samenwerking Er is sprake van samenwerking als verschillende gemeenten hun krachten bundelen om een gezamenlijke opgave te realiseren waarbij deze gemeenten hun bestuurlijke zelfstandigheid behouden. (Samenwerking valt niet onder de Arhi-procedures voor indelingswijziging.) In de raadsmotie van 29 september 2025 wordt ook gesproken over ‘vergaande samenwerking’. Het gaat hier doorgaans om een vorm van intergemeentelijke samenwerking waarbij gemeenten veel taken en diensten gezamenlijk uitvoeren via één ambtelijke organisatie en/of gezamenlijke bestuursstructuren, zonder te fuseren tot één gemeente.

Bronnenlijst Bron

Actor

Titel

D1

Gemeente Alkmaar

Raadsmotie -Kadernota samenwerken en fuseren Alkmaar

2025

D2

Brief provincie Noord-Holland over bestuurskracht

2024

Verslag gesprek met burgemeester, wethouders en gemeentesecretaris Alkmaar over bstuurlijke toekomstverkenning gemeente Uitgeest Verkenning Sterke gemeenten, sterke regio's

2025

D5

Gemeente Bergen,Gemeente Castricum,Gemeente Heiloo,Gemeente Uitgeest,Provincie Noord-Holland Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Provincie NoordHolland Gemeente Heiloo

2025

D6

Gemeente Uitgeest

Gemeente Heiloo, Eindrapport Bestuurskrachtontwikkeling Notitie Bestuurlijke toekomstscenario’s en vervolgproces

D7

Provincie NoordHolland Provincie NoordHolland Gemeente Uitgeest

Provinciaal beleidskader Herijking beleid gemeentelijke herindeling Provinciaal beleidskader Bestuurskrachtige regio’s

2009

Rapport bestuurskracht en toekomstscenario’s

2024

D10

Universiteit Groningen & COELO

2021

D11

Universiteit Groningen en Berenschot (Fraanje Herwijer et al.) Gemeente Alkmaar

Is small beautifull? Transitional and structural effects of municipal amalgamation on voter turnout in local and national electrions Effecten van gemeentelijke herindelingen - Onderzoek naar twaalf Zuid-Hollandse herindelingen

D3

D4

D8 D9

D12 D13

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Coalitieakkoord: Vertrouwen in Alkmaar, Verschil mag er zijn Handboek gemeentelijke herindeling

Jaartal

2023

2025

2013

2008

2023 2020

Pagina 43

D14

D14

D15

D16

D17 D18

Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Gemeente Alkmaar

Uitvraag kernkwaliteiten mogelijke fusiepartner(s) Uitgeest: ingevuld door gemeente Alkmaar

2025

Wet algemene regels herindeling (Ahri)

2014

Vragenlijst Organisatieontwikkeling: ingevuld door gemeente Alkmaar

2025

Brief aan gemeenteraad Alkmaar: uitnodiging gesprek rondom mogelijk fusie

2025

Memo: Voorbereiding Benen-Op-Tafel overleg 23 september Uitgeeest Agenda: Gemeenteradengesprek Bestuurlijke toekomst

2025

2025

D19

Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Gemeente Heiloo

2025

D20

Gemeente Bergen

Voorstel verkenning bestuurlijke toekomstscenario’s Heiloo Toekomstverkenning gemeente Bergen

D21

Gemeente Heiloo

Raadsbesluit vervolg bestuurskracht

2025

D22

Gemeente Castricum

2025

D23

Gemeente Castricum

D24

Gemeente Castricum

D25

Gemeente Castricum

D26

Gemeente Castricum

Onderzoeksplan Verkenning bestuurlijke toekomst Castricum Bestuurlijke toekomst Castricum - Impactanalyse samenwerkingsvarianten Bestuurlijke toekomst Castricum - Financiële analyse toekomstscenario’s Bestuurlijke toekomst Castricum - Verdiepend onderzoek Eigenheid en nabijheid van bestuur en voorzieningen Bestuurlijke toekomst Castricum - inwonersconsultatie

D27

Partners+Pröpper

2024

D28

D29

Gemeente Alkmaar,Gemeente Uitgeest Gemeente Uitgeest

Transitie openbaar bestuur: herstel van gezag, vertrouwen en daadkracht Brief aan gemeente Alkmaar - Voorgenomen raadsvoorstel intentiebesluit bestuurlijke fusie Uitgeest Persbericht intentiebesluit fusie Uitgeest

2025

D30

Gemeente Uitgeest

Raadsbesluit - intentiebesluit bestuurlijke fusie Uitgeest

2025

2025

2025 2025 2025 2025

2025