Bijlage 1. Actieplan verkeersveiligheid
Tekst van het document
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
1
Opdrachtgever
Gemeente Alkmaar
Titel rapport
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar
Kenmerk
019838.20250521.R1.06
Datum publicatie
21 mei 2025
Projectleider Goudappel
Johannes Beuckens
Projectteam Goudappel
Rico Andriesse, Suzanne Lansbergen, Lotte Olthof, Joep Schyns
Status
Definitief © Copyright Goudappel BV 21-5-25
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
2
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
5
4.
Wegencategoriseringsplan 16
1.1.
Aanleiding
5
4.1.
Werkwijze
16
1.2.
Totstandkoming van dit actieplan
6
4.2.
Inventarisatie
17
1.3.
Leeswijzer
6
4.3.
Afwegingskader
19
4.4.
Wensbeeld wegencategorisering
21
4.5.
Prioritering in fasering
24
25
2.
Kaders en uitgangspunten
7
2.1.
Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040
7
2.2.
Strategisch Plan Verkeersveiligheid
8
5.
Maatregelen
2.3.
Verkeersveiligheidsanalyse Alkmaar
9
5.1.
Infrastructurele maatregelen
26
5.2.
Gedragsmaatregelen
31
10
5.3.
Handhaving maatregelen
33
5.4.
Overige maatregelen
35
6.
Uitvoeringsagenda
36
7.
Monitoring & evaluatie
40
3.
De risico’s
3.1.
Veilige infrastructuur en veilige snelheid
10
3.2.
Veilige verkeersdeelnemers
13
3.3.
Veilige voertuigen
15
3.4.
Hoogwaardige traumazorg
15
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
3
Bronnen
41
Bijlage: Toelichting wegencategoriseringsplan
42
Inleiding
42
Duurzaam veilig
42
Toelichting op de wijzigingen
45
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
4
1. Inleiding 1.1.
Recent is de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 20401 (SMA) vastgesteld.
Aanleiding
In de totstandkoming van het SMA is aan inwoners gevraagd waar zij
De ontwikkeling van de verkeersveiligheid in Nederland is zorgelijk. Er is een langjarige trend naar meer verkeersslachtoffers (SWOV, 2024a). Ook in de gemeente Alkmaar is er een opgave om de verkeersveiligheid te
een actieplan verkeersveiligheid voor stad en landelijk Alkmaar, met het
slachtoffers in vergelijking met andere steden (Goudappel, 2024).
Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV)2 als basis.
In de onderstaande tabel zijn de drie straten en drie kruispunten in Alkmaar benoemd waar de meeste verkeersslachtoffers vallen. Deze
Het SPV zet in op een risicogestuurde aanpak van verkeersveiligheid.
Top 6 krijgt extra aandacht in dit Actieplan Verkeersveiligheid.
Straten
Kruispunten
naar voren en is dan ook een topprioriteit binnen de SMA. De SMA roept op tot een uitwerking van de mobiliteitsprincipes naar
verbeteren. In Alkmaar zijn bovendien veel verkeersongevallen met
Locatie
belang aan hechten. Verkeersveiligheid kwam hieruit als hoge prioriteit
Concreet houdt dit in dat wegbeheerders een risicoanalyse maken voor
Gewonden
hun wegennet om risico’s in kaart te brengen en vervolgens een uitvoeringsagenda opstellen die aansluit op deze risico’s.
Kanaalkade
28
Vondelstraat
27
Kennemerstraatweg
26
De gemeente Alkmaar heeft recent een dergelijke risicoanalyse uit laten
Hertog Aalbrechtweg-Zeswielen
9
Bergerhoutrotonde
8
voeren3. Het voorliggende actieplan verkeersveiligheid bouwt voort op
Drechterwaard-Rekerdijk
8
die analyse en omvat een uitvoeringsagenda verkeersveiligheid. Onderdeel van dit actieplan is ook een wegencategoriseringsplan
Tabel 1: Top 6 locaties in Alkmaar met de meeste slachtoffers tussen 2022
(WCP). Het WCP is een vertaling van de mobiliteitsprincipes uit de SMA
en nu (landelijke STAR-database).
naar een concreet wensbeeld voor het Alkmaarse wegennet.
1
Goudappel (2024)
2
SPV Partners (2018)
3
DOK data & verkeersveiligheid (2025)
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
5
1.2.
Totstandkoming van dit actieplan
Dit actieplan verkeersveiligheid is opgesteld door Goudappel in samenwerking met de gemeente Alkmaar. Het proces van totstandkoming is weergegeven in Figuur 1. Eerst zijn de uitgangspunten vastgesteld, waarna er een concept actieplan is opgesteld. In een werksessie met de gemeente is dit concept besproken. De focus lag daarbij op de compleetheid en samenhang van het pakket aan maatregelen op hoofdlijnen. Daarna is het actieplan verder uitgewerkt en is er een eerste versie van het WCP opgesteld. Toen volgde de verdieping in de vorm van twee werksessies: •
een werksessie met de focus op het WCP en infrastructurele maatregelen met de gemeente Alkmaar en vertegenwoordiging van de veiligheidsregio, de politie, de provincie Noord-Holland en Connexxion.
•
en een werksessie met de focus op de vertaling van overige maatregelen naar concrete acties met de gemeente Alkmaar.
De uitkomsten van deze werksessies zijn meegenomen in de verdere uitwerking van dit actieplan met WCP en uitvoeringsagenda in de voorliggende versie.
Figuur 1: Proces van totstandkoming van dit actieplan verkeersveiligheid.
1.3.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijven we de kaders en uitgangspunten die aan de basis van dit actieplan liggen. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 3 de verkeersveiligheidsrisico’s in Alkmaar. De inventarisatie van de risico’s vormt de opstap naar de maatregelen van dit actieplan verkeersveiligheid in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 4 is het WCP opgenomen dat richting geeft aan de concretisering van infrastructurele maatregelen. De uitvoeringsagenda verkeersveiligheid met concrete acties voor de verschillende maatregelen is opgenomen in hoofdstuk 6. Tot slot gaat hoofdstuk 7 in op monitoring en evaluatie van dit actieplan.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
6
2. Kaders en uitgangspunten Belangrijke kaders en uitgangspunten voor het actieplan
drukke wegen met onveilige weginrichting. Het is daarom van belang
verkeersveiligheid volgen uit de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040
het verkeersnetwerk in Alkmaar verkeersveilig te maken.
(2040), het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV), de Raadsinformatiebrief volgende uit de besluitvorming van het SMA en de verkeersveiligheidsanalyse voor de gemeente Alkmaar. Deze lichten we toe in paragraaf 2.1 t/m 2.3.
2.1.
Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040
Alkmaar en omgeving zijn volop in ontwikkeling. Het groeiende aantal inwoners zorgt voor extra verkeersdruk. Naast het opvangen van alle extra mobiliteit is één van de ambities van Alkmaar uit de Stedelijke Mobiliteitsvisie 2040 dan ook de verkeersveiligheid te verbeteren. Verkeersveiligheid blijkt ook voor inwoners een erg groot belang te hebben. Uit enquêtes die voor de Stedelijke Mobiliteitsvisie zijn uitgezet
Figuur 2: resultaten enquête belang en ervaren kwaliteit
blijkt dat binnen Alkmaar het grootste verschil zit tussen het belang wat
mobiliteitsthema's. Bron: SMA 2040 (Goudappel, 2024).
men hecht aan verkeersveiligheid en de huidig beleefde staat van de verkeersveiligheid (Figuur 2). Uit de data van de nationale ongevalscijfers is vastgesteld dat de gemeente Alkmaar een hoog aantal verkeersongevallen met slachtoffers heeft vergeleken met andere steden. Met name door
Eén van de punten die naar voren komen is de overbelaste ring van Alkmaar. Verkeer rijdt steeds vaker door de stad heen, wat de verkeersonveiligheid vergroot. Ook de toename van verkeer door inbreiding in de stad kan leiden tot verkeersonveiligheid. In de Stedelijke Mobiliteitsvisie wordt dan ook benoemd dat het
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
7
netwerk in de stad zelf meer ingericht wordt op bestemmingsverkeer en
’30 na de garage’ in aanmerking komen om naar 30 km/u te gaan. De
het stimuleren van wandelen en fietsen. Voorbij de centrumgarages
andere wegen kunnen vanuit deze eerste verkenning een
wordt de gehele centrumring 30 km/u en ook worden de landelijke
maximumsnelheid van 50 km/u houden, waarbij een verkeersveilige
ontwerprichtlijnen voor het autonetwerk gebruikt: of 50 km/u met vrije
inrichting nodig blijft.
fietspaden, of 30 km/u waar geen vrije fietspaden mogelijk zijn. De inrichting van de weg moet bij de snelheid passen.
2.2.
Andere punten die uit de enquête naar voren komen waar door de
Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) beschrijft een visie op
inwoners van Alkmaar een groot belang aan gehecht wordt, zijn fietsen voetgangersvoorzieningen en leefbaarheid. Ook de gemeente Alkmaar hecht hier belang aan en heeft dit tot één van de hoofddoelen benoemd. Door het opstellen van mobiliteitsbeleid gericht op veilig en prettig reizen waarbij een maximale leefkwaliteit voor iedereen wordt nagestreefd wordt dit door de gemeente bereikt. Zo ontstaat er bij het creëren van meer ruimte voor groen, wandelen en fietsen niet alleen een betere verkeersveiligheid voor deze modaliteiten, maar draagt het ook bij aan klimaatdoelen, leefkwaliteit en toegankelijkheid voor iedereen. Volgend op het debat over de Stedelijke Mobiliteitsvisie is een raadsinformatiebrief opgesteld waarin onder andere verder wordt ingegaan op het aanpassen van de maximumsnelheid op wegen waar nu nog 50 km/u geldt. Vetrekpunt hierbij is dat wegen die vanwege beperkte beschikbare breedte niet verkeersveilig ingericht kunnen worden, na aanpassing een maximumsnelheid van 30 km/u krijgen. In de Raadsinformatiebrief is beschreven dat er een aantal wegen zijn die te weinig ruimte beschikbaar hebben en waar nog geen plannen zijn
Strategisch Plan Verkeersveiligheid
verkeersveiligheid waarbij overheden en maatschappelijke partijen gezamenlijk inzetten op een meer risicogestuurd verkeersveiligheidsbeleid. De kern van deze aanpak is het voorkómen van verkeersongevallen door de belangrijkste risico’s in het verkeerssysteem proactief aan te pakken. Die risico’s zijn in het SPV onderverdeeld in negen thema’s (Figuur 3). De hoog-over risico’s en oplossingsrichtingen uit het SPV zijn richtinggevend voor de maatregelen in dit actieplan. Dit zijn de vijf hoofdrisico-indicatoren: •
Veilige infrastructuur
•
Veilige snelheid
•
Veilige verkeersdeelnemers
•
Veilige voertuigen
•
Hoogwaardige traumazorg
Concretere verkeersveiligheidsrisico’s voor Alkmaar volgen uit de verkeersveiligheidsanalyse Alkmaar die in de volgende paragraaf wordt beschreven.
deze aan te passen, voor een aantal wegen is meer onderzoek benodigd en een aantal wegen wordt benoemd die vanuit het principe
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
8
2.3.
Verkeersveiligheidsanalyse Alkmaar
De verkeersveiligheidsanalyse voor de gemeente Alkmaar van DOK data & verkeersveiligheid (2025) geeft inzicht in de verkeersveiligheidsrisico’s in de gemeente vanuit: •
ongevallenstatistieken (politieregistratie);
•
de inrichting van infrastructuur in relatie tot het gebruik en richtlijnen voor veilige weginrichting;
•
de gereden snelheden op basis van floating car data;
•
subjectieve onveiligheid vanuit de enquêtes die voor de Stedelijke Mobiliteitsvisie zijn uitgezet.
Uit deze analyse volgen concrete risicovolle locaties, risicovolle leeftijdsgroepen en risicovolle vervoerwijzen. Deze risico’s vormen de basis voor het voorliggende actieplan en worden uitgebreid samengevat in hoofdstuk 3.
Figuur 3: de 9 beleidsthema's uit het SPV2030. Bron: SPV Partners (2018).
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
9
3. De risico’s In de volgende paragrafen identificeren we per risico-indicator zoals in
(figuur 4), Vondelstraat, Willem de Zwijgerlaan, Kennemersingel en
hoofdstuk 2 benoemd, de risico’s die aanwezig zijn in de gemeente
de rondweg in Daalmeer.
Alkmaar (afkomstig uit de Dok analyse en de landelijke vragenlijst
•
Veilige verkeersdeelnemers 2030) én welk handelingsperspectief de
Beverkoog en Boekelermeer, waar ook op een aantal wegen
gemeente Alkmaar heeft om die risico’s aan te pakken. Deze analyse vormt daarmee de opstap naar de maatregelen van dit actieplan
Ontbrekende fietsvoorzieningen. Met name op bedrijventerreinen aanzienlijk te hard wordt gereden wordt.
•
verkeersveiligheid in hoofdstuk 5.
Langs- en haaksparkeren langs 50 km/u-wegen (opgave voor 40 km wegvaklengte, van in totaal ongeveer 120 km aan onderzochte wegvaklengte).
3.1.
Veilige infrastructuur en veilige snelheid
•
voor onverwachtse verkeerssituaties. •
verkeersveiligheid, 2025) biedt concrete
De taakbelasting op de centrumring en andere straten in de oude stad (bijv. Kennemerstraatweg, Vondelstraat en Willem de
De verkeersveiligheidsanalyse voor de gemeente Alkmaar (DOK data &
Parkerende auto’s langs 50 km/u wegen op de centrumring zorgen
Zwijgerlaan) is voor alle verkeersdeelnemers hoog. •
Weinig veilige voetgangersoversteekplaatsen op de centrumring
inzichten in de risico’s van infrastructuur in combinatie met gereden snelheden. Deze inzichten vatten we hieronder samen voor verschillende type wegen. 50 km/u-wegen •
Beperkte fietsvoorzieningen op drukke 50 km/u-wegen, zoals alleen een fiets(suggestie)strook. Voorbeelden: Kennemerstraatweg
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
10
Figuur 4: beperkte fietsvoorzieningen op drukke 50 km/u-wegen. Foto:
Figuur 5: voorbeeld van een 'ongeloofwaardig' ingerichte 30 km/u-
Kennemerstraatweg.
weg. Foto: Wielingenweg.
30 km/u-wegen •
Ongeloofwaardige inrichting 30 km/u-wegen (Figuur 5) –
•
Ongeloofwaardige inrichting. In veel gevallen: te lange
asfaltverharding en lange rechtstanden zonder effectieve
rechtstanden zonder snelheidsremmers in combinatie met
snelheidsremmers – door de gehele gemeente verspreid (opgave
obstakels zoals bomen binnen 2,5 m van de weg.
voor 100 km wegvaklengte, van ongeveer 260 km aan onderzochte •
60 km/u-wegen
•
Ontbreken van fietsvoorzieningen die wenselijk zijn gegeven het
30 km/u-wegen).
aantal motorvoertuigen en fietsers. Voorbeelden van wegen waar
Op 30 km/u-wegen wordt vaak te hard gereden. Bijvoorbeeld op
geen fietsvoorzieningen zijn en waar scholieren gebruik van maken:
30 km/u-wegen met asfaltverharding en lange rechtstanden4.
Oterlekerweg, Globdijk en delen van de Zuidervaart en Noordervaart.
DOK data & verkeersveiligheid (2025) noemt Drechterwaard, Muiderwaard,
Kanaaldijk vanaf de Koedijkervlotbrug tot de noordelijke gemeentegrens bij
Tochtwaard, Beethovensingel, Kasteellaan, Westerweg, Hobbemalaan en de
Koedijk.
4
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
11
•
Op 60 km/u-wegen wordt vaak te hard gereden. Overschrijdingen tot 30 km/u boven de limiet worden gemeten. Onveiligheid voor fietsers in relatie tot (hard rijdende) landbouwvoertuigen en personenauto’s.
•
Motorrijders zijn veelal betrokken bij (eenzijdige) ongevallen op de dijkwegen.
Fietsinfrastructuur •
Voor 60 van de 181 kilometer fietspadlengte zorgt de beperkte breedte van fietspaden en fietsstroken voor risico’s. Voorbeelden: de bestaande vrijliggende fietspaden langs de Nieuwe Schermerweg, de Bergerweg en langs het Noordhollandsch Kanaal
•
Figuur 6: voorbeeld van een (onveilige) fietskruising met fietsers in de voorrang. Foto: Muiderwaard – Rekerdijk.
en enkele korte schakels in fietsroutes hebben een beperkte
Andere specifieke risico’s
breedte.
•
relatie tot parkerende auto’s en (andere) fietsers en snor- en
Onveilige kruisingen op rotondes, bij voorrangskruispunten en
bromfietsbestuurders.
specifieke fietsoversteken waar fietsers voorrang hebben. Snelheidsverschillen en zichtbeperkende omstandigheden spelen
•
Onveilige fietskruisingen (Figuur 6) op hoofdfietsroutes en
•
Onveilige T-kruispunten langs het Noordhollandsch Kanaal: motorvoertuigen kruisen met vrijliggend fietspad.
Onveiligheid voor fietsers en voetgangers in relatie tot motorvoertuigen op parkeerterreinen bij winkelcentra
fietsstraat waar te hard wordt gereden. •
Uitbreidingswijken aan de noordkant: onveiligheid rondom spitsmomenten, de wijk in en uit
een rol in conflicten met motorvoertuigen. •
Smalle straten in centrum: onveiligheid fietsers en voetgangers in
•
Bij de dorpskernen in het buitengebied ontbreekt het vaak aan een herkenbare poortconstructie die de komgrens en bijbehorende overgang in maximumsnelheid aanduidt. Hierdoor worden de hoge snelheden van buiten de bebouwde kom meegenomen het dorp in, wat een risico vormt.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
12
3.2.
Veilige verkeersdeelnemers
De risico-indicator Veilige verkeersdeelnemers van Aanpak SPV gaat over verschillende risicogedragingen van weggebruikers. In 2023 heeft een landelijk vragenlijstonderzoek naar deze gedragingen plaatsgevonden5. Dat onderzoek geeft inzicht in welke risico-gedragingen het vaakst voorkomen en hoe de provincie NoordHolland zich daarin verhoudt tot andere provincies (Figuur 7). Uit deze data is niet specifiek de data van gemeente Alkmaar te halen, echter geeft het wel een goed beeld van de provincie. Van de verschillende ondervraagde risicogedragingen is het meest voorkomende risicogedrag in Noord-Holland het vasthouden en/of bedienen van een mobiel apparaat tijdens het besturen van een voertuig. 44% van de ondervraagde heeft dit in het afgelopen jaar tenminste 1 keer gedaan. Ook het rijden onder invloed van alcohol komt vaak voor, dat geeft 30% van de respondenten uit Noord-Holland aan ten minste één keer in het afgelopen jaar gedaan te hebben. Daarbij gaat het om een hoger alcoholpercentage dan volgens de wet toegestaan. Ook vaak voorkomend zijn het vervoeren van kinderen zonder kinderzitje en het vermoeid rijden.
Figuur 7: overzicht van '1 keer of meer' gerapporteerd onveilig gedrag. Overgenomen uit het landelijke vragenlijstonderzoek Veilige verkeersdeelnemers 2023 (I&O research, 2024).
Noord-Holland staat als provincie op de tweede plek wat betreft het aandeel voertuigbestuurders dat de afgelopen 12 maanden onder invloed van alcohol heeft gereden (alle vervoermiddelen samen). Van alle voertuigtypes is landelijk onder fietsers het vaakst met alcohol op gereden (39%). Ook bestuurders van andere tweewielers, met uitzondering van motorrijders, staan hoger dan auto en bestelbus bestuurders. Automobilisten die onder invloed van alcohol hebben
5
I&O research (2024)
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
13
gereden, deden dat het vaakste op een weg in een woonwijk (37%)
Uit de verkeersveiligheidsanalyses van DOK data & verkeersveiligheid
gevolgd door een doorgaande weg binnen een dorp (32%) en een
(2025) komt naar voren dat jongeren tussen de 16 en 24 jaar in
doorgaande weg buiten een stad of dorp (29%).
Alkmaar in verhouding significant vaker betrokken zijn bij een verkeersongeval dan andere leeftijdsgroepen. Dit is met name als
Ook qua drugsgebruik onder voertuigbestuurders scoort Noord-
bestuurder van snor- en bromfietsen. Ook laat deze analyse zien dat
Holland hoog (slechter dan andere provincies). De provincie staat
78% van alle verkeersgewonden in Alkmaar op een tweewieler zat
bovenaan wanneer aan de respondenten gevraagd werd of ze in de
(fiets, e-bike, snor- en bromfiets). Met name het aantal e-bike- en
afgelopen 12 maanden onder invloed van drugs hebben gereden. Met
autobestuurders die gewond raakte is de laatste jaren in Alkmaar
name het percentage fietsers dat op een (niet-elektrische) fiets heeft
toegenomen. Ook het aantal verkeersdoden betreft vooral fietsers en e-
gereden na drugs gebruikt te hebben ligt in Noord Holland hoger dan
bikers, gevolgd door automobilisten en voetgangers. Ouderen (70+)
in veel andere provincies. Bij fietsen op een elektrische fiets na het
verongelukten in Alkmaar het vaakst.
gebruiken van drugs scoort Noord-Holland op de tweede plek ook relatief hoog. Bestuurders die een mobiel apparaat vasthielden of bedienden tijdens het rijden komen ook in Noord-Holland relatief vaak voor. Na Utrecht en Overijssel staat Noord-Holland hier op de derde plek. Met name op de (gewone) fiets en in de auto wordt een mobiel het vaakst gebruikt tijdens het rijden. Onder de autobestuurders die een mobiel bedienen tijdens het rijden, scoort Noord-Holland het slechtste. Landelijk wordt gezien dat mannen significant vaker rijden onder invloed van alcohol of drugs dan vrouwen. Ook fietsen jongeren
Figuur 8: ouderen en jongeren, en met name bestuurders van
tussen de 16-34 jaar vaker onder invloed van alcohol dan andere
tweewielers, zijn relatief vaak bij verkeersongevallen in
leeftijdsgroepen. Ook voor het bedienen of vasthouden van een mobiel
Alkmaar betrokken.
apparaat op zowel de fiets als in de auto geldt dat dit relatief vaker voorkomt onder jongeren (16-34 jaar). Dit sluit ook aan bij het algemene beeld dat oudere voertuigbestuurders minder vaak aangeven zich onveilig te hebben gedragen in het verkeer.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
14
3.3.
Veilige voertuigen
3.4.
traumazorg
De risico-indicator Veilige voertuigen van Aanpak SPV richt zich voornamelijk op motorvoertuigen en specifiek personenauto’s. Aanpak SPV stelt dat sturing op voertuigveiligheid worden vooral geschiedt door Europese en landelijke regelgeving en dat lokale overheden weinig mogelijkheden hebben om daar van af te wijken of om hogere eisen te stellen6. Daarom is er in dit actieplan weinig aandacht voor Veilige voertuigen. Wel worden er acties overwogen om samen met de politie fietsen, snoren bromfietsen van scholieren te controleren/keuren op basisveiligheid (verlichting en remmen) en te handhaven op bijvoorbeeld opgevoerde e-bikes.
Hoogwaardige
De risico-indicator Hoogwaardige traumazorg van Aanpak SPV gaat over snelle en adequate medische zorg na een verkeersongeval en subindicatoren hebben betrekking op de responstijden/aanrijtijden van ambulances en kwaliteit van de zorg. Aanpak SPV stelt dat een daling in de responstijd bereikt kan worden door de inzet van meer ambulances en personeel, betere spreiding van de standplaatsen en snellere aanrijroutes. Wegbeheerders hebben de meeste invloed op de aanrijroutes en aanrijtijden7. In dit actieplan verkeersveiligheid vormen aanrijtijden een aandachtspunt in het wegencategoriseringsplan en de herinrichting van wegen volgens dat plan.
6
Kennisnetwerk SPV (2022)
7
Kennisnetwerk SPV (2023)
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
15
4. Wegencategoriseringsplan Dit wegencategoriseringsplan bevat een indeling van het wegennetwerk
Stroomwegen
in Alkmaar in een beperkt aantal wegcategorieën. Hiermee geven we
De primaire functie van een stroomweg is het verkeer zo snel mogelijk
een visie over het gebruik van de wegen door gemotoriseerd verkeer,
van punt A naar punt B te brengen. Dit betreft met name lange
fietsverkeer en voetgangers, waarbij functie, vormgeving en gebruik van
afstandsverkeer, maar ook regionaal verkeer. Er geldt een
de wegen in balans zijn. Deze afstemming is belangrijk voor de
maximumsnelheid van 100, 120 of 130 km/u. De A9 bij Alkmaar is hier
verkeersveiligheid: bij een goede balans weten weggebruikers wat er
een voorbeeld van.
van hen wordt verwacht. Het plan bevat kaartbeelden waarin de beoogde wegcategorie per wegvak is opgenomen met onderliggende informatie over bijbehorende snelheden en ontwerprichtlijnen. We beschrijven de gemaakte keuzes binnen de categorisering in de bijlage van dit Actieplan Verkeersveiligheid.
4.1.
Werkwijze
Gebiedsontsluitingswegen De functie van gebiedsontsluitingswegen is het bundelen van verkeersstromen vanuit de diverse gebieden en verbindingen te bieden naar kerngebieden, naburige kernen en stroomwegen. De nadruk ligt op het verwerken van verkeer. In de ideale situatie zijn de rijstroken gescheiden en zijn er vrijliggende fietspaden aanwezig. In de praktijk geldt dit echter vaak niet, mede vanwege beperkte aanwezige ruimte. De Kennemerstraatweg, Laan van Keulen en Helderseweg zijn voorbeelden van GOW50-wegen binnen Alkmaar. Ook de Ring Alkmaar
We onderscheiden drie wegcategorieën in de opbouw van het
is een voorbeeld van een gebiedsontsluitingsweg.
wegennetwerk: •
Stroomwegen: stromen op wegvakken en over kruisingen.
Een recente ontwikkeling is de opkomst van een
•
Gebiedsontsluitingswegen: stromen op wegvakken en uitwisselen
gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 30 km/u binnen
op kruispunten.
de bebouwde kom. Deze categorie is passend bij wegen die zowel een
Erftoegangswegen: uitwisselen op wegvakken en kruispunten.
verblijfsfunctie als een verkeersfunctie vervullen. In vergelijking met de
•
GOW50 wordt op deze wegen onder andere eerder klinkerverharding
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
16
toegepast en meer snelheidsremmende maatregelen om de snelheid te
daarom is ook een andere weginrichting noodzakelijk. De
beperken. Een GOW30 met lage intensiteiten heeft fietsstroken. Hoge
ruimtebehoefte van grote voertuigen is maatgevend voor de
intensiteiten op een GOW30 vereisen vrijliggende fietspaden. De
inrichting en vormgeving van de infrastructuur waarbij voldoende
oversteekbaarheid van een GOW30 is beter dan bij een GOW50. Een
manoeuvreerruimte noodzakelijk is.
voorbeeld van een GOW30 in Alkmaar is de Bierkade.
4.2.
Inventarisatie
Erftoegangswegen Erftoegangswegen zijn met name bedoeld voor het ontsluiten van
Om tot een wegencategorisering te komen, inventariseren we de
erven, woningen en andere bestemmingen. Hierbij staat de
verkeersrelaties van alle vervoerwijzen en type weggebruikers.
verblijfsfunctie voorop. Het betreft met name gebieden waar de functie
Voorbeelden zijn de huidige wegencategorisering en snelheidslimieten,
wonen centraal staat, maar bijvoorbeeld ook winkelstraten of sociale
verkeersintensiteiten van gemotoriseerd verkeer, de buslijnen en
functies zoals de aanwezigheid van een school. De snelheid bedraagt 30
fietsroutes en -intensiteiten. In de volgende paragrafen beschrijven we
km/u. Fietsers maken ook gebruik van de rijbaan, gemengd met het
in nader detail de zwaarte van de verkeersrelaties van het
gemotoriseerde verkeer. In Alkmaar zijn ook ETW-wegen met een
gemotoriseerd verkeer en het openbaar vervoer.
snelheidslimiet van 15 km/u (erven). Gemotoriseerd verkeer Overige categorieën •
•
8
Figuur 9 geeft de huidige wegencategorisering weer. De A9 sluit in het
Fietsstraten. Een fietsstraat is een straat die ingericht is als
zuiden aan op de ring van Alkmaar. De ring is een GOW80 (buiten de
fietsroute, maar waarop tevens auto’s zijn toegestaan. In principe is
bebouwde kom) en kent een snelheidslimiet van 70 km/u8 aan de
een fietsstraat een erftoegangsweg met een maximumsnelheid van
westzijde en een limiet van 80 km/u aan de oostkant. Ring Oost kent de
30 km/u, maar vaak in rode kleur getint en met meer voorrang
hoogste verkeersintensiteiten, gevolgd door Ring West. De
voor de fietser in vergelijking met andere straten.
N245/Huiswaarderweg is een GOW70 (binnen de bebouwde kom). Hier
Wegen op bedrijventerreinen. Op wegen op bedrijventerreinen kan
geldt ook een maximale snelheid van 70 km/u. De overige wegen
de limiet zowel 30 km/u als 50 km/u zijn. De wegen op
binnen de bebouwde kom zijn GOW50, GOW30, ETW30 en ETW15.
bedrijventerreinen functioneren echter wezenlijk anders dan de
GOW50 met de grootste intensiteiten zijn Kennemerstraatweg,
overige 30 km/u en 50 km/u wegen binnen de gemeente. En
Kennemersingel, Vondelstraat en de Nieuwe Schermerweg. De wijken
Buiten de kom is het mogelijk op gevaarpunten een afwijkende snelheidslimiet
in te stellen.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
17
De Mare en Daalmeer/Koedijk kennen veel wegen ingericht als
Buslijnen
erftoegangsweg met een snelheidslimiet van 15 km/u.
Het openbaar vervoer maakt gebruik van een aantal inprikkers om bij het busstation te komen: de Nieuwe Schermerweg, Helderseweg, Huiswaarderweg en de Laan van Athene/Laan van Keulen. De buslijnen op deze inprikkers hebben baat bij een goede doorstroming. De buslijnen met wijkbediening zijn gebaat bij voorrangsinrichting.
Figuur 9: huidige wegencategorisering gemotoriseerd verkeer
Figuur 10: huidige routes buslijnen
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
18
4.3.
Afwegingskader
Voor het opstellen van het wegencategoriseringsplan is mede gebruik gemaakt van de beslisboom 30 km/u9, ontwikkeld door Goudappel op basis van het landelijke afweegschema 30 km/u (bijlage 1). Dit
Beleidscontext •
In de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar (2024) is vastgesteld dat de Kennemersingel, Geestersingel,
afwegingskader is een hulpmiddel om voor een weg binnen de
Kanaalkade en de overige wegen ‘voorbij’ de garages een
bebouwde kom te bepalen welke wegcategorie het best passend is,
30 km/u-inrichting krijgen. Op de Kennemersingel gaat
rekening houdend met de verschillende belangen. De hierna
eerst een proef plaatsvinden met het verlagen van de
beschreven aspecten maken hier ook deel van uit.
snelheid naar 30 km/u plaats. De ervaringen die worden opgedaan tijdens de proef – denk bijvoorbeeld aan
Oversteekvoorzieningen
gereden snelheid, aantal verkeersongevallen en
Het aantal en het gebruik van de oversteekvoorzieningen voor
verkeersintensiteit – worden meegenomen bij de
langzaam verkeer heeft invloed op de passende wegfunctie.
herinrichtingen van de Kennemersingel, Geestersingel en
Uitgangspunt is dat een maximumsnelheid van 50 km/u alleen mogelijk
Kanaalkade, en eventueel andere wegen waar de snelheid
is bij veilige en gebundelde oversteekvoorzieningen. Een lagere
wordt verlaagd.
maximumsnelheid is gewenst wanneer er veel oversteekbewegingen
•
In de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar is vastgesteld dat
zijn en de locaties meer verspreid zijn gelegen. Zo heeft een
de hoofdinvalsroutes Nieuwe Schermerweg,
erftoegangsweg (30 km/u) geen oversteekvoorzieningen, omdat overal
Kennemerstraatweg en Helderseweg een 50 km/u-limiet
oversteekbewegingen gemaakt kunnen worden.
behouden tot aan de garages, met vrijliggende fietspaden.
Fiets
•
In de Grootschalige Gebiedsontwikkeling (GGO) worden
De rol van de fiets in een wegencategoriseringsplan is belangrijk.
veelal bedrijfs- en industrieterreinen getransformeerd naar
Vanwege de kwetsbaarheid van fietsers in het verkeer zijn goede
woongebieden en gemengde woon- en werkgebieden. In
voorzieningen noodzakelijk. Per wegcategorie gelden er specifieke
de Stedelijke Mobiliteitsvisie (2024) is voor een aantal
fietsvoorzieningen. Bij een gebiedsontsluitingsweg met een
wegen vastgesteld welke functie deze krijgen. In beginsel
snelheidslimiet van 50 km/u zijn aparte fietsvoorzieningen gewenst. Bij
wordt voor de andere wegen in dit actieplan vastgesteld
een erftoegangsweg zijn vaak geen gescheiden fietsvoorzieningen
welke wegcategorie ze krijgen, ook in de GGO-gebieden.
nodig.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
19
Openbaar vervoer
Gebruik
Voor de wegencategorisering is het wenselijk dat het buslijnennetwerk
De hoeveelheid verkeer dat van een weg gebruik maakt
bij voorkeur over gebiedsontsluitingswegen loopt. Dit zal niet altijd
(verkeersintensiteit) is mede leidend voor de best passende functie. Met
mogelijk zijn, waardoor hier een spanningsveld ontstaat tussen
name op wegen waar gezien de omgeving de leefbaarheid centraal
enerzijds doorstroming en comfort en anderzijds verkeersveiligheid en
staat (erftoegangswegen), mogen de intensiteiten niet te hoog zijn.
leefbaarheid in verblijfsgebieden. Connexxion en de OV-
Hoge verkeersintensiteiten laten juist het belang van de weg voor de
concessiehouder van de Provincie Noord-Holland zijn geraadpleegd bij
verkeersfunctie binnen het netwerk zien.
de totstandkoming van dit wegencategoriseringsplan. Op wegen waar een snelheidsverlaging wordt geadviseerd, blijven we rekening houden
Omgeving
met de belangen van het OV.
De omgeving van een weg heeft veel invloed op de toekenning van een wegfunctie. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de volgende
Nood- en hulpdiensten
aspecten:
Nood- en hulpdiensten rijden vaak met grote voertuigen en met hoge
•
Wat is de beschikbare ruimte in het profiel?
snelheid door een straat. Om deze redenen is de inrichting van de
•
Wordt er direct aan de weg gewoond?
wegen een belangrijk aspect voor de nood- en hulpdiensten. Smalle
•
Zijn er veel uitritten aan de weg gelegen?
wegen en obstakels op de weg kunnen voor vertragingen in de
•
Zijn er parkeerplaatsen aan de weg gelegen?
aanrijdtijden zorgen voor deze voertuigen. Rijroutes voor nood- en
•
Zijn er andere functies in de omgeving zoals scholen en winkels?
hulpdiensten gaan bij voorkeur via GOW50 routes. Als het niet mogelijk
•
Is er sprake van een waardevolle omgeving in cultuurhistorische zin
is om de weg veilig als 50 km/u-weg in te richten, dan is GOW30 een
of qua natuur?
passende categorie. Daarbij moet wel specifiek rekening worden
In algemene zin geldt dat aan wegen waar in de nabijheid veel wordt
gehouden met een passende inrichting die de nood- en hulpdiensten
gewoond en/of diverse functies aanwezig zijn een lagere categorie weg
niet hindert. Bij de totstandkoming van dit wegencategoriseringsplan
(zoals erftoegangsweg) beter passend is.
zijn de politie en de veiligheidsregio geraadpleegd. Op wegen waar een snelheidsverlaging wordt geadviseerd, blijven we rekening houden met
Herkenbaarheid van wegcategorieën
de belangen van de nood- en hulpdiensten.
Voor de weggebruiker is het van belang dat het wegverloop en wegbeeld herkenbaar is. Dit geldt voor zowel de wegvakken als bij kruisingen. Een uniforme wegcategorisering zorgt ervoor dat
9
CROW (2021). Afwegingskader 30 km/u.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
20
weggebruikers een juiste routekeuze maken en meer voorspelbaar verkeersgedrag. De overgang tussen functie en snelheid kan bovendien niet te groot zijn. De verandering van een 80 km/u weg naar een 30 km/u weg moet bijvoorbeeld via een 50 km/u weg gaan.
4.4.
Wensbeeld wegencategorisering
4.4.1.
Aanpassing in wegencategorisering
Met behulp van het afwegingskader kunnen we beoordelen of de huidige categorisering van de wegen past bij de functie en het gebruik. Uit de afweging blijkt dat de categorisering van een aantal wegen niet passend is bij de huidige inrichting, verkeersintensiteiten, netwerkbelangen en/of ander gebruik. Figuur 11 geeft het wensbeeld van de wegencategorisering in 2040 weer. De wijzigingen afkomstig uit de toepassing van het afwegingskader zijn hierin op kaart weergegeven. In de bijlage beschrijven we de wijzigingen in groter detail.
Figuur 11: wensbeeld wegencategorisering stroomwegen (SW), gebiedsontsluitingswegen (GOW) en erftoegangswegen (ETW)
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
21
4.4.2.
Standaardprofielen bij wegcategorieën
GOW30
In onderstaande paragrafen geven we per wegcategorie een
GOW30 wegen hebben naast een verkeersfunctie ook een
voorbeeldprofiel. Deze profielen geven een voorbeeld voor de
verblijfsfunctie. Daarom is een lagere snelheid gewenst. De inrichting
inrichting van de weg. De daadwerkelijke inrichting blijft echter
van een GOW30 is afhankelijk van het gebruik van de weg: bij lage
maatwerk en is onder meer afhankelijk van de lokale verkeersintensiteit,
intensiteiten volstaan fietsstroken, bij hoge intensiteiten zijn verhoogde
hoeveelheid vrachtverkeer, hoeveelheid fietsers en beschikbare ruimte.
aanliggende fietspaden of vrijliggende fietspaden gewenst. Bij een GOW30 vindt parkeren plaats buiten de rijbaan in de vorm van langsparkeren, of – indien aanwezig – tussen het fietspad en de rijbaan.
ETW30 ETW30 wegen hebben een belangrijke verblijfsfunctie. Daarom zijn woonstraten doorgaans ETW30 wegen. Op ETW30 wegen is doorgaand verkeer ongewenst. Gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer zijn gemengd. De rijbaan is bestraat met klinkers. Parkeren kan op of buiten de rijbaan, in de vorm van langsparkeren of haaksparkeren.
De rijbaan bestaat uit klinkerbestrating. De fietspaden zijn ten minste 2,3 meter breed. Onderstaand figuur geeft het voorgestelde profiel voor GOW30 wegen weer met hoge intensiteiten gemotoriseerd verkeer (>8.000 mvt/etm), zoals de Geestersingel en Kennemersingel. Een verkeersveilige inrichting met de hoge intensiteiten gemotoriseerd verkeer vereist een inrichting met verhoogde aanliggende fietspaden. Tussen de rijbaan en de fietspaden is een fysieke afscheiding (minstens 0,5 meter breed), zoals een verhoogde band, die voorkomt dat gemotoriseerd verkeer bij eventuele stuurfouten of uitwijkbewegingen het fietspad op kan rijden.
Figuur 12: voorgesteld profiel erftoegangsweg
Figuur 13: voorgesteld profiel gebiedsontsluitingsweg (30 km/u) met hoge intensiteiten
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
22
Onderstaand figuur geeft het voorgestelde profiel voor GOW30 wegen
GOW50
met lage intensiteiten (4.000-8.000) gemotoriseerd verkeer weer. Dit zijn
Bij GOW50 wegen is de verkeersfunctie prioritair. Vanwege de focus op
bijvoorbeeld de Nicolaas Beetskade en Laan van Brussel. De breedte
doorstroming en de vaak hoge intensiteiten, hebben GOW50-wegen
van de rijbaan en fietsstroken worden bij herinrichting afgestemd op de
vrijliggende fietspaden. In tegenstelling tot GOW30 en ETW30 is
verkeersintensiteiten.
parkeren langs de rijbaan ongewenst. Onderstaand figuur geeft het voorgestelde profiel voor GOW50 wegen in Alkmaar weer. Kenmerkend voor GOW50 is de rijbaanscheiding om potentiële conflictsituaties te voorkomen. In Alkmaar is er veelal op bestaande GOW50 al een rijbaanscheiding aanwezig in de vorm van een brede, groene, middenberm. De vrijliggende fietspaden zijn minimaal 2,3 meter breed10, zodat fietsers elkaar kunnen passeren en voldoende afstand tot de randen kunnen houden. De fietspaden liggen gescheiden van de rijbaan.
Figuur 14: voorgesteld profiel gebiedsontsluitingsweg (30 km/u) met lage intensiteiten
10
Figuur 15: voorgesteld profiel gebiedsontsluitingsweg (50 km/u)
CROW (2022) Geactualiseerde aanbevelingen voor de breedte van fietspaden
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
23
4.5.
Prioritering in fasering
Het wegencategoriseringsplan geeft aan naar welk wensbeeld de komende periode toegewerkt gaat worden. Verschillen tussen de huidige categorisering en vormgeving van wegen met de toekomstig beoogde categorisering geven weer waar maatregelen gewenst zijn. Aangezien het veelal gaat om grootschalige herinrichtingen van wegen is het niet realistisch op korte termijn ook daadwerkelijk alle maatregelen te realiseren. Als er sprake is van grote knelpunten, bijvoorbeeld waar veel ongevallen plaatsvinden, is het wel wenselijk al
inrichting in de toekomst. Ook moet de verandering van wegcategorie geloofwaardig zijn: een lagere snelheid moet passen bij de inrichting, functie en gebruik van een weg, anders wordt deze niet nageleefd. We onderscheiden kleinschalige aanpassingen, zoals bebording en belijning, als quick win. Deze vereisen relatief weinig inspanning. Ingrijpende reconstructies zijn aanpassingen in de wegbreedte, zoals het verleggen van de banden en/of bestrating. Deze vereisen grootschalige financiële en technische middelen. Daarnaast geeft de tabel aan welke wegen per categorie als eerste
op korte termijn in te grijpen.
aangepakt (moeten) worden. Hiermee geeft de tabel richting aan de
Tabel 2 op deze pagina geeft aan wat de benodigde aanpassing per
hangt samen met de knelpunten uit de verkeersveiligheidsanalyse (DOK
actielijst in het uitvoeringsprogramma (hoofdstuk 6). De prioritering
weg is. De ingreep hangt af van de huidige inrichting en de gewenste
Benodigde aanpassing Herinrichting van onveilige GOW50 wegen
Infrastructurele ingreep
data & verkeersveiligheid, 2025) en de onderhoudscyclus van de gemeente Alkmaar. Wegen met hoge prioriteit
Ingrijpende reconstructie: verleggen van banden om aanliggende of vrijliggende
Wegen met lagere prioriteit Koelmalaan, Willem de Zwijgerlaan,
Vondelstraat, Kennemerstraatweg,
fietspaden aan te kunnen leggen
Saturnusstraat, Laan van Keulen, Laan van Rome, Laan van Parijs, Aert de Gelderlaan
Maximumsnelheid verlagen van 50
Quick-win: borden; beperkt aanbrengen
Van Ostadelaan en Nicolaas
Stationsweg, Herenweg, Terborchlaan,
km/u naar 30 km/u
drempels en kruispuntplateaus
Beetskade, Heilooërdijk, Scharlo
Wilhelminalaan
Kennemersingel*, Geestersingel*,
Beethovensingel, Penningweg, Picassolaan,
Kanaalkade*, Julianalaan West,
Mondriaanlaan, Kalkovenseweg, Oude
Vogelweg
Hoeverweg, Laan van Brussel
Herinrichting en snelheid verlagen bij wegen die veranderen van 50 km/u naar 30 km/u
Ingrijpende reconstructie: verleggen van banden om de rijbaan te versmallen; aanbrengen klinkerbestrating; aanleg drempels en plateaus
Tabel 2: prioritering van benodigde infrastructurele ingrepen om het wensbeeld van de wegencategorisering te realiseren. * onder voorbehoud van proef, zoals beschreven in beleidscontext.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
24
5. Maatregelen In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de maatregelen om de
In paragrafen 5.1 t/m 5.3 beschrijven we maatregelen vanuit deze drie
verkeersveiligheid te verbeteren en hoe de maatregelen relateren aan
invalshoeken. De volgende maatregelen worden uitgewerkt:
de risico’s uit hoofdstuk 3. De maatregelen grijpen in op de risico’s vanuit drie invalshoeken: infrastructuur, gedragsmaatregelen en
Infrastructurele maatregelen (paragraaf 5.1)
handhaving (Figuur 16).
•
Herinrichting wegen en kruispunten binnen de bebouwde kom
•
Herinrichting wegen buiten de bebouwde kom
•
Verbreden en vergevingsgezind inrichten van fietsinfrastructuur
•
Gerichte, snelle knelpuntenaanpak
•
Onderhoud en gladheidsbestrijding
•
Veilige schoolomgevingen en schoolroutes
•
Veilige parkeerterreinen bij winkelcentra
Gedragsmaatregelen (paragraaf 5.2) •
Verkeerseducatie voor jongeren aanjagen
•
Verkeerseducatie voor ouderen aanjagen
•
Systematische zichtbare campagnes
Handhaving maatregelen (paragraaf 5.3)
Figuur 16: drie invalshoeken van maatregelen om verkeersveiligheidsrisico's in te perken.
•
Automatische verkeershandhaving uitbreiden
•
Handhavingscapaciteit op straat uitbreiden
•
Coördinatie van handhavingsacties en communicatiestrategie
•
Blijvend agenderen van verkeershandhaving in de driehoek
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
25
Naast de maatregelen uit deze drie invalshoeken, zijn er ook de overige maatregelen die door de gemeente Alkmaar genomen worden
5.1.
maatregelen
(paragraaf 5.4): •
Halfjaarlijks overleg met politie
•
Onderzoek na zware verkeersongevallen
De maatregelen in dit actieplan zijn tot stand gekomen vanuit een groslijst aan verkeersveiligheidsmaatregelen voortkomende uit: •
de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040 (Goudappel, 2024);
•
de conclusies en aanbevelingen uit de verkeersveiligheidsanalyse (DOK data & verkeersveiligheid, 2025);
•
en de verkeersveiligheidsmaatregelen die de gemeente Alkmaar al uitvoert.
Deze groslijst is vervolgens aangevuld vanuit de expertise van Goudappel. Daarbij zijn de risico’s uit hoofdstuk 3 als checklist gehanteerd om na te gaan of deze allen worden afgedekt met
Infrastructurele
5.1.1.
Herinrichting wegen en kruispunten binnen de bebouwde kom
Uit de verkeersveiligheidsanalyse blijkt dat er verkeersveiligheidsrisico’s zijn op wegen en kruispunten binnen de bebouwde kom die samenhangen met de huidige weginrichting (zie paragraaf 3.1 ’50 km/u-wegen’ en ’30 km/u-wegen’). Die risico’s zijn het grootst op de 50 km/u-wegen in Alkmaar. Daarom gaan we wegvakken en kruispunten veiliger inrichten, met een focus op 50 km/u-wegen. Dat doen we door verkeers- en verblijfsfuncties beter te scheiden en fiets- en voetgangersvoorzieningen te verbeteren.
maatregelen.
Uit het WCP volgt dat een aantal wegen zal veranderen van categorie
In dit hoofdstuk beschrijven we de maatregelen en acties. In hoofdstuk
aansluit bij de nieuwe wegcategorie. We volgen daarin de prioritering
6, de uitvoeringsagenda, koppelen we hier een planning, kostenindicaties en dekkingsmogelijkheden aan.
(paragraaf 4.4.1). Die wegen gaan we herinrichten, zodat de inrichting uit Tabel 1 (paragraaf 4.5). Een aantal andere wegen behouden hun huidige wegcategorie, maar zijn momenteel nog niet volgens de principes van duurzaam veilig (geloofwaardig) ingericht. Ook deze wegen gaan we daarom herinrichten.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
26
Voor herinrichtingsprojecten sluiten we in principe aan op de
Voor de Kanaalkade, Vondelstraat en Kennemerstraatweg geldt dat de
onderhoudscyclus om zo werk-met-werk te maken. De uitgangspunten
ongevallen verspreid zijn over de gehele weglengte, daarnaast laat het
daarbij zijn:
WCP zien dat deze straten niet goed ingericht zijn. Om deze reden is
•
•
bij kleinschalig onderhoud, zoals het vervangen van de toplaag
het belangrijk om de straten over de gehele weglengte opnieuw in te
(nieuw asfalt), kunnen we de weg versmallen, belijning aanpassen
richten. Een snelle knelpuntenaanpak is op deze straten niet afdoende.
en snelheidsdrempels aanleggen.
Voor het kruispunt Drechterwaard-Rekerdijk geldt dat de ongevallen
bij grootschalig onderhoud, zoals het vervangen van de riolering
wel geconcentreerd zijn op het kruispunt. Aangezien er op de
en leidingen (nieuwe fundering), kunnen we ook het
Drechterwaard onderhoudswerkzaamheden plaatsvinden, zal dit
verhardingstype en de indeling van de weg aanpassen (klinkers in
kruispunt aangepakt worden bij de herinrichting van de Drechterwaard.
plaats van asfalt). Wanneer er urgente verkeersveiligheidsrisico’s op een locatie zijn, kan dat reden zijn om af te wijken van de onderhoudscyclus en herinrichting
5.1.2.
Herinrichting wegen buiten de bebouwde kom
eerder uit te voeren.
Uit de verkeersveiligheidsanalyse blijkt dat bij dorpskernen in het buitengebied vaak een herkenbare poortconstructie bij de komgrens ontbreekt (zie paragraaf 3.1 ‘Andere specifieke risico’s’).
Top 6 Hieronder is de Top 6 locaties in Alkmaar opgenomen met de meeste ongevallen tussen 2022 en nu (zie ook de inleiding). Vier van deze
We gaan daarom onderzoeken waar verduidelijking van de komgrens
locaties vallen binnen de herinrichting van weken en kruispunten
met bijbehorende overgang in maximumsnelheid nodig is. We brengen
binnen de bebouwde kom.
in kaart waar komgrenzen slechts bestaan uit komborden zonder duidelijke overgang naar een ander wegprofiel. Ook onderzoeken we
Locatie Straten
Kruispunten
Gewonden
welke maatregelen die overgang beter zichtbaar maken, eventueel in
Kanaalkade
28
combinatie met een vorm van snelheidsremmende maatregelen.
Vondelstraat
27
Andere risico’s op wegen buiten de bebouwde kom hangen samen met
Kennemerstraatweg
26
Hertog Aalbrechtweg-Zeswielen
9
een ongeloofwaardige weginrichting, met name op schoolfietsroutes
Bergerhoutrotonde
8
Drechterwaard-Rekerdijk
8
(zie paragraaf 3.1 ’60 km/u-wegen’). Om effectief de verkeersveiligheid te verbeteren op deze wegen, zetten we dan ook specifiek in op schoolfietsroutes met de maatregel ‘Veilige schoolomgevingen en
Tabel 3: Vier van de Top 6 locaties met de meeste slachtoffers vallen
schoolroutes’ (zie paragraaf 5.1.6).
onder de herinrichting van wegen en kruispunten binnen de bebouwde
Er is gekozen om te focussen op schoolroutes aangezien deze het
kom.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
27
meeste effect hebben op de verkeersveiligheid binnen de 60 km/u
van fietspaden het vergevingsgezind inrichten van fietsinfrastructuur.
wegen.
Dat laatste houdt onder meer in het verwijderen van paaltjes (Figuur 17)
5.1.3.
Verbreden en vergevingsgezind inrichten van fietsinfrastructuur
en het aanpassen van stoepranden (geen rechtopstaande randen). Concrete acties op deze maatregel zullen worden uitgewerkt in de actualisatie van het beleidsplan Alkmaar Fietst.
Uit de verkeersveiligheidsanalyse volgen risico’s ten aanzien van de fietsinfrastructuur (zie paragraaf 3.1 ‘Fietsinfrastructuur’). Een deel van
5.1.4.
die risico’s11 wordt ingeperkt met de herinrichting van wegen en
Gerichte, snelle knelpuntenaanpak
De verkeersveiligheidsanalyse van DOK data & verkeersveiligheid (2025)
kruispunten binnen de bebouwde kom.
heeft geresulteerd in een concrete lijst met knelpunten ten aanzien van verkeersveiligheid (DOK-data analyse ‘bijlage 3: knelpunten in willekeurige volgorde’). Een aanzienlijk deel van deze knelpunten ligt op wegen die we willen gaan aanpakken met de maatregel ‘Herinrichting wegen en kruispunten binnen de bebouwde kom’ (zie paragraaf 5.1.1). Echter, niet alle knelpunten die we nu in beeld hebben en die later op onze radar komen, zullen (op afzienbare termijn) in een herinrichtingsproject kunnen worden meegenomen. We willen de verkeersonveiligheid op deze knelpunten zo snel mogelijk gaan inperken met gerichte en snel uitvoerbare maatregelen, zogenaamde ‘quick-wins’.
Figuur 17: paaltjes op de Stationsweg die met name voor fietsers onveilig zijn.
We gaan onderzoeken welke ‘quick-wins’ mogelijk zijn en op welke termijn die tot uitvoering gebracht kunnen worden.
Verder blijkt uit de verkeersveiligheidsanalyse dat fietspaden in Alkmaar op veel plaatsen onvoldoende breed zijn en dat veel fietsers gewond raken in het Alkmaarse verkeer, vaak in eenzijdige ongevallen (in lijn met het landelijke beeld). Daarom zetten we ook in op het verbreden 11
Beperkte fietsvoorzieningen op wegvakken waar ook gemotoriseerd verkeer
gebruik van maakt en onveilige kruispunten en fietsoversteken.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
28
Top 6 Hieronder is de Top 6 locaties in Alkmaar opgenomen met de meeste ongevallen (zie ook de inleiding en paragraaf 5.1.1). Twee van deze locaties vallen binnen de gerichte, snelle knelpuntenaanpak. Locatie Straten
Kruispunten
Gewonden Kanaalkade
28
Vondelstraat
27
Kennemerstraatweg
26
Hertog Aalbrechtweg-Zeswielen
9
Bergerhoutrotonde
8
Figuur 18: voorbeeld van een knelpunt uit de verkeersveiligheidsanalyse;
Drechterwaard-Rekerdijk
8
fietsoversteek Westhofpad – Laan van Troyes.
Tabel 4: Twee van de Top 6 locaties met de meeste slachtoffers vallen onder de gerichte, snelle knelpuntenaanpak.
Voor de Bergerhoutrotonde en de rotonde van de Hertog Albrechtweg geldt dat er veel ongelukken gebeuren. Voor deze locaties wordt gekeken hoe de verkeersveiligheid verbeterd kan worden, maar tegelijk ook de doorstroming wordt gewaarborgd. Voor beide projecten geldt dat de voorbereiding al gestart is.
5.1.5.
Onderhoud en gladheidsbestrijding
Er ontstaan verkeersveiligheidsrisico’s wanneer bijvoorbeeld snelheidsdrempels verzakken, markering vervaagd, gaten ontstaan in fietspaden of wanneer delen van het fietsnetwerk niet effectief gestrooid en geveegd zijn. Stadswerk072 is verantwoordelijk voor het onderhoud van de buitenruimte en moet de kwaliteit hiervan bewaken. We nemen de strooiroutes onder de loep en vergelijken deze met het meest recente hoofdfietsroutenetwerk.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
29
5.1.6.
Veilige schoolomgevingen en schoolroutes
Het SPV vestigt aandacht op het beschermen van kwetsbare en onervaren weggebruikers. Mede daarom heeft veilig inrichten van schoolomgeving en schoolroutes binnen Alkmaar een groot belang. Volgend uit de motie ‘Veilige schoolzones in Alkmaar’ uit 2022 wordt ingezet op herkenbare (uniforme) en veilige schoolzones voor alle scholen in Alkmaar. We gaan voor alle basisscholen in de gemeente Alkmaar de omgeving herinrichten als een schoolzone (of schoolstraat) om de attentie van weggebruikers te verhogen. Tegelijk vragen we commitment van de Figuur 19: verzakte drempel op de Wielingenweg.
school om proactief de ouders te informeren/stimuleren tot gewenst haal- en brenggedrag. In de keuze voor welke schoolomgevingen we als eerste aanpakken, kijken we naar het verkeersveiligheidsrisico en de meewerkbereidheid van de school zelf. Twee schoolzones zijn recent aangelegd (De Kennemerpoort, Lindelaan) of in gang gezet (Zandloper, Koedijk). De resterende opgave is om voor nog 18 scholen een schoolzone in te richten. Dit voeren we gefaseerd uit op de korte en middellange termijn. Schoolfietsroutes op 60 km/u-wegen buiten de bebouwde kom met geen of beperkte fietsvoorzieningen, komen als risico voort uit de verkeersveiligheidsanalyse voor Alkmaar (zie paragraaf 3.1 ‘60 km/uwegen’). Deze schoolfietsroutes gaan we veiliger inrichten, bijvoorbeeld door het toevoegen van belijning. Deze maatregel zal nader uitgewerkt worden in de beleidslijn Alkmaar Fietst.
Figuur 20: hier is gestrooid.
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
30
5.1.7.
Veilige parkeerterreinen bij winkelcentra
5.2.
Gedragsmaatregelen
5.2.1.
Verkeerseducatie voor jongeren
Uit de verkeersveiligheidsanalyse komt naar voren dat parkeerterreinen bij winkelcentra verkeersveiligheidrisico’s kennen, met name voor fietsers en voetgangers. Het parkeerterrein van de Mare (Laan van Troyes) wordt specifiek als onveilig ervaren (Figuur 21).
aanjagen Jongeren, met name in de leeftijd 16 tot 24 jaar, vormen een risicogroep in het Alkmaarse verkeer (zie paragraaf 3.2). Kinderen jonger dan 16 jaar komen niet als risicogroep uit de verkeersveiligheidsanalyse voor Alkmaar, maar het Strategisch Plan Verkeersveiligheid vraagt specifiek aandacht voor deze groep kwetsbare verkeersdeelnemers. We maken een overzicht van de mogelijkheden van verkeerseducatie voor verschillende doelgroepen, die we jaarlijks bij de start van het nieuwe schooljaar actief onder de aandacht brengen bij basisscholen, middelbare scholen en scholen in het praktijkonderwijs. De toolkit verkeerseducatie van het CROW12 biedt hier al een goede basis voor. Ook wordt gebruik gemaakt van ANWB ‘Streetwise’ en ‘Van8naar1’ van
Figuur 21: parkeerterrein winkelcentrum de Mare aan de Laan van
Veilig Verkeer Nederland.
Troyes. We gaan dit parkeerterrein veiliger inrichten voor kwetsbare verkeersdeelnemers. Bijvoorbeeld door het implementeren van verplichte rijrichtingen voor automobilisten en het toevoegen van loopen fietsvoorzieningen. Verder gaan we onderzoeken (inventariseren) in welke mate andere (grote) parkeerterreinen in Alkmaar verkeersonveilig zijn en welke maatregelen de verkeersveiligheid kunnen verbeteren.
12
Figuur 22 & 23: logo ANWB Streetwise en Van8naar1 van Veilig Verkeer Nederland.
https://toolkitverkeerseducatie.nl/
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
31
In dat overzicht van verkeerseducatie besteden we ook specifiek
We gaan door met het programma ‘Doortrappen’13 waarmee wordt
aandacht aan:
ingezet op de veiligheid van ouderen op de fiets en de e-bike. In de
•
de doelgroep jongeren op snelle (elektrische) fietsen, snorfietsen
actualisatie van het beleidsplan Alkmaar Fietst werken we dit nader uit.
en bromfietsen, omdat deze als risicogroep naar voren komt uit de •
verkeersveiligheidsanalyse voor Alkmaar;
De toolkit verkeerseducatie van het CROW bevat ook andere
een veilige schoolomgeving en een veilige route naar school,
mogelijkheden voor verkeerseducatie voor ouderen, onder andere
waarbij we aansluiting zoeken met de infrastructurele maatregel
gericht op automobilisten en scootmobielgebruikers. We gaan
‘Veilige schoolomgevingen en schoolroutes’ (zie pararaaf 5.1.6),
onderzoeken op welke manier we deze interventies kunnen aanjagen,
zoals het brengen van kinderen met de fiets en het parkeren van
bijvoorbeeld via buurthuizen.
auto’s in schoolzones. 5.2.2.
Verkeerseducatie voor ouderen aanjagen
5.2.3.
Systematisch zichtbare campagnes
Naast de risicodoelgroepen jongeren en ouderen in het verkeer, zijn er
Ouderen (70+) vormen een grote groep onder verkeersgewonden en -
risicogedragingen die in deze groepen, maar ook breder spelen (zie
doden in Alkmaar. Daarom zetten we ook specifiek in op
paragraaf 3.2). We vinden het belangrijk om risicogedragingen te
verkeerseducatie voor ouderen.
ontmoedigen en veilige verkeersgedragingen te stimuleren.
De SWOV-factsheet ‘Ouderen in het verkeer’ (SWOV, 2024b) geeft een
Twee keer per jaar volgen we een landelijke campagneonderwerp en
beeld van het type ongevallen waar ouderen relatief vaak bij betrokken
besteden we hier als Gemeente Alkmaar extra aandacht aan. De
zijn en de rol val functiebeperkingen en lichamelijke kwetsbaarheid.
komende periode ligt de aandacht op:
Hieruit vallen twee punten op:
•
•
ouderen op de fiets zijn vaak betrokken bij enkelvoudige ongevallen en bij het op- en afstappen van de fiets;
•
Het niet opvoeren van elektrische fietsen, snorfietsen en bromfietsen
•
Het tegengaan van normvervaging en huftergedrag in het verkeer.
en ouderen als auto- of fietsbestuurder raken vaker in relatief complexe verkeersituaties, zoals links afslaan, bij een ongeval
We maken een plan om ervoor te zorgen dat landelijke campagnes op
betrokken.
deze gedragingen systematisch terugkeren in Alkmaar door uitingen op straat en via onze (online) mediakanalen. We spitsen deze campagnes zo goed mogelijk toe op de Alkmaarse situatie.
13
https://doortrappen.nl/
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
32
Om deze twee specifieke risico’s in te perken, gaan we: Andere onderwerpen waar in de toekomst op ingezet kan worden zijn: •
een motorvoertuig of een (snor-/brom-) fiets; • • •
•
niet rijden onder invloed van alcohol of drugs als bestuurder van
(jaarlijks) een aanvraag doen voor de inzet van flexflitsers voor snelheid14.
•
camerahandhaving op het inrijverbod in de binnenstad voor snor-
voorkomen van afleiding als bestuurder van een motorvoertuig of
en bromfietsers in werking stellen. Hiervoor moeten er op een
een (snor-/brom-) fiets;
aantal locaties rond de afgesloten binnenstad camera’s
het rijden van een veilige snelheid als bestuurder van een
toegevoegd worden. Hierdoor is het niet meer mogelijk het gebied
motorvoertuig;
rijdend te betreden op een brom- of snorfiets zonder hiervoor een
het gebruik van verplichte beveiligingsmiddelen zoals een gordel,
bekeuring te krijgen.
een kinderzitje en een helm; •
en het stimuleren van het gebruik van niet-verplichte
Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden tot het toepassen van de
beveiligingsmiddelen zoals een fietshelm en beschermende
focusflitser (afleiding door mobiele telefoon) en meer roodlichtcamera’s
motorkleding.
op strategisch gekozen kruispunten en oversteken (die met een verkeerslicht geregeld zijn).
5.3.
Handhaving maatregelen
5.3.1.
Automatische verkeershandhaving uitbreiden
Uit de verkeersveiligheidsanalyse blijkt dat er een groot aantal snelheidsovertredingen wordt gezien die een verkeersveiligheid risico vormen. Ook op een aantal 50 km/u-wegen worden met name in de rustige uren hoge pieksnelheden gereden. Verder blijkt dat er in de binnenstad onveiligheid wordt ervaren in relatie tot snor- en bromfietsverkeer.
14
Een flexflitser is een verplaatsbare flitspaal die om de twee maanden wisselt van
locatie. Voor 2025 is de aanvraag reeds gebeurd, met als resultaat dat er op de
5.3.2.
Inzet BOA’s voor verkeershandhaving
Uit de verkeersveiligheidsanalyse voor Alkmaar blijkt dat er in het centrumgebied en op parkeerterreinen bij winkelcentra risico’s zijn die samenhangen met (fiets)verkeer in de winkel- en voetgangersgebieden en parkerende auto’s. Vanaf 1 januari 2025 is binnen team handhaving extra BOA capaciteit beschikbaar voor verkeershandhaving. Deze capaciteit wordt specifiek ingezet voor de aanpak van overlast door (brom- en snor-)fietsverkeer in de winkel- en voetgangersgebieden én voor de samenwerking met de politie in het kader van de algemene gezamenlijke verkeerscontroles.
Kanaaldijk en op de Noorderkade een locatie aangewezen is waar de flexflitser tussen rouleert
Actieplan verkeersveiligheid Alkmaar - 21 mei 2025
33
Op het gebied van parkeren wordt ingezet op het voorkomen van
maatregelen toe te passen. Vanuit de Politie kan op voorhand geen
parkeeroverlast door verbaliserend op te treden en per gebied te kijken
garantie worden gegeven over de inzet, aangezien de prioriteit bij
naar oorzaken die ten grondslag liggen aan de parkeerproblemen.
verkeersveiligheid ligt en dat eventuele inzet ten koste gaat van inzet
Team handhaving richt zich op de overlast van parkeergedrag (buiten
elders.
vakken parkeren, op de stoep parkeren en parkeren bij ondergrondse containers etc.). Parkeertoezicht wordt door P1 uitgevoerd. Er wordt
5.3.3.
Coördinatie van handhavingsacties en communicatiestrategie
goed samengewerkt tussen P1 en Team Handhaving, waardoor problematieken zo effectief en efficiënt mogelijk worden aangepakt en
Door duidelijk te communiceren dát er in Alkmaar gehandhaafd wordt
afgehandeld. De gezamenlijke dag start (ochtendbriefing) waarbij zowel
op verkeersovertredingen en op welke overtredingen in het bijzonder,
de inzet van P1 als de inzet van de BOA’s wordt afgestemd, is voor deze
neemt de subjectieve (ervaren) pakkans toe en is de kans op
samenwerking essentieel.
gedragsaanpassing groter.
Geluidsoverlast
Daarom blijven we in nauw contact met de politie om via de
Naast handhaving voor verkeersveiligheid, wordt ook ingezet op
communicatiekanalen van de gemeente en de politie systematisch de
handhaving van geluidsoverlast door verkeer en buitensporig
nodige aandacht te genereren rondom handhavingsacties.
uitlaatlawaai. Veel bewoners en bezoekers van Alkmaar hebben last van verkeer dat onnodig lawaai veroorzaakt. Vaak hangt dit samen met snel
Specifiek koppelen we campagnes aan handhavingsacties. Er wordt dan
optrekken en hard rijden. De geluidsoverlast door voertuigen kan
in de hele gemeente gecommuniceerd over een bepaalde ongewenste
worden teruggedrongen door een combinatie van maatregelen:
risicogedraging in het verkeer. Daaropvolgend wordt er gehandhaafd.
• •
Handhaving: we onderzoeken of de APV aangepast moet worden
Op twee thema’s gebeurt dit al en wordt dit verder doorgezet:
om te kunnen handhaven op buitensporig lawaai;
•
Na de campagne wordt eerst een periode gewaarschuwd en
Ingrepen in de buitenruimte, zoals het plaatsen van
daarna gehandhaafd.
snelheidsremmers en het verlagen van de maximumsnelheid naar 30 kilometer per uur •