alkmaar.raadsinformatie.nl/document/9611792/1/20210108_Eindrapportage_beleggen_en_borgen_taken_Veilig_Thuis_ano

Beleggen en borgen taken Veilig Thuis Noord-Holland Noord

Auteur(s) Albertus Laan Peter Bakker Mieke Looman Nelleke Dijk Opdrachtgever Stuurgroep VTNHN

Kenmerk NK/20/0889/vtnhn Publicatiedatum Juni 2020

© Bureau HHM

Inhoud 5. Beschrijving en weging van scenario’s ........................................... 26 Samenvatting ............................................................................................. 3 5.1 Mogelijke scenario’s .................................................................. 26 1. Het onderzoek ................................................................................. 5 5.2 Positionering bij de GGD HN ..................................................... 26 1.1 Aanleiding .................................................................................. 5 5.3 Positionering bij een ander partij ............................................... 30 1.2 Aanpak ....................................................................................... 5 5.4 Positionering als zelfstandige organisatie ................................. 31 1.3 Leeswijzer................................................................................... 6 5.5 Beschouwing ............................................................................. 31 2. Achtergrond Veilig Thuis ................................................................. 7 6. Conclusies en aanbevelingen .......................................................... 33 2.1 Wettelijke taak Veilig Thuis..........................................................7 Bijlage 1.

Geraadpleegde documentatie......................................... 38 2.2 Landelijk en regionaal beeld ....................................................... 9 Bijlage 2. Afgenomen interviews .................................................... 39 2.3 Meldcode en handelingsprotocol ...............................................10 Bijlage 3. Afwegingskader scenario’s.............................................. 41 2.4 Positie in de keten...................................................................... 13 2.5 Beschouwing ............................................................................. 15

3. Positionering Veilig Thuis Noord-Holland Noord ............................ 16 ❶ 3.1 Huidige positionering................................................................ 16 Dit rapport is geoptimaliseerd voor lezen op een beeldscherm. Navigeer tussen de hoofdstukken met de cijfers in de kantlijn. 3.2 Samenloop GR en DVO .............................................................. 17 ❷ 3.3 Prestatie-indicatoren ................................................................ 19 Met de pijl daaronder komt u terug bij de inhoudsopgave.

❸ 4. Kostenanalyse Veilig Thuis Noord-Holland Noord .......................... 22 4.1 Begroting.................................................................................. 22 ❹ 4.2 Beschouwing ............................................................................ 24

❺

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 2

Conclusies Samenvatting We concluderen dat de problemen waar VTNHN de afgelopen jaren mee kampte (financiële tekorten, personeelstekorten, wachtlijsten en wachttijden, onderzoek en ondertoezichtstelling van de inspectie) sterk De 18 gemeenten in de regio Noord-Holland Noord en de GGD Hollands vergelijkbaar zijn met andere Veilig Thuis-organisaties en dat deze zich Noorden (GGD HN) hebben een dienstverleningsovereenkomst (DVO) grotendeels voordoen onafhankelijk van de positionering van VTNHN. afgesloten voor de uitvoering van taken van Veilig Thuis Noord-Holland De problemen hebben er wel toe geleid dat de afgelopen jaren veel Noord (VTNHN). Uit evaluatieonderzoek van de gemeenten blijkt dat aandacht is uitgegaan naar het neerzetten van de organisatiestructuur, deze situatie leidt tot diverse knelpunten, waardoor geen eenduidig het uitwerken en implementeren van werkprocessen en het verbeteren beeld bestaat over het beleggen en borgen van taken van VTNHN in de van de bedrijfsvoering. toekomst.

De aansluiting van de diensten van VTNHN op de werkwijze van lokale In dit onderzoek gaan we na hoe de wettelijke taken van VTNHN zich toegangen en andere ketenpartners vraagt dan ook blijvend aandacht, verhouden tot de wensen en eisen van gemeenten als het gaat om de mede gezien de diversiteit van de lokale toegangen (waarbij sprake is uitvoering van deze taken, in het licht van de brede ontwikkelopgave van verschillen in visie, expertise en werkwijze) en de complexiteit van van de keten rondom huiselijk geweld en kindermishandeling. Ook ❶ geven we een advies voor de toekomstige positionering van VTNHN, de keten rondom huiselijk geweld en kindermishandeling in de regio Noord-Holland Noord (onder meer op het gebied van crisissituaties en waarbij we verschillende scenario’s met elkaar vergelijken. ❷ tijdelijke huisverboden). De ‘relationele continuïteit’ waarvan in de afgelopen periode in toenemender mate sprake is, helpt betrokkenen in Aanpak ❸ Voor de uitvoering van dit onderzoek bestudeerden we documentatie. de uitvoeringspraktijk in te spelen op elkaars wensen en verwachtingen.

De lokale toegangen van gemeenten hebben daarbij behoefte aan meer Ook voerden we gesprekken met een groot aantal betrokken partijen, ❹ waaronder gemeenten (bestuurders, ambtenaren, lokale toegangen, lokale zichtbaarheid en aanwezigheid van VTNHN, onder andere als het gaat om afstemming op casusniveau. Het landelijke kwaliteitskader raadsleden), de GGD HN, VTHNH en belangrijke ketenpartners. Met ❺ hen spraken we over (de oorzaken van) knelpunten die zich voordoen in voor lokale toegangen, de nieuwe regiovisie ‘Geweld hoort nergens thuis’ en landelijke ontwikkelingen rondom de jeugdbeschermingsketen de huidige situatie. Daarnaast onderzochten we of de begroting van (met aandacht voor het samenvoegen van functies en het herschikken VTNHN past bij de huidige omvang van de dienstverlening. Op basis van taken van Veilig Thuis-organisaties, Gecertificeerde Instellingen en van de documentstudie en de gesprekken stelden we scenario’s op voor de Raad voor de Kinderbescherming) vormen het kader voor de verdere het in de toekomst positioneren van VTNHN, waarna we de voor- en optimalisatie van de samenwerking in de nabije toekomst. nadelen van deze scenario’s ten opzichte van elkaar gewogen hebben. De uitkomsten hiervan verwerkten we in de voorliggende rapportage.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 3

Op basis van een analyse van cijfers van VTNHN en beschikbaar bench- veel inspanningen gaan zitten in het losweken, overdragen en opnieuw markmateriaal concluderen we dat de begroting van VTNHN voor 2020 neerzetten van VTNHN. Dit gaat ten koste van de noodzakelijke door- past bij de huidige opgave van VTNHN (het aantal adviezen, meldingen ontwikkeling van VTNHN en van de keten rondom huiselijk geweld en en onderzoeken) en dat deze niet substantieel afwijkt van andere Veilig kindermishandeling. We bevelen daarom aan VTNHN blijvend bij de Thuis-organisaties. De voorspelbaarheid als het gaat om de omvang van GGD HN te positioneren en onder te brengen in de Gemeenschappelijke de dienstverlening van VTNHN en daarmee de benodigde formatie en Regeling (GR) van de GGD HN. De landelijke ontwikkelingen rondom de financiën is de afgelopen jaren bovendien fors toegenomen, waardoor jeugdbeschermingsketen kunnen worden geëffectueerd bij de verdere gemeenten beter weten waar zij aan toe zijn. uitwerking en invulling van dit scenario.

Aanbevelingen Doordat het ontbreekt aan landelijke kaders, worden de Veilig Thuis- organisaties in het land verschillend gepositioneerd. Als het gaat om scenario’s voor het in de toekomst beleggen en borgen van de taken van VTNHN hebben we de volgende opties afgewogen: • positionering bij de GGD HN, via een DVO; ❶ • positionering bij de GGD HN, via een GR; • positionering als zelfstandige organisatie; ❷ • positionering bij een andere partij.

❸ Daarbij hebben we onder meer gekeken naar de volgende aspecten: • de reductie in bestuurlijke drukte, complexiteit en onduidelijkheid; ❹ • de consequenties van een systeembreuk als gevolg van het elders positioneren van VTNHN;

❺ • de mogelijkheden voor de aansturing van VTNHN in relatie tot de wettelijke taken en de doorontwikkeling van de keten.

Het continueren van de huidige situatie is wat ons betreft ongewenst, omdat dit niet leidt tot de gewenste reductie in bestuurlijke drukte, complexiteit en onduidelijkheid. Het bij een andere partij onderbrengen of verzelfstandigen van VTNHN leidt tot een systeembreuk, waardoor

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 4

7. Hoe wordt Veilig Thuis elders in het land georganiseerd? Welke 1. Het onderzoek scenario’s zijn denkbaar? 8. Wat zijn voor- en nadelen en randvoorwaarden op basis van de wensen en (kwaliteits)eisen van gemeenten? In dit hoofdstuk beschrijven we de aanleiding van het onderzoek en de 9. Welke prestatie-indicatoren zijn aan te raden? gevolgde aanpak. 10. Welke kostenplaatje hangt aan de huidige organisatievorm van VTNHN en verschilt dit met vergelijkbare organisatievormen elders 1.1 Aanleiding in het land? De 18 gemeenten in de regio Noord-Holland Noord en GGD Hollands Noorden (GGD HN) hebben in 2018 een Dienstverleningsovereenkomst 1.2 Aanpak (DVO) afgesloten voor de uitvoering van de taken van Veilig Thuis Om deze onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden hebben we de Noord-Holland Noord (VTNHN). Uit een eigen evaluatieonderzoek blijkt volgende aanpak doorlopen: dat de gemeenten graag meer grip willen hebben op VTNHN, zowel inhoudelijk als financieel. Bij de gemeenten bestaat geen eenduidig Inventarisatie (knelpunten) huidige situatie beeld over het beleggen en borgen van taken van Veilig Thuis in de Eerst hebben we de huidige situatie rondom het beleggen en borgen ❶ toekomst. Bureau HHM is gevraagd om onderzoek uit te voeren naar dit vraagstuk. van taken van VTNHN in kaart gebracht, inclusief knelpunten die zich daarbij voordoen.

Dit hebben we gedaan door het bestuderen van ❷ Vraagstelling beschikbare documenten. Zie bijlage 1 voor een overzicht van de geraadpleegde documentatie. Ook hebben we (groeps)interviews Het onderzoek moet antwoord geven op de volgende vragen: ❸ 1. Wat houdt de wettelijke taak van Veilig Thuis in? afgenomen. Daarbij hebben we gesproken met diverse betrokkenen, waaronder gemeenten (bestuurders, beleidsambtenaren en leiding- 2. Zijn er landelijke richtlijnen hoe deze wettelijke taak uitgevoerd ❹ moet worden? gevenden van lokale toegangen), de GGD HN, VTNHN en belangrijke ketenpartners (de politie, de crisisdienst, aanbieders van maat- 3. Hoe wordt de wettelijke taak op dit moment uitgevoerd door de schappelijke ondersteuning, jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde ❺ GGD HN/ VTNHN? instellingen, et cetera). Ook hebben we onderzocht in hoeverre de 4. In hoeverre is er ruimte voor gemeenten om (kwaliteits)eisen te stellen aan de uitvoering van deze wettelijke taak? begroting van VTNHN past bij omvang van de dienstverlening (het 5. Welke (kwaliteits)eisen stellen de gemeenten aan de uitvoering aantal adviesvragen, meldingen en onderzoeken). Een overzicht van de van de wettelijke taak? respondenten staat in bijlage 2. 6. Wat is de impact van deze (kwaliteits)eisen op de uitvoering van VTNHN?

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 5

Tijdens de (groeps)interviews lag de focus op het maken van een sturing op Veilig Thuis in relatie tot de gekozen wijze van beleggen en verdiepingsslag op de evaluatie van de DVO die eerder door de borgen van taken van Veilig Thuis. gemeenten zelf is uitgevoerd. Daarbij hebben we ingezoomd op de oorzaken van de knelpunten die uit dat onderzoek naar voren zijn Uitwerken (concept)rapportage gekomen (tabel 1). Vervolgens hebben we doorgesproken over de Op basis van de documentstudie en de gevoerde gesprekken hebben mogelijke oplossingsrichtingen. we een rapport uitgewerkt waarin we onze bevindingen presenteren. Een conceptversie hiervan is besproken met vertegenwoordigers van de Knelpunten evaluatie DVO betrokken gemeenten (ambtelijk en bestuurlijk) en de GGD/VTNHN.

Uit een eigen evaluatie door de gemeenten komen verschillende 1.3 Leeswijzer categorieën knelpunten naar voren: In hoofdstuk 2 beschrijven we de wettelijke taken van Veilig Thuis en • De dienstverleningsovereenkomst zelf; hoe VTNHN hieraan invulling geeft in de regio Noord-Holland Noord. • De inrichting van de governance; • De uitvoering van taken door VTNHN; In hoofdstuk 3 beschrijven we hoe de taken van VTNHN nu zijn belegd • De werkdruk en ontstane wachtlijsten; en geborgd en welke knelpunten zich hierbij voordoen vanuit het • De wensen en (kwaliteits)eisen van gemeenten in relatie tot de ❶ landelijke richtlijnen en wettelijke kaders; perspectief van wethouders, beleidsambtenaren, de GGD HN/ VTNHN en ketenpartners. • De samenwerking tussen de GGD HN/ VTNHN, gemeenten en ❷ ketenpartners (lokaal en regionaal); In hoofdstuk 4 geeft onze analyse de begroting weer van VTNHN in • De informatiepositie van gemeenten en de verantwoording door ❸ de GGD HN/ VTNHN; relatie tot de omvang van de dienstverlening. Ook gaan we na hoe de begroting zich verhoudt tot die van andere Veilig Thuis-organisaties. • De behoefte aan en mogelijkheden voor sturing door gemeenten ❹ (inhoudelijk en financieel). In hoofdstuk 5 presenteren we de scenario’s voor het in de toekomst Tabel 1. Knelpunten evaluatie DVO. beleggen en borgen van de taken van VTNHN.

We beoordelen deze ❺ scenario’s op basis van een wegingskader. Deze hebben we opgebouwd Opstellen en wegen mogelijke scenario’s uit aspecten die uit de documentstudie en de (groeps)interviews naar Vervolgens hebben we scenario’s opgesteld voor het beleggen en voren zijn gekomen. borgen van de taken van VTNHN in de toekomst, waarbij we deze scenario’s ten opzichte van elkaar gewogen hebben. Ook hebben we In hoofdstuk 6 trekken we conclusies en geven we een advies over het in contact opgenomen met andere regio’s over hun ervaringen met de de toekomst beleggen en borgen van de taken van VTNHN.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 6

2. Achtergrond Veilig Thuis Alle Veilig Thuis-organisaties zijn verplicht om te werken volgens een landelijk vastgesteld handelingsprotocol1. Het handelingsprotocol is een model voor de professionals van Veilig Thuis om er voor te zorgen dat In dit hoofdstuk beschrijven we de wettelijke taak van Veilig Thuis- de wijze waarop gezinnen en huishoudens worden benaderd, de organsaties. Vervolgens werken we uit hoe in de regio Noord- Holland Noord informatie die ze krijgen en de manier waarop betrokkenen op hun invulling wordt gegeven aan het uitvoeren hiervan. rechten worden gewezen, op een vergelijkbare wijze wordt uitgevoerd.

2.1 Wettelijke taak Veilig Thuis In het handelingsprotocol staan alle diensten die Veilig Thuis moet Iedereen die te maken heeft met een vorm van huiselijk geweld en/of uitvoeren. Het handelingsprotocol vertaalt de wettelijke taak van Veilig kindermishandeling kan terecht bij Veilig Thuis. De hulpverleners van Thuis naar acht diensten: Veilig Thuis bieden een luisterend oor, beantwoorden vragen en geven 1. geven van advies en bieden van ondersteuning; advies. Er kunnen bij Veilig Thuis ook meldingen worden gedaan van 2. oppakken van meldingen; huiselijk geweld en kindermishandeling. Naar aanleiding van een 3. voorzien in een veiligheidsbeoordeling; melding verwijst Veilig Thuis door naar de juiste hulpverleners. Indien 4. voorzien in een overdracht na een veiligheidsbeoordeling; ❶ nodig schakelt Veilig Thuis de Raad voor de Kinderbescherming of de politie in. Veilig Thuis-organisaties geven advies en bieden 5. creëren van veiligheidsvoorwaarden en invulling geven aan vervolg; ondersteuning aan slachtoffers, plegers, omstanders en professionals. ❷ 6. uitvoeren van onderzoek; 7. voorzien in overdracht; Wettelijke taken ❸ Veilig Thuis heeft de volgende wettelijke taken: 8. monitoren van onderzochte situaties.

• advies geven; ❹ • meldingen in ontvangst nemen; Bovenwettelijke taken Veilig Thuis Noord-Holland Noord voert in opdracht van gemeenten • onderzoeken of daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of ❺ kindermishandeling; aanvullend twee maatwerktaken uit: 1. de procesregie Tijdelijk Huisverbod en • vervolgstappen zetten, zoals het overdragen naar hulpverlening, 2. het geven van voorlichting. informeren van de Raad voor de Kinderbescherming, of melding doen bij de politie; • terugkoppelen aan de melder.

1 Zie https://vng.nl/sites/default/files/publicaties/2019/veiligthuis-interactief-protocol_v3.pdf naar het landelijke handelingsprotocol.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 7

Het onderstaande schema uit het handelingsprotocol Veilig Thuis geeft de samenhang weer tussen deze diensten binnen het algemene werkproces van Veilig Thuis.

❶ ❷ ❸ ❹ ❺

Figuur 1. Het werkproces van Veilig Thuis-organisaties

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 8

2.2 Landelijk en regionaal beeld Nederland telt 26 Veilig Thuis-organisaties. De organisaties zijn in 2015 De knelpunten doen zich grotendeels voor, onafhankelijk van de wijze opgericht, als samenvoeging van de Steunpunten Huiselijk Geweld waarop de taken van Veilig Thuis-organisaties zijn belegd. (SHG’s) en de Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK’s). Veilig Thuis-organisaties verschillen in inrichting, positionering en Veilig Thuis Noord-Holland Noord aansturing. Een aantal Veilig Thuis-organisaties fungeert als een Veilig Thuis Noord-Holland Noord heeft ook te maken (gehad) met de zelfstandige stichting, andere zijn ondergebracht bij een (jeugdzorg- of bovengenoemde problemen. welzijns)aanbieder en weer andere Veilig Thuis-organisatie zijn • Het aantal adviezen door en meldingen bij VTNHN is de afgelopen ondergebracht bij een GGD. Het doel was dat de samenvoeging van de jaren gestegen: SHG’s en de AMK’s zou leiden tot betere resultaten als het gaat om tegengaan van huiselijk geweld en kindermishandeling, tot minder Jaar Meldingen Adviezen overlap in de uitvoering en tot lagere kosten. Dit bleek en blijkt geen 2017 2.995 2.910 gemakkelijke opgave. 2018 3.375 3.589 Landelijke problemen bij vrijwel alle Veilig Thuis-organisaties: 2019 4.368 4.540 ❶ • Financiële tekorten. Tabel 2.

Ontwikkeling aantal meldingen en adviezen • Wachtlijsten en wachttijden, mede als gevolg van stijgingen van het ❷ aantal adviezen en meldingen. • Het aantal medewerkers is de afgelopen jaren toegenomen: • Forse personeelstekorten, hoog ziekteverzuim, groot verloop en ❸ • veel externe inhuur. Gevoel van weinig grip bij betrokken gemeenten, zowel inhoudelijk Jaar Medewerkers

❹ • als financieel. Veel aandacht voor/ energie naar doorontwikkeling van de interne Juni 2018 63 fte December 2018 72 fte ❺ organisatie (organisatiestructuur, werkprocessen, bedrijfsvoering, et cetera). 20192 93,4 fte • Knelpunten in samenwerking met ketenpartners, zoals de politie, 2020 86 fte de Raad voor de Kinderbescherming, aanbieders van jeugdhulp, Tabel 3. Ontwikkeling aantal medewerkers gecertificeerde instellingen en gemeentelijke wijkteams.

2 Dit is inclusief de formatiestijging als gevolg van een eenmalig ontwikkelbudget.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 9

• De toename van het aantal adviezen en meldingen, in combinatie personeel voor het wegwerken van wachtlijsten. Er is een nieuwe met een personeelstekort, leidde tot oplopende wachtlijsten en manager gekomen, de nieuwe functies van procesdeskundigen en wachttijden. Dit was voor de inspectie reden om VTNHN in 2018 een businesscontroller zijn ingevuld en VTNHN heeft besloten om voor de duur van 9,5 maanden onder toezicht te stellen. te gaan werken met drie teamleiders. Vanaf 16 januari 2019 is de ondertoezichtstelling opgeheven en heeft de inspectie vertrouwen uitgesproken in (de wijze waarop) 2.3 Meldcode en handelingsprotocol VTNHN (de taken uitvoert). Verbeterde meldcode • De kosten van VTNHN zijn de afgelopen jaren fors gestegen. Dit Professionals die geconfronteerd worden met vermoedens van huiselijk had onder meer te maken met de (achteraf) onjuiste aannames geweld en kindermishandeling zijn verplicht hiervan melding te maken. waarop de financiële startpositie van VTNHN was gebaseerd en op Dit is uitgewerkt in de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en de groei van het aantal adviezen en meldingen. VTNHN startte in kindermishandeling. Het gaat hierbij om vermoedens van onder meer 2015 met een begroting van €2,9 miljoen, terwijl de begroting in fysiek, psychisch of seksueel geweld en vermoedens van verwaarlozing. 2019 €9,2 miljoen bedroeg.

De oplopende kosten van VTNHN hebben de afgelopen jaren constant op de (bestuurlijke) agenda De meldcode geldt voor professionals die werkzaam zijn in de sectoren: gestaan. Recentelijk is een verdeelsleutel afgesproken waarbij de • gezondheidszorg ❶ gemeenten 50% van de kosten van VTNHN dragen gebaseerd op • onderwijs het aantal inwoners en 50% gebaseerd op het aantal adviezen en • kinderopvang ❷ meldingen. Deze is vanaf oktober 2019 van toepassing. • maatschappelijke ondersteuning • Er is veel discussie (geweest) over de aansluiting van de diensten • jeugdhulp ❸ van VTNHN op de lokale toegangen, als gevolg van onduidelijkheid over hoe het landelijke handelingsprotocol en de invulling daarvan • justitie

❹ door VTNHN aansluit op de diversiteit in de expertise en werkwijze van de lokale toegangen. Recent zijn de samenwerkingsafspraken In 2017 werd geconstateerd dat veel gevallen van huiselijk geweld en kindermishandeling werden gemist. Dit heeft geleid tot de invoering

❺ geëvalueerd.3 Ook heeft VTNHN er voor gekozen met vaste contactpersonen te gaan werken voor de lokale toegangen. van een verbeterde meldcode voor professionals in 2019 (figuur 2). Sindsdien is het de norm om altijd melding te doen bij Veilig Thuis bij • De afgelopen jaren heeft VTNHN fors geïnvesteerd in de interne vermoeden van acute en structurele onveiligheid. Allerlei beroeps- organisatie, zoals in het stroomlijnen van werkprocessen van de groepen zijn hiermee verplicht dit soort situaties te melden bij Veilig SHG’s en AMK’s en in het werven en inwerken van (tijdelijk) Thuis.

3 Zie Samenwerkingsafspraken gemeentelijke toegang, Marcel van Lochem, oktober 2019.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 10

Als hulpmiddel om te komen tot een besluit om wel of niet te melden is het per 1 januari 2019 verplicht om als professional het afwegingskader te gebruiken uit meldcode. Dit betreft stap 4 en 5 van de meldcode. In stap 5 was voorheen geen onderscheid gemaakt tussen hulpverlenen of melden, in de aangepaste meldcode is dit wel het geval.

De professional neemt twee besluiten: 1. Is melden bij Veilig Thuis noodzakelijk? 2. Is zelf hulp bieden of organiseren (ook) mogelijk?

Een nadere invulling van het afwegingskader door/voor specifieke beroepsgroepen staat in de landelijke Toolkit huiselijk geweld en kindermishandeling.4

❶ ❷ ❸ ❹ ❺

Figuur 2. Verbeterde meldcode

4 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huiselijk-geweld/meldcode

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 11

Geactualiseerd handelingsprotocol betrokkenen en de stappen die worden gezet tot herstel. In het Met ingang van 1 januari 2019 zijn ook wijzigingen doorgevoerd in het handelingsprotocol is aangegeven dat Veilig Thuis gedurende een handelingsprotocol. In het aangescherpte handelingsprotocol zijn een periode van gemiddeld anderhalf jaar monitort. Er wordt uitgegaan aantal wijzigingen in het werkproces van Veilig Thuis aangebracht. van gemiddeld 15 uur per casus (dit was 2,5 uur per casus). Dit geldt Sommige wijzigingen hebben betrekking op de interne werkwijze van ook voor VTNHN. Veilig Thuis-organisaties. Andere wijzigingen hebben gevolgen voor de samenwerking met ketenpartners. • Afspraken maken met lokale toegangen; Veilig Thuis-organisaties en gemeenten moeten afspraken maken De veranderingen per 1 januari 2019 bestaan uit: over de aanpak die volgt na een melding. Lokaal en regionaal worden de criteria hiervoor afgestemd op de aanwezige expertise in • Toepassen verplicht afwegingskader voor professionals: de wijkteams. Dit is in de regio Noord-Holland Noord uitgewerkt in Dit is uitgewerkt in de verbeterde meldcode. de (aangescherpte) samenwerkingsafspraken tussen VTNHN en de 18 gemeenten.

• Beoordelen veiligheid, creëren veiligheidsvoorwaarden: De werkwijze om de veiligheid te beoordelen (triage) is sinds de • Voorzien in een radarfunctie; ❶ introductie in 2015 verder ontwikkeld. Vanaf 2019 beoordelen alle Veilig Thuis-organisaties moeten voorzien in een radarfunctie, die Veilig Thuis-organisaties de veiligheid bij alle binnengekomen ervoor zorgt dat zo goed als alle meldingen integraal bekend zijn bij ❷ meldingen op een eenduidige wijze (voorheen werd het triage- Veilig Thuis. Dit geldt ook voor VTNHN. instrument vaak ingekort als de melding acuut was) en worden ❸ veiligheidsvoorwaarden gecreëerd om de directe veiligheid te herstellen5. Dit geldt ook voor VTNHN. Door het invoeren van de verbeterde meldcode is landelijk het aantal adviezen en meldingen in 2019 met circa 28% gestegen ten opzichte ❹ • Intensiever monitoren: van 20176. De stijging was in 2019 (ten opzichte van 2018) groter dan in 2018 (ten opzichte van 2017). Deze toename werd vooral veroorzaakt

❺ Veilig Thuis moet vanaf 2019 bij alle casussen waar zij bemoeienis mee heeft een monitorfunctie vervullen. Veilig Thuis monitort door de stijging van het aantal meldingen door professionals uit de zorg en het onderwijs, in mindere mate door de politie en niet-professionals. gedurende een bepaalde periode de veiligheid voor alle direct

5 De wettelijke termijn voor het uitvoeren van een veiligheidsbeoordeling bedraagt 5 werkdagen. De wettelijke termijn voor het uitvoeren van een vervolgdienst bedraagt 10 weken. Na het onderzoeken en beschrijven van de onveilige situatie, stelt Veilig Thuis veiligheidsvoorwaarden op om de directe veiligheid te herstellen. 6 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2020/03/10/ontwikkelingen-adviezen-en-meldingen-veilig-thuis/ontwikkelingen-adviezen-en-meldingen-veilig-thuis.pdf

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 12

Actuele landelijke ontwikkelingen op het gebied van jeugdhulp 2.4 Positie in de keten Veilig Thuis speelt, naast het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld Op 20 maart 2020 heeft het Kabinet een brief naar de Tweede Kamer en kindermishandeling, als expertisecentrum een cruciale rol in de zorg gestuurd met beleidsontwikkeling op het gebied van de jeugdhulp. voor een veilige omgeving voor kinderen en kwetsbare volwassenen in Daarbij gaat het om thema’s als regionale samenwerking, verbeteren afhankelijkheidsrelaties. Een goed functionerende en stabiele Veilig van opdrachtgever- en opdrachtnemerschap, het hanteren van reële Thuis-organisatie is een essentieel onderdeel binnen de keten van het tarieven, het verminderen van regeldruk en het leren van elkaar. tegengaan van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit geldt ook voor de regio Noord-Holland Noord. Op basis hiervan heeft de VNG de norm voor opdrachtnemerschap opgesteld. De VNG hoopt zo gedwongen regionale samenwerking te Lokale toegangen voorkomen en de regie bij de gemeenten te laten. De regionale Een belangrijke ketenpartner van Veilig Thuis-organisaties zijn de lokale samenwerking moet volgens de norm worden vastgelegd in een toegangen van gemeenten. VTNHN werkt in de regio Noord-Holland juridische entiteit. Ook moet een regionale visie worden opgesteld Noord samen met 18 gemeenten, verdeeld over drie subregio’s.

Deze ❶ op de inkoop, de transformatie en de lokale toegangen. Daarmee gemeenten verschillen sterk van elkaar als het gaat om de visie op en de raakt deze norm voor opdrachtgeverschap aan het vraagstuk van de inrichting en werkwijze van de lokale toegang: ❷ positionering van Veilig Thuis in de regio Noord-Holland Noord. De • Er is bijvoorbeeld sprake van verschillen in expertise op het gebied visie moet uiterlijk juni 2021 gereed zijn. huiselijk geweld en kindermishandeling in de lokale toegangen. De ❸ ene gemeente werkt met medewerkers van het voormalige bureau In de brief staat dat gemeenten moeten zorgen voor een effectievere jeugdzorg, waardoor de expertise op het gebied van onveilige ❹ bescherming van jeugdigen door betere samenwerking en mogelijk gezinssituaties bij de lokale toegang groot is. De andere gemeente ook het verkorten van de veiligheidsketen. Partners als Veilig Thuis, werkt vooral met Wmo-medewerkers, waardoor de kennis over ❺ de Raad voor de Kinderbescherming en Gecertificeerde Instellingen kunnen wellicht beter werken door samenvoegen van functies en het onveilige gezinssituaties in beperkte mate aanwezig is. Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor de wijze waarop VTNHN een casus kan herschikken van taken. Een landelijke projectgroep krijgt de opdracht overdragen.

een plan te maken voor het verder verbeteren van de samenwerking • De ene gemeente heeft medewerkers in dienst met expertise op in de jeugdbeschermingsketen. Ook dit raakt aan het vraagstuk van het gebied van partnergeweld en/of ouderenmishandeling, terwijl het in de toekomst beleggen en borgen van de taken van VTNHN. in andere gemeenten sprake is van handelingsverlegenheid op dit gebied vanwege het ontbreken van deze expertise.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 13

• De ene gemeente werkt vanuit het principe van vraaggerichte zorg Integrale Crisisdienst Jeugd (als een inwoner geen hulpvraag heeft, onderneemt de toegang in Een andere belangrijke ketenpartner van VTNHN is de Integrale Crisis- principe geen actie), de andere gemeente niet. Dit heeft gevolgen dienst Jeugd (ICD). De crisisdienst is bereikbaar voor crisissituaties voor de wijze waarop bijvoorbeeld de (monitorings)rol bij onveilige buiten kantooruren voor alle meldingen over jeugdigen van 0 tot 18 jaar situaties wordt ingevuld als niet direct sprake is van een hulpvraag. in de regio Noord-Holland Noord. De crisisdienst wordt vormgegeven In de ene gemeente komen deze situaties bij VTNHN terecht, in de door Parlan (Jeugdhulp), GGZ NHN (Geestelijke Gezondheidszorg) en andere gemeente bij de lokale toegang. De Jeugd- en gezinsbeschermers (een Gecertificeerde Instelling). Er is • De ene gemeente belegt de casusregie bij zorgaanbieders, terwijl gekozen voor deze partijen vanwege hun aanvullende expertise. De de andere gemeente ervoor kiest om zelf invulling te geven aan de crisisdienst zorgt buiten kantooruren, op verzoek van VTNHN, voor een casusregie. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop VTNHN moet eerste veiligheidsinschatting, waarborgt de veiligheid en draagt de afstemmen met lokale toegangen en zorgaanbieders. casus de volgende dag over aan VTNHN.

VTNHN en de crisisdienst van GGZ NHN zijn verantwoordelijk voor alle crisismeldingen van 18 jaar en De onlangs geëvalueerde en aangescherpte samenwerkingsafspraken ouder buiten kantooruren. Het Integrale Crisisdienst Jeugd werkt in de zijn helpend in (het verder verbeteren van) de samenwerking met de hele regio Noord-Holland Noord. De 18 gemeenten en de ICD hebben lokale toegangen, maar dekken niet alle verschillen waar VTNHN mee de gezamenlijke ambitie om de mogelijkheden voor een loket en een ❶ te maken heeft. Om gemeenten in staat te stellen te bepalen of hun lokale infrastructuur voldoende is ingericht om te komen tot een integrale crisisdienst van 0 tot 100 jaar te onderzoeken en daar ook de samenwerking met VTNHN in te betrekken8. ❷ effectieve aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling heeft de VNG, ondersteund door het programma Geweld Hoort Nergens Thuis, Tijdelijk huisverbod een kwaliteitskader ontwikkeld7. De opdracht voor gemeenten is om ❸ de lokale infrastructuur aan te laten sluiten op wettelijke taken van Bij een tijdelijk huisverbod wordt de casusregie uitgevoerd door verschillende organisaties. In subregio De Kop betreft dit ‘Blijf van mijn Veilig Thuis, zoals uitgewerkt in het Handelingsprotocol Veilig Thuis ❹ 2019.

lijf’, in de subregio West-Friesland ‘DNO doen’ en in de subregio Noord Kennemerland ‘De Blijfgroep’ VTNHN is verantwoordelijk voor de procesregie. In de subregio Noord Kennemerland is een pilot gestart ❺ waarbij VTNHN samen met de politie de risico-inventarisatie huiselijk

7 https://vng.nl/sites/default/files/2019-11/20191121_definitief_kwaliteitskader_werken_aan_veiligheid_voor_lokale_wijkteams_en_gemeenten.pdf 8 Door de Integrale Crisisdienst Jeugd worden verschillende aandachtspunten genoemd als het gaat om crisishulpverlening in de regio Noord-Holland Noord: de inrichting van de GGZ-hulpverlening verschilt per subregio (bijvoorbeeld wel/geen IHT-team). In de regio zijn meerdere organisaties die dezelfde taken uitvoeren (meerdere GI’s, meerdere organisaties voor vrouwenopvang, et cetera). Er zijn in de regio meerdere crisisdiensten actief, zoals het Crisisteam Jeugd (18-), een crisisdienst 18+ voor LVB en een crisisdienst 18+ voor GGZ. Dit zorgt voor complexiteit als het gaat om de hulpverlening in crisissituaties. Regionaal is er nog weinig verbinding op beleids-niveau tussen ketenpartners als de Raad voor de Kinderbescherming, de GI’s en VTNHN. Op lokaal niveau is wel sprake van overleg. Zo doet de gemeente Alkmaar mee aan een landelijke pilot waarin wordt nagegaan hoe de Raad voor de Kinderbescherming, GI’s en Veilig Thuis-organisaties beter kunnen samenwerken.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 14

geweld (RIHG) invult. Hierbij beoordeelt VTNHN de inhoudelijke kant de gevolgen van de invoering van de verbeterde meldcode. Aanvullend en de politie de strafkant. Gezamenlijk beoordelen zij integraal of een op de wettelijke taken, worden twee bovenwettelijke taken uitgevoerd tijdelijk huisverbod bijdraagt aan het creëren van een veilig situatie. In voor gemeenten in de regio Noord-Holland Noord. de beide andere regio’s voert alleen de politie de risico-inventarisatie uit. De uitvoering van het tijdelijk huisverbod wordt ingevuld door de VTNHN heeft te maken met vergelijkbare problematiek als vrijwel alle genoemde organisaties. Zij zijn en blijven betrokken totdat de juiste andere Veilig Thuis-organisaties. Zo was de afgelopen jaren sprake van hulp is ingeschakeld. De pilot wordt op termijn uitgebreid naar de een forse toename van het aantal adviezen en meldingen. Om hieraan andere subregio’s. invulling te kunnen geven is het aantal medewerkers uitgebreid, waarbij externe inhuur nodig was om wachtlijsten weg te werken. Dit leidde tot Daarnaast werkt Veilig Thuis samen met andere ketenpartners, zoals de een gestage stijging van de kosten van VTNHN.

De samenvoeging van politie, de reclassering, justitie en organisaties binnen de zorgketen de steunpunten huiselijk geweld en de advies- en meldpunten kinder- zoals de Raad voor de Kinderbescherming, (meerdere) Gecertificeerde mishandeling was en is een grote opgave, ook voor VTNHN. Dit Instellingen en de Vrouwenopvang. Deze partijen werken deels lokaal betekent dat veel aandacht is uitgegaan naar het neerzetten van een en deels (sub)regionaal. VTNHN moet inspelen op verschillen in visies passende organisatiestructuur, het uitwerken en optimaliseren van de en werkwijzen van al deze organisaties. Kortom, er is sprake van een werkprocessen en naar het verbeteren van de bedrijfsvoering. Deze complexe keten, waarin VTNHN een belangrijke (verbindende) speler is. knelpunten doen zich in belangrijke mate voor onafhankelijk van de ❶ wijze waarop VTNHN is gepositioneerd. Zoals beschreven werkt VTNHN op basis van het landelijke handelings- ❷ protocol. Dit betekent dat VTNHN na de veiligheidsbeoordeling, het Ook de aansluiting van de diensten van VTNHN op de lokale toegangen creëren van veiligheidsvoorwaarden en/of het doen van onderzoek, de en op de andere ketenpartners vraagt blijvend aandacht, mede gezien ❸ casus in principe overdraagt aan (een) uitvoerende organisatie(s).

In de de diversiteit in werkwijzen van lokale toegangen en de complexiteit in regio Noord-Holland Noord geldt dat er behoefte is aan aanscherping de keten rondom huiselijk geweld en kindermishandeling in de regio ❹ van de rolinvulling van alle betrokken partijen in het licht van de gewenste optimalisatie van de zorg- en veiligheidsketen. Dit is ook een Noord-Holland Noord. Als gevolg van de problematiek heeft het opbouwen van persoonlijke werkrelaties tussen de medewerkers van

❺ belangrijk aandachtspunt in de nieuwe regiovisie ‘Geweld hoort nergens thuis’. VTNHN en de medewerkers van lokale toegangen en van ketenpartners onder druk gestaan. Pas de afgelopen periode is in toenemende mate sprake van ‘relationele continuïteit’, ofwel van mensen die niet alleen 2.5 Beschouwing elkaar, maar ook elkaars werkwijzen leren kennen. Hierdoor weten de VTNHN is, net als andere Veilig Thuis-organisaties in het land, verplicht medewerkers elkaar niet alleen sneller te vinden, maar kan men ook om te werken binnen de kaders van het aangescherpte en landelijke beter inspelen op elkaars eisen, wensen en verwachtingen. geldende handelingsprotocol. Daarnaast heeft VTNHN te maken met

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 15

GGD HN legt verantwoording af aan de gemeenten over de uitvoering 3. Positionering Veilig Thuis van de taken en de financiering van VTNHN.

Noord-Holland Noord De regio Noord-Holland Noord kent drie subregio’s, namelijk de regio Alkmaar, de regio Kop van Noord Holland en de regio West-Friesland. Iedere subregio heeft een eigen bestuurlijk en ambtelijk overleg. Er is In dit hoofdstuk beschrijven we hoe VTNHN op dit moment is gepositioneerd een regionale Stuurgroep Specialistische Jeugdhulp (RSJ), waar ook en welke knelpunten zich daarbij voordoen in de sturing op VTNHN. wethouders van een aantal betrokken gemeenten aan deelnemen. In de RSJ wordt onder meer de lokale besluitvorming over de DVO en VTNHN 3.1 Huidige positionering voorbereid. Onder de RSJ functioneert een Ambtelijke Opdrachtgever VTNHN is sinds 2015 gepositioneerd bij de GGD Hollands Noorden en Ambtelijke Begeleidingscommissie van VTNHN. In figuur 3 is de (GGD HN). Onder de regio van de GGD HN vallen 17 van de 18 hierboven beschreven besluitvormingsstructuur rondom de GGD HN en betrokken gemeenten. De gemeente Uitgeest valt onder de regio GGD VTNHN weergegeven. Kennemerland. Dit is wettelijk vastgesteld.

❶ Voor de GGD HN is een gemeenschappelijk regeling (GR) vastgesteld. De GR-structuur van de GGD HN kent een algemeen bestuur (AB) en

❷ dagelijks bestuur (DB). Aan het AB en DB nemen wethouders deel van de betrokken gemeenten. Het AB besluit bij meerderheid, bijvoorbeeld

❸ over de begroting van de GGD HN.

De GGD HN heeft met gemeenten een Dienstverleningsovereenkomst ❹ (DVO) afgesloten voor de uitvoering van de taken van VTNHN. Hierbij is de GGD HN als opdrachtnemer verantwoordelijk voor de uitvoering van ❺ de taak van Veilig Thuis. Hiërarchisch valt VT onder de directeur van de GGD HN. De begroting van VT is een geoormerkt onderdeel van de begroting van de GGD HN. De opdrachtgevers van de GGD HN voor VTNHN zijn de 18 Colleges van B&W. Als er besluitvorming nodig is over de DVO en/of VTNHN moeten gemeenten individueel instemmen. De Figuur 3. Besluitvormingsstructuur GGD HN en VTNHN

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 16

Historie Ook wordt aangegeven dat termen die in de DVO worden gehanteerd De huidige DVO dateert van 2018. Als bijlage bij de DVO zijn samen- voor meerdere interpretaties vatbaar zijn, wat tot verwarring leidt. werkingsafspraken gevoegd tussen lokale toegangen van gemeenten en VTNHN. De gemeenten hebben bewust gekozen voor een DVO, Voor de financiering van VTNHN zijn de historische budgetten voor de vanuit de gedachte dat gemeenten – ieder voor zich en gezamenlijk – SHG’s en de AMK’s samengevoegd, op basis van een business case die maximaal konden sturen op VTNHN, inhoudelijk en financieel. De mate was uitgewerkt door de GGD HN. Daarbij was (landelijk en regionaal) de van detaillering van de DVO is onderwerp van gesprek geweest tussen aanname dat er door de vorming van Veilig Thuis-organisaties sprake de GGD HN/ VTNHN en de gemeenten, waarbij er voor is gekozen een zou zijn van een efficiëntieslag. Gaandeweg bleek dat de opbouw van om aantal onderdelen (nog) niet in te vullen gezien het feit dat VTNHN de nieuwe organisatie, de samenwerking in de keten en de toename van een organisatie in ontwikkeling was. In de praktijk bleek dat de DVO het aantal adviezen, onderzoeken en meldingen een hoge mate van onvoldoende duidelijkheid bood in de situaties waarmee de gemeenten complexiteit kennen.

De inhoudelijke knelpunten en de oplopende en VTNHN de afgelopen jaren zijn geconfronteerd (oplopende kosten, financiële tekorten van VTNHN hebben niet alleen veel gevraagd van de personeelsproblemen, ondertoezichtstelling inspectie, et cetera). GGD HN en VTNHN, maar ook van de betrokken 18 gemeenten. Het werken met en de inhoud van de DVO leidde daarbij in de praktijk tot Als het gaat om ontbrekende onderdelen komt onder meer naar voren: diverse knelpunten. De GGD HN en de 18 gemeenten hebben zelf • Hoe gaan we om met situaties waarin (één) gemeente(n) afwijkend evaluatieonderzoeken uitgevoerd naar (het functioneren van) de DVO. ❶ besluit(en)? Deze onderzoeken vormden de aanleiding voor het uitvoeren van het • Hoe gaan we om met situaties waarin (één van de) partijen de voorliggende onderzoek naar het in de toekomst beleggen en borgen ❷ afspraken niet nakom(t)(en)? van de taken van VTNHN.

• Hoe gaan we invulling geven aan het relatiebeheer en het contract- ❸ management? 3.2 Samenloop GR en DVO • Wat zijn prestatie-indicatoren op basis waarvan VTNHN zich kan De combinatie van een gemeenschappelijke regeling voor de GGD HN ❹ verantwoorden en op basis waarvan gemeenten kunnen sturen (in en een dienstverleningsovereenkomst voor VTNHN leidt, in combinatie het licht van de opgave van de optimalisatie van de keten rondom met 18 betrokken gemeenten en de drie subregio’s, tot onduidelijkheid ❺ huiselijk geweld en kindermishandeling)? en bestuurlijke complexiteit. Uit gesprekken die we hebben gevoerd met onder meer wethouders, beleidsambtenaren, leidinggevenden van • Hoe gaan we om met situaties van (aanvullende) lokale eisen en wensen van gemeenten als het gaat om de dienstverlening van de GGD HN/ VTNHN en ketenpartners komen de volgende knelpunten VTNHN (in relatie tot het landelijke handelingsprotocol)? naar voren: • Hoe gaan we om met situaties waarin de begroting van VTNHN (naar boven of beneden) moet worden bijgesteld?

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 17

Perspectief wethouders Perspectief ambtenaren De combinatie van een GR en DVO leidt tot onduidelijkheid over wat Ambtelijk wordt aangegeven dat de DVO onvoldoende is uitgewerkt op waar besproken moet worden. Dit geldt niet alleen voor betrokken onderdelen, onder meer als het gaan om situaties waarbij sprake is van wethouders en ambtenaren, maar ook voor de gemeenteraden. Ook is stagnerende besluitvorming (ofwel, als niet alle 18 gemeenten kunnen soms sprake van dubbele petten. Zo zijn er wethouders die zowel in het instemmen met een voorgesteld besluit). Ook is de huidige DVO is niet DB van de GGD HN zitten, als in de RSJ waarin de lokale besluitvorming eenduidig uitlegbaar. Dit belemmert de sturing op VTNHN, waarbij over de DVO wordt voorbereid. Dit kan ertoe leiden dat wethouders te wordt opgemerkt dat het überhaupt lastig is om te sturen binnen een maken krijgen met verschillende en soms zelf tegenstrijdige belangen. DVO, vanwege de betrokkenheid van 3 subregio’s en 18 gemeenten: ‘er Dit kan vooral voorkomen als besluitvorming in het licht van de DVO op zijn (te)veel mensen en (te)veel meningen’. Het werken met een DVO is gespannen voet staat met besluitvorming in het kader van de GR. volgens ambtenaren weliswaar ingegeven vanuit de sturingsbehoeften van de gemeenten, terwijl tegelijk onduidelijk is ‘wie waarop stuurt’.

Ook wethouders die zelf geen dubbele pet hebben, geven aan hier last van te hebben in de besluitvorming rondom de GGD HN en VTNHN, Daarbij wordt opgemerkt dat het daarbij niet alleen gaat om de sturing omdat soms niet duidelijk is vanuit welk perspectief een betrokken op VTNHN, maar ook op de samenhang en ontwikkelingen binnen de collega met een dubbele pet handelt. De wethouders merken ook op hele keten rondom huiselijk geweld en kindermishandeling (in relatie dat de lokale besluitvorming in het kader van de DVO de afzonderlijke tot de opgestelde regiovisie geweld hoort nergens thuis). Als het gaat ❶ gemeenten weliswaar veel gelegenheid biedt om invloed uit te oefenen, om de uitvoeringspraktijk wordt aangegeven dat VTNHN beter kan maar dat per saldo regionaal commitment nodig is als het gaat om de te aansluiten op de (verschillen in de) werkwijzen van lokale toegangen. ❷ nemen besluiten, omdat alle betrokken gemeenten moeten instemmen De samenwerkingsafspraken dragen hier weliswaar aan bij, maar vooral met het voorgestelde besluit. als het gaat om de subregionale en de lokale zichtbaarheid en nabijheid ❸ bestaan er wensen bij gemeenten. Tegelijkertijd is de vraag in hoeverre Wethouders pleiten voor een eenvoudig en eenduidig construct. de lokale toegangen voldoen aan het kwaliteitskader.

❹ Diverse wethouders merken op twijfels te hebben gehad over de vraag of de GGD HN ‘de opgave VTNHN wel aankon’, waarbij wordt Perspectief GGD HN/ VTNHN

❺ opgemerkt dat de huidige situatie rondom VTNHN lijkt te zijn gestabiliseerd en dat de transparantie en de voorspelbaarheid als het Vanuit VTNHN wordt opgemerkt dat het belangrijk is om goed aan te sluiten op de lokale toegangen. Onder meer door te werken met drie gaat om bijvoorbeeld de formatie en financiën sterk is toegenomen. Er teamleiders en door het aanstellen van vaste contactpersonen wordt wordt nadrukkelijk gepleit voor een krachtige doorontwikkeling van de ingezet op het verder verbeteren hiervan. De situatie waarin 18 keer een Veilig Thuis-organisatie en voor focus op de verdere optimalisatie van besluit moet worden opgehaald door de GGD HN/VTNNHN, wordt als de keten rondom huiselijk geweld en kindermishandeling. complex en tijdrovend ervaren, te meer omdat bij gemeenten uiteenlopende visies bestaan als het gaat om de rolinvulling van

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 18

VTNHN: ‘wanneer doen we het goed?’. Er wordt benadrukt dat deze met ketenpartners wordt gesproken over het optimaliseren van de situatie soms leidt tot (sterke) vertraging in de besluitvorming, terwijl keten en dat in pilots wordt geëxperimenteerd. De ervaringen die vraagstukken en voorgelegde besluiten juist vragen om tempo in die worden opgedaan worden niet ‘regionaal opgetild’, terwijl verschillende besluitvorming. Het besluit dat de 18 gemeenten nemen loopt daardoor ketenpartners wel regionaal werken. Op uitvoeringsniveau is juist niet altijd in de pas met de ontwikkelingen binnen de uitvoerings- en sprake van een groot aantal verschillende soorten overleggen, wat leidt samenwerkingspraktijk. Ook wordt opgemerkt dat lokale tot een complex en onoverzichtelijk geheel. verwachtingen en de regionale ambtelijke sturing vanuit de ambtelijke begeleidingscommissie niet altijd op elkaar aansluiten. Vanuit de GGD Verschillende respondenten merken op dat de bestuurlijke complexiteit HN wordt opgemerkt dat ook binnen een DVO ruimte kan worden ambtelijke en bestuurlijke drukte met zich meebrengt. Ook heeft de gecreëerd voor tempo in de besluitvorming door het creëren van focus (logischerwijs) de afgelopen jaren sterk gelegen op de financiële vrijheidsgraden voor VTNHN, maar dat dit vraagt om aanpassingen van beheersing van VTNHN. De ambtelijke en bestuurlijke drukte en de de DVO.

VTNHN geeft aan dat het landelijke handelingsprotocol en de sterke focus op financiële beheersing verdringen volgens betrokkenen overeengekomen samenwerkingsafspraken ook grenzen stellen aan de het gesprek over de inhoudelijke doorontwikkeling. Tegelijk wordt lokale verwachtingen en (kwaliteits)eisen. opgemerkt dat hierin ook belangrijke stappen zijn gezet, zoals de samenwerking bij ZSM9, MDA ++10, de beschermingstafel11, pilots op Perspectief ketenpartners het gebied van het tijdelijk huisverbod, et cetera. ❶ De ketenpartners geven aan in de praktijk beperkt geconfronteerd te worden met de bestuurlijke complexiteit rondom de GGD HN/ VTNHN. 3.3 Prestatie-indicatoren ❷ Wel merken zij op dat het op dit moment ontbreekt aan een regionale In de huidige DVO zijn geen kwaliteitseisen in de vorm van uitgewerkte overlegstructuur op ambtelijk niveau. Dit wordt als een gemis ervaren, prestatie-indicatoren opgenomen. Gemeenten geven aan behoefte te ❸ omdat op dit niveau ervaringen over knelpunten in de keten rondom hebben aan (enkele) prestatie-indicatoren om goed te kunnen sturen op huiselijk geweld en kindermishandeling kunnen worden gedeeld en VTNHN, onder meer vanuit het perspectief van contractmanagement. ❹ ideeën voor het verbeteren van de samenwerking kunnen worden opgepakt, uitgewerkt en uitgeprobeerd.

Wel is het zo dat in subregio’s VTNHN merkt op dat in het landelijke handelingsprotocol normen zijn uitwerkt voor de diensten van Veilig Thuis-organisaties. In het landelijke ❺ 9 ZSM is een methodiek in de strafketen en betekent Zorgvuldig, Snel en op Maat. Verdachten van een strafbaar feit worden binnen zes tot negen uur besproken in een ‘afdoeningsoverleg’ tussen de officier van justitie en relevante ketenpartners, waaronder Veilig Thuis-organisaties. 10 MDA++ is een Multidisciplinaire Aanpak die voorziet in een bundeling van medische, forensische, psychosociale en justitiële specialisten in de aanpak van kindermishandeling, huiselijk en seksueel geweld. 11 De beschermingstafel is een overleg waar ouders samen met betrokken hulpverleners en soms hun kind(eren) aan tafel zitten. Dit overleg kan worden ingezet door de lokale toegang, Veilig Thuis-

organisaties en GI’s wanneer ze vastlopen in een casus of zich zorgen maken over de kinderen binnen een gezin. De Beschermingstafel is vaak een laatste kans voor ouders om een onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming te voorkomen.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 19

handelingsprotocol zijn geen normen opgenomen voor niet-wettelijke Als het gaat om prestatie-indicatoren die inzicht geven in de kwaliteit taken die bij VTNHN zijn belegd. Ook wordt opgemerkt dat de jaarlijkse van de keten is het belangrijk om te realiseren dat er sprake is van een verantwoording plaatsvindt via de jaarrekening en het maatschappelijk complexe keten met onderlinge afhankelijkheden tussen de betrokken jaarverslag. Daarnaast worden de gemeenten op de hoogte gehouden partijen. Prestatie-indicatoren zeggen in dat opzicht meer over de over de actuele ontwikkelingen in aantallen adviezen, meldingen en prestaties van de keten en minder over de prestaties van afzonderlijke onderzoeken via periodieke rapportages. Gemeenten kunnen dagelijks partijen uit de keten. Voorbeelden van prestatie-indicatoren zijn ‘het de ontwikkelingen van deze aantallen inzien via een BI tool en het aantal overgedragen casussen dat terugkomt bij VTNHN (omdat de dashboard van VTNHN waar gemeenten toegang tot hebben. partij waarnaar VTNHN de verantwoordelijkheid had overgedragen, zoals de lokale toegang, niet gekwalificeerd was voor de casus)’, ‘het Het verder uitwerken van de prestatie-indicatoren is nadrukkelijk een aantal keren dat bij VTNHN een casus opnieuw wordt gemeld (omdat er gezamenlijke opgave voor de gemeenten en VTNHN.

Bij de uitwerking bijvoorbeeld onvoldoende voortgang wordt geboekt door betrokken ervan is het van belang om rekening te houden met prestatie- partijen), het aantal keren dat er een melding van huiselijk geweld of indicatoren die de interne kwaliteit van (de dienstverlening van) VTNHN kindermishandeling binnenkomt bij VTNHN, terwijl al een veiligheids- betreffen en prestatie-indicatoren die de kwaliteit van de keten rondom plan was opgesteld door VTNHN, het aantal keren dat een casus wordt huiselijk geweld en kindermishandeling betreffen. gemeld bij de Raad voor de Kinderbescherming omdat het veiligheids- ❶ plan ontoereikend was, et cetera. Als het gaat om de kwaliteit van de interne organisatie van VTNHN kan ❷ worden aangesloten bij normen uit het landelijke handelingsprotocol. Om tot prestatieverbeteringen te komen is het vervolgens belangrijk Denk aan het aantal meldingen waarvan (niet) binnen vijf dagen is dat de onderliggende oorzaken worden geanalyseerd, die dus zowel in ❸ bepaald welke vervolgstappen worden ondernomen, het aantal onderzoeken dat (niet) binnen tien weken is afgerond, het aantal de dienstverlening van VTNHN kunnen liggen als in de brede keten van partijen rondom huiselijk geweld en kindermishandeling. Het ligt voor ❹ gegrond verklaarde klachten, de bereikbaarheid van VTNHN, et cetera.

Maar denk ook aan inzicht in hoeveel gekwalificeerde medewerkers de hand om de verdere uitwerking van de prestatie-indicatoren vorm te geven binnen de ontwikkelingen van de regiovisie ‘Geweld hoort

❺ VTNHN in dienst heeft en/of inzet (inclusief inzicht in de aanwezig deskundigheid op het brede gebied van huiselijk geweld en kinder- nergens thuis’, waarin wordt gestreefd naar verdere aanscherping van de rolinvulling van betrokkenen in de keten. mishandeling) in relatie tot het aantal adviezen, meldingen en onderzoeken, het ziekteverzuim, het aantal inhuurkrachten in relatie Bij de uitwerking van prestatie-indicatoren is het bovendien van belang tot personeel dat in dienst is, et cetera. om na te gaan welke informatie VTNHN technisch en juridisch kan leveren, welke inspanningen geleverd moeten worden om aanvullende

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 20

informatie aan te leveren en of deze inspanningen in verhouding staan tot de gewenste informatie.

3.4 Beschouwing De gemeenten hebben er voor gekozen om VTNHN onder te brengen bij de GGD HN. Voor de GGD HN is een gemeenteschappelijke regeling (GR) vastgesteld (besluiten worden bij meerderheid genomen) en voor VTNHN is een dienstverleningsovereenkomst (DVO) afgesloten (alle gemeenten moeten instemmen met een besluit). Deze situatie leidt tot bestuurlijke drukte, complexiteit en onduidelijkheid. Daarbij is sprake van een paradoxale situatie: de DVO biedt gemeenten weliswaar veel positie ten opzichte van VTNHN en elkaar, maar leidt in de praktijk tot minder sturing of sturingsverlamming als de gemeenten niet op één lijn komen als het gaat om het te nemen besluit. Op bestuurlijk niveau is daarom nadrukkelijk de wens uitgesproken te komen tot een eenvoudig ❶ en eenduidig construct. Dit wordt ambtelijk onderschreven, waarbij het belang wordt benadrukt van goede sturingsmogelijkheden op VTNHN. ❷ De toegenomen transparantie, stabiliteit en voorspelbaarheid als het ❸ gaat om VTNHN, op het gebied van onder meer de interne organisatie, de formatie en de financiën, creëert het momentum om hierover een ❹ besluit te nemen. Bij het te nemen besluit is ook de doorontwikkeling van VTNHN en de optimalisatie van de keten rondom huiselijk geweld ❺ en kindermishandeling een belangrijk aandachtspunt.

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 21

totale benodigde inzet gelijk. Het voornemen van VTNHN is om in 2020 4. Kostenanalyse Veilig een tijdbestedingsonderzoek uit te voeren om de normuren en de productiviteit te toetsen. Thuis Noord-Holland Noord Jaarlijkse aantallen per dienst De aantallen per dienst per jaar worden gebaseerd op de ontwikkeling In dit hoofdstuk beoordelen we het kostenplaatje van VTNHN. Per onderdeel van de aantallen gedurende de afgelopen jaren en zo nodig gecorri- vergelijken we de uitkomsten met benchmarkmateriaal en objectiveerbare geerd voor landelijke ontwikkelingen. In de financiële begroting van gegevens. VTNHN wordt dit uiteengezet. De jaarlijkse aantallen per dienst zijn een belangrijke parameter (kostendriver) in de totale kosten voor VTNHN. 4.1 Begroting Veilig Thuis-organisaties proberen deze aantallen zo goed mogelijk in te De begroting voor VTNHN is als volgt opgebouwd: schatten, maar hadden tot voor kort te maken met wijzigingen in de • Voor elk van de acht diensten uit het handelingsprotocol is bepaald taken en werkwijze als gevolg van de invoering van de aangepaste wat de gemiddelde tijdbesteding is per dienst per functie. meldcode. Ter illustratie: het aantal meldingen nam van 2017 naar 2018 • Vervolgens is op basis van historische gegevens een inschatting toe van 2.995 naar 3.375 (13%) en van 2018 naar 2019 van 3.375 naar ❶ • gemaakt van de jaarlijkse aantallen per dienst.

Dat leidt tot een berekening van de benodigde formatie van het 4.368 (29%).

❷ • uitvoerend personeel. Aan de hand van de inschaling per functie en de salarisbedragen uit De voorspelbaarheid van deze aantallen neemt toe omdat er nu een meerjarig zicht ontstaat op de effecten van deze wijzigingen. Vrijwel alle ❸ de cao worden de kosten van de inzet van het uitvoerend personeel berekend. Veilig Thuis -organisaties hebben de laatste jaren te maken gehad met significante wijzigingen in de jaarlijkse aantallen per dienst als gevolg van • Daar worden de kosten van de formatie voor de ondersteuning aan ❹ toegevoegd. wijzigingen in de taken en werkwijze van Veilig Thuis-organisaties.

• Tot slot worden de overige bedrijfskosten toegevoegd. ❺ Formatie uitvoerend personeel Met de urennorm per dienst per functie en de aantallen per dienst per Gemiddelde tijdbesteding per dienst per functie jaar kan berekend worden hoeveel uren inzet van elk van de directe De gemiddelde tijdbesteding per dienst per functie is gebaseerd op het functies nodig is in een jaar. Dit betreft de inzet van de medewerkers onderzoek van het Landelijk netwerk Veilig Thuis in samenwerking met Veilig Thuis, de gedragswetenschappers, de vertrouwensartsen en de Q-consult. VTNHN heeft deze ‘urennorm’ per dienst getoetst. Dit leidt administratief medewerkers. Wanneer die ureninzet gedeeld wordt tot kleine verschuivingen in de tijd per dienst, maar overall blijft de

NK/20/0889/vtnhn Beleggen en borgen taken van Veilig Thuis | © bureau HHM 2020 | 22

door het aantal productieve uren dat een fte per jaar kan leveren, • ‘Emotionele hersteltijd’15/persoonlijke verzorging (ongeveer 65 uur ontstaat inzicht in het benodigde aantal fte per functie. per jaar). VTNHN gaat uit van 1.320 productieve uren per fte per jaar. Deze uren Dit komt in totaal uit op 309 uur per fte per jaar. Vergeleken met andere zijn door VTNHN als volgt onderbouwd: Veilig Thuis-organisaties is deze productiviteit mogelijk aan de hoge kant. Het uitgangspunt van 5% ziekteverzuim is laag in vergelijking met Uren per fte per jaar de zorgbrede verzuimcijfers (Vernet) die rond de 6% liggen en (b)lijkt in de praktijk moeilijk haalbaar. Wel heeft VTNHN de afgelopen periode Beschikbare uren (bruto) 1.872 stappen gezet om het ziekteverzuim fors omlaag te brengen. Verlof (wettelijk) 144 Met de begrote aantallen per dienst, de gemiddelde tijdbesteding per Ziek (5%) 94 dienst per functie en de 1.320 productieve uren per fte per jaar komen Overige uren 314 we voor 2020 uit op een begrote formatie van 76,2 fte (waarvan 62,9 fte Productie-uren 1.320 medewerker Veilig Thuis, 4,6 fte administratief medewerker, 3,5 fte vertrouwensarts en 5,2 fte gedragswetenschapper.)

❶ De 314 ‘overige uren’ zijn door VTNHN niet gespecificeerd. Op basis van onderzoek elders kunnen we dit inschatten. We missen namelijk nog de Inschaling uitvoerend personeel Voor de medewerkers van VTNHN gold de cao CAR-UWO (sinds 2020 volgende componenten: ❷ • Feestdagen (ongeveer 50 uur per jaar). vallen de medewerkers onder de CAO-SGO.) De directe functies zijn als volgt ingeschaald: medewerker VT schaal 10; gedragswetenschapper • Bovenwettelijk verlof (medewerkers kunnen uren bovenwettelijk ❸ verlof kopen met IKB12; we doen de aanname dat men gemiddeld schaal 11A, vertrouwensarts schaal 12 en administratief medewerker schaal 5. 56 uur bovenwettelijk verlof koopt13). ❹ • Bijzonder verlof en zorgverlof (gemiddeld één dag per jaar). In de jeugdzorg is in het functieboek uit de cao aangegeven welke • Deskundigheidsbevordering, intervisie (ongeveer 65 uur per jaar).14 ❺ • Algemeen en teamoverleg (ongeveer 65 uur per jaar). schaal bij welke functie hoort. Het maximumsalaris uit de bijbehorende schalen uit de CAR-UWO ligt voor de medewerker Veilig Thuis en de vertrouwensarts enkele procenten (2-3%) hoger, voor de administratief