3. Adviesrapport verkenning aanvullende verdienmodellen RAUM

bij de nieuwe profilering van het Aagtenpark, een plek die bij veel Beverwijkers op dit moment geen positieve associaties oproept door Het ruimtelijk mogelijk maken van windenergie op grond van het RAUM verontreiniging in het verleden. (gepacht of in eigendom) zou structureel profijtelijk kunnen zijn. Een windturbine van 3 MW levert zo’n 9000 MWh per jaar op. Uit onderzoek Geschatte extra opbrengst: nihil. blijkt (Witteveen+Bos, 2021) dat de catalogusprijs van zo’n turbine zo’n € 3 miljoen is, ontwikkelkosten nog eens € 3 miljoen en de 3.3.4 Wonen/bouwen op het water onderhoudskosten in totaal ook € 3 miljoen. Uitgaande van een De bestemming ‘wonen’ is zeer lucratief. Daarnaast is wonen of op aan levensduur van 25 jaar levert dit de turbine ongeveer € 12 miljoen op. het water. De erfpacht die hiervoor gevraagd kan worden is dan ook

25

Winst per windturbine is in dat geval circa € 3 miljoen, verspreid over 25 een voorraad koud water waaruit veel (hernieuwbare) energie te winnen jaar is dit ongeveer € 120.000 per jaar. is.

Landschappelijke kwaliteit en natuurwaarden worden gekoesterd, maar Koudewinning kan een mogelijkheid om bouwlocaties in de omgeving aan energie-opwek langs bestaande infrastructuur “lijkt wenselijk” (uti: RES te sluiten op duurzame energie. Wel is het onduidelijk wat de NHN, 2020). Als voorbeeld wordt de A9 genoemd. Het RAUM heeft echter energiebehoefte van de gebieden in nabijheid is (verwachting: nu nog beperkt grondoppervlak langs de A9 en er is verder onderzoek nodig naar laag). De ‘afzetmarkt’ moet zich namelijk niet verder dan ongeveer een mogelijkheden om grond aan te kopen t.b.v. windenergie. In het kilometer van de TEO-locatie bevinden (anders gaat er teveel energie zoekgebied naar zon en wind staat in de RES ook nog de N8 beschreven. verloren). HVC Groep werkt in de regio Alkmaar al aan een warmtenet vanuit bio-energie. Kanttekening: in de Swipocratie die in 2020 is uitgevoerd geeft 68% van de gebruikers (n=921) aan geen duurzame energiebronnen in het gebied In de businesscases voor aquathermie (via website netwerk aquathermie) te willen. Er is niet naar verklaringen gevraagd, maar gezien de hoogst zijn we tot nu toe geen vergoeding voor de eigenaar van het water gewaardeerde kwaliteiten van het gebied (rust, stilte, uitzicht) heeft het tegengekomen.

Aangezien RAUM bronhouder is kan zij een water- of vermoedelijk te maken met geluidsoverlast en verstoring van het uitzicht. warmteafname-overeenkomst sluiten met een warmtebedrijf. Bij een Bij plaatsen van windturbines daarom kiezen voor locaties waar bewoners goede positieve businesscase een vergoeding zou RAUM als bronhouder en bezoekers geen tot weinig last van verstoring hebben (overeenkomstig een water- of warmteafname-overeenkomst sluiten met een met de RES/visie). warmtebedrijf. De hoogte daarvan moet besproken worden.

3.4.3 Koudewinning Bij bestuurders en leden van de Adviescommissie merken we een Bij thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) wordt warmte en voorzichtig positieve houding, maar zij geven daarbij aan over te weinig koude uit oppervlaktewater benut om gebouwen te verwarmen en te kennis te beschikken om een onderbouwde uitspraak te kunnen doen. koelen. Het is een vorm van duurzame energie. TEO kan ook positieve effecten hebben op de waterkwaliteit, bijvoorbeeld door minder Geschatte extra opbrengsten: onbekend. opwarming in de zomer. Het RAUM is als eigenaar van de plas “bronhouder” van de energie en kan een water- of warmteafname- overeenkomst afsluiten met de energieproducent. De businesscases1 komen veelal positief uit bij het gasloos maken van een wijk of buurt. Hoewel er (in sommige gevallen) subsidies nodig zijn. De meren bevatten

1

https://www.aquathermie.nl/PageByID.aspx?sectionID=187379&contentPageID= 2017554

26

worden aangevraagd bij de gemeente Beverwijk. Op locatie Dorregeest Ervaringen elders: koudewinning Ouderkerkerplas geldt hetzelfde, maar dan bij gemeente Uitgeest. Te allen tijden moet Vattenfall koelt kantoorgebouwen in Amsterdam Zuidoost met koud water worden voldaan aan de regelgeving van Rijkswaterstaat rondom uit de Ouderkerkerplas. In de Inventarisatie energiewinningsprojecten GGA (2010) werd ingeschat dat de jaarlijkse pacht voor de installatie autosnelwegen. ongeveer € 140.000 zou opleveren, oplopend naar € 200.000. Deze getallen komen echter uit 2010 en geven niet meer dan een grove Geschatte opbrengst inschatting weer. Ook kantoren op de Zuidas worden gekoeld met water Als we aannemen dat minimaal twee van de drie aangewezen locaties uit diepe plassen (Nieuwe Meer). ontwikkeld kunnen worden, kan dit het RAUM zo’n € 70.000-80.000 per jaar aan erfpacht opleveren.

3.5 Overige mogelijkheden Geschatte kosten De ontwikkelkosten zijn voor de exploitant, maar er is wel sprake van 3.5.1 Snelwegreclame precariobelasting. In Uitgeest is het tarief voor het hebben van Reclameborden op hoogte langs de A9 zouden een significant voorwerpen onder, op of boven voor openbare dienst bestemde verhuurbedrag opleveren, omdat het een druk stuk autosnelweg met veel gemeentegrond € 50,50 per vierkante meter per jaar. Het verschilt per verkeersbewegingen in beide richtingen betreft. Het RAUM zal de paal type mast uiteraard om hoeveel vierkante meter het gaat, bij 10 bij 10 niet zelf exploiteren, maar verhuren aan een outdoor mediabedrijf, meter komt men bijvoorbeeld uit op € 5050 aan jaarlijkse heffing. eventueel met voorrang of korting op reclame-inkoop ten behoeve van beheer en behoud van het recreatiegebied. In Spaarnwoude is een grote 3.5.2 Subsidiemogelijkheden onderzoeken reclamezuil langs de A9 onlangs getaxeerd op een opbrengst van zelfs € Naar verwachting zijn alle subsidiemogelijkheden reeds benut, maar het 80.000 (bron: mailconversatie Recreatie Noord-Holland). loont de moeite om jaarlijks te controleren of er gemeentelijke, provinciale of landelijke kansen voor subsidieregelingen zijn die passen bij Mogelijke locaties ontwikkelingen of beheer en behoud van het gebied.

EU-kansen schatten In een werksessie met de Adviescommissie zagen verschillende we zeer klein in en zijn bovendien niet structureel (alleen voor projecten). deelnemers kansen langs de A9 ter hoogte van Dorregeest en op 2 locaties aan de A9 rond Aagtenpark. Aagtenpark is door de gemeente Geschatte extra opbrengsten: nihil. Beverwijk in eeuwigdurende pacht gegeven aan het RAUM, waardoor het RAUM profiteert van economische activiteiten in het gebied. 3.5.3 Grondstromen (ontgrondingen/zandwinning) In de Visie 2030 is reeds opgenomen dat het recreatieschap de Verordening en regelgeving mogelijkheid onderzoekt om op een aantal plaatsen het meer met circa 5 Afhankelijk van de exacte locatie moet een vergunning aangevraagd meter te verdiepen. Daardoor bereikt minder zonlicht de bodem wat de worden bij gemeente en/of provincie. Op de locatie Aagtenpark moet een groei van (ongewenste) waterplanten vermindert. Met name aan de reclamevergunning en bestemmingsplanwijziging (Omgevingsplan)

27

zuidwestzijde en in het snelvaargebied in het noordoosten van het meer zijn hiervoor opties.

In het geval van de Oever- en Natuurontwikkeling Saskerleidam hebben de grondstromen € 375.000 opgeleverd omdat hier grond is gebruikt die elders is ontdaan. Zowel aan inkomende als uitgaande stroom van grond kunnen mogelijk opbrengsten verwacht worden.

• Inkomend: zoals in het geval van de Saskerleidam kan bagger/onderwaterbodem gebruikt worden voor ophoging van landbouwgrond. Vaak zit in bagger of grond verontreinigende stoffen waardoor dit materiaal niet zomaar verwerkt kan worden. Voor grootschalige bodemtoepassing kan dat onder voorwaarden vaak wel. Ontdoeners zijn vaak bereid om hiervoor een bedrag per kubieke meter te betalen.

• Uitgaand: in het meer zijn drie zandwinputten aanwezig waaruit zand gewonnen kan worden. De omvang van is op moment van schrijven niet bekend.

De meren zijn een aardkundig monument. Verdieping en verondieping is daarom niet zomaar mogelijk. Er is toestemming van de provincie Noord- Holland nodig. De provincie kan bepaalde voorwaarden stellen aan de vraag. Er zijn overigens wel reeds 3 zandwinputten aanwezig in het meer.

Geschatte extra opbrengst: incidenteel, grofweg opbrengst van de Saskerleidam als leidraad à € 375.000.

28

ontwikkelingen die de natuur en het open karakter van het 4 Advies recreatiegebied niet schaden. Deze grondhouding moet echter ook worden vertaald naar het verruimen van regelgeving, willen de Uit de verkenning haalbaarheid aanvullende maatregelen succesvol zijn. De aanvullende maatregelen die kansrijk en financieringsmogelijkheden voor het RAUM blijkt dat er kansen haalbaar zijn verschillen van ordegrootte. Aangezien het RAUM volgend jaar al een gat moet dichten, stellen we voor om in te zetten om een mix liggen om op korte termijn en op langere termijn nieuwe van maatregelen op korte en lange termijn. De opties op korte termijn inkomstenbronnen aan te boren. We achten de haalbaarheid (binnen 2-5 jaar afhankelijk van de maatregel) leveren relatief snel en van een bezoekersbijdrage, reclamezuilen en mogelijkheden structureel geld op, maar vragen niet om al te grote investeringen. Op de voortkomend vanuit nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen het langere termijn, als de financiële situatie stabiel is, is er mogelijk ruimte meest kansrijk. In dit hoofdstuk brengen we beknopt het advies om extra ruimtelijke ontwikkelingen toe te staan of aanvullende verdienmodellen uit te werken die aanzienlijke investeringen vragen. aan het RAUM uit.

4.2 Korte termijn 4.1 Een mix korte en lange termijn Op korte termijn (< 5 jaar) adviseren we in te zetten op Het RAUM is een belangrijk recreatiegebied voor de regio in de driehoek bezoekersbijdragen: a. entreebewijs in de vorm van een ‘Meerkaart’ Zaanstad-Alkmaar-IJmond en is aangewezen als één van de gebieden die (gebaseerd op duinkaart PWN), b. vignetten voor varen en later eventueel als aantrekkelijk alternatief voor het duingebied moet fungeren. Deze MTB en/of c. betaald parkeren. De voorkeur van de Adviescommissie en visie wordt gedeeld door de verschillende participanten, waaronder de bestuurders lijkt uit te gaan naar de duinkaart-variant. Voor alle varianten provincie. Om van het RAUM een aantrekkelijk recreatiegebied te maken, geldt dat bij het heffen van entree de kwaliteit en het onderhoudsniveau heeft het RAUM ontwikkelingen vastgelegd in de visie 2030. Het RAUM van het gebied goed moeten zijn. heeft een heel ander karakter dan het duingebied en heeft ontwikkelingen nodig om een volwaardig alternatief voor het duingebied Enkele voordelen: te worden. Er is ruimte voor kleinschalige uitbreiding.

De ontwikkelingen • Bekendheid in het gebied door PWN-duinkaart uit de visie kunnen rekenen op bestuurlijk draagvlak, maar het • Gastvrijer dan betaald parkeren begrotingstekort zet de ontwikkelplannen op losse schroeven, met mogelijk een afname van het aantal bezoekers en de waardering van het • Belast elke bezoeker, niet alleen de relatief kleine groep gebied. automobilisten • Bestuurlijk voorkeur voor dit model boven betaald parkeren Het structurele tekort op de begroting van het RAUM vraagt om concrete maatregelen op korte termijn. De participanten hebben aangegeven Nadelen: vooralsnog niet meer te willen bijdragen dan de huidige inleg. Over het • Het gebied is niet duidelijk af te bakenen en wordt ook veel gebruikt algemeen willen de bestuurders best ruimte maken voor nieuwe voor doorgaand fietsverkeer

29

• Betalingsbereidheid is mogelijk minder hoog als er niet ontwikkeld Als deze bijdragen daadwerkelijk uitgerold gaan worden, adviseren we wordt, gebruikers willen zien waar het geld voor gebruikt wordt. een simpele, goedwerkende online portal waar men zelf kan aanvinken welk type vignet zij nodig hebben (alleen entree, vignet voor varen, Gezien de noodzaak voor aanvullende financieringsmogelijkheden op snelvaren, betaald parkeren eventueel of andere onderdelen) en meteen korte termijn adviseren we om het duinkaarten-model uit te rollen op kunnen afrekenen. Een eventueel vignet kan ook gekocht worden bij de specifiek aan te wijzen locaties waar ook daadwerkelijk ontwikkelingen verschillende ondernemers in het gebied, bijvoorbeeld bij het huren van plaatsvinden, zoals de oeverparken en Aagtenpark. Mogelijk past hier een bootje. aanvullend op termijn een vignet voor gebruik van het water bij. Daarnaast loont het de moeite om de procedure voor het plaatsen van We achten betaald parkeren op dit moment niet wenselijk omdat de twee reclamemasten langs de A9 te verkennen en/of op te starten, wat kwaliteit van het gebied nog niet optimaal is en daarnaast een grote mogelijk zo’n €80.000 per jaar kan opleveren. groep bezoekers op de fiets of per boot komt (NBTC NIPO 2016).

Indien het kwaliteitsniveau in de komende jaren stijgt door ontwikkelingen en Het aanvragen van de ANBI-status voor fiscaal aftrekbare giften is een financiële mogelijkheden, kan betaald parkeren opnieuw overwogen quick win, maar vraagt wél investeringen in het opbouwen van een goede worden. relatie met de gebruikers van het gebied. Ook de website en eventuele andere communicatiemiddelen moeten worden aangepast, zodat Voor welke variant het RAUM ook kiest, bekendheid, zichtbaarheid en duidelijk wordt dat een bijdrage aan natuurbeheer ook nog fiscaal gebruiksvriendelijkheid zijn van grote invloed op de naleving van de aantrekkelijk is. Op dit moment verwachten we niet dat de giften binnen gevraagde bijdrage. Het opbouwen van gevoel van eigenaarschap bij zullen stromen, maar het kan in elk geval helpen bij het vragen van bezoekers en ondernemers is belangrijk. Zorg voor een breed verspreide vrijwillige bijdragen van ondernemers en op langere termijn ook bekender aankondiging in de lokale krant, zorg voor aankondigingen in het gebied, worden bij breder publiek met oog op donaties en/of nalatenschappen. zorg voor zichtbare QR-codes en borden ter plaatse en laat in de communicatie zien waar de bezoeker aan bijdraagt. Dat vergroot de Het verhogen van de toerismebelasting en/of het heffen van betrokkenheid bij het gebied.

Marketingkosten zijn moeilijk te bepalen, watertoeristenbelasting achten wij haalbaar en mogelijk kansrijk, maar omdat nog niet is bepaald hoe intensief er gemarket gaat worden. Bij vraagt wel om medewerking van alle participerende gemeenteraden wijze van spreken kun je voor € 3.000 een website promoten, maar zodat een terugvloeiafspraak gemaakt kan worden. volledige merkontwikkeling kost veel meer. Hierbij is ons advies: doe het goed of doe het niet. We gaan daarom uit van eenmalige investering van 4.3 Lange termijn zo’n € 50.000-75.000 en jaarlijkse kosten van € 20.000-40.000. Deze Op de langere termijn, wanneer de begroting structureel sluitend is en de investering heeft effect op verschillende maatregelen: verhogen ontwikkelingen conform het Midden-scenario doorgang hebben bezoekersaantallen, invoeren entreebewijzen, vignetten, betaald gevonden, zien we kansen voor aanvullende inkomstenbronnen die ofwel parkeren, giften, donaties etc. In 4.4. gaan we nog in op overige een grotere voorinvestering vragen ofwel een lange procedure kennen. aandachtspunten.

30

Op de lange termijn kan het RAUM inzetten op extra pachtinkomsten 4.4 Overige aandachtspunten door de ontwikkeling van recreatiearken aan (bijvoorbeeld) de zuidkant Naast de verdienmodellen voor directe opbrengsten op kort en lange van het Uitgeestermeer. Hierbij is het zinvol om aan te sluiten bij de termijn en ruimtelijke ontwikkelingen signaleren we aandachtspunten plannen die ondernemers in het gebied reeds hebben, bijvoorbeeld de voor verdere ontwikkeling van het RAUM. intentie om de verblijfsrecreatie rondom Erfgoedpark de Hoop uit te breiden. Hierbij moet ook worden aangetekend dat een partij niet zomaar • Creëer meer eigenaarschap. We signaleren een gebrek aan een locatie gegund kan krijgen door het Didam-arrest. Omdat op dit betrokkenheid en eigenaarschap van de participanten (bestuurders en moment niet mogelijk is om extra verblijfsrecreatie in NNN te realiseren, raden). Uit de werksessie bleek daarnaast dat ondernemers zich niet vraagt dit om een aanpassing van de NNN-begrenzing (een proces dat verantwoordelijk voelen voor het behoud en beheer van het gebied. meerdere jaren kan duren) óf toestemming van de provincie Noord- Vergroot het draagvlak voor verruiming van bestemmingen, het Holland om verblijfsrecreatie toe te staan.

Voor het behoud van het invoeren van maatregelen en eventueel het verhogen van de gebied kan dit zinvol zijn en aangezien de provincie het RAUM ook als participantenbijdrage door de gemeenteraden actief te betrekken bij balanslocatie voor het duingebied ziet, zien we kansen. de visie en strategie van het RAUM.

Inzetten op duurzame energie is een project van de lange adem, maar • Positionering als balanslocatie duingebied. Meermaals is door adviseren we zeker te overwegen. De toename van de vraag naar bestuurders en de Adviescommissie benoemd dat het RAUM een duurzame, lokale bronnen zal naar verwachting doorzetten. Wind- en belangrijke alternatieve locatie is om het duingebied te ontlasten. Dat zonne-energie passen bij de uitgangspunten van de visie op locaties langs betekent dat de kwaliteit van het gebied minstens vergelijkbaar moet bestaande infrastructuur en koudewinning zou ook kansrijk kunnen zijn in zijn met het duingebied. Daarnaast is het van belang om deze ambitie combinatie met uitbreiding van nieuwe woonwijken rondom de meren. te verankeren in (regionaal) beleid. Maar hier een gezamenlijke Belangrijk aandachtspunt hierbij is wel dat prijzen en technologie continu ambitie van, waarin het RAUM een actieve rol kan spelen door in veranderen. gesprek te gaan met verschillende partijen in het gebied en verken waar zij behoefte aan hebben. Verken (en maak concreet) hóe het De ontwikkelingen vanuit het PPLG bieden mogelijk kansen voor het RAUM het duingebied kan ontlasten. Mogelijk komen hier ook kansen verruimen van het beheergebied van het RAUM, inclusief aankoop of in voor aanvullende verdienmodellen uit voort.

natura uitgeven gronden van gemeenten aan het RAUM, kan mogelijkheden creëren voor recreatieve ontwikkeling of voor uitgifte • Bekendheid van het RAUM. Op moment van schrijven is het RAUM natuurgrond aan pachters. We adviseren het RAUM de ontwikkelingen niet groots bekend in de regio. Om mensen te verleiden een bezoek te vanuit PPLG nauwlettend te volgen en in gesprek te blijven met de brengen aan het gebied is goede communicatie en marketing nodig. provincie Noord-Holland. Dat kost geld, maar betaalt zich (mogelijk) terug in hogere bezoekersaantallen. Kansen hiervoor liggen op de langere termijn ook

31

bij de planvoorraad woningen rondom het gebied: voor hen kan het RAUM hét groengebied in de regio wonen.

• Keuze voor naam. De afkorting RAUM werkt prima in ambtelijke stukken, maar heeft in de volksmond geen prettige klank of associatie. Denk bij de positionering ook na over wat een aantrekkelijke naam is, los van of die alle facetten van het gebied dekt. Vaak is er de neiging om een naam te kiezen waarbij alle uithoeken van een gebied zich betrokken voelen, maar dat is voor bezoekers eigenlijk niet relevant. Dit onderdeel heeft uiteraard een sterke relatie met marketing en promotie.

• Didam-arrest. Eind november 2021 bepaalde de Hoge Raad in het Didam-arrest dat overheden de verkoop van grond niet langer via een- op-een transacties met een marktpartij mogen afwikkelen. De uitspraak heeft vergaande gevolgen en houdt onder andere in dat gemeenten alle lopende en nieuwe grondtransacties volgens het gelijkheidsbeginsel en bijbehorende procedure moet afwikkelen. Alle geïnteresseerde partijen moeten gelijke kansen worden geboden als er meer dan één geïnteresseerde partij is.

Bij uitgifte van grond (zowel koop, huur en pacht) moeten overheden: 1. Een voorgenomen uitgifte openbaar maken (minimaal 20 kalenderdagen) om alle mogelijke potentiële partijen kenbaar te maken met de voorgenomen uitgifte; 2. De initiatieven toetsen aan objectieve en toetsbare criteria, veelal vastgelegd in beleid.

Dat betekent voor de ontwikkeling van extra verblijfsrecreatie bijvoorbeeld dat er niet zomaar grond kan worden uitgegeven aan één partij en dient men rekening te houden met de openbare procedure voor gronduitgifte bij meerdere gegadigden.

32

Bijlage 1: overzicht lopende ontwikkelingen (uit: Visie 2030)

1. De meren: ruimte voor waterrecreatie en natuur

4. Akersloot oeverzone: lokale / regionale recreatie (ontw. bij gebied Uiterdam en pont Akersloot)

2. Veenweidegebied: behoud cultuurhistorisch landschap

3. Dorregeest, erfgoedpark De Hoop e.o.: Concentratie recreatie en toerisme, verblijf. Ontvangstgebied

5. Markervaart-Kogerpolderkanaal: beleving cultuurhistorie, snelvaren, waterrecreatie 6. Aagtenpark en De Buitenlanden en De Omzoom: groene recreatie, recreatieve verbindingen, evt wellness. Klimpark, evenementen 33

Bijlage 2: Gebiedsgrens RAUM (stippellijn) en NNN-begrenzing (gearceerd)

34

35