3. Adviesrapport verkenning aanvullende verdienmodellen RAUM

Ve r ke n n i n g h a a l b a a r h e i d a a nv u l l e n d e v e r d i e n m o d e l l e n Re c r e a t i e s c h a p A l k m a a rd e r- e n U i t g e e s t e r m e e r

1

Auteur(s): Verkenning haalbaarheid Joost Hagens Anneke van Mispelaar aanvullende verdienmodellen Desiree van der Heide

Recreatieschap Alkmaarder- en Projectnummer 2001

Uitgeestermeer

Aangeboden aan: Recreatie Noord-Holland, t.a.v. Moira Faber 13 oktober 2023

2

Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Vraagstelling 5 1.3 Aanpak 5 1.4 Context 6 1.5 Afbakening onderzoek 6

2 Overzicht uitkomsten 8

3 Toelichting shortlist 16 3.1 Criteria en variabelen 16 3.2 Bezoekersbijdragen 16 3.3 Ruimtelijke ontwikkelingen en verruiming bestemming 22 3.4 Duurzame energiewinning 25 3.5 Overige mogelijkheden 27

4 Advies 29 4.1 Een mix korte en lange termijn 29 4.2 Korte termijn 29 4.3 Lange termijn 30 4.4 Overige aandachtspunten 31

Bijlage 1: overzicht lopende ontwikkelingen (uit: Visie 2030) 33

Bijlage 2: Gebiedsgrens RAUM (stippellijn) en NNN-begrenzing (gearceerd) 34

3

Adviescommissie zijn begin 2020 meegenomen in het startdocument om 1 Inleiding te komen tot een structureel sluitende begroting. Vanaf 2022 zijn er verschillende sessies geweest en kreeg het proces een doorstart. In mei Het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (RAUM) 2022 zijn de eerste ideeën en meningen verzameld, maar tot op moment bestaat uit de recreatiegebieden Alkmaarder- en van schrijven zijn er geen afspraken gemaakt. Als er geen aanvullende verdienmodellen gevonden worden om de begroting structureel sluitend Uitgeestermeer (AUM) en de gebieden van IJmond tot te krijgen, kan niet voldaan worden aan het huidige kwaliteitsniveau B. Er Zaanstreek (IJ-Z). De gebieden zijn belangrijk voor de regio als geldt bovendien een verplichting vanuit de gemeenschappelijke regeling uitloopgebied, watersportlocatie, recreatieruimte voor dat de begroting sluitend moet zijn. In het halfjaarlijkse overleg van het verwachte bevolkingsgroei en als alternatief voor het Algemeen Bestuur op 12 juli 2023 is besloten dat het schap scenario duingebied. Het bestuur van het RAUM heeft Bureau BUITEN Midden met beheerniveau B en C zal onderzoeken (zie tabel 1). In deze scenario’s is er sprake van een gemiddeld structureel jaarlijks tekort van € gevraagd om een haalbaarheidsonderzoek naar aanvullende 178.000 (Midden-C) of € 259.000 (Midden-B).

mogelijkheden voor structurele financiering van het recreatieschap. De achtergrond en de resultaten hiervan leest Tabel 1: overzicht scenario’s. Uit: verslag vergadering AB 12 juli 2023 ad 9e u in voorliggend document. Scenario’s Consequenties Sober Stoppen met visie + UP-projecten, kwaliteit C, achteruitgang gebieden + natuur eenmalige tekort m.b.t. afhandeling mogelijke claims 1.1 Aanleiding Basis Beperkte uitvoering visie + UP-projecten + VP & Dorregeest, kwaliteit Het RAUM is een gemeenschappelijke regeling, waarin zeven gemeenten B, geen achteruitgang gebieden + natuur, eenmalig tekort m.b.t. en de provincie Noord-Holland samenwerken om het gebied in stand te afhandeling claims én structurele verhoging participantenbijdrage houden. Zij vormen gezamenlijk het algemeen bestuur dat het beleid Midden-C Uitvoering visie + UP-projecten + VP/DG/SLD, kwaliteitsverbetering vaststelt op basis van ambtelijke voorstellen en advies, voortkomend uit gebieden + natuur, kwaliteit C, minste structurele verhoging de ambtelijke Adviescommissie. De uitvoering van het beheer, beleid en participantenbijdragen ontwikkelingen wordt gedaan door Recreatie Noord-Holland. Alle Gemiddeld structureel tekort per jaar: € 178.000 (ter vergelijking: 6% deelnemers dragen via een participantenbijdrage bij aan de financiering van de begroting 2023) van beheer, onderhoud en ontwikkelingen in het gebied.

Midden-B Uitvoering visie + UP-projecten + VP/DG/SLD, kwaliteitsverbetering gebieden + natuur, kwaliteit B, structurele verhoging participantenbijdragen Financiële disbalans Gemiddeld structureel tekort per jaar: € 259.000 (ter vergelijking: 9% Door toenemende beheerkosten en beoogde ontwikkelingen in het van de begroting 2023) gebied zonder dekking, kampt het schap met een structureel tekort op de Maximaal Maximale uitvoering visie + (UP-)projecten gehele gebied, begroting. In 2020 signaleerde Recreatie Noord-Holland al de discrepantie kwaliteitsverbetering gebieden + natuur, grootste structurele stijging tussen kosten en opbrengsten. De vertegenwoordigers van de participantenbijdrage

4

1.2 Vraagstelling Bureau BUITEN is gevraagd onderzoek te doen naar additionele • Advies: mix van maatregelen op korte en lange termijn, inclusief structurele inkomsten of nieuwe verdienmodellen voor het RAUM. In dit belangenafweging gebied document staan de uitkomsten van het onderzoek inclusief beknopt advies over inzet van een mix van maatregelen. Figuur 1: overzicht aanpak onderzoek 2e werksessie: 1e werksessie: input Individuele verfijning input en 1.3 Aanpak verdienmodellen en gesprekken ruimtelijke vaststellen criteria bestuurders Bij het onderzoek zijn zowel de bestuurders als de (ambtelijke) mogelijkheden Adviescommissie betrokken. Samen met hen, aangevuld met bureaukennis en een bureaustudie, is een eerste longlist met mogelijke inkomstenbronnen voor het RAUM opgesteld. In ambtelijke werksessies met AC-leden, het Bestuursbureau en Recreatie Noord-Holland en 1e check individuele gesprekken met leden van het Algemeen Bestuur zijn ook de Shortlist (inclusief Longlist aanvullende haalbaarheid en toelichting) inkomsten haken en ogen met betrekking tot wet- en regelgeving en ruimtelijke wenselijkheid mogelijkheden en consequenties van het afschalen van het kwaliteitsniveau van het gebied besproken. In overleg met de Adviescommissie is een lijst met criteria opgesteld om de haalbaarheid en wenselijkheid per maatregel in te schatten.

De criteria worden toegelicht in hoofdstuk 2. Advies aanvullende inkomsten RAUM Het rapport is als volgt opgebouwd: • Longlist: overzicht van alle maatregelen met globale inschatting van de haalbaarheid en wenselijkheid, voorzien van korte toelichting en kleurcode: Rood = niet haalbaar, wenselijk en/of te klein verdienpotentieel Doelstelling Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer: Oranje = haalbaar en wenselijk, maar haken en ogen Groen = haalbaar, wenselijk en uitvoerbaar “Het duurzaam in stand houden van natuur- en recreatiegebieden, gericht op oeverrecreatie en watersport, ten behoeve van bewoners uit • Shortlist: alle groene maatregelen uit de longlist én oranje de omliggende gemeenten en wijdere regio.” maatregelen met een groot verdienpotentieel worden in de shortlist individueel toegelicht en voorzien van berekening op basis van aannames en bandbreedtes.

5

1.4 Context 1.5 Afbakening onderzoek Hoewel het onderzoek voor haalbare aanvullende inkomstenbronnen zich • Lopende ontwikkelingen. Dit onderzoek gaat over aanvullende richt op financiën, is het belangrijk om de vraag in bredere context inkomsten en verdienmodellen. Daarom zijn opbrengsten die reeds plaatsen. Het korten op beheerkosten en ontwikkelingen en daarbij het zijn opgenomen in de meerjarenbegroting niet meegerekend in dit verlagen van het kwaliteitsniveau levert besparingen op, maar heeft ook onderzoek. Lopende ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld de negatieve gevolgen voor het recreatieve potentieel van het gebied en ontwikkelingen bij Dorregeest, Uiterdam, rondom Erfgoedpark De daarmee het verdienpotentieel. Hoop, Akersloot en de Buitenlanden. Hierbij geldt dat voor sommige projecten wel opbrengsten zijn begroot en voor sommige projecten RAUM als alternatief recreatiegebied voor kwetsbaar duingebied nog niet. Met de controller van het RAUM zijn alle maatregelen De provincie en de regio zien het RAUM als belangrijk alternatief voor de besproken. In bijlage 1 staat een overzicht van de visiekaart. drukbezochte en kwetsbare duingebieden. Indien het RAUM een aantrekkelijk alternatief voor de duinrand wil zijn, zijn ontwikkelingen en • Eigendom. Wat betreft ruimtelijke ontwikkelingen en grond- en een hoog kwaliteitsniveau (minimaal B) noodzakelijk.

Het vastgoedmogelijkheden beperken we ons tot de gronden die in onderhoudsniveau is op moment van schrijven redelijk, maar volgens eigendom zijn van het schap. Uitzondering hierop is Aagtenpark, dat in Recreatie Noord-Holland zijn ontwikkelingen en investeringen nodig om eeuwigdurende erfpacht is afgegeven door de gemeente Beverwijk. van het gebied een aantrekkelijke bestemming te maken, als een Zie bijlage 1 voor de begrenzing van het gebied. volwaardig alternatief voor de binnenduinrand. • Directe opbrengsten. Dit onderzoek is gericht op directe inkomsten. In Recreatieparadox de werksessies en de gesprekken werd bijvoorbeeld veelvuldig Voorliggend vraagstuk past goed in discussies rondom de gesuggereerd dat meer gebiedsmarketing kan bijdragen aan hogere ‘recreatieparadox’: iedereen ziet het belang van goed onderhouden bezoekersaantallen, wat in combinatie met bezoekersbijdragen zoals recreatiegebieden met hoge landschappelijke, recreatieve en natuurlijke betaald parkeren of entreeheffing, daarmee ook een positief effect waarden, maar partijen voelen zich onvoldoende eigenaar om het beheer heeft op de inkomsten. Hoewel we deze kansen erkennen, rekenen we ervan en nodige ontwikkelingen (mede) te financieren. Dit fenomeen zien in dit onderzoek alleen met opbrengsten gebaseerd op de huidige we op veel plekken in Nederland terug.

situatie (bezoekersaantallen en gebruik) en de ontwikkelingen uit de visie. Indirecte stromen zijn van teveel factoren afhankelijk en te onzeker om een zinnige uitspraak over te doen en vallen daarmee Recreatieparadox: buiten de scope van dit onderzoek. We onderschrijven overigens wel het maatschappelijk en economisch belang van recreatie is evident, het belang van een goede gebiedsmarketing voor het uiteindelijk maar toch zijn er onvoldoende middelen voor vergroten van de inkomsten van het schap, maar voor de korte termijn uitbreidingsinvesteringen en voor beheer geldt uiteraard dat meer gebiedsmarketing in eerste instantie geld kost.

6

• Verhogen participantenbijdragen. Structurele verhoging van participantenbijdragen zijn niet meegenomen in het onderzoek.

7

• Risico’s en onzekerheden 2 Overzicht uitkomsten • Bestuurlijke consequenties (indien relevant)

De longlist bevat alle mogelijkheden die ter tafel zijn gekomen Vervolgens zijn alle opties gecodeerd met een kleur: in de werksessies en gesprekken met bestuurders. Sommige • Rood = niet haalbaar, wenselijk op basis van de reeds genoemde criteria en/of te klein verdienpotentieel opties vallen meteen af omdat ze niet wenselijk zijn of niet • Oranje = mogelijk verdienpotentieel, mogelijk haalbaar na wegwerken passen in het gebied. Op de volgende pagina’s staat een haken en ogen (bijvoorbeeld: entreeheffing zou in principe nu al overzicht van alle maatregelen inclusief inschatting van de kunnen, maar het is logischer om entree te vragen voor een gebied dat haalbaarheid en/of wenselijkheid. doorontwikkeld is) • Groen = kan aanzienlijke inkomsten opleveren, is structureel, haalbaar, De longlist (zie tabel 2 op de volgende pagina) omvat alle ideeën wenselijk en relatief simpel uitvoerbaar ingebracht door de Adviescommissie, Algemeen Bestuur en Bureau BUITEN. Op basis van gesprekken met bestuurders, twee werksessies, De maatregelen zijn onderverdeeld in de categorieën: bureaustudie en ervaringen elders is gezamenlijk bepaald dat de volgende • Bezoekersbijdrage criteria belangrijk zijn bij het toetsen van de haalbaarheid en • Ruimtelijke ontwikkelingen en/of verruiming bestemming wenselijkheid van de voorgestelde mogelijkheden.

Duurzame energie • Overige maatregelen Er is een globale, eerste inschatting gemaakt van alle voorgestelde aanvullende financieringsmogelijkheden, gebaseerd op onderstaande De potentie van de groene mogelijkheden worden in hoofdstuk 3 criteria: toegelicht. Enkele oranje mogelijkheden met een groot verdienpotentieel • Geschatte opbrengst (minus investerings- en beheerkosten) worden hier ook in meegenomen. Oranje kan namelijk betekenen dat er • Structureel vs incidenteel (structureel voorkeur) aanpassingen nodig zijn in beleid, verordening of andersoortige • Praktisch uitvoerbaar regelgeving. Iets dat nu niet binnen de regels past, kan in de toekomst o Personeel/capaciteit eventueel wel mogelijk worden gemaakt. o Technische haalbaarheid • Beleidsmatig (op hoofdlijnen) o Individuele participanten o Aansluitend bij de visie RAUM o Past het binnen de huidige (governance)structuur? • Regelgeving lokaal/provinciaal/nationaal • Tijd/termijn

8

Tabel 2: Overzicht aanvullende financieringsmogelijkheden inclusief inschatting haalbaarheid/wenselijkheid Bezoekersbijdragen Maatregel NU TK Beknopte inschatting haalbaarheid/wenselijkheid (zie shortlist voor toelichting) Entreeheffing Toelichting oranje: Entreeheffing is in principe nu al haalbaar, maar waarschijnlijk veel succesvoller na ontwikkeling van het gebied. De naam is niet bekend, de afbakening van het gebied is niet bekend en het is niet geheel helder waar de bezoeker aan bijdraagt. Hier is ook sprake van een stelpost aan kosten voor marketing: indien het RAUM hogere bezoekersaantallen en opbrengsten wenst, moet men intensiever marketen.

Toelichting groen: Als alle ontwikkelingen zijn uitgevoerd en het marketingplan tot uitvoering is gekomen, verwachten we een kwalitatief sterk gebied, dat kan concurreren met de binnenduinrand. We verwachten, mede op basis van de inzichten van Recreatie Noord-Holland, dat het praktischer is om alleen entree te vragen bij bepaalde gebieden, bijvoorbeeld Uiterdam, Dorregeest en Aagtenpark. Dan moeten wel de beoogde ontwikkelingen plaats hebben gevonden, zodat er ‘iets’ is om entree voor te vragen. Uitvoering en ontwikkelingen gaan zeker enkele jaren duren.

Overige punten: + Bestuurlijk en ambtelijk draagvlak voor 'duinkaart'-model: een jaarkaart voor bezoek aan het gebied voor iedereen boven de 18 + Positieve grondhouding t.o.v. principe van bezoekersbijdrage + RNH ziet heil in entreebeleid voor afgebakende gebieden met hoog faciliteitenniveau. Mede omdat bezoekers zich daarmee beter kunnen identificeren dan met het begrip “RAUM”. + Door alleen entree te heffen bij ontwikkelde gebieden, omzeil je de fietsers die het gebied als doorgang gebruiken - Handhaving steekproefsgewijs nodig, bv op enkele piekmomenten van het jaar, op dit moment zeer bepekte capaciteit (en budget) voor handhaving - Mogelijk risico op extra afval etc. Omdat het eigenaarschap/verantwoordelijkheid van de bezoekers mogelijk afneemt omdat zij iets terug verwachten omdat ze betalen. Dit kan leiden tot extra onderhoudscapaciteit/kosten.

- Onduidelijkheid over waar het gebied begint en eindigt (op te lossen door verschillende afgebakende clusters te laten betalen) - Bewoners dragen indirect via de participantenbijdragen van de gemeenten al bij aan kosten, ethische kwestie - Boetevoering in verordening opnemen - Gebied moet toegankelijk blijven - Afnemende toegankelijkheid voor mensen met een smalle beurs, bijvoorbeeld te ondervangen met het toestaan van stadspassen of het regelen van ontheffingen (kan ook voor veel rompslomp zorgen, een bestaande pas werkt dan beter). - Btw-activiteit; kan nadelig zijn voor het terugvragen van btw door participerende gemeenten

9

Betaald parkeren Toelichting oranje: voor betaald parkeren geldt ook dat het gebied in principe een laagdrempelige vorm van betaald parkeren zou kunnen invoeren, maar als mensen betalen voor entree of parkeren, dan verwachten ze een gebied dat in zeer goede staat is en waar ontwikkelingen van faciliteiten plaatsvinden.

Toelichting groen: Indien het gebied over enkele jaren aantrekkelijke faciliteiten heeft en goed onderhouden is, levert betaald parkeren waarschijnlijk meer op (hogere bezoekersaantallen + kwaliteit voor betaling)

Overige punten + AC en bestuurders niet per definitie tegen betaald parkeren, maar voelen meer voor entreeheffing/gebruikskosten - Betaald parkeren wordt niet expliciet genoemd in de visie - Betaald parkeren minder gastvrij dan (al dan niet vrijwillige) bijdrage - Schatting: ongeveer 20% bezoekers komt met de auto, ongeveer 100.000 auto's per jaar - Handhaving, aankondigingen, regeling vastleggen in verordening - Bij betaald parkeren buiten het gebied inzet van gemeenten nodig - Voorinvestering fors indien gekozen wordt voor afgesloten parkeerterreinen en/of plaatsen van betaalterminals - In (sommige) individuele gemeenteraden negatieve houding ten opzichte van betaald parkeren in natuurgebieden - Btw-activiteit en VPB-activiteit Vaarvignet / MTB / Toelichting oranje: op dit moment is er geen aantrekkelijke MTB-route in het gebied waar een bijdrage voor gevraagd zou kunnen worden. ruiters Een vaarvignet heeft meer potentie.

Toelichting groen: MTB-vignet kan op lange termijn eventueel iets opbrengen indien er een zeer aantrekkelijke MTB-route wordt aangelegd die (boven)regionale bezoekers trekt, bijvoorbeeld in het Aagtenpark. Kan eventueel een aanvulling zijn op MTB-beleid bij Schoorl (tot 10.30 uur).

Overige punten: + Positieve grondhouding, maar voorkeur gaat uit naar óf bezoekersbijdrage vragen, óf vignettensysteem uitrollen. Hoewel de keuze voor alleen entree hebben op afgebakende stukjes gebied in de toekomst wel samen kan gaan met een vaarvignet - Jaarlijkse kosten voor organisatie worden geschat op € 60.000 o.b.v. ervaringscijfers MTB- en ruitervignet Utrechtse Heuvelrug - Bovenstaande geldt ook voor ruiters Liggeld Toelichting oranje: 26 passantenplaatsen en vermoedelijk een lage bezettingsgraad gelet op bootbezit en beperkte omvang vaarseizoen. passantenplaatsen Liggeld levert dan weinig op. Een vrijwillige bijdrage of entreeheffing is dan logischer. We verwachten hier geen verandering in op buiten jachthavens middellange termijn.

10

'Vrienden van het Toelichting oranje: het ontbreekt aan een duidelijke positionering van het gebied. Niemand kent de naam ‘RAUM’ (deze ambtelijke naam is RAUM' (vrijwillige overigens ook niet aantrekkelijk voor positionering en gebiedsmarketing) en hoewel bezoekers het RAUM positief waarderen (Rapportage bijdrage) Recreatiemonitor 2022) is er nog geen sprake van duurzame binding met het gebied. Investeren in het opbouwen van een band met bezoekers en ondernemers is nodig. Daarnaast werkt een vrienden-constructie vaak met een tegenprestatie. Wat krijgen bezoekers er voor terug?

Toelichting groen: opbouwen van een relatie met de bezoekers kan resulteren in een succesvol “Vrienden-van”-programma, zowel voor ondernemers als bezoekers. Hiervoor is een gevoel van eigenaarschap nodig, investeringen in band, marketing, beheer, onderhoud en ontwikkelingen die aansluiten bij de wensen van de ‘Vrienden’, b.v. i.c.m. participatietrajecten

Overige punten: + Hoog 'knuffel'-gehalte + Geen handhaving nodig + Vrijwillige bijdragen geen btw-activiteit - Vrijwillig, bereidheid tot betaling niet af te dwingen en moeilijk in te schatten - Wellicht interessant om ondernemers te vragen om bijdrage voor beheer en onderhoud, als gift of sponsoring (zie ANBI-status) Verhoging Toelichting oranje: op dit moment merken we in de gesprekken weinig openingen naar het verhogen van de participantenbijdrage. toeristenbelasting, Ondernemers reageren waarschijnlijk niet positief op een verhoging. Dit heeft mogelijk een negatieve invloed op het ondernemersklimaat. watersportbelasting Bovendien moet elke afzonderlijke gemeenteraad akkoord gaan met a. een verhoging en b. terugvloeiing naar het RAUM. We achten het en/of toepassen mogelijk, maar vraagt om een lang proces en medewerking van 7 gemeenteraden en bestuurders. vermakelijkheidsretribu tie Toelichting groen: deze optie kán succesvol zijn als alle participanten akkoord gaan met het verhogen van de toeristenbelasting én met het afromen van deze verhoging naar de bekostiging van beheer en onderhoud van het RAUM. Mogelijk valt de beslissing om te verhogen beter bij ondernemers indien zij voldoende ruimte te geven voor ontwikkeling en een gezonde exploitatie.

Verhogen vergunning Toelichting rood: Er wordt op dit moment niet gehandhaafd op de vergunning die sportclubjes moeten aanvragen à € 250,00 per jaar of € voor professioneel 50,00 per keer. Abrupt strikt handhaven zorgt vermoedelijk voor averechts effect: de klasjes zoeken dan een andere plek en profiteert ook gebruik, zoals niet van de bezoeken van de leden van de sportklasjes. Hondenuitlaatservices maken niet grootschalig gebruik van het gebied, en verdere hondenuitlaat-services uitbreiding hiervan is ook niet wenselijk en georganiseerde sportclubs Verhogen opbrengsten Toelichting rood: De ontheffing voor snelvaren kost in 2023 € 200,00 per jaar. Er worden op jaarbasis 85 ontheffingen verleend en er is een uit ontheffing snelvaren wachtlijst (dus grotere vraag dan aanbod). Verhoging naar bijvoorbeeld € 350,00 per jaar levert +/- €12.000 extra op, maar stuit vermoedelijk ook op weerstand en zorgt voor imagoschade voor het schap. Verhoging van 75% voor dermate lage opbrengst is niet wenselijk, een lager percentage levert niet veel op. Mogelijk levert een tijdelijk vignet, bijvoorbeeld voor 2 uur, nog een summiere inkomstenbron op. Dit alleen uitrollen i.c.m. bestaand betaalsysteem voor bijvoorbeeld entreeheffing, anders te hoge kosten voor verwachte opbrengsten.

11

ANBI-status aanvragen Toelichting groen: (fiscaal voordelige + Positieve ervaringen elders (GGA recent aangevraagd, Nationale Parken regulier verdienmodel) giften, donaties en + Vrijwillige bijdragen geen btw-activiteit nalatenschap) + Geen kosten - Moeilijk in te schatten wat de ordegrootte van de opbrengst is Beleefbare routes Toelichting rood: Levert naar verwachting zeer weinig op. Vraagt daarnaast om ontwerp, coördinatie, up-to-date houden, verkooppunten verkopen en opslag, marketing en ontwikkeling en beheer van de daadwerkelijke routes.

Ruimtelijke ontwikkelingen en/of verruiming bestemming Maatregel NU TK Beknopte inschatting haalbaarheid/wenselijkheid (zie shortlist voor toelichting) Recreatie-arken / meer Toelichting oranje: we achten (passende) uitbreiding van verblijfsrecreatieve mogelijkheden een interessante economische verblijfsrecreatie / kostendrager en met enkele haken en ogen ook mogelijk haalbaar, maar dit vraagt onder ander aanpassing van bestemmingsplannen, uitbreiding bestaande aanpassen van de verordening van het RAUM en/of gemeenten en het ontheffen van provinciale regelgeving. Het water is volledig campings NNN, daaromheen ligt Bijzonder Provinciaal Landschap en de provincie staat geen nieuwe verblijfsrecreatie toe. We achten het mogelijk om het gesprek hierover aan te gaan met alle partijen, omdat er veel bestuurlijk draagvlak is, maar dit zal een proces van meerdere jaren worden.

Toelichting groen: investeringen in diverse vormen van verblijfsrecreatie (b.v. luxe segment verblijf op het water met vrij zicht) verbeteren het kwalitatieve aanbod van het gebied en kunnen de bezoekersaantallen verhogen.

Overige punten: + Sluit aan bij Visie 2030 + Bestuurlijk draagvlak (m.n. Uitgeest en Castricum, andere gemeenten niet onwelwillend, mits passend in landschap en aansluitend bij doel gebied) + Structurele opbrengsten vanuit pacht mogelijk +/- Verordening biedt alleen ruimte voor zowel woonarken als recreatiearken mits vergund door het Algemeen Bestuur - Past niet binnen vigerende bestemmingsplannen, wijziging noodzakelijk + Jaarlijkse pachtopbrengst: +/- 5% grondwaarde - Vraagt veel voorbereidingstijd en voorbereidingskosten - Provincie staat extra verblijfsrecreatie vooralsnog niet toe (o.a. i.v.m. NNN en BPL). Kanttekening: provincie heeft belang bij

12

aantrekkelijk alternatief voor de duinen. Dit vraagt om een strakke, gezamenlijke aanpak van deelnemende gemeenten en provincie samen Verhoging pacht- en Toelichting oranje: huuropbrengsten en - Weinig grondposities voor aanzienlijke vergroting pachtareaal, aankoop grond zou dan nodig zijn vergroting pachtareaal + Natuurgrond biedt wellicht mogelijkheden voor het verpachten aan TBO of agrariër die wel SNL kunnen aanvragen als tegemoetkoming beheerkosten, bijvoorbeeld Saskerlei en Saskerleidam + Enkele kortlopende pachtcontracten bieden mogelijk kans tot een kleine verhoging .Worden geïndexeerd, maar ook kosten lopen op, dus geen concrete opbrengsten.

+ Kortlopende pachtcontracten omzetten naar langdurige pacht kan wellicht een verhoging van de pachtprijs opleveren omdat pachter langdurige zekerheid krijgt - Aandachtspunt bij verhoging: indien tarief boven de economische waarde uitkomt wordt het een btw-activiteit Verkoop gronden Toelichting rood: - Erfpacht lucratiever op de lage termijn (uit gesprek Recreatie Noord-Holland) - Geen zeggenschap meer over inrichting en gebruik - Recreatief areaal moet beschermd worden met oog op toename bevolking en uitleglocaties omliggende gemeenten Evenementen Toelichting oranje: aantrekken/toestaan + Kleinschalige evenementen passen bij visie en worden omarmd door AC en bestuur + Het water heeft potentie voor evenementen passend bij het gebied (sportevenementen vinden al plaats) - Kleinschalige evenementen leveren weinig huur op - Startlocatie/oever voor evenementen op het water ontbreekt - Markt voor kleine en middelgrote evenementen heeft het moeilijk - Inschatting: evenementen zijn goed voor de aantrekkingskracht van het gebied, maar leveren naar verwachting weinig op Wonen/bouwen op het - Het schap heeft weinig grondposities en veelal in landelijk gebied, waarschijnlijk niet geschikt voor wonen water - Wonen past niet in de visie 2030. - Planologische bescherming van het werkgebied van RAUM (BPL en NNN) maakt dat ontwikkelen van wonen onwenselijk is en daardoor ook zeer complex.

Alkmaar: in - Het schap heeft geen gronden die geschikt zijn voor wonen. Wonen past niet in de visie landgoederen - Planologische bescherming van het werkgebied van RAUM (BPL en NNN) maakt dat ontwikkelen van wonen onwenselijk is en verruiming voor daardoor ook zeer complex. kantoor en wonen Grootschalig dataopslag - Dataopslag: voor dataopslag is bovengronds ruimte nodig. Binnen het werkgebied van RAUM is geen ruimte beschikbaar - Planologische bescherming van het werkgebied van RAUM (BPL en NNN) maakt dat ontwikkelen van een gebouw voor dataopslag onwenselijk is en daardoor ook zeer complex. - Sluit niet aan bij Visie 2030

13

Paviljoen/ Het schap exploiteert niet zelf en op dit moment zijn er geen plannen van ondernemers in het gebied om een bezoekerscentrum voor bezoekerscentrum het RAUM te ontwikkelen i.c.m. pachtafspraken en evt. opbrengsten ondernemers Natuurbegraven - Geen ruimte voor rustige plek voor aanzienlijk aantal graven, dan zou er grond aangekocht moeten worden - Grondwaterpeil te hoog, gebied zou dan opgehoogd moeten worden + Positieve ervaringen elders (Geestmerloo) + Mogelijkheid voor urnenveld is niet concreet onderzocht

Duurzame energie Maatregel NU TK Beknopte inschatting haalbaarheid/wenselijkheid (zie shortlist voor toelichting) Duurzame energie + Visie 2030: in principe meewerken aan ruimte voor duurzame energie, mits passend bij doel en ambities gebied en zonder overkoepelend belemmering van vastgelegde ontwikkelingen + Primaire insteek is multifunctioneel ruimtegebruik. +/- Voor de Saskerleidam wordt onderzocht of drijvende zonnepanelen of zonnepanelen op land i.c.m. begrazing mogelijk zijn - Lange termijn optie

Koudewinning +/- Voorzichtig positieve houding t.a.v. koudewinning/TEO. Wel is het onduidelijk wat de energiebehoefte van de gebieden in nabijheid is (verwachting: nu nog laag). - De businesscases komen veelal positief uit bij het gasloos maken van een wijk of buurt op ongeveer een kilometer . In de businesscases voor aquathermie zijn we tot nu toe geen vergoeding voor de eigenaar van het water tegengekomen. + Elders positieve ervaringen (Ouderkerkerplas, Sloterplas, Nieuwe Meer Amsterdam) Betaald elektrisch Alleen interessant indien het schap zelf energie opwerkt en verkoopt. Dat scenario is niet realistisch. We verwachten geen hoge vervoer opladen opbrengst van externe partijen die locaties voor laadpalen huurt Windmolens +/- Zie Duurzame energie + Kan wel zeer profijtelijk zijn na grote investering +/- Windenergie langs A9 voorzichtig positief, als zodanig reeds opgenomen in visie - Grondpositie RAUM is beperkt op de locaties uit de RES/Visie (langs A9, evt langs N8) Zonne-energie op het Zie Duurzame energie water Zonnevelden Zie Duurzame energie

14

Overige maatregelen Maatregel NU TK Beknopte inschatting haalbaarheid/wenselijkheid (zie shortlist voor toelichting) Grondstromen Onbekend + Reeds opgenomen in visie: het recreatieschap onderzoekt de mogelijkheid op een aantal plaatsen het meer met circa 5 (verdiepen/ meter te verdiepen. Daardoor bereikt minder zonlicht de bodem wat de groei van waterplanten vermindert. Met name aan de verondiepen) zuidwestzijde en in het snelvaargebied in het noordoosten van het meer zijn hiervoor opties. +/- Deel van de plannen (Saskerlei) is reeds uitgevoerd en heeft ongeveer € 375.000 opgeleverd door toepassing ontdane grond + Er zijn al drie zandwinputten aanwezig in het meer - Planologische bescherming van de bodem betekent toestemming (onder voorwaarden) nodig van Provincie Noord-Holland - Inschatting opbrengst lastig omdat projectomvang niet bekend is - Incidentele opbrengst Onderzoek doen naar Onderzoek loont de moeite, maar naar verwachting zijn alle lokale, provinciale en nationale regelingen reeds benut subsidies Reclameborden + Structurele inkomsten + Te verwachte opbrengsten per zuil op jaarbasis (indien goed zichtbaar vanaf A9): +/- € 40.000-50.000 + Ontwikkelkosten voor exploitant, precariokosten +/- € 5.000 per jaar (gebaseerd op tarief Uitgeest per m2, 10x10m aangehouden) + in afspraken met exploitant opnemen dat er gebiedsmarketing zichtbaar is van het RAUM +/- Visie niet

helder over wenselijkheid, 1 tot 3 locaties komen in aanmerking (Dorregeest en 2 locaties Aagtenpark) - Moet geplaatst worden op locaties waar het RAUM profiteert (eigendom of pacht) - Gemeentelijke afstemming nodig Omgevingsplan en vergunning - Doorlooptijd aanvraag tot bouw mast kan oplopen tot 2 jaar Marketing/andere naam Niet van Strikt genomen een uitgave, met eventueel indirect invloed op toename bezoekersaantal gebied toepassing Excursies op het water Het schap exploiteert niet zelf. Eventuele opbrengsten via verhuur/afspraken derden minimaal

15

3.2 Bezoekersbijdragen 3 Toelichting shortlist De categorie bezoekersbijdragen omvat alle mogelijk haalbare opties die te maken hebben met bijdragen van gebruikers van het gebied: In dit hoofdstuk worden potentiële aanvullende • Entreeheffing inkomstenbronnen voorzien van toelichting en eventuele • Betaald parkeren consequenties voor de uitvoering hiervan. Hierbij wordt • Vignetten rekening gehouden met de criteria zoals vastgesteld met de • Liggeld • ‘Vrienden van het RAUM’ Adviescommissie en bestuurders. De shortlist is de basis voor • Verhoging toeristenbelasting het uiteindelijke advies in hoofdstuk 4. • Verhoging vergunningen • Giften en donaties fiscaal aantrekkelijk maken Sommige verdienmodellen zijn complementair aan elkaar, maar sommige combinaties zijn niet wenselijk. Er moet bijvoorbeeld een keuze gemaakt Principiële overwegingen worden tussen entreeheffing met lichte handhaving óf een vrijwillige Voordat we de verdienpotentie van de verschillende typen bijdrage vragen. In het advies (hoofdstuk 4) gaan we in op de mix van de bezoekersbijdragen beschrijven, moeten we aantekenen dat het schap verschillende maatregelen mogelijkheden. ook vanuit principieel oogpunt moet overwegen of het gebied gratis toegankelijk moet blijven of dat een bijdrage passend is.

De belangrijkste 3.1 Criteria en variabelen overwegingen zijn: In het advies en de selectie voor de shortlist is rekening gehouden met de volgende variabelen: • Toegankelijkheid voor iedereen. De armoedecijfers nemen toe en recreatiegebieden zijn bij uitstek voor gezinnen uit lagere • Geschatte opbrengst sociaaleconomische groepen belangrijke plekken om gratis te • Structureel/incidenteel (voorkeur voor structureel) recreëren, bewegen, ontspannen en elkaar te ontmoeten (gezond • Praktisch uitvoerbaar bezig te zijn). Ze hebben relatief minder vaak een tuin waardoor ze op o Personeel/capaciteit groengebieden zijn aangewezen. Bij deze groep is het o Technische haalbaarheid gezondheidseffect van verblijf in het groen het grootst. Voorkomen • Beleidsmatig (op hoofdlijnen) moet worden dat deze groep het gebied niet meer of minder zal o Individuele participanten bezoeken. o Aansluitend bij de visie RAUM o Past binnen de huidige (governance)structuur • Meer bezoekers naar duingebied i.p.v. andersom. Door entreeheffing • Regelgeving lokaal/provinciaal/nationaal of betaald parkeren wordt het gebied mogelijk minder aantrekkelijk als • Tijd/termijn

16

alternatief voor het duingebied en wordt het duingebied mogelijk, in in elkaar zit). Wellicht is dat een beter moment om entreeheffing in te het meest negatieve scenario, meer belast. voeren. Vandaar het advies nu oranje, later groen.

• Botsingen met (toekomstig) beleid. Het RAUM is door gemeenten en Bestuurlijke grondhouding ten opzichte van bezoekersbijdragen positief provincie toegewezen als alternatief groengebied voor de Principieel hebben de bestuurders geen bezwaar tegen het vragen van binnenduinrand. Het is mogelijk dat het invoeren van toegangskaartjes een bescheiden bijdrage per volwassen bezoeker, eventueel in in gaat tegen toekomstig (regionaal) beleid. combinatie met kwijtschelding/Stadspas-constructies voor huishoudens met een laag inkomen. We verwachten geen grote bezwaren vanuit de 3.2.1 Entreeheffing participanten en de gemeenteraden. Entreeheffing kan op verschillende manieren. Een groot hek om het gebied zetten en entreepoorten maken is één optie. Maar dit vraagt om Aan te wijzen locaties voor entreeheffing grote investeringen, actieve handhaving en botst met het openbare Omdat de afbakening van het gebied niet duidelijk is en een deel van het karakter van het gebied. Zo’n vorm achten de meeste bestuurders en de gebied wel beheerd wordt, maar geen grote ontwikkelingen herbergen, Adviescommissie niet passend bij de doelstelling van het RAUM. kan het een slimme keuze zijn om alleen op afgebakende locaties entree te vragen.

We denken bijvoorbeeld aan Dorregeest, Uiterdam, ‘Duinkaart’-model: betalingsbereidheid stijgt bij gevoel van Zwaansmeer en Aagtenpark, mits er inderdaad ontwikkelingen betrokkenheid plaatsvinden en het voorzieningenniveau op peil is. Een lichtere vorm van entreeheffing past beter bij het gebied. Bestuurders en de Adviescommissie voelen meer voor het duinkaart-model. In het Aandachtspunten: duingebied rondom Castricum moeten bezoekers een ‘duinkaart’ • Advies handhaving: enkele keren per jaar op piekmomenten. Ga in aanschaffen van € 13,00 per jaar. Ondanks steekproefsgewijze gesprek met PWN hoe zij dit doen in het duingebied handhaving is toch een groot aantal bezoekers bereid om de duinkaart te • Boetes in verordening opnemen betalen (bron: interne communicatie PWN). Bezoekers hebben het gevoel • Het kan zijn dat de bezoekersaantallen (tijdelijk) af zullen nemen na een beetje voor het gebied te moeten ‘zorgen’. Goede communicatie is invoering van een entreesysteem. voor zo’n stukje eigenaarschap van groot belang. Zorg daarnaast voor • Gebied moet laagdrempelig blijven voor alle inwoners duidelijke aankondigingen vooraf, zichtbare en glasheldere uitleg ter • Met oog op toenemende armoede valt te overwegen om huishoudens plaatse en laagdrempelige, gebruiksvriendelijke manieren om te betalen. met laag inkomen te ontheffen.

Verder onderzoek is nodig om in kaart Entreeheffing wordt op deze manier een soort bijdrage aan het behoud te brengen wat dit betekent voor verlaging van de opbrengsten. van het gebied. • Het ‘RAUM’ is een ambtelijk gebied. Grenzen en kaders zijn voor de recreant/gebruiker niet relevant. Er staan geen borden of hekken, dus We verwachten dat de betalingsbereidheid zal stijgen naarmate het het is voor gebruikers niet duidelijk voor welk gebied de jaar- of gebied verder ontwikkeld wordt en kwalitatief gezien kan wedijveren met de binnenduinrand (ondanks dat het gebied landschappelijk heel anders

17

dagkaart geldt. Zij identificeren zich eerder met locaties binnen het 3.2.2 Betaald parkeren RAUM. Betaald parkeren kent net als entreeheffing vele uitwerkingen. Ook voor betaald parkeren geldt dat het hele gebied omheinen en alle toegangswegen met slagbomen afsluiten, niet wenselijk is voor de Rekenvoorbeeld: toegankelijkheid van het gebied. Het gebied moet juist een aantrekkelijk We schatten in dat entreeheffing middels het duinkaart-model (dagkaart + jaarkaart - kosten) ongeveer € 47.249,00 per jaar zou kunnen alternatief zijn voor het duingebied. Daarnaast vraagt zo’n operatie om opleveren. Belangrijke noot: deze voorbeeldberekening gaat uit van forse investeringen, waarbij de vraag is of die zich op korte termijn terug hogere bezoekerscijfers, omdat specifieke bezoekerscijfers van alleen de verdienen. aangewezen locaties niet (correct) beschikbaar zijn. We baseren ons daarom op een ouder getal (NBTC NIPO, 2016). In de berekening nemen Net als entreeheffing, kan men er ook voor kiezen om wél betaald we aan dat ongeveer 65% van de bezoeken aan het gebied plaatsvindt in parkeren in te voeren, maar zonder slagbomen en er op te vertrouwen de oeverparken en Aagtenpark. dat een deel van de bezoekers bereid is om parkeergeld te betalen. In dat geval wordt er een bord met een QR-code neergezet.

Maar betalen voor Voorbeeldberekening: parkeren komt minder gastvrij over, kan mensen weerhouden van een Jaarkaart bezoek aan het gebied en wekt ook de indruk dat het gebied de moeite • 100.000 unieke bezoekers per jaar (NBTC NIPO, 2016) waard is om voor te betalen. • Waarvan 65% in afgebakend gebied (=65.000 bezoekers) • Waarvan 50% 18 jaar of ouder (=32.500 bezoekers) De meningen van de verschillende bestuurders zijn verdeeld over het • Betalingsbereidheid van 25% (= 8.125) invoeren van betaald parkeren. Ze staan niet per definitie afwijzend • € 10,00 per jaar (iets lager dan de prijs voor de duinkaart omdat we tegenover betaald parkeren bij natuurgebieden, maar hebben wel de verwachten dat mensen bereid zijn voor de duinen iets meer te ervaring dat de term ‘betaald parkeren’ alleen al, voor veel discussie zorgt betalen) in de raden. • Opbrengst incl. btw 21%: € 81.500

Dagkaart Geschatte opbrengst • 1,6 miljoen bezoekers per jaar (cijfers RAUM) We schatten in dat betaald parkeren ongeveer € 85.000 per jaar kan opleveren. • Waarvan 65% in afgebakend gebied (= 1.040.000 bezoekers) • Waarvan 20% incidenteel bezoek (= 208.000) Aannames berekening: • Waarvan 50% 18 jaar of ouder (=104.000) • 500.000 bezoeken per jaar • Betalingsbereidheid van 20% (= 20.800) • Bezoeken met de auto: 20% (lage schatting) • €2,00 per dag • Opbrengst incl. btw 21%: € 41.600 • € 5,00 per dag • Betalingsbereidheid van 25% Geschatte kosten • Aftrek btw: (€ 81.500 + €41.600) * 21% = € 25.851 • Circa € 50.000 per jaar (handhaving, betalingssysteem online, aankondiging vooraf en bebording ter plaatse) 18

• Geschatte kosten: € 50.000 per jaar (handhaving, betalingssysteem Een algeheel vaarvignet invoeren is ook mogelijk. In heel 2022 zijn er online, aankondiging vooraf en bebording ter plaatse). Incidentele 272.837 vaarbewegingen geteld en voor 2023 zijn er tot 1 september al kosten zullen veel hoger zijn als er slagbomen geplaatst worden en 284.439 vaarbewegingen geteld (bron: Recreatie Noord-Holland). Het is controleurs worden ingezet. onbekend om hoeveel unieke boten dit gaat. Voor een vaarvignet is het aantal boten bepalend. Bij circa 70 vaardagen per boot per jaar (Waterrecreatie Advies), schatten we dat het om circa 4000 boten zal Voorbeelden elders: gaan. Vanaf 2020 heeft Natuurmonumenten betaald parkeren (€ 7 per dag) ingevoerd bij o.a. Kasteel Hackfort (Vorden, Gelderland) en Haarzuilens Geschatte opbrengst (Utrecht). Natuurmonumenten gebruikt het parkeergeld voor het We schatten in dat het invoeren van een vaarvignet ongeveer 30.000 per onderhoud van fiets- en wandelpaden, routemarkering en bankjes. jaar kan opleveren. Leden van Natuurmonumenten hoeven niet te betalen: zij dragen immers al bij aan het beheer. Volgens Natuurmonumenten is 40-60% van de bezoekers aan de natuurgebieden geen lid, maar maakt wel gebruikt Aannames berekening: van de voorzieningen.

Zo wil Natuurmonumenten de bijdragen voor • 4000 boten per jaar beheer en onderhoud tussen de leden en niet-leden gelijker trekken. • € 37,50 per jaar • Betalingsbereidheid van ca 25% Recreatieschap Twiske-Waterland heeft bij het Twiske betaald parkeren • Geschatte kosten: € 10.000 per jaar (handhaving, betalingssysteem ingevoerd. In de begroting voor 2023 rekent het schap op €175.000 aan online, aankondiging vooraf en bebording ter plaatse) kosten, maar ook op € 350.000 aan baten, netto begrote opbrengst • Netto opbrengst ca € 30.000. parkeren Twiske-Waterland: € 200.000. De ontsluiting van het Twiske is echter heel anders dan het RAUM. Het Twiske heeft één toegangsweg, waar bij er in het RAUM zeker al 13 parkeerplaatsen alleen al rondom Vaarvignetten elders het meer liggen. Dat maakt het een stuk complexer om Een vaarvignet of ontheffing komt op veel plassen in Nederland voor, parkeervoorzieningen te ontwikkelen en te handhaven. bijvoorbeeld op de Reeuwijkse Plassen en Nieuwkoopse Plassen. Ook in Vlaamse wateren moeten vaartuigen in bezit zijn van een vaarvignet. In de meeste gevallen is zo’n vignet gemakkelijk online aan te schaffen. Soms is er een sticker nodig, maar soms is een digitaal bewijs voldoende.

3.2.3 Vignetten: (snel)vaarvignet / MTB / ruiters De gemeente Amsterdam werkt met twee soorten vignetten, waarvan het Op dit moment hebben gebruikers alleen een vignet nodig voor het ‘doorvaartvignet’ vermoedelijk het meest overeenkomt met het gebruik snelvaargebied bij de Deilings. Een snelvaarvignet kost € 200,00 per jaar. van het vaarwater van het RAUM. Een kleine verhoging van de leges is mogelijk, maar levert geen substantieel bedrag op.

19

MTB- en ruitervignetten • Op basis van vertrouwen (=geen kosten handhaving) Op moment van schrijven ligt er geen mountainbiketrail in het RAUM- gebied. Maar er zijn plannen voor het uitbreiden van de wielerbaan in het 3.2.5 'Vrienden van het RAUM' (vrijwillige bijdrage) Aagtenpark met een mountainbikeroute. De plannen hiervoor zijn Naast verplichte bijdragen zoals entreeheffing of vignetten, is het ook gemaakt, maar we verwachten niet op korte termijn. Wel is het wenselijk mogelijk om bezoekers en/of ondernemers te vragen om een vrijwillige om het vignettensysteem mee te nemen bij de verdere ontwikkelingen jaarlijkse bijdrage voor beheer en behoud van het RAUM. De ‘Vrienden van een MTB-parcours indien dit daadwerkelijk plaats zal vinden. van’-constructie is alom bekend. Mensen betalen vrijwillig een jaarlijkse bijdrage en mogen zich Vriend van noemen. Daar staat vaak een 3.2.4 Liggeld passantenplaatsen buiten jachthavens wederdienst tegenover. Vrienden van het lokale theater doneren jaarlijks Op het Alkmaarder- en Uitgeestermeer zijn circa 30 passantenplaatsen, een bedrag en mogen in ruil daarvoor bijvoorbeeld als eerste kaarten waarvan er 4 aan de zwemsteiger bij de Hoorne middels een kopen voor het nieuwe seizoen. Een feest of jaarbijeenkomst komt ook afmeerverbod uit de passantenplaatsen worden gehaald omdat dit als geregeld voor.

Recreatieschap Marrekrite werkt met de verkoop van zwemlocatie wordt gebruikt. Op het Alkmaarder- en Uitgeestermeer mag vrijwillige wimpels (zie kader). ook geankerd worden of afgemeerd langs een kade. Hierbij geldt wel de 4-dagen regeling (zie art. 4.11 Algemene Verordening RAUM 2019). Voor ondernemers kan ook gedacht worden aan een ondernemerspakket, bijvoorbeeld in combinatie met tegen een voordelig tarief gebruik kunnen We verwachten een lage bezettingsgraad op jaarbasis. Bootbezit en maken van advertentieruimte van het RAUM op de beoogde bootvakanties nemen al jaren in aantal af en we zien een verschuiving reclamezuilen langs de A9 (zie paragraaf 3.5.1). naar dagrecreatie en (dag)verhuur. We gaan daarom uit van 2 dagen bezetting per week in het vaarseizoen (1 april-30 september). 3.2.6 ANBI-status aanvragen (fiscaal voordelige giften, donaties en nalatenschappen) Uitgaande van een bezetting van 15% en een dagtarief van € 10,00 en Giften aan organisaties met een ANBI-status zijn fiscaal aftrekbaar en naleving van 50% zou dit kunnen gaan om ongeveer € 7.150,00 op daarmee aantrekkelijke bestemmingen voor mensen die bijvoorbeeld de jaarbasis. cultuursector of natuurbehoud willen steunen. Recreatie Noord-Holland heeft onlangs de ANBI-status aangevraagd voor het Groengebied Aannames berekening: Amstelland. Recreatieschap Spaarnwoude heeft al een ANBI-status.

De • 26 openbare passantenplaatsen investeringskosten en de risico’s zijn klein, maar een donatiesysteem is • Bezetting op jaarbasis 15% (vaarseizoen 1 april-30 september 2 dagen alleen succesvol bij een warme band met de bezoeker. De mate van per week) eigenaarschap en betrokkenheid is op dit moment gering. Er zijn dan • Betalingsbereidheid 50% investeringen nodig om een duurzame band op te bouwen. • Geschatte kosten: eenmalig € 5.000 (indien betalingssysteem online reeds is ingericht voor entreeheffing, dan zelfde portal gebruiken, aankondiging vooraf en bebording ter plaatse)

20

3.2.7 Verhoging toeristenbelasting en/of toepassen Voorbeelden vrijwillige bijdragen elders vermakelijkheidsretributie Recreatieschap Marrekrite realiseert nieuwe en onderhoudt vrije Opbrengsten uit het heffen van toeristenbelasting en aanlegplaatsen in onder meer het Friese Merengebied. Sinds 1987 is het vermakelijkheidsretributie (toeristenbelasting voor dagrecreatie) komen samenwerkingsverband ‘Vrienden van Marrekrite’ opgericht waarin de terecht in de algemene middelen van de betreffende gemeente. Het wimpelactie werd gelanceerd. Watersporters kopen een wimpel en verhogen van de individuele tarieven van de participanten heeft dus in laten hierbij zien dat ze Marrekrite steunen en dankbaar zijn voor het directe zin geen nut voor het RAUM. Maar er kunnen afspraken gemaakt werk wat ze doen. Deze wimpel is een begrip geworden en leverde in 2020 netto €170.000 op en in 2021 €180.000. Sinds een aantal jaar worden over terugvloeiing van een deel richting het RAUM. Indirect wordt de opbrengst van de wimpel gekoppeld aan het onderhoud en betekent dat een verhoging van de participantenbijdrage, maar zorgt ook vervanging van voorzieningen voor watersporters, zodat het inzichtelijk voor meer inkomsten in de algemene gemeentekas. is waar de opbrengsten naar toe gaan.

Op de plekken waar voorzieningen vervangen zijn, worden bordjes geplaatst met daarop Omdat alle raden akkoord moeten gaan met een extra bijdrage aan het vermeld dat deze vervangen zijn vanuit de bijdrage van watersporters. RAUM, gehangen aan de opbrengsten vanuit toeristenbelasting, Naast de verkoop van de wimpel heeft recreatieschap Marrekrite ook verwachten we een lange doorlooptijd. We hebben geen signalen een donateurschap. Ook is Marrekrite sinds dit jaar begonnen met het ontvangen dat er principiële bezwaren zijn tegen het verhogen van de invoeren van een vrijwillig vignet voor kleine open bootjes. toeristenbelasting. De Stichting Hoge Veluwe Fonds kent verschillende manieren van fondsenwerving. Bedrijven en particulieren kunnen op verschillende Watertoeristenbelasting manieren bijdragen, bijvoorbeeld middels een eenmalige schenking, Het heffen van watertoeristenbelasting op ligplaatsen en jachthavens zou periodieke gift, nalatenschap of partnerschap. Vanaf 2018 wordt er een optie kunnen zijn om onderscheid te maken tussen toeristenbelasting gewerkt met een Vriend van de Hoge Veluwe-systeem. In ruil voor geïnd op land en op het meer. De gemeente Uitgeest heft reeds verschillende privileges worden drie pakketten aangeboden: watertoeristenbelasting, de gemeente Castricum maakt geen onderscheid.

De gemeente Wijdemeren heeft watertoeristenbelasting op • Brons: €200-€1000 1 januari 2023 ingevoerd middels een separate verordening waardoor de • Zilver: €1.000-€2.000 opbrengsten separaat gemarkeerd zijn. Ook in Hoeksche Waard betaalt • Goud: meer dan €2.000 men watertoeristenbelasting: € 0,20 per aankomst per persoon en €47,52 forfaitair. Van de inkomsten wordt 90% ingezet voor beheer van het park, bijvoorbeeld onderhoud van paden, routemarkeringen en de Geschatte opbrengst bezoekerscentra. Tabel 4 geeft een bandbreedte weer van een afroming van bijvoorbeeld een verhoging van 10%, 5% of 5 cent per nacht richting het RAUM, als extra inleg (of eventueel via een BIZ/gebiedsfonds). Als er van elke overnachting (schatting op basis van cijfers 2022) in alle deelnemende

21

gemeenten in 2022 5 cent extra geheven zou worden ten behoeve van sportieve activiteiten. Abrupt actief en strikt gaan handhaven werkt het RAUM, komt dat neer op € 77.000 en bij 10 cent € 154.000. waarschijnlijk averechts en daarmee zullen de sportclubs vermoedelijk een andere locatie gaan zoeken. Wel zien we kansen voor het vragen van Tabel 3: overzicht huidige tarieven toeristenbelasting (2023) deelnemende entreeheffing via de sportclubs. Naast de vergunning kunnen de gemeenten en opbrengsten toeristenbelasting in 2022 sportclubs ook een aanjagende rol spelen in het aanschaffen van een Gemeente Tarief Buiten Camping Opbrengst Opbrengst Opmerking jaarkaart van alle deelnemers. 2023 centrum x 1000 per euro 2022 inwoner De vergunning voor het uitlaten van honden door commerciële 2022 bedrijven/uitlaatservices (art. 2.14 AV), kost afhankelijk van Alkmaar € 2,56 nvt € 1,28 572 € 5,00 Beverwijk € 1,05 nvt € 1,05 157 € 4,00 bezoekfrequentie van € 250,00 tot € 750,00 per jaar. Het gebied wordt Castricum € 1,90 nvt € 1,60 1140 € 31,00 camping tot niet veelvuldig gebruikt door deze services en het is ook niet wenselijk om 30 plaatsen meer uitlaatservices te trekken, dus we verwachten geen extra Uitgeest € 2,00 nvt € 2,00 106 € 8,00 inkomsten.

Heiloo € 2,05 nvt € 2,05 80 € 3,00 Heemskerk € 1,30 nvt € 1,30 106 € 3,00 en forfaitaire Geschatte opbrengst: geen (maar mogelijk indirect wel verhoging van bedragen aantal betalende bezoekers). voor ondernemers 3.3 Ruimtelijke ontwikkelingen en verruiming bestemming Zaanstad € 7,26 € 5,19 € 4,15 2836 € 18,00 De mogelijkheden die te maken hebben met ruimtelijke ontwikkelingen zijn: Tabel 4: indicatie berekening mogelijke verhoging toeristenbelasting • Uitbreiding verblijfsrecreatie Verhoging per nacht per bezoeker Bruto opbrengst • Verhoging pachtinkomsten 10% € 500.000,00 • Uitbreiding pachtareaal 5% € 250.000,00 • Wonen/bouwen op het water € 0,05 € 77.000,00 € 0,10 € 154.000,00 3.3.1 Uitbreiding verblijfsrecreatie In de Visie 2030 worden 6 gebieden in het RAUM als ontwikkellocaties aangewezen (zie bijlage 1). Op sommige plekken is ook een uitbreiding 3.2.8 Vergunningen verhogen voor professioneel gebruik, zoals van verblijfsrecreatie meegenomen. De verwachte opbrengsten die hondenuitlaatservices en georganiseerde sportclubs voortvloeien uit deze plannen, zijn gedeeltelijk al meegenomen in de De huidige tarieven voor sportclubs is €50,00 per keer of €250,00 per jaar. meerjarenbegroting. De opbrengsten uit pacht zijn voor de Er wordt op dit moment niet gehandhaafd op vergunningen voor ontwikkelingen bij Dorregeest en bij Uiterdam al meegerekend, maar voor sportklasjes.

Het is wenselijk om het gebied aantrekkelijk te houden voor de Woudhaven en de locaties rondom Erfgoedpark de Hoop nog niet. Het

22

algemeen bestuur heeft besloten om de komende vijf jaar nog geen Nederland. In Nederland zijn de provincies verantwoordelijk voor het erfpacht te vragen voor de Woudhaven (interne communicatie Recreatie NNN (enkele uitzonderingen daargelaten). Noord-Holland). In Noord-Holland is 5600 hectare grond aangewezen als NNN. Binnen We zien vanuit de visie, gesprekken met bestuurders en de werksessie deze 5600 hectare zijn hier en daar zijn kleine verschuivingen van de met de Adviescommissie aanknopingspunten om meer verblijfsrecreatie grenzen mogelijk. Bijvoorbeeld technische kaartfouten of het ‘uitruilen’ bovenop de voorgenomen ontwikkelingen toe te voegen, met name van gronden met een relatief lage natuurwaarde voor locaties met een verblijfsrecreatie op of aan het water. hogere natuurwaarde of logischere ligging (b.v. aansluitend aan bestaand gebied). Recreatiearken Landschappelijke kwaliteit is een belangrijk pluspunt van het RAUM. Het Ontwikkelingen in het NNN zijn over het algemeen niet toegestaan: de Alkmaarder- en Uitgeestermeer vol leggen met recreatie-arken past niet ‘Wezenlijke Kenmerken en Waarden’ van het gebied mogen niet worden bij de kwaliteiten en het karakter van het gebied. Het verpachten van aangetast. De provincie Noord-Holland gaat een wijziging opnemen in de grond/water voor recreatiewoningen kan echter wel verdienstelijk zijn.

Omgevingsverordening waarin staat dat nieuwe hotels en campings niet Uitgaande van de draagkracht van het gebied, adviseren we niet meer meer zijn toegestaan in het NNN. Toegestane campings die reeds in het dan 100 extra recreatiearken te laten ontwikkelen in het gebied. NNN liggen, mogen blijven. Onder voorwaarden kunnen kleine toevoegingen plaatsvinden, maar de gebouwen mogen niet verder In de ambtelijke werksessie en de gesprekken met bestuurders werd worden uitgebouwd. Aangezien het water onderdeel uitmaakt van het benoemd dat er op sommige locaties mogelijk ruimte is voor het toestaan NNN, heeft het RAUM te maken met de provincie bij voornemens om van een aantal extra recreatiewoningen. Hierbij werd vooral gedacht aan: recreatie toe te staan in het NNN. De provincie kan middels de meerwaardebepaling een uitzondering maken voor ontwikkelingen die • Akersloot van toegevoegde waarde kunnen zijn voor het Natuurnetwerk. Dit type • Dorregeest ontwikkelingen zijn kleinschalig van aard en alleen op locaties waar de • In de jachthaven(s) aan de zuidrand van het Uitgeestermeer natuurwaarde relatief laag is. • Rondom Erfgoedpark de Hoop • Eventueel aan de Stierop De ontwikkeling van het NNN brengt echter ook kansen met zich mee. Vanuit het Provinciaal Programma Landelijk Gebied komt er grond Provinciale regels m.b.t.

verblijfsrecreatie NNN beschikbaar die mogelijk bij het RAUM getrokken zou kunnen worden. Op Een groot gedeelte van het RAUM ligt binnen de begrenzing van het de langere termijn is het wenselijk om te onderzoeken welke gronden Natuurnetwerk Nederland. Natuurnetwerk Nederland bestaat uit strategisch van belang zijn voor recreatieve ontwikkelingen of zelfs bestaande natuurgebieden en nieuw aan te leggen natuurgebieden. vastgoedontwikkelingen die kunnen bijdragen aan de inkomsten van het Verbinding en versterking van deze gebieden (en verbinding met agrarisch RAUM. Ook het verruimen van de grens van het RAUM waardoor er grond gebied) moet bijdragen aan een robuuste natuurlijke structuur in

23

bij komt die verpacht kan worden ten behoeve van natuurbeheer, kan in aantal recreatiearken mogelijke pachtopbrengst de toekomst via erfpacht nieuwe inkomsten opleveren. 10 € 20.000,00 Op moment van schrijven is nog niet bekend om welke kavels het gaat, 30 € 60.000,00 maar het is interessant om te onderzoeken welke gronden hiervoor in 50 € 100.000,00 aanmerking kunnen komen. 75 € 150.000,00 Doelgroepen verblijfsrecreatie 100 € 200.000,00 De opbrengsten voor de exploitant zijn van veel factoren afhankelijk: weer, seizoen, prijsbepaling, ligging, faciliteiten/voorzieningen, attracties in de buurt, maar ook de doelgroep is bepalend. Uitgaande van de 3.3.2 Verhoging pacht- en huuropbrengsten en vergroting pachtareaal Swipocratie die in de zomer van 2020 is uitgevoerd in opdracht van Het recreatieschap heeft op land weinig grondeigendom en daarom is het Recreatie Noord-Holland, wordt de rust, stilte, uitzicht en de mogelijkheid uitbreiden van het te verpachten areaal lastig. Het verhogen van tot watersporten het meest gewaardeerd. In combinatie met vrij uitzicht bestaande pachtafspraken is volgens het recreatieschap niet mogelijk. op het water en arken in het luxe segment, kan er een hoge prijs worden gevraagd per overnachting. De vraag naar luxe, duurzame verblijfslocaties Natuurgrond biedt wellicht mogelijkheden voor verpachting aan een tbo in de natuur en aan het water is groot.

De verbinding naar de kust en of agrariër die SNL kunnen aanvragen voor tegemoetkoming kosten andere dagrecreatieve bestemmingen in de buurt (strand, bos, sauna, natuurbeheer. Op dit moment zien we alleen mogelijkheden voor de forten, de steden Alkmaar, Zaandam/Zaanse Schans, Edam-Volendam, Saskerleidam (5 ha), wat een besparing in beheerkosten zou kunnen Monnickendam) maken de locatie uniek en aantrekkelijk. opleveren (5 ha à ca € 500 per jaar, € 2.500 per jaar).

Geschatte extra opbrengst Wel zijn er enkele gronden met kortlopende pachtafspraken, maar omdat De opbrengsten voor het RAUM komen voornamelijk voort uit extra het hier om individuele contracten met derden gaat, kunnen we niet veel pachtafspraken die er gemaakt kunnen worden, bijvoorbeeld het zeggen over de mogelijkheden. Wellicht is het bij verlenging van uitbreiden van de huidige afspraken met ondernemers bij kleinschalige kortlopende pachtcontracten de overweging waard om langdurigere uitbreiding van het aanbod met enkele recreatiearken. Voor verblijf op afspraken te maken, waardoor de pachter meer zekerheid heeft en de het water kan een hogere prijs gevraagd worden en daarmee ook een pachtprijs daarom wellicht iets omhoog kan. We hebben geen inzicht in hogere pachtprijs. We schatten in dat de erfpacht voor een recreatie-ark de kortlopende contracten. van ongeveer 40-60 vierkante meter ongeveer € 2.000, oplopend richting € 3.000, zal zijn (bron aanname: Recreatie Noord-Holland o.b.v. eerdere Geschatte extra opbrengst: nihil opbrengsten). De investeringskosten en infrastructurele kosten zijn voor de exploitant.

24

3.3.3 Evenementen aantrekken/toestaan aanzienlijk. Maar gelet op de geringe grondpositie aan de oevers zien we In recreatiegebied Spaarnwoude worden verschillende grote hier op korte termijn geen mogelijkheden voor. Dat wil niet zeggen dat dit evenementen gehouden. Voor 2022 werd zo’n €921.000 verwacht aan in de toekomst geen optie is: wellicht worden er in de toekomst nieuwe inkomsten vanuit evenementen. Door de coronacrisis kwam dat resultaat mogelijkheden gecreëerd in combinatie met verruiming van het gebied uit op € 574.000. Hoewel evenementen een bron van inkomsten kunnen en/of grondaankopen. zijn, verwachten we dat evenementen van de ordegrootte van Spaarnwoude niet passen bij het RAUM. 3.4 Duurzame energiewinning In de Visie 2030 staat beschreven dat het Recreatieschap in principe wil Kleinschalige evenementen passen bij de uitgangspunten uit de Visie 2030 meewerken aan het vrijmaken van ruimte voor duurzame energiewinning, en worden omarmd door bestuurders en Adviescommissie mits natuur mits de benodigde activiteiten passen bij het doel en de ambities van het niet geschaad wordt. Het water heeft potentie voor unieke evenementen, gebied en de beoogde en vastgestelde ontwikkelingen uit de visie niet passend in het gebied. Het land is minder aantrekkelijk door de drassige belemmert. Hierbij is multifunctioneel ruimtegebruik de primaire insteek.

grond en beperkte mogelijkheden op eigen of gepachte grond. In Aagtenpark liggen hier eventueel mogelijkheden. Kleinschalige 3.4.1 Zonne-energie evenementen leveren echter niet veel huur op en we schatten de In de visie is zonne-energie al benoemd. Voor de Saskerleidam wordt mogelijke extra inkomsten dan ook laag in. De markt voor kleinschalige onderzoek of drijvende zonnepanelen of panelen op land in combinatie evenementen heeft het moeilijk en vaak zijn evenementen pas rendabel met begrazing mogelijk zijn. naar meerdere edities of verspreid over meerdere dagen. In Geestmerambacht heeft RNH ervaring met evenementen tot 4.000 3.4.2 Windenergie personen die jaarlijks zo’n € 20.000 opleveren (schatting medewerkers). Zowel in de RES als in de Visie 2030 is opgenomen dat er kansen liggen voor windenergie langs de A9, mits niet verstorend voor natuur, Evenementen kunnen wel een indirect positief effect hebben. landschap en verkeer. De houding tijdens werksessies en gesprekken met Evenementen maken het gebied aantrekkelijker voor huidige en nieuwe bestuurders was voorzichtig positief en in lijn met de standpunten uit de doelgroepen. Het verhuren van grond voor evenementen kan ook helpen RES en de Visie 2030.