260326 Raadsinformatiebrief - Koopstromenonderzoek Randstad 2025 - bijlage
Tekst van het document
Als we de omzet uit toerisme afzetten tegen de totale detailhandelsomzet volgt daaruit de afhankelijkheid van deze doelgroep. In drie toeristische gemeenten in Noord-Holland is deze het grootst; Texel (12%), Zandvoort (11%) en Waterland (10%) (tabel 5.6). Figuur 5.10 Toevloeiing detailhandel Randstad uit toerisme, per gemeente (euro en %) Links: absolute toevloeiing (euro). Rechts: procentuele toevloeiing (aandeel op totale detailhandelsomzet) 1.000.000
0% tot 2%
10.000.000
2% tot 3%
50.000.000
3% tot 6%
100.000.000
6% en hoger
1.000.000.000
In welke gemeenten is sprake van veel toeristische bestedingen? In totaal zijn de inkomende toeristische bestedingen goed voor 3,5% van de totale omzet in de detailhandel. In de grotere gemeenten met recreatieve binnensteden is het absolute aantal bestedingen uit toerisme in de detailhandel het grootst (figuur 5.10), maar Amsterdam springt daar met afstand nog bovenuit, met een detailhandelsomzet van bijna 590 miljoen euro uit toerisme. Naast de andere G4-gemeenten landen er ook in de gemeente Haarlemmermeer veel toeristische detailhandelsbestedingen, waarschijnlijk samenhangend met Schiphol.
71
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Amsterdam
Den Haag
Utrecht
Rotterdam
Amsterdam
Den Haag
Utrecht
Rotterdam
Tabel 5.6 Top 10 gemeenten met meeste toevloeiing detailhandel uit toerisme Links: absolute toevloeiing (euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.). Rechts: aandeel toevloeiing (%)
Gemeente
Omzet uit toevloeiing
Gemeente
Aandeel toevloeiing (%)
Amsterdam
€ 589.000.000
Texel
12%
Den Haag
€ 113.000.000
Zandvoort
11%
Rotterdam
€ 105.000.000
Waterland
10%
Haarlemmermeer
€ 105.000.000
Amsterdam
10%
Utrecht
€ 98.000.000
Haarlemmermeer
9%
Amersfoort
€ 30.000.000
Bergen
9%
Almere
€ 28.000.000
Wassenaar
8%
Haarlem
€ 27.000.000
Renswoude
8%
Leiden
€ 26.000.000
Oostzaan
8%
Amstelveen
€ 22.000.000
Bunnik
6%
Tabel 5.7 Top 10 gemeenten met meeste toevloeiing horeca uit toerisme Links: absolute toevloeiing (euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.). Rechts: aandeel toevloeiing (%)
Gemeente Amsterdam
Omzet uit toevloeiing € 1.702.600.000
Rotterdam
€ 474.900.000
Zoeterwoude
68%
Den Haag
€ 376.600.000
Texel
63%
Utrecht
€ 317.700.000
Amsterdam
62%
Haarlemmermeer
€ 303.100.000
Zandvoort
61%
Leiden
€ 122.300.000
Wassenaar
60%
Haarlem
€ 113.000.000
Noordwijk
57%
Amersfoort
€ 97.100.000
Waterland
55%
Noordwijk
€ 68.700.000
Oostzaan
53%
Amstelveen
€ 64.500.000
Kaag en Braassem
52%
72
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Gemeente Haarlemmermeer
Aandeel toevloeiing (%) 69%
Veel meer nog dan in de detailhandel landen toeristische bestedingen in de horeca. Deze bestedingen zijn goed voor 41% van de totale horeca-omzet in de Randstad. Ook hier steekt gemeente Amsterdam er bovenuit, met meer dan een miljard euro aan toeristische horecabestedingen. Ook de afhankelijkheid van toerisme in de totale bestedingen is bij horeca een stuk hoger dan bij detailhandel. Gemeenten Haarlemmermeer (69%) en Zoeterwoude (68%) zijn hier koploper (tabel 5.7).
Duidelijke stijging toeristische bestedingen in winkels na coronadip De toevloeiing van toeristische detailhandelsbestedingen naar de Randstad is ten opzichte van 2016 met 39% toegenomen. De tussentijdse dip in 2021 vond natuurlijk plaats in de corona-periode.
Figuur 5.11 Toevloeiing horeca Randstad uit toerisme, per gemeente (euro en %) 1.000.000
tot 30%
10.000.000
30% tot 40%
50.000.000
40% tot 50%
100.000.000
50% en hoger
1.000.000.000
Figuur 5.12 Absolute toevloeiing toerisme detailhandel 2016-2021-2025 (x1 mln. euro, excl. BTW.) Amsterdam
Amsterdam
€ 2.000 € 1.740
€ 1.500 Den Haag
Utrecht
Den Haag
Utrecht
€ 1.000 Rotterdam
€ 1.251
Rotterdam
€ 500 €0
73
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
€ 532 2016
2021
2025
6. S preiding omzet detailhandel en horeca 6.1 Inleiding
6.2 Spreiding omzet detailhandel
In dit hoofdstuk kijken we naar de ruimtelijke spreiding van de detailhandelsomzet over de grotere winkelgebieden van de Randstad. We kijken naar 2025 en naar de ontwikkeling. Ter illustratie van die (ruimtelijke) ontwikkelingen behandelen we drie casestudy’s over verschuivingen in de recreatieve sector in Utrecht en omgeving, Den Haag en omgeving en Alkmaar en omgeving. Daarna kijken we nog naar de spreiding van horecaomzet over de kernen in de Randstad.
Welke winkelgebieden trekken de meeste bestedingen aan in 2025? De 30 winkelgebieden in de Randstad die de meeste omzet realiseren staan op de kaart (figuur 6.1). Het kaartbeeld onderscheidt de drie verschillende typen winkelgebieden waarbij een grotere cirkel staat voor een groter marktaandeel van de totale winkelomzet uit alle motieven (dagelijks, recreatief en doelgericht) binnen de Randstad. Het geeft een beeld welke winkelgebieden de grootste trekkers zijn. 7
In bijlage A staan per provincie (en daar binnen de verschillende COROP-regio’s) de markaandelen van winkelgebieden in hun regio. Dit is het percentage omzet van een aankooplocatie ten opzichte van het totaal binnen de regio/provincie. We tonen daar ook de ontwikkeling van de marktaandelen tussen 2021 en 2025.
7 Het winkelgebied Amsterdamse Poort is niet volledig in de enquête van het Koopstromenonderzoek 2025 meegenomen en maakt daarom samen met het aangrenzende winkelgebied Arena Boulevard/Villa Arena geen deel uit van deze analyse.
74
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Figuur 6.1 Top 30 winkelgebieden in de Randstad met de meeste totale omzet 2025, naar type
Centrale winkelgebieden Grootschalige winkelgebieden Ondersteunende winkelgebieden
Centrum Alkmaar
Centrum Heerhugowaard
Centrum Centrum Zaandam Haarlem Waarderpolder
Centrum Amsterdam Amsterdam Boven t Y Osdorpplein
Boulevard Cruquius
Centrum Leiden Centrum Alphen aan den Rijn
Centrum Den Haag
Centrum Naaldwijk Centrum Delf t Centrum Rot terdam Rot terdam Zuidplein
Vaanpark
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Centrum Amstelveen Centrum Hilversum
Centrum Zoetermeer Woonboulevard Utrecht Centrum Nieuwegein Rot terdam Alexandrium
Mall of the Netherlands
75
Centrum Hoofddorp
Centrum Dordrecht
Centrum Almere
Euroweg Centrum Amersfoort Centrum Utrecht
Centrum Veenendaal
Tabel 6.1 Top 10 centrumgebieden met sterkste absolute omzetgroei 2021-2025 (absolute omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.) Absolute omzetgroei
Relatieve omzetgroei
Rotterdam, Centrum
+ € 305.000.000
+46%
Amsterdam, Centrum
+ € 268.000.000
+47%
Utrecht, Centrum
+ € 225.000.000
+47%
Den Haag, Centrum
+ € 166.000.000
+31%
Leidschendam, Mall of the Netherlands
+ € 113.000.000
+64%
Leiden, Centrum
+ € 95.000.000
+36%
Haarlem, Centrum
+ € 88.000.000
+32%
Alkmaar, Centrum
+ € 68.000.000
+33%
Amersfoort, Centrum
+ € 63.000.000
+37%
Hoofddorp, Centrum
+ € 58.000.000
+26%
Tabel 6.2 Top 10 centrumgebieden met sterkste relatieve omzetgroei 2021-2025 (centra vanaf 40.000 m² wvo) (absolute omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.) Relatieve omzetgroei
Absolute omzetgroei
Leidschendam, Mall of the Netherlands
+64%
+ € 113.000.000
Schiedam, Centrum
+59%
+ € 43.000.000
Beverwijk, Centrum
+53%
+ € 26.000.000
Amsterdam, Centrum
+47%
+ € 268.000.000
Heerhugowaard, Centrum (Middenwaard)
+47%
+ € 51.000.000
Utrecht, Centrum
+47%
+ € 225.000.000
Rotterdam, Centrum
+46%
+ € 305.000.000
Bilthoven, Centrum
+43%
+ € 23.000.000
Ridderkerk, Centrum
+42%
+ € 39.000.000
Sassenheim, Centrum
+41%
+ € 25.000.000
76
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Welke centrumgebieden hebben de grootste omzetgroei meegemaakt? De centrumgebieden met de meeste omzet wisten in absolute zin ook veel extra omzet aan te trekken ten opzichte van 2021 (tabel 6.1). Ingezoomd op de relatieve omzetgroei vallen centra zoals Schiedam, Beverwijk, Heerhugowaard, Bilthoven, Ridderkerk en Sassenheim op (tabel 6.2). Deze centra zijn qua totale omzet een stuk kleiner, maar wisten in verhouding relatief veel extra omzet aan te trekken. We merken op dat tussen 2021 en 2025 sprake was van een cumulatieve inflatie van 21%. Centra die dus minder dan 21% omzetgroei hebben doorgemaakt, doen het relatief minder goed en blijven achter op de autonome bestedingsgroei van consumenten (zie hoofdstuk 2).
6.3 Ontwikkeling marktaandelen detailhandel Hoe hebben de marktaandelen van winkelgebieden zich ontwikkeld? Als we de totale winkelomzet per type winkelgebied afzetten tegen de totale detailhandelsomzet in het onderzoeksgebied (verschil tussen 2021 en 2025), blijkt dat de marktaandelen naar type winkelgebied beperkt zijn verschoven (figuur 6.2). De centrale winkelgebieden zagen het marktaandeel gemiddeld iets gestegen. Binnen deze categorie zijn wel verschillen. Vooral de grote binnensteden wisten meer omzet naar zich toe te trekken ten koste van de middelgrote en kleinere centra. Opvallend is dat het marktaandeel van ondersteunende winkelgebieden is gedaald, terwijl de groei van het (dagelijks) winkelaanbod hier juist groot was door vooral uitbreiding en schaalvergroting in de supermarktbranche. Verklaring is omzetverdunning: het winkelvloeroppervlak neemt sterker toe dan de bestedingen, met een lagere vloerproductiviteit als gevolg. Grootschalige winkelgebieden wisten ook iets meer marktaandeel naar zich toe te trekken, met ook hier verschillen tussen grote en kleine concentraties. Winkels buiten de winkelgebieden (verspreide bewinkeling) zagen het marktaandeel eveneens toenemen. 77
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Figuur 6.2 Marktaandeel Randstad 2021-2025, per type winkelgebied 35%
Centrale winkelgebieden
34% 35%
Ondersteunende winkelgebieden
37% 9%
Grootschalige winkelgebieden
8%
Verspreide bewinkeling 0%
10%
21%
2025
20%
2021
20%
30%
40%
Centrale winkelgebieden
tot 5.000 m2
2025
5.000-10.000 m2
2021
10.000-20.000 m2 20.000-40.000 m2 40.000-60.000 m2 60.000-100.000 m2 100.000-200.000 m2 vanaf 200.000 m2 tot 2.500 m2
Ondersteunende winkelgebieden
De middelgrote boodschappencentra wisten juist iets meer marktaandeel naar zich toe te trekken. Opvallend is dat de écht grote ondersteunende winkelgebieden (wijkcentra/ stadsdeelcentra) vanaf 20.000 m2 wvo marktaandeel verloren. Ondanks versterking van aanbod in deze winkelgebieden, kiest men waarschijnlijk vaker voor het alternatief dichter bij huis waar ook sprake was van modernisering van het (supermarkt)aanbod. Diverse centrale winkelgebieden weten ook meer marktaandeel aan te trekken als gevolg van versterking van het dagelijkse aanbod. Het aanbod buiten de concentraties (verspreide bewinkeling) weet ook meer marktaandeel aan te trekken. Dit betreffen veelal solitaire supermarkten van moderne omvang en met een goede bereikbaarheid en ruime parkeermogelijkheden.
Figuur 6.3 Ontwikkeling marktaandeel dagelijks Randstad 2021-2025, naar type winkelgebied
2.500-5.000 m2 5.000-10.000 m2 10.000-20.000 m2 vanaf 20.000 m2
Grootschalige winkelgebieden
Ingezoomd op de ontwikkelingen in de dagelijkse sector (figuur 6.3) valt op dat de allerkleinste winkelgebieden (zowel centraal als ondersteunend) marktaandeel verliezen.
tot 20.000 m2 20.000-40.000 m2 vanaf 40.000 m2 Verspreide bewinkeling 0%
78
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
5%
10%
15%
20%
Opvallend is voorts dat het marktaandeel van vooral grote en middelgrote woonboulevards en perifere concentraties (grootschalige winkelgebieden vanaf 20.000 m²) in de recreatieve sector fors is toegenomen. Dit hangt ongetwijfeld samen met brancheverbreding die op deze locaties vaak plaatsvindt, vooral gericht op grootschalige trekkers in de vrije tijdssector, zoals sport, kamperen, rijwielen en media.
79
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Figuur 6.4 Ontwikkeling marktaandeel recreatief Randstad 2021-2025, naar type winkelgebied
Centrale winkelgebieden
tot 5.000 m2 2025
5.000-10.000 m2
2021
10.000-20.000 m2 20.000-40.000 m2 40.000-60.000 m2 60.000-100.000 m2 100.000-200.000 m2 vanaf 200.000 m2
Ondersteunende winkelgebieden
tot 2.500 m2 2.500-5.000 m2 5.000-10.000 m2 10.000-20.000 m2 vanaf 20.000 m2 Grootschalige winkelgebieden
Wat bij recreatief winkelaanbod (figuur 6.4) opvalt is dat het marktaandeel van de vier grote binnensteden fors is gestegen, ten koste van veel middelgrote en kleinere centrumgebieden (tot 60.000 m2). De G4-binnensteden zijn inmiddels goed voor 21% van de totale omzet in recreatief winkelaanbod in de Randstad. Dit is een goede prestatie, aangezien ook hier het recreatief winkelaanbod krimpt. De ondersteunende winkelgebieden (buurt- en wijkcentra) leveren over alle grootteklassen aan marktaandeel in, wat samenhangt met de krimp van recreatief winkelaanbod in deze winkelgebieden. Opvallend is ook dat het marktaandeel van de grote wijk-/ en stadsdeelcentra (vanaf 20.000 m2 wvo) ook in deze sector verloren gaat. Deze centra kampen dus over de gehele linie (dagelijks en recreatief) met verlies van marktaandeel.
tot 20.000 m2 20.000-40.000 m2 vanaf 40.000 m2 Verspreide bewinkeling 0%
5%
10%
15%
20%
25%
tot 5.000 m2
2025
Centrale winkelgebieden
5.000-10.000 m2
2021
10.000-20.000 m2 20.000-40.000 m2 40.000-60.000 m2 60.000-100.000 m2 100.000-200.000 m2 vanaf 200.000 m2 tot 2.500 m2
Ondersteunende winkelgebieden
Gemak, omvang/massa, goed bereikbaar en makkelijk parkeren zijn waarschijnlijk de belangrijkste verklaringen. De groei van het marktaandeel op verspreide locaties gaat direct ten koste van het marktaandeel van de winkelgebieden. Alleen de grote en kleine woonboulevards (grootschalige winkelgebieden) weten enig marktaandeel te winnen. De middelgrote woonboulevards, centrale winkelgebieden en ondersteunende winkelgebieden verliezen alle marktaandeel in doelgericht winkelen.
Figuur 6.5 Ontwikkeling marktaandeel doelgericht Randstad 2021-2025, naar type winkelgebied
2.500-5.000 m2 5.000-10.000 m2 10.000-20.000 m2 vanaf 20.000 m2
Grootschalige winkelgebieden
De omzet in doelgericht winkelaanbod (figuur 6.5) concentreert zich logischerwijs vooral in de grootschalige winkelgebieden, maar bovenal op locaties buiten de winkelstructuur (verspreide bewinkeling). Dit aandeel is de laatste jaren fors gestegen en inmiddels realiseren deze verspreide locaties 41% marktaandeel. Denk aan solitaire bouwmarkten, tuincentra, meubelwinkels en keukenzaken. Hoewel het aanbod krimpt op verspreide locaties, groeit de aantrekkingskracht va het overgebleven aanbod.
tot 20.000 m2 20.000-40.000 m2 vanaf 40.000 m2 Verspreide bewinkeling 0%
80
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
10%
20%
30%
40%
50%
Als we de 25 aankooplocaties in de Randstad selecteren met de hoogste totale detailhandelsomzet in 2025, en dit lijstje vergelijken met die van 2021, dan valt een aantal zaken op: • Een aantal planmatige winkelgebieden waarin fors geïnvesteerd is in de afgelopen periode stijgt aanzienlijk. Voorop natuurlijk Mall of the Netherlands (van 15 naar 10), maar ook Rotterdam-Zuidplein hoort daarbij (van 28 naar 20). • Een enkele historische binnenstad komt in 2025 substantieel hoger op het lijstje dan in 2021, denk aan Amersfoort, maar andere binnensteden hebben moeite hun plek vast te houden (Hilversum, Delft). • De qua omzet krachtigste volbloed perifere clusters houden hun positie vast, met Woonboulevard Utrecht als hoogst genoteerde, en een overwegend consistente positie van de al dan niet solitaire IKEA’s (Delft, Barendrecht, Haarlem en Amsterdam). • De qua type aanbod wat hybride locatie Rotterdam-Alexandrium zijn positie weet te bestendigen.
81
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Tabel 6.3 Top 25 winkelgebieden in de Randstad met hoogste totale detailhandelsomzet 2025, vergeleken met rangorde 2021 (absolute omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.) Totale omzet detailhandel
Positie 2021
1. Rotterdam, Centrum
€ 964.000.000
1 (=)
2. Amsterdam, Centrum
€ 836.000.000
2 (=)
3. Den Haag, Centrum
€ 708.000.000
3 (=)
4. Utrecht, Centrum
€ 708.000.000
4 (=)
5. Rotterdam, Alexandrium
€ 406.000.000
5 (=)
6. Utrecht, Woonboulevard Utrecht/Kanaleneiland
€ 374.000.000
6 (=)
7. Haarlem, Centrum
€ 361.000.000
7 (=)
8. Leiden, Centrum
€ 359.000.000
8 (=)
9. Delft, IKEA (solitaire locatie)
€ 342.000.000
9 (=)
10. Leidschendam, Mall of the Netherlands
€ 288.000.000
15 (+5)
11. Hoofddorp, Centrum
€ 281.000.000
10 (-1)
12. Alkmaar, Centrum
€ 275.000.000
11 (-1)
13. Almere, Centrum
€ 242.000.000
12 (-1)
14. Amersfoort, Centrum
€ 233.000.000
18 (+4)
15. Zoetermeer, Stadshart
€ 217.000.000
16 (+1)
16. Hilversum, Centrum
€ 210.000.000
14 (-2)
17. Dordrecht, Centrum
€ 209.000.000
19 (+2)
18. Delft, Centrum
€ 208.000.000
17 (-1)
19. Cruquius, Boulevard Cruquius
€ 199.000.000
22 (+3)
20. Rotterdam, Zuidplein
€ 188.000.000
28 (+8)
21. Barendrecht, Vaanpark
€ 181.000.000
24 (+3)
22. Haarlem, Waarderpolder
€ 181.000.000
20 (-2)
23. Amsterdam, IKEA (solitaire locatie)
€ 180.000.000
29 (+6)
24. Amsterdam, Winkelcentrum Boven 't Y/ Buikslotermeerplein
€ 180.000.000
31 (+7)
25. Veenendaal, Centrum
€ 173.000.000
25 (=)
6.4 Drie casestudies over verschuivingen in de regionale hiërarchie van recreatief winkelen
Tabel 6.4 Omzet recreatieve sector winkelgebieden in Utrecht en omgeving 2016-2025 (omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.)
De veranderingen in ruimtelijk consumentengedrag zijn niet alleen op generieke wijze te illustreren, door te verwijzen naar de ontwikkeling van de typen winkelgebieden en sectoren, maar ook door regionaal in te zoomen. Dat deden we voor de periode tussen 2016 en 2025, op een selectie van de belangrijkste winkelgebieden in de recreatieve sector in de gemeente Utrecht en omgeving, Den Haag en omgeving en Alkmaar en omgeving.
Casestudy Utrecht en omgeving In tabel 6.4 is goed te zien hoe ingrijpend in bijna tien jaar het ruimtelijk consumentengedrag verandert. In 2016 deden Nieuwegein Centrum en Zeist Centrum ertoe (op ruime afstand van Utrecht Centrum). Beide winkelgebieden waren qua gerealiseerde omzet in de recreatieve sector zo’n vier tot vijf keer kleiner dan Utrecht Centrum. Op ruimere afstand bliezen ook Woerden Centrum, Maarssen-Bisonspoor en Houten Centrum hun partijtje mee (8 tot 12 keer kleiner dan Utrecht Centrum). Leidsche Rijn Centrum was nauwelijks open, The Wall kwakkelde in die dagen. 82
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Winkelgebied
2016
2025
Verschil
Utrecht, Centrum
€ 315.000.000
€ 512.000.000
+63%
Amersfoort, Centrum
€ 152.000.000
€ 181.000.000
+19%
Veenendaal, Centrum
€ 103.000.000
€ 99.000.000
-4%
Nieuwegein, Centrum
€ 85.000.000
€ 95.000.000
+12%
Utrecht, The Wall
€ 8.000.000
€ 89.000.000
+1.013%
Zeist, Centrum
€ 68.000.000
€ 66.000.000
-3%
-
€ 38.000.000
Woerden, Centrum
€ 41.000.000
€ 36.000.000
-12%
Maarssen, Bisonspoor
€ 25.000.000
€ 20.000.000
-20%
Houten, Centrum
€ 24.000.000
€ 18.000.000
-25%
Leidsche Rijn, Centrum
Hoe anders is de situatie in 2025: Utrecht Centrum is in recreatieve omzet inmiddels meer dan vijf keer zo groot als Nieuwegein Centrum, dat zich overigens goed weet te handhaven. En inmiddels zelfs acht keer zo groot als Zeist Centrum. De afstand tot Woerden Centrum, Maarssen-Bisonspoor en Houten Centrum is verveelvoudigd. Nieuwkomer Leidsche Rijn Centrum nestelt zich boven Woerden, en The Wall komt met brancheverruiming (Decathlon) qua recreatieve omzet in de buurt van Nieuwegein.
In grote lijnen komt het erop neer dat de grote historische centra, Amersfoort en vooral Utrecht, hun positie weten versterken, dat de middelgrote centra in de verdrukking zitten. Maar dat een centrum als Nieuwegein, waar recent fors in is geïnvesteerd en waar nog steeds woningen aan worden toegevoegd, dat terugziet in goed functioneren. En dat ook een grootschalig cluster waar brancheverruiming heeft plaatsgevonden dat direct terugziet in zijn plek op de ranglijst. Het centrum van Houten is momenteel in transitie; er komt meer ruimte voor groen en winkels maken plek voor andere functies, zoals woningen en voorzieningen.
Casestudy Haagse regio In de grote Haagse regio zien we een vergelijkbaar beeld (tabel 6.5). De duidelijke winnaars zijn de Haagse en Leidse binnensteden en vooral Mall of the Netherlands. Maar ook uiteenlopende winkelgebieden als Naaldwijk Centrum en de Frederik Hendrikstraat ontwikkelden zich goed. Verliezers hier zijn onder meer Zoetermeer-Stadshart en Rijswijk-In de Bogaard.
In 2016 was Den Haag Centrum bijna drie keer zo groot als Zoetermeer-Stadshart en ongeveer drieënhalf keer zo groot als het centrum van Leiden (qua omzet in de recreatieve sector). De traditionele stadsdeelcentra (Leidsenhage, (het huidige Mall of the Netherlands), Rijswijk-In de Bogaard en Den Haag-Leyweg) volgden op gepaste afstand (de eerste twee waren meer dan vijf keer kleiner dan de Haagse binnenstad). Hoe anders is dat nu: het centrum van Den Haag gaat nog steeds fier aan kop, maar Mall of the Netherlands is runner-up, met een recreatieve omzet die zo’n twee tot tweeënhalf keer lager ligt dan Den Haag Centrum. Het centrum van Leiden zit daar kort achter (3 keer kleiner), maar de andere twee stadsdeelcentra verliezen heel fors; In de Bogaard is nu dertien keer kleiner dan Den Haag Centrum, Leyweg meer dan dertig keer kleiner. 83
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Tabel 6.5 Omzet recreatieve sector winkelgebieden in Den Haag en omgeving 2016-2025 (omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.) Winkelgebied
2016
2025
Verschil
Den Haag, Centrum
€ 374.000.000
€ 462.000.000
+24%
Leidschendam, Mall of the Netherlands (voorheen Leidsenhage)
€ 73.000.000
€ 195.000.000
+167%
Leiden, Centrum
€ 111.000.000
€ 161.000.000
+45%
Zoetermeer, Stadshart
€ 139.000.000
€ 113.000.000
-19%
Delft, Centrum
€ 80.000.000
€ 85.000.000
+6%
Rijswijk, In de Boogaard
€ 68.000.000
€ 35.000.000
-49%
Den Haag, Frederik Hendrikstraat
€ 19.000.000
€ 30.000.000
+58%
Den Haag, Leyweg
€ 40.000.000
€ 14.000.000
-65%
Wassenaar, Centrum
€ 22.000.000
€ 18.000.000
-18%
Den Haag, Megastores
€ 14.000.000
€ 3.000.000
-79%
In grote lijnen komt het er dus ook in de Haagse regio op neer dat de grote historische centra, Den Haag en Leiden, hun positie weten te versterken, dat de middelgrote centra in de verdrukking zitten en dat de ambitieuze herontwikkeling van Leidsenhage (Mall of the Netherlands) het centrum heeft weten te behoeden voor een ontwikkeling zoals die zich in Zoetermeer Stadshart en (vooral) Rijswijk-In de Bogaard heeft voltrokken.
Casestudy regio Alkmaar Ook in de regio Alkmaar is goed te zien hoe op een regionaal schaalniveau de krachtsverhoudingen tussen winkelgebieden verschuiven (tabel 6.6). In 2016 was het centrum van Alkmaar in omvang drie keer zo groot als het centrum van Heerhugowaard (Middenwaard), in termen van omzet in de recreatieve sector. Op ruime afstand daar weer achter deden ook Alkmaar-De Mare en Heiloo Centrum nog een aardige duit in het zakje. Deze waren op hun beurt weer drie tot vier keer kleiner dan Middenwaard. Bergen Centrum lag daar weer achter, ruim vijf keer kleiner dan Middenwaard.
Tabel 6.6 Omzet recreatieve sector winkelgebieden in Alkmaar en omgeving 2016-2025 (omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.)
De situatie in 2025 is een andere: het centrum van Alkmaar weet zich aardig te handhaven, maar de afstand tot Middenwaard daalt (factor 2,7). Opvallender is de afstand tot de twee andere winkelgebieden. Alkmaar-De Mare is in recreatieve omzet vier keer kleiner dan Middenwaard en Heiloo Centrum zelfs vijf keer. Het centrum van Bergen daarentegen nestelt zich tussen De Mare en Heiloo en is nu vier keer kleiner dan Middenwaard. In de dagelijkse sector is het beeld genuanceerd anders (tabel 6.7). Hier was Middenwaard in 2016 het sterkste centrum, kort daarop gevolgd door Alkmaar-De Mare. Centrum Alkmaar volgt 84
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Winkelgebied
2016
2025
Verschil
Alkmaar, Centrum
€ 165.000.000
€ 181.000.000
+10%
Centrum Heerhugowaard (Middenwaard)
€ 55.000.000
€ 68.000.000
+24%
Alkmaar-De Mare
€ 17.000.000
€ 17.000.000
=
Bergen, Centrum
€ 10.000.000
€ 17.000.000
+70%
Heiloo, Centrum
€ 14.000.000
€ 13.000.000
-7%
Tabel 6.7 Omzet dagelijkse sector winkelgebieden in Alkmaar en omgeving 2016-2025 (omzet in euro, excl. BTW, afgerond op 1 mln.) Winkelgebied
2016
2025
Verschil
Alkmaar-De Mare
€ 61.000.000
€ 94.000.000
+54%
Centrum Heerhugowaard (Middenwaard)
€ 67.000.000
€ 82.000.000
+22%
Alkmaar, Centrum
€ 44.000.000
€ 46.000.000
+5%
Alkmaar, Wendelaarstraat
€ 28.000.000
€ 42.000.000
+50%
Bergen, Centrum
€ 28.000.000
€ 37.000.000
+32%
Alkmaar, De Hoef
€ 25.000.000
€ 34.000.000
+36%
Alkmaar, Geert Groteplein
€ 25.000.000
€ 32.000.000
+28%
Alkmaar, Daalmeer
€ 22.000.000
€ 27.000.000
+23%
op gepaste afstand, met daar weer achter Bergen Centrum en een viertal winkelgebieden in Alkmaar (Wendelaarstraat, De Hoef, Geert Groteplein en Daalmeer). Het gat tussen het grootste en het kleinste van de genoemde Alkmaarse winkelgebieden bedraagt een factor 3.
In 2025 wisselen Middenwaard en De Mare stuivertje en is het gat met het centrum van Alkmaar gegroeid (factor 2). Ook het gat tussen het grootste dagelijkse winkelgebied in de regio en het kleinste van de vier genoemde Alkmaarse centra is gegroeid, en ligt nu op factor 3,5.
6.5 Spreiding horecaomzet Grote steden domineren De kaart hiernaast toont de dertig kernen in de Randstad met de grootste horecaomzet, met onderscheid tussen de omzet in en buiten het centrum (figuur 6.6). Een grotere cirkel staat voor een grotere omzet. De vier grote steden domineren in volgorde van bevolkingsomvang weinig verrassend het omzetbeeld, variërend van ongeveer een miljard euro omzet in Amsterdam tot ruim 400 duizend euro in Utrecht. Ruim daarachter volgt een groep steden met 150 tot 200 duizend euro omzet; Leiden, Haarlem, Almere, Amersfoort en Delft.
Figuur 6.6 Top 30 kernen in de Randstad met de meeste horeca-omzet 2025, naar locatie binnen kern
centrum totaal Hoorn (Nh.) Alkmaar
Zaandam
Amsterdam
Haarlem
Almere
Amstelveen
Hoofddorp
Leiden
Den Haag
Hilversum Alphen aan den Rijn
Schiedam Vlaardingen
Gouda
Rot terdam
Spijkenisse Dordrecht
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Utrecht
Amersfoort
Zoetermeer Delf t
85
Lelystad
Purmerend
Veenendaal
Figuur 6.7 Locatie horecabestedingen binnen kern Randstad 2025, naar kernomvang Kernen tot 5.000 inwoners
55%
19%
26%
Kernen 5.000-10.000 inwoners
67%
18%
16%
Kernen 10.000-20.000 inwoners
65%
19%
16%
Kernen 20.000-50.000 inwoners
65%
25%
10%
Kernen 50.000-300.000 inwoners
65%
26%
9%
Kernen vanaf 300.000 inwoners
50% 0%
Centrum
25%
50%
Binnen kern, buiten centrum
In welke mate zijn horecabezoekers op het centrum van een stad gericht? In het algemeen kan men zeggen dat hoe groter de stad hoe minder groot de oriëntatie van de horecabezoekers op het centrum van die stad. Zo is het centrum in de vier grote steden (vanaf 300.000 inwoners) goed voor de helft van de horecabestedingen (figuur 6.7). Ook in de allerkleinste kernen trekt het centrum een kleiner aandeel. Verschil is dat in de grote steden de oriëntatie vooral op de wijken is gericht (42%) en in de kleinste kernen (logischerwijs) 86
42%
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
75%
8% 100%
Buiten bebouwde kom
vooral op het buitengebied (26%). In Amsterdam trekken de wijken zelfs meer horecabestedingen dan het centrum (54% om 39%). In Rotterdam (37% om 55%) en Den Haag (38% om 51%) ligt de verhouding tussen de oriëntatie op de wijken en het centrum al wat anders. Utrecht (27% om 66%) past wat dat betreft meer bij de onderliggende kernclassificatie. Verder valt op dat in ‘nieuwe’ steden Amstelveen (48%), Nieuwegein (41%), Lelystad en Almere (beide 39%) relatief veel horecabestedingen in de wijken plaatsvinden.
Bezochte typen horeca-activiteiten Wanneer we inzoomen op het type horecaaanbod zien we dat bezoekers in de Randstad het vaakst naar een restaurant gaan (42%, figuur 6.8). Gelet op de kernomvang zijn de koffiebar en café/bar/kroeg in grotere plaatsen meer in trek. In middelgrote kernen bezoekt men relatief vaker een lunchroom. Bezoekers gaan in de kleinste kernen vaker naar een cafetaria/snackbar.
Figuur 6.8 Bezochte typen horeca-activiteiten Randstad 2025, naar kernomvang
Koffiebar
Kernen tot 20.000 inwoners Kernen 20.000-50.000 inwoners
Lunchroom
Kernen 50.000-300.000 inwoners Kernen vanaf 300.000 inwoners
IJssalon Cafetaria/snackbar Fastfoodrestaurant Eetcafé/brasserie Restaurant Café/bar/kroeg Discotheek/club Anders 0%
87
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
10%
20%
30%
40%
50%
7. B ezoekgedrag en beoordeling van gebieden 7.1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we in op wat meer kwalitatieve verklaringen voor koopstromen en marktaandelen. Waarom kiezen consumenten voor bepaalde winkelgebieden en waarmee combineren zij een winkelbezoek? Hoe beoordelen ze de verschillende aspecten, ook op het gebied van horeca? En hoe lang verblijft men?
7.2 Bezoekmotieven winkelgebieden Nabijheid, winkelaanbod en autobereikbaarheid wisselen qua belang De belangrijkste redenen om een winkelgebied te bezoeken variëren naar aard en omvang van het winkelgebied. Voor de centrale winkelgebieden als geheel is nabijheid de belangrijkste reden om een winkelgebied te bezoeken (48% van de respondenten noemt dit) op de voet gevolgd door de aanwezigheid van 88
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
bepaalde winkels (43%, figuur 7.1). In centrale winkelgebieden die groter zijn dan 60.000 m² overvleugelen andere bezoekmotieven het belang van nabijheid, met de aanwezigheid van bepaalde winkels voorop. In de allergrootste centrale winkelgebieden is er een veelvoud van redenen belangrijker. Redenen die samen te vatten zijn als de omvang, samenstelling en kwaliteit van het aanbod zijn dan doorslaggevender. Ook opvallend: bij de allergrootste centrale winkelgebieden (>200.000 m²) is de bereikbaarheid per openbaar vervoer belangrijker (19%) dan de bereikbaarheid per auto (3%). Parkeermogelijkheden voor de auto zijn in deze centra sowieso wisselend relevant. In centrale winkelgebieden tot 100.000 m² varieert het belang van parkeermogelijkheden als reden om het winkelgebied te bezoeken nauwelijks (tussen de 16 en 20%). In de allergrootste centra daalt dat scherp tot respectievelijk 6% en 2%. Dit betekent niet dat parkeren niet relevant is, maar dat andere bezoekmotieven in de totale afweging over het algemeen belangrijker zijn, zoals de omvang van het winkelaanbod, de aanwezigheid van bepaalde winkels en de kwaliteit van het winkelaanbod.
Figuur 7.1 Bezoekmotief centrale winkelgebieden Randstad 2025, naar omvang Dichtst bij huis Dichtst bij werk Lag op de route Omvang winkelaanbod Kwaliteit winkelaanbod Bepaalde winkel(s) Combinatie van winkels Prijsniveau winkelaanbod Openingstijden winkels Sfeer en uitstraling winkelgebied Toegankelijkheid winkelgebied Vermijden drukte Bereikbaarheid per openbaar vervoer Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per fiets Bereikbaarheid te voet
tot 5.000 m2
Parkeermogelijkheden auto
5.000-10.000 m2
Parkeermogelijkheden fiets
10.000-20.000 m2
Parkeertarief
20.000-40.000 m2
Combinatie met horecabezoek
40.000-60.000 m2
Combinatie met tanken
60.000-100.000 m2
Combinatie met een ander bezoekdoel
100.000-200.000 m2 vanaf 200.000 m2
Anders 0%
89
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
20%
40%
60%
80%
Ook voor ondersteunende winkelgebieden, waar het dagelijks aanbod vaak domineert, is nabijheid veruit de belangrijkste reden (66%, figuur 7.2). Ook geldt dat hoe kleiner het ondersteunende winkelgebied, hoe groter het belang van nabijheid is. Alle andere redenen blijven daar ver bij achter. Op ruime afstand (door 31% genoemd) komt de aanwezigheid van bepaalde winkels. De bereikbaarheid per auto noemt 19% als reden.
Figuur 7.2 Bezoekmotief ondersteunende winkelgebieden Randstad 2025, naar omvang Dichtst bij huis Dichtst bij werk Lag op de route Omvang winkelaanbod Kwaliteit winkelaanbod Bepaalde winkel(s) Combinatie van winkels Prijsniveau winkelaanbod
Bij de grotere ondersteunende winkelgebieden neemt het belang van de aanwezigheid van bepaalde winkels af en dat van de bereikbaarheid per auto toe. Een logische uitkomst, omdat in het hiërarchische planningsmodel in Nederland de grotere ondersteunende centra, met meer keuzemogelijkheden, grofmaziger over het land zijn verspreid. Bij de grootschalige winkelgebieden, zoals de woonboulevards, geldt dat nabijheid bij de gebieden van kleinere omvang een belangrijk bezoekmotief is. Voor de grote gebieden gaat men vooral voor de aanwezigheid van bepaalde winkels, de kwaliteit van het aanbod en de diversiteit aan winkels. Een grotere reisafstand is dan minder problematisch, terwijl een goede autobereikbaarheid en parkeermogelijkheden dan belangrijker zijn. 90
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Openingstijden winkels Sfeer en uitstraling winkelgebied Toegankelijkheid winkelgebied Vermijden drukte Bereikbaarheid per openbaar vervoer Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per fiets Bereikbaarheid te voet Parkeermogelijkheden auto Parkeermogelijkheden fiets tot 2.500 m2
Parkeertarief Combinatie met horecabezoek
2.500-5.000 m2
Combinatie met tanken
5.000-10.000 m2
Combinatie met een ander bezoekdoel
10.000-20.000 m2
Anders
vanaf 20.000 m2 0%
20%
40%
60%
80%
7.3 Combinatiebezoek Waar combineert men winkelen mee? In de figuren hiernaast is te zien waarmee men een bezoek aan een boodschappenwinkel (figuur 7.3) of kledingwinkel (figuur 7.4) combineert, verdeeld naar leeftijdscategorieën. Voor het boodschappen doen is de supermarkt de belangrijkste winkel. Een bezoek aan de supermarkt combineert men het meest met een bezoek aan versspeciaalzaken zoals een bakker of een slager (23%) en andere winkels (25%), die waarschijnlijk vooral in het verlengde liggen van het bezoekmotief boodschappen doen, zoals een drogist of een slijter. Ook combinatiebezoek met de markt (10%) of met een bezoek aan het pakketpunt (11%) komt vaak voor. Het zijn vooral ouderen die combinatiebezoek doen met andere winkels en de warenmarkt. Bij jongeren zien we dat veel minder. Wel combineren jongeren, die ook meer online bestellen, boodschappen doen meer met een bezoek aan het pakketpunt.
Figuur 7.3 Bezochte voorzieningen bij boodschappen Randstad 2025, naar leeftijd
Supermarkt Warenmarkt Versspeciaalzaak Andere winkels Verzorging Bank of financiële instelling Pakketpunt Café, bar of terras (iets drinken) Lunchroom of broodjeszaak Cafetaria, snackbar of fastfood Restaurant
15-29 jaar
Sportvoorziening
30-44 jaar
Culturele voorziening
45-59 jaar
Bioscoop of filmhuis
60-74 jaar
Entertainment
75 jaar e.o.
Overig 0%
91
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
20%
40%
60%
80%
100%
Consumenten die een winkelgebied primair bezoeken voor modische aankopen brengen bijna allemaal een bezoek aan een kledingwinkel (90%). Daarnaast brengt 41% dan ook een bezoek aan een schoenenwinkel. Andere voorzieningen die men tijdens het modisch winkelen bezoekt zijn vooral gericht op de supermarkt (23%), op wat te drinken of wat te eten (17 en 18%) en andere winkels (24%). Opvallend is dat jongeren mode-aankopen vaker combineren met bezoek aan (dag)horeca. Verder valt op dat leeftijd weinig invloed heeft op het combinatiebezoek met een supermarkt en de markt. Wel combineren ouderen vaker modeaankopen met het bezoek aan versspeciaalzaken.
Figuur 7.4 Bezochte voorzieningen bij mode-aankopen Randstad 2025, naar leeftijd
Kledingwinkel Schoenenwinkel Supermarkt Warenmarkt Versspeciaalzaak Andere winkels Verzorging Bank of financiële instelling Pakketpunt Café, bar of terras (iets drinken) Lunchroom of broodjeszaak Cafetaria, snackbar of fastfood Restaurant
15-29 jaar
Sportvoorziening
30-44 jaar
Culturele voorziening
45-59 jaar
Bioscoop of filmhuis
60-74 jaar
Entertainment
75 jaar e.o.
Overig 0%
92
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
20%
40%
60%
80%
100%
7.4 Waardering winkelgebieden Waardering winkelgebieden stabiliseert Consumenten geven winkelgebieden in de Randstad gemiddeld een 7,5 (de gemiddelde beoordeling over alle aspecten waarop we een beoordeling vroegen, figuur 7.5). In de regel krijgen de centrale winkelgebieden een iets hoger rapportcijfer dan de ondersteunende en de grootschalige winkelgebieden. Verder geldt dat hoe groter het winkelgebied hoe groter de kans op een hoger totaaloordeel.
Veel rapportcijfers zijn logisch te verklaren vanuit de aard en functie van winkelgebieden. Zo halen de grootschalige winkelgebieden een hoge beoordeling ten aanzien van de bereikbaarheid per auto (8,3) en parkeermogelijkheden (8,2), terwijl deze in sfeer en uitstraling (6,4), bereikbaarheid per openbaar vervoer (6,3) en aanbod horeca (5,2) juist minder scoren.
Figuur 7.5 Beoordeling aspecten winkelgebieden Randstad 2025, per type winkelgebied Totaaloordeel Winkelaanbod Sfeer en uitstraling Veiligheid Netheid (schoonmaak of onderhoud) Centrale winkelgebieden
Aanwezigheid en kwaliteit van groen
Ondersteunende winkelgebieden Grootschalige winkelgebieden
Faciliteiten Service, klantcontact Parkeermogelijkheden auto Stallingsmogelijkheden voor de fiets Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per fiets Bereikbaarheid per openbaar vervoer Aanbod van horeca 1
93
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
3
5
7
9
Waardering winkelgebieden gemiddeld licht gedaald Ingezoomd op de ontwikkeling van de rapportcijfers tussen 2016 en 2025 valt op dat de totale waardering van winkelgebieden licht is gedaald, van 7,6 naar 7,5 (figuur 7.6). Vooral is in deze periode de beoordeling van de aanwezigheid van faciliteiten, van het aanbod van horeca, de sfeer en uitstraling en de netheid relatief achteruitgegaan. Alleen het oordeel over de parkeermogelijkheden voor de auto en de bereikbaarheid per fiets wist min of meer op peil te blijven.
Figuur 7.6 Ontwikkeling beoordeling aspecten winkelgebieden Randstad 2016-2025, per type winkelgebied en totaal Totaal oordeel Winkelaanbod Sfeer en uitstraling Veiligheid Netheid (schoonmaak/onderhoud) Faciliteiten Parkeermogelijkheden auto Stallingsmogelijkheden voor de fiets Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per fiets Bereikbaarheid per openbaar vervoer Aanbod van horeca -0,8
-0,6
-0,4
-0,2
Centrale winkelgebieden Ondersteunende winkelgebieden Grootschalige winkelgebieden Totaal 94
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
0,0
0,2
7.5 Waardering horeca Waardering horeca hangt af van omvang gemeente De horeca in de Randstad beoordeelt men gemiddeld met een 7,8. In de grootste steden ligt de totaalbeoordeling van horeca significant hoger (8,0) dan in de kleinere gemeenten (figuur 7.7). Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat de kwaliteit, de keuzemogelijkheden en het aanbod in de grootste kernen en gemeenten groter zijn en daardoor ook een hogere waardering krijgen. Ook zijn in de grote kernen en gemeenten meer terrassen die men eveneens beter beoordeelt. Opvallend is dat men de gastvrijheid/klantvriendelijkheid van het horecapersoneel in kleinere kernen en gemeenten hoger waardeert dan in grote gemeenten en grootste steden. In kleine kernen en gemeenten is het minder anoniem en is er, blijkend uit de beoordeling, meer aandacht voor de klant. Ook de prijs-kwaliteitverhouding beoordeelt men in kleine kernen en gemeenten hoger dan in grote gemeenten. Ingezoomd op verschillen naar leeftijd valt op dat jongeren de horeca in algemene zin iets beter beoordelen dan mensen van middelbare leeftijd en ouderen. Dit uit zich met name in de keuzemogelijkheden, en in mindere mate de uitstraling van de terrassen. 95
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Figuur 7.7 Rapportcijfers horeca Randstad 2025, naar gemeenteomvang
Totaaloordeel horeca Kwaliteit horeca Keuzemogelijkheden horeca Aanbod 'daghoreca' Aanbod 'avondhoreca' Aanbod 'nachthoreca' Aantal terrassen Uitstraling van de terrassen Gastvrijheid/klantvriendelijkheid horecapersoneel Prijs-kwaliteit verhouding eten en drinken 1
3
5
7
9
tot 20.000 inwoners
50.000-100.000 inwoners
20.000-35.000 inwoners
100.000-200.000 inwoners
35.000-50.000 inwoners
vanaf 200.000 inwoners
In de gemeente Edam-Volendam is de totale beoordeling van de horeca het hoogste met een 8,4 gemiddeld. De gemeenten Oudewater, Blaricum, Heemskerk, Laren en Delft scoren met een 8,3 ook hoog. Binnen de grotere gemeenten voert Delft de rij aan, op korte afstand gevolgd door Amersfoort, Utrecht, Haarlem en Leiden. De totale beoordeling in de drie grootste steden ligt lager, maar nog steeds op of boven het gemiddelde. Vooral de matige scores op gastvrijheid en prijs-kwaliteitsverhouding zijn daar debet aan. Amsterdam scoort op deze variabelen lager dan elke andere stad, maar ook Rotterdam, Den Haag en Utrecht bungelen op deze aspecten onderaan. Dat de vier grote steden een hoger totaaloordeel voor horeca krijgen dan het gemiddelde geeft aan dat de kwaliteit en keuzemogelijkheden van de horeca bij de consument zwaarder wegen dan prijs en gastvrijheid. In welke kernen krijgt de horeca waardering? In de tabellen hiernaast staan voor een aantal aspecten (totale beoordeling, keuzemogelijkheden en kwaliteit) de hoogst gewaardeerde kernen op een rij. Toeristische kernen en stadjes doen het goed in de lijsten.
96
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Tabel 7.1 Top 10 kernen Randstad met hoogste rapportcijfer totale beoordeling horeca (2025)
Tabel 7.3 Top 10 kernen Randstad met hoogste rapportcijfer kwaliteit horeca (2025)
Kern
Kern
Rapportcijfer
Rapportcijfer
Volendam
8,6
Volendam
8,6
Delft
8,3
Utrecht
8,4
Oudewater
8,3
Delft
8,4
Heemskerk
8,3
Haarlem
8,3
Laren
8,3
Bergen
8,3
Egmond aan Zee
8,3
Amsterdam
8,3
Harmelen
8,3
Heemskerk
8,3
Schagen
8,3
Schagen
8,3
Wijk bij Duurstede
8,3
Amersfoort
8,2
Blaricum
8,3
Egmond aan Zee
8,2
Tabel 7.2 Top 10 kernen Randstad met hoogste rapportcijfer keuzemogelijkheden horeca (2025) Kern
Rapportcijfer
Volendam
8,5
Hoogwoud
8,3
Ouddorp
8,3
Oudewater
8,2
's-Gravenzande
8,2
Santpoort-Noord
8,2
Laren
8,2
Ouderkerk aan de Amstel
8,2
Bunschoten-Spakenburg
8,2
Blaricum
8,2
Uitgesplitst naar typen winkelgebieden zien we dat in de grootste grootschalige winkelgebieden (>40.000 m²) de bezoekduur fors toeneemt, met bijna de helft van de bezoekers (49%) die langer dan een uur verblijven. De centrale winkelgebieden bereiken dat percentage als ze groter dan 60.000 m² meten. In alle categorieën ondersteunende winkelgebieden domineren de korte verblijvers. Zelfs in de ondersteunende winkelgebieden > 20.000 m² verblijft 71% minder dan een uur.
tot 5.000 m² wvo Centrale winkelgebieden
5.000-10.000 m² wvo 10.000-20.000 m² wvo 20.000-40.000 m² wvo 40.000-60.000 m² wvo 60.000-100.000 m² wvo 100.000-200.000 m² wvo vanaf 200.000 m² wvo tot 2.500 m² wvo Ondersteunende winkelgebieden
Verblijfsduur hangt grotendeels af van omvang De bezoeker blijft langer in een winkelgebied naarmate de omvang van het winkelaanbod toeneemt (figuur 7.8). In winkelgebieden die kleiner zijn dan 10.000 m² blijft meer dan 60% van de bezoekers korter dan een half uur. Vanaf een omvang van 60.000 m² verblijft het merendeel van de bezoekers meer dan een uur. Opvallend is dat dit in de allergrootste winkelgebieden (>200.000 m²) weer iets afneemt.
Figuur 7.8 Verblijfsduur winkelgebieden Randstad 2025, naar type winkelgebied
2.500-5.000 m² wvo 5.000-10.000 m² wvo 10.000-20.000 m² wvo vanaf 20.000 m² wvo
Grootschalige winkelgebieden
7.6 Verblijfsduur winkelgebieden
tot 20.000 m² wvo 20.000-40.000 m² wvo vanaf 40.000 m² wvo 0% 0 tot 15 minuten
97
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
15 tot 30 minuten
25% 30 tot 60 minuten
50% 1 tot 2 uur
75% 2 tot 4 uur
100% meer dan 4 uur
Ten opzichte van 2016 is de gemiddelde verblijfsduur over de hele linie afgenomen (figuur 7.9). Voor ondersteunende winkelgebieden heeft de gemiddelde verblijfsduur zich sinds 2016 vooral richting een verblijfsduur van maximaal 30 minuten bewogen (figuur 7.10). Bij grootschalige winkelgebieden vooral richting 15 tot 60 minuten. Het bezoek aan centrumgebieden laat een iets diffusere ontwikkeling zien, maar wel is duidelijk dat het aandeel lange verblijfsduur (meer dan 2 uur) is afgenomen. Figuur 7.9 Ontwikkeling gemiddelde verblijfsduur (minuten) winkelgebieden Randstad 2016-202180 2025, per type winkelgebied
Figuur 7.10 Ontwikkeling verblijfsduur winkelgebieden Randstad 2016-2025, per type winkelgebied 0 tot 15 minuten 15 tot 30 minuten
30 tot 60 minuten
Centrale winkelgebieden Ondersteunende winkelgebieden
1 tot 2 uur
Grootschalige winkelgebieden
2 tot 4 uur meer dan 4 uur
70
-3%
60 50 40 30 20 10 0
2016
2021 Centrale winkelgebieden Ondersteunende winkelgebieden Grootschalige winkelgebieden
98
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
2025
-2%
-1%
0%
1%
2%
3%
In welke winkelgebieden verblijft men het langst? Tabel 7.4 toont de tien winkelgebieden in de Randstad met de langste gemiddelde verblijfduur (in minuten). Naast de centra van drie van de vier grote steden en enkele andere grotere steden bestaat deze uit drie grootschalige winkelgebieden die sterk op recreatieve aankopen zijn gericht (Batavia Stad, Alexandrium en Sugar City) en Mall of the Netherlands Tabel 7.4 Top 10 winkelgebieden Randstad met langste gemiddelde verblijfsduur (minuten) 2025 Winkelgebied
Type winkelgebied
Minuten
Grootschalig
148
Utrecht, Centrum
Centraal
113
Leidschendam, Mall of the Netherlands
Centraal
113
Amersfoort, Centrum
Centraal
105
Almere, Centrum
Centraal
104
Alkmaar, Centrum
Centraal
104
Rotterdam, Alexandrium
Grootschalig
103
Halfweg, Outlet Center SugarCity (Amsterdam The Styles Outlet)
Grootschalig
100
Den Haag, Centrum
Centraal
100
Rotterdam, Centrum
Centraal
100
Lelystad, Batavia Stad
99
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
8. Verdieping
8.2 Relatie vervoermiddel en bezoekfrequentie hangt af van bezoekdoel Met welk vervoermiddel gaan de bezoekers naar de winkelgebieden? Voor een bezoek aan centrale en ondersteunende winkelgebieden in de Randstad maakt een groot deel van de bezoekers gebruik van de auto (figuur 8.1). Tegelijkertijd speelt de fiets, naast lopen, een belangrijke rol in het bereik van winkelgebieden, met name in de meer stedelijke en landelijke gebieden van de Randstad. 100
Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025
Centrale winkelgebieden Ondersteunende winkelgebieden
In dit laatste hoofdstuk verdiepen we de volgende ‘kwesties’: • De vervoersmiddelkeuze van de consument; • De positie van de warenmarkt; • Retourzendingen online mode; • Verschillen in koopgedrag tussen generaties en levensfasen • De relatie tussen inkomen en bestedingen.
Figuur 8.1 Vervoermiddel bij laatste aankoop Randstad 2016-2021-2025, naar type winkelgebied
Grootschalige winkelgebieden
8.1 Inleiding
2025
21%
33%
37%
9%
2021
20%
34%
38%
7%
2016
17%
33%
2025
29%
2021
27%
2016
23%
40%
10%
29% 28% 27%
40%
2%
43%
2%
46%
4%
2025
4%
14%
79%
3%
2021
4%
15%
79%
3%
2016 3%
13%
0%
79% 25% Te voet
5%
50% (Brom)fiets
Auto/motor
75% OV
100%